Tarımsal girdi fiyatları haziranda aylık bazda geriledi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), haziran ayına ilişkin Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) verilerini açıkladı.

Buna göre Tarım-GFE, haziranda bir önceki aya göre yüzde 0,92 geriledi. Endeks, bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 16,92, Haziran 2025’e göre yüzde 32,06 ve 12 aylık ortalamalara göre yüzde 34,02 yükseldi.

Tarımda kullanılan mal ve hizmetlerde aylık düşüş

Ana gruplar incelendiğinde, haziranda bir önceki aya göre tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksi yüzde 1,20 azalırken, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksi yüzde 0,93 arttı.

Geçen yılın aynı ayına göre ise tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 33,88, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 21,49 artış kaydedildi.

Gübrede yıllık artış yüzde 50,99’a ulaştı

Yıllık Tarım-GFE verilerine göre 9 alt grup daha düşük, 2 alt grup ise daha yüksek değişim gösterdi.

Yıllık artışın en düşük olduğu alt gruplar yüzde 20,47 ile malzemeler ve yüzde 22,60 ile tarımsal ilaçlar oldu.

En yüksek yıllık artış ise yüzde 50,99 ile gübre ve toprak geliştiricilerde gerçekleşti. Diğer mal ve hizmetler grubundaki yıllık artış yüzde 34,40 olarak kayıtlara geçti.

Enerji ve yağlayıcılarda yüzde 2,61 düşüş

Aylık Tarım-GFE verilerine göre 4 alt grup daha düşük, 7 alt grup ise daha yüksek değişim gösterdi.

Haziranda bir önceki aya göre enerji ve yağlayıcılarda yüzde 2,61 azalış kaydedildi.

Aylık artışın yüksek olduğu alt gruplar arasında yüzde 3,88 ile bina bakım masrafları ve yüzde 1,33 ile diğer mal ve hizmetler yer aldı. Veteriner harcamalarındaki aylık değişim ise yüzde 3,32 olarak gerçekleşti.

Konya Ovası’nda başak dolu, çiftçinin cebi boş: Buğday maliyete yenilecek mi?

Türkiye’nin tahıl ambarı Konya’da hububat hasadı öncesi tarlalarda umut var, hesap defterlerinde ise endişe büyüyor. İlkbahar yağışlarıyla birlikte birçok bölgede buğday ve arpa gelişimi güçlenirken, çiftçinin asıl gündemi artık yalnızca verim değil; mazot, gübre, elektrik, ilaç ve işçilik maliyetleri oldu.

Konya Ovası’nda başaklar dolu görünse de üretici, “bu yıl tarladan ne kadar ürün alırım?” sorusundan çok “bu üründen sonra cebime ne kalır?” sorusunu soruyor. Çünkü resmi veriler de çiftçinin yaşadığı maliyet baskısını doğruluyor.

Çiftçi destek değil, buğday ve arpada alım fiyatının artırılmasını istiyor

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Adalet ve Kalkınma Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grup Toplantısı’nda yaptığı konuşmada, temel destek ve planlı üretim desteği tutarlarının güncelleneceğini açıkladı.

Erdoğan, “Bu yıl için açıkladığımız temel destek ve planlama desteği tutarımızı, İran kriziyle birlikte girdi maliyetlerinde oluşan aşırı artışları göz önüne alarak güncelliyoruz. Destek tutarlarımızı buna göre artırıyoruz” dedi.

Çiftçiler ise açıklanan desteklerin üreticinin sorununa çözüm olmayacağını belirterek, destek yerine Toprak Mahsulleri Ofisi’nin buğday ve arpa alım fiyatlarını artırmasını istiyor.

Üreticiler, destek ödemelerinin 2027 yılında yapılacağını, dekar başına verilen desteğin ise doğrudan üreticiye değil tapu sahibine ödendiğini ifade ediyor. Bu nedenle çiftçiler, artan maliyetler karşısında asıl çözümün buğday ve arpada alım fiyatının yükseltilmesi olduğunu vurguluyor.

Tarımsal girdi enflasyonu çiftçinin sırtına bindi

TÜİK’in son yayımladığı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi verilerine göre Tarım-GFE, Mart 2026’da yıllık yüzde 34,26 arttı. Tarımda kullanılan mal ve hizmetlerdeki yıllık artış ise yüzde 35,82’ye çıktı. Bu tablo, üreticinin tarlaya girmeden önce yaptığı her harcamanın geçen yıla göre ciddi şekilde pahalandığını gösteriyor.

Çiftçinin en ağır hissettiği kalemlerin başında gübre geliyor. Tarım-GFE alt gruplarında yıllık değişimin en yüksek olduğu kalem yüzde 48,33 ile gübre ve toprak geliştiriciler oldu. Enerji ve yağlayıcılarda yıllık artış yüzde 34,24, tarımsal ilaçlarda ise yüzde 20,30 olarak kayıtlara geçti.

Girdi kalemi Yıllık artış
Gübre ve toprak geliştiriciler yüzde 48,33
Enerji ve yağlayıcılar yüzde 34,24
Tarımsal ilaçlar yüzde 20,30
Tarımda kullanılan mal ve hizmetler yüzde 35,82
Genel Tarım-GFE yüzde 34,26

Bu rakamlar, hububat üreticisinin neden “yüksek verim yetmez” dediğini açıkça ortaya koyuyor. Çünkü çiftçi tarlaya tohumu atarken, gübreyi verirken, sulama yaparken, ilaçlama ve biçim planı çıkarırken geçen yıldan çok daha yüksek bir maliyetle karşı karşıya kalıyor.

Enflasyon yüzde 32,61, tarım girdisi yüzde 34,26

Türkiye’de Mayıs 2026 itibarıyla yıllık tüketici enflasyonu yüzde 32,61 olarak açıklandı. Tarımsal girdi fiyatlarındaki yüzde 34,26’lık yıllık artış ise çiftçinin üretim maliyetinin genel enflasyonun da üzerinde seyrettiğini gösteriyor.

Bu durum, Konya’daki üretici açısından şu anlama geliyor: Çiftçi, ürününü satmadan önce zaten enflasyonun üzerinde artan bir maliyetle sezona başlıyor. Bu nedenle açıklanan alım fiyatı yalnızca ürün fiyatı olarak değil, çiftçinin bütün yıl boyunca üstlendiği maliyetin karşılığı olarak görülüyor.

Mazot tarlanın görünmeyen yükü oldu

Konya’da 10 Haziran 2026 itibarıyla ortalama motorin fiyatı 68,45 TL seviyesinde bulunuyor.

Motorin yalnızca traktör deposuna giren yakıt değil. Ekimde, gübrelemede, ilaçlamada, sulamada, nakliyede ve hasatta çiftçinin karşısına çıkan temel maliyetlerden biri. Biçerdöver tarlaya girdiğinde de, ürün kamyona yüklendiğinde de, ambar ya da TMO yoluna çıktığında da mazot maliyeti yeniden çiftçinin hesabına yazılıyor.

Görüşüne başvurduğumuz bir Ziraat Odası yetkilisi, motorinin çiftçi için “tek kalem değil, bütün üretim zincirini etkileyen ana maliyet” olduğunu belirterek şunları söyledi:

“Bugün çiftçi mazotu sadece traktöre koymuyor. Mazot, ekimde var, gübre atarken var, ilaçlamada var, biçerdöverde var, nakliyede var. Yani mazot arttığında tarladaki bütün işler pahalanıyor. Konya gibi geniş arazilerin işlendiği bir şehirde mazot maliyeti çiftçinin kârını doğrudan belirleyen kalemlerden biridir.”

