Türkiye’nin iki kritik SİHA testine İngiliz uzmandan NATO uyarısı

Türkiye’nin insansız hava araçları alanında yürüttüğü çalışmalar, değişen savaş koşullarına uygun yeni kabiliyetlerin geliştirilmesine odaklanıyor. Baykar tarafından Kasım 2026’da gerçekleştirilen iki ayrı test, hem silahlı insansız hava araçlarının taarruz yöntemlerinin çeşitlendirilmesi hem de geleneksel hava üslerine bağımlılığın azaltılması bakımından dikkat çekti.

İlk testte Bayraktar TB2, SkyDagger tarafından geliştirilen küçük kamikaze dronları havadan bırakırken ikinci uygulamada Bayraktar AKINCI ve TB2’ler, pistlerin kullanılamadığı olağanüstü koşullara yönelik senaryo kapsamında kara yolunu iniş ve kalkış pisti olarak kullandı.

Türkiye’nin bu çalışmalarını değerlendiren Tim Wilson, modern savaşlarda gelişmiş hava savunma sistemleri, elektronik harp kabiliyetleri ve hassas güdümlü silahların geleneksel askerî planlamaları değiştirdiğini ifade etti.

Wilson’a göre Türkiye’nin geliştirdiği iki farklı uygulama, aynı temel ihtiyaca cevap veriyor: Hava araçlarının değişen tehditlere uyum sağlaması ve operasyonlarını farklı koşullarda sürdürebilmesi.

Bayraktar TB2, 16 kamikaze dronla havalandı: İki hedef vuruldu

Baykar, 4 Kasım 2026’da Edirne’nin Keşan ilçesindeki Uçuş Eğitim ve Test Merkezi’nde Bayraktar TB2’nin yeni kabiliyetlerini gösteren bir deneme gerçekleştirdi.

Test kapsamında Bayraktar TB2, SkyDagger tarafından geliştirilen 16 adet FPV (birinci şahıs görüşlü) kamikaze dronuyla havalandı. Test sahasına ulaşan TB2’den iki FPV dron serbest bırakıldı.

Baykar’ın açıklamasına göre küçük dronlar, TB2 üzerinden oluşturulan haberleşme bağlantısını kullanan operatörler tarafından yönlendirilerek belirlenen hedefleri tam isabetle vurdu.

Böylece Bayraktar TB2’nin yalnızca keşif, gözetleme ve doğrudan mühimmat kullanımı için değil, daha küçük hava araçlarını taşıyan ve onların görevini destekleyen bir platform olarak da kullanılabileceği gösterildi.

Testte 16 dron taşınmasına rağmen bunların yalnızca ikisi havada bırakılarak kullanıldı. Dolayısıyla gerçekleştirilen deneme, 16 dronun aynı anda hedeflere yönlendirildiği bir operasyon niteliği taşımıyor.

Bayraktar TB2, uçan ana platform ve haberleşme merkezi hâline geliyor

Yeni uygulamanın önemli özelliklerinden biri, Bayraktar TB2’nin daha küçük dronlar için taşıyıcı platform olarak kullanılması.

FPV dronlar, üzerlerindeki kameralar aracılığıyla operatöre görüntü aktararak hedefe yönlendirilebiliyor. Bu hava araçlarının daha büyük bir insansız hava aracından bırakılması, küçük dronların görev alanına ulaşması açısından yeni imkânlar oluşturuyor.

Bayraktar TB2 ise taşıdığı dronları belirlenen noktaya ulaştırmanın yanında, havadaki konumuyla haberleşme bağlantısına da katkı sağlıyor.

Bu yapı, büyük insansız hava aracının hedefe doğrudan yaklaşmak zorunda kalmadan daha küçük taarruz araçlarını kullanabilmesine yönelik bir yöntem sunuyor.

Rusya-Ukrayna savaşında elektronik harp sistemleri ve gelişmiş hava savunma unsurlarının büyük hava araçları için oluşturduğu tehditlere dikkat çeken Tim Wilson, Baykar’ın bu gelişmeler karşısında mevcut platformlarından vazgeçmek yerine onları yeni görevler için uyarlamasını önemli bulduğunu ifade etti.