Gübrede artış çiftçinin verim hesabını bozdu

Hububat üretiminde gübre, verimi doğrudan etkileyen en kritik girdilerden biri. Ancak yıllık yüzde 48,33’lük artış, üreticiyi zor bir tercih ile karşı karşıya bırakıyor: Ya yeterli gübre kullanıp maliyeti yükseltecek ya da gübreyi azaltıp verim kaybı riskini göze alacak.

Ziraat odası yetkilisi, gübre fiyatlarındaki artışın özellikle küçük ve orta ölçekli üreticiyi zorladığını vurguladı:

“Çiftçi gübreyi eksik atarsa verim düşer, tam atarsa maliyet yükselir. Bu yıl üreticinin en büyük çıkmazı budur. Tarlada ürün güzel görünüyor ama o görüntünün arkasında çok ağır bir girdi faturası var. Gübredeki artış çiftçinin kârını daha hasat başlamadan eritiyor.”

Elektrik ve sulama maliyeti Konya çiftçisini zorluyor

Konya’da sulama, özellikle yer altı suyu kullanılan bölgelerde üretim maliyetinin en hassas başlıklarından biri. Tarımsal sulama elektriğinde 2026 Nisan ayında yüzde 24,8 oranında artış yapıldığı duyuruldu.

Bu artış, hububatın yanı sıra pancar, mısır, ayçiçeği ve yem bitkileri üreten çiftçiler için de kritik önemde. Çünkü sulama maliyeti arttığında yalnızca elektrik faturası kabarmıyor; ürün deseninden ekim kararına kadar birçok başlık etkileniyor.

Ziraat odası yetkilisi, Konya Ovası’nda su ve enerji maliyetinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi:

“Konya’da su zaten stratejik bir mesele. Çiftçi suya ulaşmak için elektrik kullanıyor. Elektrik pahalandığında sulama da pahalanıyor. Sulama pahalandığında ürünün maliyeti yükseliyor. Bu zincir kırılmazsa üretici gelecek yıl hangi ürünü ekeceğini yeniden düşünmek zorunda kalır.”

Tarımsal ilaçta artış düşük görünse de üretici için zorunlu gider

Tarımsal ilaçlarda yıllık artış yüzde 20,30 olarak görülüyor. Bu oran gübre ve enerjiye göre daha düşük olsa da üretici açısından ertelenebilir bir kalem değil. Çünkü hastalık, zararlı ya da yabancı ot baskısı oluştuğunda ilaçlama yapılmaması doğrudan verim ve kalite kaybına yol açıyor.

Hububat üreticisi için özellikle yabancı ot mücadelesi ve hastalık baskısı kritik. Yağışlı geçen dönemlerde ürün gelişimi desteklenirken, bazı hastalık riskleri de artabiliyor. Bu nedenle çiftçi ilaç maliyetini kısmak istese bile çoğu zaman bu giderden tamamen kaçamıyor.

Yevmiye ve işçilik de üreticinin hesabını büyüttü

TÜİK verilerine göre 2025 yılında mevsimlik tarım işçilerinin günlük ücretleri bir önceki yıla göre yüzde 37,8 artarak 1.299 TL’ye çıktı. Sürekli tarım işçilerinin aylık ücretleri ise yüzde 42,1 artışla 37 bin 305 TL oldu.

Konya’da da sezonluk işçilik ücretleri üreticinin gündeminde. Çumra Ziraat Odası Başkanlığı tarafından 2026 yılı tarım işçisi günlük net ücretinin 1.200 TL olarak belirlendiği duyuruldu.

İşçilik maliyeti hububatta bazı ürünlere göre daha sınırlı görünse de pancar, sebze, yem bitkisi, hasat sonrası taşıma ve tarla işleri gibi alanlarda üretici için önemli bir yük oluşturuyor.

“Çiftçi artık verimi değil, maliyeti konuşuyor”

Ziraat odası başkanı, Konya’da bu yıl tarladaki görüntünün umut verdiğini ancak maliyet baskısının hasat sevincini gölgelediğini söyledi:

“Konya Ovası’nda bu yıl birçok bölgede ürün gelişimi iyi. Yağışlar tarlaya can verdi. Ama çiftçi artık sadece verimi konuşmuyor. Çiftçi mazotu, gübreyi, elektriği, ilacı, işçiliği konuşuyor. Çünkü hasat sonunda ürün çok olsa bile fiyat maliyeti karşılamazsa üretici kazanmış sayılmaz.”

Başkan, hububat fiyatlarının belirlenmesinde yalnızca piyasa dengesinin değil, üreticinin sürdürülebilirliğinin de dikkate alınması gerektiğini belirtti:

“Buğday stratejik üründür. Konya da bu stratejik üretimin merkezidir. Çiftçi bu yıl zarar ederse gelecek yıl tarlaya atacağı tohumu, kullanacağı gübreyi, yapacağı sulamayı yeniden hesaplar. Üreticinin üretimde kalması için fiyat, destek ve ödeme takvimi birlikte ele alınmalıdır.”

Hasatın sorusu değişti: ürün kaç kilo değil, çiftçiye ne kalacak?

Konya Ovası’nda hasat yaklaşırken tarladaki görüntü umut veriyor. Ancak çiftçinin defterinde aynı umut yok. Gübrede yüzde 48’i aşan artış, enerji ve yağlayıcılarda yüzde 34’ü geçen yükseliş, elektrik ve işçilik giderleriyle birleşince üretici için sezonun en kritik sorusu değişti.

Artık mesele sadece “dekardan kaç kilo buğday alınacak?” değil.

Asıl soru şu:

Konya çiftçisi bu yıl tarladan ürünle mi çıkacak, yoksa yalnızca borç mu kapatacak?

 

Tarımsal girdi fiyatları Mart ayında yıllık yüzde 34,26 arttı

TÜİK’in mart ayı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi verilerine göre, Tarım-GFE aylık yüzde 3,89, yıllık yüzde 34,26 arttı. En yüksek artış hem aylık hem yıllık bazda gübre ve toprak geliştiriciler grubunda görülürken, enerji ve yağlayıcılardaki aylık yükseliş de dikkat çekti.


Tarımda maliyet baskısı martta yeniden güçlendi

Türkiye İstatistik Kurumu, tarımsal üretimde kullanılan mal, hizmet ve yatırım unsurlarındaki fiyat değişimlerini gösteren Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’nin mart ayı sonuçlarını açıkladı. Veriler, tarım sektöründe maliyet artışının mart ayında hem aylık hem de yıllık bazda sürdüğünü ortaya koydu.

TÜİK verilerine göre Tarım-GFE, 2026 yılı mart ayında bir önceki aya göre yüzde 3,89 arttı. Endeks, bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 11,25, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 34,26, on iki aylık ortalamalara göre ise yüzde 33,01 yükseldi.

Bu tablo, tarımsal üretimde kullanılan temel girdilerdeki fiyat artışlarının üretici üzerindeki maliyet baskısını koruduğunu gösterdi. Özellikle gübre, enerji, yem ve bakım giderleri gibi doğrudan üretimi etkileyen kalemlerdeki yükseliş, üretim sezonu açısından önem taşıyor.


Tarım-GFE martta aylık yüzde 3,89 arttı

Tarım-GFE’de mart ayında görülen yüzde 3,89’luk aylık artış, üreticinin kısa vadeli maliyetlerinde belirgin bir yükselişe işaret etti. Endeksin yıllık bazda yüzde 34,26 artması ise maliyet baskısının yalnızca dönemsel değil, yıl geneline yayılan güçlü bir eğilim olduğunu ortaya koydu.

Tarımsal üretimde girdi maliyetleri; ekim, dikim, gübreleme, sulama, ilaçlama, hayvan besleme, makine kullanımı, bakım-onarım ve hasat süreçlerini doğrudan etkiliyor. Bu nedenle Tarım-GFE’deki artış, çiftçinin üretim planlamasından ürün maliyetlerine kadar geniş bir alanı ilgilendiriyor.


Ana gruplarda tarımda kullanılan mal ve hizmetler öne çıktı

Ana gruplar incelendiğinde, mart ayında en belirgin artış tarımda kullanılan mal ve hizmetler grubunda yaşandı. Bu grupta aylık artış yüzde 4,39 oldu. Aynı gruptaki yıllık artış ise yüzde 35,82 olarak kayıtlara geçti.

Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinde ise aylık artış yüzde 0,84, yıllık artış yüzde 25,17 oldu.

Bu veriler, mart ayında maliyet artışının daha çok üretimde doğrudan kullanılan mal ve hizmetlerden kaynaklandığını gösterdi. Gübre, enerji, yem, tohum, ilaç ve benzeri kalemler üreticinin günlük üretim maliyetlerinde belirleyici rol oynadı.

Ana gruplara göre Tarım-GFE ve değişim oranları

Mart 2026

Grup Endeks Aylık değişim (%) Aralık ayına göre değişim (%) Yıllık değişim (%) 12 aylık ortalamalara göre değişim (%)
Tarım-GFE 950,32 3,89 11,25 34,26 33,01
Tarımda kullanılan mal ve hizmetler 923,59 4,39 11,86 35,82 33,84
Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler 1.163,85 0,84 7,52 25,17 28,20

Yıllık artışta zirve gübre ve toprak geliştiricilerde

Alt gruplar içinde en yüksek yıllık artış gübre ve toprak geliştiriciler grubunda gerçekleşti. Bu kalemde yıllık artış yüzde 48,33 oldu. Böylece gübre maliyetleri, Tarım-GFE’nin genel yıllık artışının oldukça üzerinde bir yükseliş gösterdi.

Gübre maliyetlerinde yaşanan artış, özellikle bitkisel üretim yapan çiftçiler için kritik önem taşıyor. Hububat, sebze, meyve, yem bitkileri ve endüstri bitkileri üretiminde gübre kullanımı verim ve kalite açısından temel girdiler arasında yer alıyor. Bu nedenle gübre fiyatlarındaki yükseliş, üreticinin birim maliyetini doğrudan artıran unsurların başında geliyor.

Yıllık değişimde gübre ve toprak geliştiricileri hayvan yemi izledi. Hayvan yeminde yıllık artış yüzde 35,86 oldu. Bu artış, hayvancılık yapan üreticilerin maliyet yükünün de devam ettiğini gösterdi.

Veteriner harcamalarındaki yıllık artış yüzde 35,59, enerji ve yağlayıcılardaki yıllık artış ise yüzde 34,24 olarak gerçekleşti.

Alt gruplara göre yıllık değişim oranları

Mart 2026

Sıra Alt grup Yıllık değişim (%)
1 Gübre ve toprak geliştiriciler 48,33
2 Hayvan yemi 35,86
3 Veteriner harcamaları 35,59
4 Tarım-GFE 34,26
5 Enerji ve yağlayıcılar 34,24
6 Tohum ve dikim materyali 33,58
7 Diğer mal ve hizmetler 33,46
8 Binalar 26,57
9 Makine bakım masrafları 25,66
10 Malzemeler 24,98
11 Bina bakım masrafları 24,11
12 Tarımsal ilaçlar 20,30

Aylık artışta da gübre ilk sırada

Mart ayında aylık bazda en yüksek artış yine gübre ve toprak geliştiriciler grubunda kaydedildi. Bu kalemde aylık artış yüzde 9,69 oldu.

Gübredeki aylık artışın ardından enerji ve yağlayıcılar geldi. Enerji ve yağlayıcılar grubunda aylık artış yüzde 9,55 olarak gerçekleşti. Bu iki kalemdeki yüksek oranlı artış, mart ayında Tarım-GFE’nin yukarı yönlü hareketinde belirleyici oldu.

Enerji ve yağlayıcılardaki artış; mazot, elektrik, sulama, taşıma, traktör kullanımı ve makine operasyonları gibi pek çok üretim kalemini etkilediği için tarımsal maliyetler açısından ayrı bir önem taşıyor.

Alt gruplara göre aylık değişim oranları

Mart 2026

Sıra Alt grup Aylık değişim (%)
1 Gübre ve toprak geliştiriciler 9,69
2 Enerji ve yağlayıcılar 9,55
3 Tarım-GFE 3,89
4 Tarımsal ilaçlar 3,60
5 Hayvan yemi 2,55
6 Binalar 1,99
7 Tohum ve dikim materyali 1,91
8 Diğer mal ve hizmetler 1,41
9 Bina bakım masrafları 1,25
10 Malzemeler 0,68
11 Veteriner harcamaları 0,04
12 Makine bakım masrafları -0,16

Makine bakım masraflarında sınırlı düşüş görüldü

Mart ayında alt gruplar arasında düşüş gösteren tek kalem makine bakım masrafları oldu. Bu grupta aylık bazda yüzde 0,16 azalış kaydedildi.

Buna karşılık aynı kalemde yıllık artış yüzde 25,66 seviyesinde gerçekleşti. Bu durum, aylık bazda sınırlı bir gerileme yaşansa da makine bakım maliyetlerinin yıllık ölçekte üretici üzerinde önemli bir yük oluşturmaya devam ettiğini gösterdi.


Hayvancılık maliyetlerinde yem ve veteriner harcamaları dikkat çekti

Tarım-GFE verileri, hayvancılık tarafında da maliyet artışının sürdüğünü gösterdi. Hayvan yemi grubunda yıllık artış yüzde 35,86, aylık artış ise yüzde 2,55 oldu.

Veteriner harcamaları yıllık bazda yüzde 35,59 artarken, aylık artış yüzde 0,04 ile sınırlı kaldı. Bu iki kalem, hayvancılık işletmelerinde üretim maliyetleri açısından önemli yer tutuyor.

Yem maliyetleri, süt ve besi hayvancılığında üreticinin en temel giderlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu nedenle hayvan yemindeki yıllık artış, et ve süt üretimi yapan işletmelerin maliyet dengesi açısından yakından izleniyor.


Enerji ve yağlayıcılar üretim maliyetini yukarı çekti

Enerji ve yağlayıcılar grubunda yıllık artış yüzde 34,24, aylık artış ise yüzde 9,55 oldu. Aylık bazda gübreden sonra en yüksek artışın bu kalemde yaşanması dikkat çekti.

Enerji maliyetleri, tarımsal üretimin birçok aşamasında etkili oluyor. Tarla hazırlığı, sulama, ilaçlama, taşıma, hasat ve ürün nakliyesi gibi süreçlerde enerji kullanımı yoğun şekilde devam ediyor. Bu nedenle enerji fiyatlarındaki artış, üreticinin toplam maliyetini doğrudan etkileyen ana başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.


Tohum, ilaç ve diğer girdilerde de artış sürdü

Mart ayında tohum ve dikim materyali grubunda yıllık artış yüzde 33,58, aylık artış yüzde 1,91 oldu. Tarımsal ilaçlar grubunda yıllık artış yüzde 20,30, aylık artış ise yüzde 3,60 olarak kaydedildi.

Diğer mal ve hizmetlerde yıllık artış yüzde 33,46, aylık artış yüzde 1,41 oldu. Bu veriler, tarımsal üretimde yalnızca birkaç temel kalemde değil, geniş bir girdi sepetinde fiyat artışının sürdüğünü ortaya koydu.