Wilson, insansız hava araçlarının farklı görevlerde kullanılmasının modern savaşın değişen şartlarına uyum bakımından önem taşıdığını belirtti.

Ancak İngiliz uzman, testin teknik sınırlarının da göz önünde bulundurulması gerektiğini vurguladı.

Küçük dronların operasyonel menzilinin henüz açıklanmadığını, Bayraktar TB2’nin gelişmiş hava savunma sistemlerine karşı risk taşımaya devam ettiğini belirten Wilson, başarılı bir saha gösteriminin yoğun çatışma koşullarında aynı sonucu garanti etmeyeceğini ifade etti.

AKINCI ve Bayraktar TB2’ler kara yoluna indi: Üç hava aracı aynı noktada buluştu

Türkiye’nin uluslararası değerlendirmelere konu olan ikinci önemli testi ise 12 Kasım 2026’da Manisa-Balıkesir kara yolunda gerçekleştirildi.

Pistlerin kullanılamadığı acil durumlarda hava operasyonlarının sürdürülebilmesi amacıyla düzenlenen tatbikatta üç ayrı insansız hava aracı farklı üslerden havalandı.

Baykar’ın eğitim ve test çalışmalarında kullandığı Bayraktar TB2 Keşan’dan, Bayraktar AKINCI Çorlu’dan, Kara Kuvvetleri Komutanlığı envanterindeki diğer Bayraktar TB2 ise İzmir’den kalkış yaptı.

Üç hava aracı da önceden belirlenen Manisa-Balıkesir kara yolu kesimine başarıyla iniş gerçekleştirdi ve ardından yeniden havalandı.

Milli Savunma Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü ve Baykar koordinasyonunda gerçekleştirilen tatbikatta yol güvenliği için gerekli önlemler alındı. İtfaiye, ambulans ve güvenlik ekipleri uygulama boyunca hazır bekletildi.

13 Kasım’da kamuoyuna duyurulan test, uygun koşullarda hazırlanan kara yolu güzergâhlarının insansız hava araçları için alternatif iniş ve kalkış alanı olarak kullanılabileceğini gösterdi.

Bununla birlikte uygulama, hava araçlarının herhangi bir kara yoluna hiçbir hazırlık yapılmadan iniş yapabileceği anlamına gelmiyor.

Tim Wilson: “Esneklik artık hız, büyüklük veya ateş gücü kadar önemli”

Türkiye’nin iki ayrı testini birlikte değerlendiren Wilson, her iki çalışmanın da modern savaşlarda operasyonel esnekliğin önemini ortaya koyduğunu belirtti.

İngiliz uzmana göre kara yolundan iniş ve kalkış uygulaması, hava araçlarının geleneksel askerî pistlere bağımlılığını azaltmayı amaçlıyor. TB2’nin FPV dronları taşıması ise ana platformun hedef bölgesine yaklaşma zorunluluğunu sınırlandırabilecek yeni bir yöntem sunuyor.

Wilson, bu iki uygulamanın aynı stratejik anlayışın farklı örnekleri olduğunu savunarak şu değerlendirmede bulundu:

“Her iki proje de aynı temel yaklaşımı yansıtıyor: Esneklik, artık hız, büyüklük veya ateş gücü kadar önemli hale geliyor.”

Wilson, bu yaklaşımın yalnızca Türkiye’nin savunma ihtiyaçlarıyla sınırlı olmadığını, hava kuvvetlerinin görev sürekliliğini sağlamaya çalışan NATO ülkeleri için de önem taşıdığını ifade etti.

“Avrupa’nın savunma planlamalarında önemli eksiklikler var”

Wilson’ın değerlendirmelerinde Avrupa ülkelerinin savunma planlamalarına yönelik eleştiriler de yer aldı.

Modern hava kuvvetlerinin giderek daha pahalı ve gelişmiş savaş uçaklarına yatırım yaptığını belirten Wilson, ancak bu uçakların savaş koşullarında nerelerde konuşlandırılacağı, nasıl korunacağı ve hava üsleri saldırıya uğradığında görevlerini nasıl sürdüreceği konularının da aynı ölçüde önem taşıdığını vurguladı.

İngiliz uzmana göre büyük askerî hava üsleri, yoğun biçimde kullanılan pistleri, yakıt ve bakım tesisleri, hangarları ve park hâlindeki uçakları nedeniyle saldırılar karşısında önemli riskler barındırıyor.

Hassas güdümlü füzeler, uydu destekli hedef tespit sistemleri ve insansız hava araçlarının yaygınlaşması, bu riskleri daha da görünür hâle getiriyor.

Wilson, on milyonlarca sterlin değerindeki gelişmiş bir savaş uçağının pistin hasar görmesi nedeniyle havalanamamasının, savunma planlamalarının yalnızca uçakların teknik özelliklerine odaklanamayacağını gösterdiğini belirtti.

Türkiye’nin kara yolu testinin bu soruna yönelik pratik bir yaklaşım sunduğunu savunan Wilson, bir NATO üyesinin geliştirdiği bu tür uygulamaların diğer müttefikler açısından da değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

İkinci Dünya Savaşı’ndan günümüze kara yolu pistleri

Kara yollarının veya geçici alanların askerî uçuşlarda kullanılması bütünüyle yeni bir fikir değil.

İkinci Dünya Savaşı’nda İngilizlerin geçici havaalanları oluşturmak amacıyla delikli çelik plakalardan yararlandığını hatırlatan Wilson, askerî havacılıkta alternatif pist uygulamalarının geçmişine dikkat çekti.

İsveç ve Finlandiya gibi ülkeler de askerî uçakların ana hava üsleri dışında faaliyet gösterebilmesine yönelik yöntemler geliştirdi.

Ancak Wilson’a göre günümüzdeki temel farklılık, hassas güdümlü silahlar, elektronik harp sistemleri, uydu teknolojileri ve düşük maliyetli dronların birlikte kullanılabilmesi.

Bu nedenle günümüz hava kuvvetleri açısından yalnızca daha hızlı veya daha güçlü hava araçlarına sahip olmak değil, bu araçların farklı noktalarda görev yapabilmesini sağlamak da önem kazanıyor.

Sırada Bayraktar TB3 ve KIZILELMA var

Baykar’ın kara yolu tatbikatına ilişkin açıklamasına göre alternatif pist kullanımı kabiliyetinin diğer millî insansız hava araçlarına da kazandırılması hedefleniyor.

Planlamada, kısa pistli gemilerden iniş ve kalkış yapabilen Bayraktar TB3 ile Türkiye’nin millî insansız savaş uçağı KIZILELMA da bulunuyor.

Bununla birlikte TB3 ve KIZILELMA, 12 Kasım’daki Manisa-Balıkesir kara yolu tatbikatına katılmadı. Bu platformlara aynı kabiliyetin kazandırılması, Baykar tarafından açıklanan gelecek dönem hedefleri arasında yer alıyor.

Söz konusu çalışmaların yaygınlaştırılması hâlinde farklı hava araçlarının belirlenen alternatif güzergâhlardan görev yapabilmesine yönelik yeni uygulamaların geliştirilmesi öngörülüyor.

Türkiye’nin testleri NATO açısından neden önemli görülüyor?

Türkiye’nin Kasım ayında gerçekleştirdiği iki ayrı test, savunma sanayisinde yalnızca yeni platformlar geliştirmenin değil, mevcut sistemleri değişen tehditlere uyarlamanın da önem kazandığını gösterdi.

4 Kasım’daki Keşan testinde Bayraktar TB2, küçük FPV dronlar için taşıyıcı ve haberleşme platformu görevini üstlendi. 12 Kasım’daki Manisa-Balıkesir tatbikatında ise AKINCI ve TB2’ler geleneksel hava üsleri dışında iniş ve kalkış yapma kabiliyetlerini sergiledi.

Tim Wilson’ın değerlendirmelerine göre her iki çalışma da modern hava harekâtının önemli sorunlarından olan üs güvenliği, platformların korunması ve görev sürekliliği konularına yönelik çözüm arayışlarını yansıtıyor.

Bununla birlikte testlerin gerçek çatışma ortamındaki başarısının belirlenebilmesi için elektronik harp koşulları, hava savunma tehditleri, haberleşme güvenliği, alternatif pistlerin hazırlanması ve sürdürülebilir operasyon kabiliyeti gibi başlıklarda daha fazla değerlendirmeye ihtiyaç bulunuyor.