Yıllık değişim grafiği yükselişe işaret etti

TÜİK’in yıllık değişim grafiğinde Tarım-GFE’nin mart 2024’te yüzde 49,93 seviyesinde olduğu görüldü. Mart 2025’te yıllık artış yüzde 29,73 seviyesine gerilerken, şubat 2026’da yüzde 31,55, mart 2026’da ise yüzde 34,26 oldu.

Bu görünüm, yıllık artış oranının 2025’e kıyasla 2026’nın ilk aylarında yeniden yukarı yönlü bir eğilim gösterdiğini ortaya koydu.

Tarım-GFE yıllık değişim grafiğinde öne çıkan dönemler

Dönem Yıllık değişim (%)
Mart 2024 49,93
Mart 2025 29,73
Şubat 2026 31,55
Mart 2026 34,26

Üretim sezonu öncesi maliyet baskısı önem kazandı

Mart ayı verileri, üretim sezonu açısından kritik bir dönemde açıklandı. İlkbahar ayları; ekim, gübreleme, ilaçlama, sulama hazırlığı ve bakım faaliyetlerinin yoğunlaştığı dönemler arasında yer alıyor.

Bu nedenle özellikle gübre ve enerjideki aylık artışlar, çiftçinin kısa vadeli maliyet hesabını daha önemli hale getirdi. Bitkisel üretimde gübre ve enerji kalemlerinin yüksek seyretmesi, ürün bazında maliyet hesaplamalarını etkileyebilecek başlıklar arasında yer aldı.

Hayvancılık tarafında ise yem ve veteriner harcamalarındaki yıllık artışlar, işletmelerin sürdürülebilir maliyet yönetimi açısından dikkatle izlenmesi gereken kalemler olarak öne çıktı.


Verilerin özeti

Başlık Detay
Genel endeks Tarım-GFE martta aylık yüzde 3,89, yıllık yüzde 34,26 arttı
En yüksek yıllık artış Gübre ve toprak geliştiriciler: yüzde 48,33
En yüksek aylık artış Gübre ve toprak geliştiriciler: yüzde 9,69
Aylık bazda ikinci yüksek artış Enerji ve yağlayıcılar: yüzde 9,55
Hayvan yemindeki yıllık artış Yüzde 35,86
Veteriner harcamalarındaki yıllık artış Yüzde 35,59
Azalış görülen kalem Makine bakım masrafları aylık yüzde 0,16 geriledi
Sonraki bülten 19 Haziran 2026

Sonraki bülten haziranda yayımlanacak

TÜİK, Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ne ilişkin bir sonraki haber bülteninin 19 Haziran 2026 tarihinde yayımlanacağını duyurdu.

Gübre ürün grubundaki katı amonyum nitrat ve monoamonyum fosfatın gümrük vergisi sıfırlandı

Bölgedeki gelişmelerin yakın takibi, tedarik süreçlerine etkileri, fiyat hareketlerinin anlık izlenmesi ve yaşanabilecek olası spekülatif fiyat hareketliliklerinin önlenmesi amacıyla katı amonyum nitrat ve monoamonyum fosfatın gümrük vergilerinin sıfırlanması kararlaştırıldı.

Konuya ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı, Resmi Gazete’de yayımlandı.

Ticaret Bakanlığından karara ilişkin yapılan açıklamada, Bakanlığın, gıda ve tarım sektörünün ham maddelerinde arz güvenliğinin sağlanması ve spekülatif fiyat hareketlerinin önlenmesi ile üretici-tüketici refahının dengeli şekilde korunabilmesi amacıyla gerekli tedbirleri dinamik olarak aldığına işaret edildi.

Bu bağlamda, daha önce bölgede yaşanan mevcut küresel gerilimden kaynaklı tarımsal girdilerde fiyat artışı gözlemlenmesi üzerine, gübre arz güvenliğinin güçlendirilmesi ve gübre sektörünün bölgede yaşanan olumsuz faaliyetlerden doğabilecek olası maliyet artışlarına karşı korunması amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığıyla koordineli üre ile muhtelif azotlu ve kompoze gübrelerin gümrük vergilerinin sıfırlandığı belirtildi.

Açıklamada, “Bölgedeki gelişmelerin yakın takibi, tedarik süreçlerine yönelik etkileri, fiyat hareketlerinin anlık izlenmesi ve yaşanabilecek olası spekülatif fiyat hareketliliklerinin önceden önlenmesi amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı ile koordineli olarak aynı ürün grubunda yer alan katı amonyum nitrat ve monoamonyum fosfatın gümrük vergisi de sıfırlanmıştır.” ifadelerine yer verildi.

Ticaret Bakanlığının, tarım sektörünün mevsimsel değişimlere hazırlığını da göz önünde bulundurduğuna dikkati çekilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Bakanlığımız bölgede yaşanan tüm gelişmeleri anlık olarak takip etmekte, fiyat hareketliliklerini izlemekte, iç ve dış piyasalarda oluşabilen spekülatif hareketlere karşı ülkemizdeki üreticilerin ve tüketicilerin refahını dengeli bir şekilde koruyacak gerekli tüm tedbirleri almaya devam etmektedir.”

Gübre ithalatında vergi oranları değişti

Cumhurbaşkanı Kararı ile gübre ithalatında uygulanan vergi oranlarında değişikliğe gidildi. 3 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “İthalat Rejimi Kararında Değişiklik Yapılmasına İlişkin Karar” kapsamında, İthalat Rejimi Kararı’na ekli II sayılı listedeki 31. Fasıl başlıklı bölüm yeniden düzenlendi.

Yeni kararla birlikte, gübre ürünlerine ilişkin bazı gümrük tarife istatistik pozisyonlarında uygulanan vergi oranları güncellendi. Düzenleme özellikle amonyum sülfat, amonyum nitrat ve azot-fosfor-potasyum içeren kompoze gübreleri kapsayan kalemleri içeriyor.

31. fasıldaki ürünler yeniden düzenlendi

Karar kapsamında, 31 Aralık 2020 tarihli İthalat Rejimi Kararı’na ekli II sayılı listede yer alan gübre ürünlerine ilişkin satırlar değiştirildi. Böylece gübre ithalatında uygulanan vergi yapısı, ürün bazında ve ülke gruplarına göre yeniden şekillendirildi.

Düzenleme, tarımsal üretimde yaygın olarak kullanılan azotlu ve kompoze gübrelerde yeni vergi tablosunu devreye aldı. Bu kapsamda 31. fasıl altında yer alan ürünlerin ithalatında uygulanacak oranlar, güncellenen listeye göre belirlenecek.

Bazı ürünlerde vergi sıfır, bazı kalemlerde kademeli oran

Yeni tabloda, bazı gübre kalemlerinde gümrük vergisi oranı yüzde 0 olarak korunurken, bazı ürünlerde ve ülke gruplarında yüzde 3 ile yüzde 6,5 arasında değişen oranlar uygulanacak.

Özellikle 3105.20, 3105.30 ve 3105.51 GTİP kodlu ürünlerde ülke gruplarına göre farklılaştırılmış vergi oranları dikkat çekti. Böylece aynı ürün grubunda, ithalatın yapıldığı ülkeye bağlı olarak değişen bir vergi yapısı devreye girmiş oldu.

Tarım piyasası açısından yeni tablo

Gübre, tarımsal üretim maliyetlerinin en temel kalemlerinden biri olmayı sürdürüyor. Bu nedenle ithalat vergilerinde yapılan her değişiklik, yalnızca dış ticaret cephesini değil, üretici maliyetleri ve iç piyasadaki fiyat oluşumlarını da yakından ilgilendiriyor.

Yeni karar, Türkiye’nin ithalat politikasında stratejik ürünlere yönelik müdahalelerini sürdürdüğünü ortaya koyarken, gübre gibi tarımsal üretim açısından kritik önemdeki ürünlerde vergi yapısının yeniden ayarlandığını gösteriyor.

Karar yürürlüğe girdi

Resmî Gazete’de yayımlanan karar, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Düzenlemenin uygulanmasından ise Ticaret Bakanı sorumlu olacak.

Kararın hukuki dayanağında ise 1567, 474, 3283 ve 4458 sayılı kanunlarla birlikte 2976 sayılı Kanun hükümleri yer aldı.

TZOB Başkanı Bayraktar: Savaş tarımsal girdi maliyetlerini vurdu

Türkiye Ziraat Odaları Birliği Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, İran ile İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki savaşın Türkiye’de tarımsal girdi piyasaları üzerindeki etkilerine ilişkin açıklama yaptı. Bayraktar, özellikle gübre ve mazot fiyatlarında yaşanan artışın üreticiyi doğrudan etkilediğini söyledi.

Gübre ve mazotta dışa bağımlılık vurgusu

Bayraktar, Türkiye’nin tarımsal üretimde kullanılan kimyasal gübre ve mazot hammaddelerinin yaklaşık yüzde 90’ını ithal ettiğini belirtti. Bu nedenle iç piyasadaki fiyatların hem dış piyasalardaki gelişmelere hem de döviz kuruna bağlı olarak şekillendiğini ifade etti. Hürmüz Boğazı’nda gemi geçişlerinde yaşanan aksaklıkların enerji, gübre ve tarımsal gıda sistemleri üzerindeki riskleri artırdığını kaydeden Bayraktar, sevkiyat yollarındaki kısıtlamaların doğrudan fiyatlara yansıdığını söyledi.

Gübre fiyatlarında sert artış

TZOB verilerine göre savaş öncesinde tonu 16 bin 48 lira olan kalsiyum amonyum nitrat gübresi, savaş sonrasında yüzde 26,5 artışla 20 bin 295 liraya yükseldi. Amonyum sülfat gübresi yüzde 23,3 artarak 17 bin 439 liraya, üre gübresi yüzde 19,5 yükselerek 31 bin 124 liraya, DAP gübresi yüzde 9,6 artışla 38 bin 943 liraya, 20.20.0 kompoze gübresi ise yüzde 8,3 artışla 25 bin 888 liraya çıktı.

“En kritik dönemde maliyet baskısı arttı”

Bayraktar, içinde bulunulan dönemin serin iklim tahıllarında üst gübreleme, sıcak iklim tahıllarında ise taban gübreleme dönemi olduğunu hatırlattı. Çiftçilerin büyük bölümünün önceden gübre stoku yapamadığını belirten Bayraktar, ihtiyaç duyulan ürünlerin büyük kısmının savaş sonrası yükselen fiyatlarla alınmak zorunda kalındığını vurguladı. Bu durumun hem üretim maliyetlerini artıracağını hem de gübre kullanımının azalması halinde tarımsal ürün arzında daralmaya yol açabileceğini söyledi.

Verim düşüşü ve tüketici fiyatı uyarısı

Yeterli ve zamanında yapılan gübrelemenin bitkisel üretimde verim açısından belirleyici olduğunu ifade eden Bayraktar, maliyetler nedeniyle çiftçinin daha az gübre kullanmasının verim düşüşü doğurabileceğini söyledi. Bayraktar, bu tablonun yalnızca üreticiyi değil, tüketiciyi de etkileyeceğini, gıda fiyatlarında yeni baskılar oluşturabileceğini dile getirdi.

Mazotta da tablo ağırlaştı

Bayraktar, mazot fiyatlarındaki artışın da üreticinin yükünü büyüttüğünü söyledi. Savaş öncesi litresi 61 lira 41 kuruş olan mazotun, savaş sonrasında yüzde 22,3 artışla 75 lira 12 kuruşa yükseldiğini belirten Bayraktar, litre fiyatının yaklaşık yüzde 40’ının vergiden oluştuğunu ifade etti. Tarımsal üretimde kullanılan mazottan vergi alınmaması gerektiğini yineledi.

Destek paketi çağrısı

Gübre ithalatında gümrük vergilerinin sıfırlanması, gübre ihracatının yasaklanması ve yüzde 33’lük amonyum nitrat gübresinin yeniden kullanıma açılması gibi adımların olumlu olduğunu belirten Bayraktar, asıl önemli başlığın çiftçinin bu ürünleri satın alabilecek koşullara kavuşması olduğunu söyledi. TZOB olarak, üreticilerin artan maliyetler karşısında korunması gerektiğini vurgulayan Bayraktar, özellikle gübre ve mazotta yeni bir destek paketine ihtiyaç bulunduğunu ifade etti.

“Ülkemiz, tarımsal üretimde kullanılan kimyasal gübre ve mazot hammaddelerinin yüzde 90’ını ithal ediyor” vurgusu yapan Bayraktar’ın açıklamasının tam metni şöyle:

“Dolayısıyla ülkemizdeki gübre ve mazot fiyatları hem dış piyasalardaki gelişmelere hem de dolar kuruna bağlı olarak değişiyor.

İran ile İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda gemilerin geçişinde yaşanan aksaklıklar sonucu küresel enerji, gübre ve tarımsal gıda sistemlerine yönelik riskler arttı. Çünkü savaşın yaşandığı bölgedeki ülkeler, petrol, doğalgaz ve gübre üretiminde dünyanın önde gelen ülkeleridir. Dolayısıyla sevkiyat yollarında meydana gelen kısıtlamalar doğrudan olarak fiyatlara yansıyor. Nitekim 2025 yılının Haziran ayında İran ile İsrail arasında yaşanan çatışma sonrası başta ÜRE olmak üzere gübre fiyatları bir anda yüzde 40’lara varan oranda arttı.

28 Şubat 2026 tarihinde başlayan savaşın ardından da yine aynı senaryo gerçekleşti, gübre ve mazot fiyatları yükseldi.

Ziraat Odalarımızdan aldığımız bilgiler doğrultusunda derlediğimiz fiyatlara göre; savaş öncesinde kalsiyum amonyum nitrat gübresinin tonu 16 bin 48 lira iken savaş sonrasında yüzde 26,5 oranında artarak 20 bin 295 liraya yükseldi. Amonyum sülfat gübresi yüzde 23,3 oranında artarak 17 bin 439 liraya, ÜRE gübresi yüzde 19,5 oranında artışla 31 bin 124 liraya, DAP gübresi yüzde 9,6 artışla 38 bin 943 liraya ve 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 8,3 oranında artışla 25 bin 888 liraya yükseldi.

Doğru zamanda ve doğru miktarda yapılan gübrelemenin bitkisel üretimde verim artışlarına yaptığı katkı aşikârdır. Çiftçilerimizin maliyet artışları nedeniyle yeterli gübre alamayacak olma ihtimali üretimde verim düşüşüne ve olağanüstü maliyet artışlarına yol açabilir. Yaşanabilecek bu durumdan hem üreticilerimiz de tüketicilerimiz de olumsuz etkilenecektir.

İçinde bulunduğumuz dönem serin iklim tahıllarının üst gübrelemelerinin uygulanma dönemi, sıcak iklim tahıllarında ise taban gübrelemelerinin yapıldığı ekim dönemidir. Yani ülkemizde gübreye en çok ihtiyaç duyulan dönemlerden biridir. Şunu da biliyoruz ki çiftçilerimizin büyük bir kısmı önceden gübre tedariki yapamıyor, zamanı geldiğinde bir şekilde satın almaya çalışıyor. Dolayısıyla çiftçilerimizin çoğunun deposunda gübre olmadığı için şimdi satın alacaktır. Yani uygulanacak gübrelerin çoğu savaş sonrası yüksek fiyatlardan satın alınacaktır.

Öyle görünüyor ki savaş sebebiyle yüksek girdi fiyatlarıyla hem üretim maliyetleri artacak hem de çiftçilerimizin gübre kullanamamasından dolayı tarımsal ürün arzında azalma olacaktır. Doğal olarak tüketici fiyatları da bu durumdan etkilenecektir.

Bu süreçte gübre piyasalarının düzenlenmesi için birtakım önlemler alındı. Gübre ithalatında gümrük vergilerinin sıfırlanması, gübre ihracatının yasaklanması ve 10 yıldır yasak olan yüzde 33’lük amonyum nitrat gübresinin kullanıma açılması gibi adımlar olumlu hamlelerdir. Fakat buradaki kritik nokta çiftçilerimizin gübreyi satın alabilmesidir. Yani fiyatların makul düzeyde olmasıdır.

Öte yandan çiftçilerimizin önemli girdi kalemlerinden olan mazotta da benzer bir durum söz konusudur. Savaş öncesi litresi 61 lira 41 kuruş olan mazotun fiyatı savaşın ardından yüzde 22,3 oranında artarak 75 lira 12 kuruşa yükseldi. 80 liraya dayanan mazotun litre fiyatının yaklaşık yüzde 40’ı vergiden oluşuyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliği olarak mazot konusundaki görüşümüzü yıllardır dile getiriyoruz. Mazot tarımsal üretimin her aşamasında kullanılan, olmazsa olmaz bir girdidir. Bu sebeple çiftçilerimizin kullandığı mazottan vergi alınmamalıdır.

Türkiye Ziraat Odaları Birliği olarak, üreticilerimizin artan maliyetler karşısında korunması gerektiğini bir kez daha vurguluyoruz. Tarımsal üretimin devamlılığı ve gıda arz güvenliğinin sağlanması için temel girdilerde çiftçilerimize yönelik desteklerin artırılması büyük önem taşıyor. Bu kapsamda ilgili kurum ve kuruluşları, savaşın uzama ihtimalini de göz önünde bulundurarak üreticilerimizin üzerindeki maliyet baskısını hafifletecek acil tedbirleri hayata geçirmeye davet ediyoruz. Özellikle gübre ve mazotta bir destek paketine ihtiyaç duyulmaktadır.”

26 Şubat 2026(Savaş Öncesi) (TL/Ton) 24 Mart 2026(Savaş Sonrası) (TL/Ton) 26 Şubat – 24 MartFiyat değişimi

(%)

Amonyum Nitrat (%26)                                         16.048                                      20.295 26,5
Amonyum Sülfat (%21)                                            14.145                                        17.439 23,3
ÜRE                                            26.037                                        31.124 19,5
DAP                                            35.541                                        38.943 9,6
20.20.0                                          23.900                                        25.888 8,3
 Mazot (TL/Litre) 61,41 75,12 22,3

 

Rusya’dan gübre ihracatına bir aylık yasak

Rusya Federasyonu, amonyum nitrat gübresinin ihracatını 21 Mart’tan 21 Nisan’a kadar bir ay süreyle durdurduğunu açıkladı.

Rusya Tarım Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, söz konusu kararın Rus çiftçilerini korumaya yönelik bir önlem olduğu belirtildi. Açıklamada, son dönemde artan ihracat talebi karşısında önceliğin iç pazar ihtiyaçlarının karşılanmasına verildiği, tarımsal faaliyetlerin kesintisiz sürmesinin amaçlandığı ifade edildi.

Kararın, özellikle ekim dönemi öncesinde iç piyasada arz güvenliğini sağlama hedefi taşıdığı değerlendirilirken, küresel gübre ticaretinde de etkilerinin hissedilmesi bekleniyor.

Türkiye de benzer şekilde gübre piyasasına yönelik adım atmıştı. 7 Mart itibarıyla üre gübresinin ihracatı durdurulurken, ithalatta uygulanan yüzde 6,5’lik gümrük vergisi sıfırlanmıştı.

Üre gübresinin ihracatı ve transit geçişine yasak

Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü, üre gübresinin ihracatı ve yurt dışına transit geçişine yönelik yeni bir kısıtlama kararı aldı. İlgili birimlere gönderilen resmi yazıda, kararın 7 Mart 2026 tarihinden itibaren geçerli olduğu belirtildi.

Bakanlığın yazısında, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın değerlendirmesine atıf yapılarak, ABD/İsrail ile İran arasındaki savaş nedeniyle azotlu gübre başta olmak üzere tüm gübre çeşitlerinde fiyat artışı beklendiği, özellikle üre gübresinin tedarikinde sıkıntı yaşanabileceğinin öngörüldüğü ifade edildi.

Yapılan yazılı açıklamada, ülkenin gübre arz güvenliğini sağlamak amacıyla antrepolarda bulunan ürünler de dahil olmak üzere üre gübresinin ihracatının kısıtlanmasına ihtiyaç duyulduğu vurgulandı. Yazıda, “kullanım dönemi içerisinde olduğumuz azotlu gübre dahil tüm gübrelerin fiyatlarının artacağı, öncelikli olarak üre gübresi olmak üzere azotlu gübre tedarikinde sıkıntı yaşanabileceği değerlendirilmekte olup ülkemizin gübre arz güvenliğini temin etmek amacıyla üre gübresinin antrepolarda bulunanlar da dahil ihracatının kısıtlanmasına ihtiyaç bulunduğu ifade edilmektedir” denildi.

11 Mart 2026 tarihli ve Gümrükler Genel Müdürlüğü imzalı resmi yazıda, antrepo rejimine tabi tutulmuş üre gübresi cinsi eşyanın 7 Mart 2026’dan itibaren yurt dışına transitine veya 3171 rejim kodu altında yeniden ihracatına izin verilmeyeceği bildirildi. Buna karşılık 7 Mart 2026 ve öncesinde tescil edilen beyannamelerin işlemlerinin sürdürüleceği kaydedildi.

Kararda ayrıca, uygulama kapsamında ortaya çıkabilecek istisnai ve öngörülemeyen durumların çözümü için Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün yetkilendirildiği belirtildi.

Söz konusu adımın, özellikle ilkbahar ekim dönemi öncesinde iç piyasadaki arzı korumaya dönük bir önlem olduğu değerlendirilirken, savaşın enerji, lojistik ve tarımsal girdi maliyetleri üzerindeki baskısının gübre piyasasına da doğrudan yansıdığı görülüyor. Tarım sektöründe üre gübresi, başta hububat olmak üzere birçok üründe verim açısından kritik girdiler arasında yer alıyor.

Soya Yağı Ve Buğday Fiyatlarında Yükseliş

Orta Doğu’daki çatışmaların derinleşmesi, enerji ve gübre maliyetlerini yukarı çekerken tarım piyasalarında da arz sıkıntısı endişesini artırdı. Artan jeopolitik riskler, özellikle yağlı tohumlar ve tahıl piyasalarında fiyatları destekleyen başlıca unsur oldu.

Chicago vadeli işlemler piyasasında soya yağı fiyatları gün içinde yüzde 4,9’a kadar yükseldi. Yakıt arzında yaşanan kesintilerin, biyoyakıt üretiminde kullanılan tarım ürünlerine yönelik talebi artırdığı değerlendirildi. Aynı dönemde petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkması da tarım emtialarındaki yükselişi hızlandırdı.

Basra Körfezi’ndeki büyük üreticilerin üretimi kısmaları ve Hürmüz Boğazı’ndaki fiili kapanmanın etkisiyle enerji piyasalarında oluşan baskı, tarım ürünlerinde de maliyet yönlü riskleri büyüttü. Bu tablo, özellikle soya yağı ve tahıl kontratlarında alımları güçlendirdi.

Buğday vadeli sözleşmeleri yüzde 3’ün üzerinde değer kazanırken, fiyatlar iki yılın en yüksek seviyelerine yaklaştı. Mısır fiyatları yaklaşık yüzde 2 yükselirken, soya fasulyesinde de değer artışı görüldü. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının gübre ticaretini aksatması ve nakliye maliyetlerini artırması, küresel tahıl piyasalarında yukarı yönlü baskıyı artırdı.

Tarım Kredi: Gübre Satışlarının Durduğu İddiaları Gerçek Dışı

Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Adem Darımla, İsrail-ABD ile İran arasında yaşanan savaşın ardından Türkiye’de gübre satışlarının durduğu yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını açıkladı. Darımla, ülke genelinde faaliyet gösteren 1.598 kooperatifte gübre satışlarının kesintisiz devam ettiğini belirtti.

Adem Darımla, Tarım Kredi Kooperatiflerinin Türkiye’nin en büyük gübre satıcılarından biri olduğunu ifade ederek, satışların durdurulduğuna yönelik söylemlerin bir “algı kampanyası” niteliği taşıdığını söyledi. Darımla, kooperatifler aracılığıyla üreticilerin ihtiyaç duyduğu gübre, yem, tohum ve ilaç gibi tarımsal girdilerin satışının sürdüğünü kaydetti.

Tarım Kredi bünyesinde satılan ürünlerin önemli bölümünün, Tarım Kredi Holding çatısı altındaki 18 şirket tarafından üretildiğini aktaran Darımla, üreticilerin ihtiyaç duyduğu girdilerin uygun zaman ve koşullarda çiftçilere ulaştırıldığını dile getirdi.

Grubun sanayi ve üretim kapasitesine de değinen Darımla, Tarım Kredi Grubu’nun ISO 500 listesinde 6 şirketle, Fortune 500 listesinde ise 5 şirketle yer aldığını söyledi. Gübretaş’ın Türkiye gübre sektöründe yaklaşık yüzde 30 pazar payına sahip olduğunu belirten Darımla, TK Yem’in de sektörde yaklaşık yüzde 15 paya ulaştığını ifade etti.

Tarım Kredi’nin hem kooperatiflerinde hem de şirketlerinde teknolojik dönüşüm çalışmalarını sürdürdüğünü vurgulayan Darımla, iş süreçlerinin geliştirilmesi ve sistemlerin yenilenmesine yönelik yatırımların devam ettiğini belirtti. Üreticilerin tarımsal faaliyetlerine göre girdi ihtiyaçlarının sistemsel olarak analiz edildiğini kaydeden Darımla, kurum içinde kurumsallaşma çalışmalarına da ağırlık verildiğini söyledi.

Son yıllarda önemli yatırım projelerinin hayata geçirildiğini aktaran Darımla, son üç yılda yaklaşık 750 milyon dolarlık fabrika alımı, yapımı ve yenileme yatırımı gerçekleştirildiğini açıkladı. Bu kapsamda Denizli’de Aynes Süt Fabrikası’nın, Sivas’ta süt ve yem fabrikasının, Afyonkarahisar’da ise entegre yağ tesisinin Tarım Kredi bünyesine katıldığını belirten Darımla, Erzurum’daki yeni yem fabrikası yatırımının sürdüğünü ve tesisin 2026 yılının sonunda faaliyete geçmesinin planlandığını bildirdi.

Darımla, satışların yoğun olduğu Konya çevresinde de yeni yatırım planlarının değerlendirildiğini ifade etti. Tarım Kredi’nin perakende satış kanalı olan Koop Marketlerin üretim zincirinin önemli bir halkasını oluşturduğunu vurgulayan Darımla, bu marketlerin üreticilerden hasat döneminde ürün alımına katkı sağladığını söyledi.

Gübre satışlarının durduğu iddialarını bir kez daha reddeden Darımla, Tarım Kredi kooperatiflerinde satışların kesintisiz sürdüğünü belirtti. Stokların etkin yönetilmesi ve haksız kazanç girişimlerinin önlenmesi amacıyla bazı tedbirlerin alındığını ifade eden Darımla, üreticilerin paniğe kapılmaması gerektiğini vurguladı. Tarım Kredi’nin gübre satışlarının rekor seviyede devam ettiğini kaydeden Darımla, günlük satış miktarının yaklaşık 20 bin ton düzeyinde olduğunu sözlerine ekledi.

Yumaklı’dan Gübre Açıklaması: Stoklar Yeterli, Arz Riski Yok

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, son günlerde Ortadoğu’da yaşanan gelişmelerin tarımsal üretimde kullanılan girdilere olası etkilerinin yakından takip edildiğini açıkladı. Özellikle gübre başta olmak üzere tarımsal girdilere yönelik endişelere değinen Yumaklı, sektör temsilcileriyle koordinasyon içinde hareket edildiğini belirtti.

Bakan Yumaklı, gübrede Türkiye’nin mevcut stoklarının yeterli seviyede olduğunu vurgulayarak, mevcut tabloda arz güvenliğini tehdit eden bir durum bulunmadığını ifade etti. Bakanlık kaynakları, tarımsal üretimin devamlılığı açısından kritik görülen girdi piyasalarındaki gelişmelerin günlük olarak izlendiğini kaydetti.

Tarım sektöründe gübre, enerji ve lojistik maliyetlerinin üretim üzerindeki etkilerinin bilindiğine işaret eden Yumaklı, sürecin kamu ve sektör paydaşlarıyla birlikte yönetildiğini dile getirdi.

Yumaklı, değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

“Son günlerde bölgemizde yaşanan gelişmelerin, başta gübre olmak üzere tarımsal üretimimizin girdi unsurlarına olası etkilerini, sektör temsilcilerimizle birlikte koordinasyon içerisinde yakından takip ediyoruz. Gübrede ülkemizin mevcut stokları yeterli seviyede olup, arz güvenliğini tehdit eden bir durum söz konusu değildir. Süreci yakından takip etmeye devam ediyoruz.”

Hürmüz Gerilimi Tarım Girdileri İçin Risk Oluşturuyor: Gıda Fiyatları Olumsuz Etkilenebilir

Körfez’de yaşanan gerilim, ilk bakışta petrol fiyatları üzerinden okunuyor. Ancak YODA Danışmanlık Kurucu Ortağı Hakan Göral’a göre asıl risk, lojistik ve finansman maliyetlerinin tarım girdilerine ve nihayetinde gıdaya taşındığı “ikinci” ve “üçüncü” kanallarda büyüyor. Göral, savaş haberiyle piyasaların üç başlığı hızlı biçimde fiyatladığını belirtiyor: fiziksel kesinti riski, risk primi (sigorta–navlun–finansman) ve ikincil üretim şoku (doğalgaz–gübre). Bu kanalların, boğaz fiziksel olarak kapanmasa bile gemilerin sigorta teminatı beklemesi nedeniyle süre uzatarak piyasalara yansıyabileceğini ifade ediyor.

Hürmüz Boğazı: Küresel Ticaretin Stratejik Darboğazı

Göral, Hürmüz Boğazı’nın Basra Körfezi’nin tek çıkış kapısı olduğuna dikkat çekerek, boğazın ötesindeki ülkelerin (Suudi Arabistan, Irak, BAE, Kuveyt, Katar, İran) dünyanın kanıtlanmış petrol rezervlerinin yaklaşık %55’ine sahip olduğunu hatırlatıyor. 2024’te Hürmüz’den günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü geçtiğini; bunun küresel petrol tüketiminin yaklaşık %20’sine karşılık geldiğini kaydediyor. Ayrıca bu akışın yaklaşık %85’inin Suudi Arabistan, Irak, BAE, Kuveyt ve İran tarafından oluşturulduğunu belirtiyor.

Göral’a göre petrol için kısmi “bypass” (boru hatları) mümkünken, LNG için alternatif rota yok: Katar ve BAE’nin LNG ihracatının Hürmüz’den geçtiğini vurguluyor. 2024’te Hürmüz’den geçen ham petrolün %84’ünün Asya’ya gittiğini, toplam akışın %69’unun Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore’ye ulaştığını aktarıyor.

Bypass kapasitesinin sınırlı olduğuna işaret eden Göral, Suudi Arabistan ve BAE’nin toplam bypass kapasitesini yaklaşık 2,6 mb/gün olarak veriyor; bunun günlük 20 mb’lik akışın yalnızca %13’ü düzeyinde kaldığını söylüyor. Hürmüz’ün, deniz yoluyla taşınan petrolün %25’in üzerinde bir bölümüne temas eden bir “eşdeğersiz” boğaz olduğuna dikkat çekiyor.

LNG Şoku: Asya Talebi ve Avrupa Bağlantısı

Göral, Katar’ın dünya LNG ihracatında %20–22 bandında paya sahip olduğunu; 2024 itibarıyla yaklaşık 9,3 Bcf/gün ihracat yaptığını belirtiyor. Bu LNG’nin tamamının Hürmüz’den geçmek zorunda olduğunu vurgularken, alıcı ekseninin Asya (Japonya, Güney Kore, Çin, Hindistan) yanında, 2022 sonrası Rus gazından uzaklaşma eğilimiyle Avrupa’yı da içine aldığını; bu nedenle Hürmüz geriliminin Avrupa gaz piyasasına doğrudan bağlandığını ifade ediyor.

Gübre Ve Tarım Girdileri: Petrolün Gölgesindeki Asıl Risk

Göral’a göre gübre, jeopolitik tartışmalarda çoğu kez petrolün gölgesinde kalsa da etkisi daha uzun ömürlü: çünkü gübre fiyatı, doğrudan bir sonraki hasat mevsimini etkiliyor. Körfez’den aylık gübre sevkiyatının kaba toplamda 3–4 milyon ton bandında seyrettiğini söyleyen Göral, kükürdün fosfatlı gübre üretiminde kritik bir hammadde olduğunu; Körfez rafinerilerinden yan ürün olarak büyük miktarda ihraç edildiğini belirtiyor. Hürmüz geriliminin kükürt arzını kısması halinde fosfat gübresi üretiminin dolaylı yoldan etkilenebileceğini kaydediyor.

Azotlu gübre tarafında ise ana halka amonyak: Göral, amonyak üretiminin önemli bölümünün Haber–Bosch prosesiyle yapıldığını, maliyetin %60–70’inin doğalgaz faturası olduğunu ifade ediyor. Ürenin amonyaktan üretildiğini ve küresel azotlu gübre pazarının yaklaşık %55–60’ını oluşturduğunu; Körfez çıkışlı ürenin de küresel spot piyasada fiyat oluşumunda referanslardan biri olduğunu vurguluyor. Alıcılar arasında Hindistan, Brezilya, Avrupa, Türkiye, Güneydoğu Asya ve Afrika’nın öne çıktığını belirtiyor.

Göral’ın dikkat çektiği bir diğer başlık, fosfat gübrelerinde lojistik etkiler: üretim sürse bile gemilerin sigorta bulamaması veya limanlarda aksama yaşanması, ihracatı yavaşlatabiliyor. Buna kükürt arzındaki daralma da eklenirse fosfatlı gübre üretimi “çift taraflı” sıkışabiliyor. Potash (potasyum klorid) tarafında ise İsrail’in Ölü Deniz kaynaklı üretimi üzerinden bölgesel gerilimlerin fiyatlara ek baskı oluşturabileceği değerlendirmesini paylaşıyor.

Mısır Ve Hindistan Parantezi: Kırılganlık Derinleşebilir

Analizde Mısır için, üre kapasitesi yüksek olmasına karşın yerli doğalgaz üretimindeki düşüş nedeniyle ülkenin gazda dışa bağımlılığının arttığı; arz kısıtı veya LNG maliyetindeki yükselişin üretim azaltımı doğurabileceği belirtiliyor. Bu durumun Mısır gübre ihracatını azaltması halinde küresel üre piyasasında boşluğu büyüterek fiyatları yukarı çekebileceği ifade ediliyor.

Hindistan içinse Göral, iç üretime rağmen LNG ithalatına bağımlılığa dikkat çekiyor: Yılda 8–10 milyon ton üre ithal eden Hindistan’ın Körfez kaynaklarına lojistik ve maliyet üzerinden çift taraflı hassasiyet taşıdığı; büyük tüketici olduğu için etkinin küresel fiyata doğrudan yansıyabileceği kaydediliyor. Pakistan, Bangladeş ve Güneydoğu Asya için de benzer dinamiklerin, sübvansiyon yükü veya gübre kıtlığı üzerinden fatura üretebileceği değerlendirmesi paylaşılıyor.

Türkiye’ye Olası Etkiler: Maliyet, Stok Ve Verim Kanalı

Türkiye açısından Göral, gübre üretiminde kısmi kapasiteye karşın hammadde tarafında ithalata bağımlılığın altını çiziyor. Körfez’den üre ve amonyak ithalatı, fosfat gübrelerinde farklı tedarik bağımlılıkları ve potash tarafındaki dış kaynak bağlantılarının, gerilim uzadıkça maliyet baskısını büyütebileceği belirtiliyor.

Göral’a göre Hürmüz kaynaklı bir kriz Türkiye’yi birkaç kanaldan etkileyebilir:

  • Doğalgaz/LNG fiyatı artışı → elektrik ve sanayi maliyetleri üzerinden genel fiyat düzeyi baskısı

  • Üre/amonyak sevkiyatında aksama → tarım sezonu öncesi stok ve tedarik riski

  • Navlun/sigorta primlerinin yükselmesi → ithal hammaddelerde ek maliyet

Türkiye’nin buğday üretiminde önemli bir ülke olmasına karşın verimliliğin görece düşük olduğunu belirten Göral, gübre kullanımının çiftçinin kâr-zarar hesabına duyarlı olduğunu; üre fiyatı yükseldiğinde gübre kullanımının kısılmasının verim düşüşü ve hasat azalması riski doğurabileceğini vurguluyor. Bunun sadece enflasyon değil, aynı zamanda arz kısıtlaması anlamına gelebileceğini; gübre ithalat faturasının artmasının döviz baskısı üzerinden enflasyon dinamiklerini güçlendirebileceğini kaydediyor.

Kısa Şoktan Uzun Krize: “Fiyat”tan “Erişim”e

Göral, gerilimin kısa sürmesi halinde fiyatlarda sıçrama olsa da zincirin toparlanabileceğini; etkinin ağırlıkla enflasyon üzerinden hissedileceğini belirtiyor. Ancak gerilimin uzaması ve ekim dönemine denk gelmesi durumunda, gübrenin tarlaya uygulanamamasıyla verimde kalıcı düşüş yaşanabileceğini; bu noktada meselenin fiyat tartışmasından çıkarak erişim sorununa dönüşebileceğini ifade ediyor. Daha az ekim, daha yüksek ithalat ihtiyacı ve eş zamanlı küresel talep artışının tedariki zorlaştırması halinde, riskin raflardan önce kasalara yansıyan bir boyut kazanabileceği değerlendirmesini paylaşıyor.