Türkiye’nin gerçekleştirdiği uygulamalar, bu yönleriyle NATO ülkelerinin gelecekteki hava operasyonlarında üzerinde çalıştığı esneklik ve dayanıklılık konularına ilişkin somut örnekler sunuyor.

Bursa’da eğlence merkezine silahlı saldırı: 2 şüpheli aranıyor

Bursa’nın Nilüfer ilçesinde bir eğlence merkezi silahlı saldırının hedefi oldu. Fethiye Mahallesi’nde bulunan eğlence merkezinin önüne gelen 2 şüpheli, yanlarında getirdikleri tüfekle iş yerine doğru ateş açtı.

Tüfekten çıkan saçmaların eğlence merkezine isabet etmesinin ardından saldırganlar olay yerinden kaçtı.

Polis ekipleri çalışma başlattı

Silah seslerini duyanların ihbarı üzerine bölgeye polis ekipleri sevk edildi.

Olay yerinde inceleme yapan ekipler, çevredeki güvenlik kameralarının kayıtlarını incelemeye aldı. Görgü tanıklarının da ifadelerine başvuruldu.

Polis, kimlikleri henüz açıklanmayan 2 şüphelinin yakalanması için çalışmalarını sürdürüyor.

Saldırının nedeni henüz belirlenemezken olayla ilgili soruşturma devam ediyor.

Merkez Bankasından fon tasfiyelerine ilişkin dikkat çeken analiz: 4 bin 500 firmanın 116,2 milyar lirası tasfiye kapsamındaki fonlarda

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının resmî blogu Merkezin Güncesi’nde, 4 Kasım 2026 Çarşamba günü finans piyasalarında yaşanan fon tasfiyelerinin reel sektör üzerindeki olası etkilerini ele alan kapsamlı bir analiz yayımlandı.

Ünal Seven ve Kadir Gürci imzasını taşıyan “Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?” başlıklı makalede, SPK’nin 17 Eylül 2026 tarihli kararıyla olağanüstü tasfiye kapsamına alınan fonlarda yatırımı bulunan şirketler mercek altına alındı.

Çalışmada firmaların fonlarda tuttuğu kaynakların büyüklüğü, sektörel dağılımı, ekonomideki payları, tedarikçi ilişkileri ve tasfiye sonrasındaki kredi kullanımları incelendi.

Yazarlar, fon piyasasında yaşanan gelişmelerin yalnızca finansal yatırımcılarla sınırlı kalmayabileceğini, şirketlerin nakit akışı, üretim ve yatırım kararları üzerinde de etkili olabileceğini belirtti.

Fonlarda 116,2 milyar lira yatırımı bulunan 4 bin 500 firma tespit edildi

Makalenin ilk bölümünde, tasfiye kapsamındaki fonlarda tutulan şirket kaynaklarının büyüklüğü ele alındı.

Analize göre 15 Eylül 2026 itibarıyla tasfiye kapsamına alınan fonlarda en az 1 milyon lira yatırımı bulunan yaklaşık 3 bin reel sektör firması tespit edildi.

Bu firmaların söz konusu fonlarda bulunan yatırımlarının toplamı yaklaşık 116 milyar liraya ulaştı.

Yazarlar, makalenin dipnotlarında önemli bir ayrıntıya da yer verdi. Bir milyon liranın altında yatırım bakiyesi bulunan firmaların da hesaba katılmasıyla toplam şirket sayısı 4 bin 500’e, yatırım tutarı ise 116,2 milyar liraya yükseliyor.

Fon yatırımlarının dağılımı

Fon türü Yatırım tutarı Toplam içindeki yaklaşık payı
Para piyasası fonları 57 milyar TL %49,1
Hisse senedi fonları 31 milyar TL %26,7
Diğer serbest fonlar 28 milyar TL %24,1
Toplam 116 milyar TL %100

Paylar 116 milyar liralık yuvarlanmış toplam üzerinden hesaplanmıştır.

Bu dağılıma göre tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan şirket yatırımlarının yaklaşık yarısı para piyasası fonlarında yer alıyor.

Hisse senedi fonlarında 31 milyar lira, diğer serbest fonlarda ise 28 milyar lira bulunuyor.

Bu veriler, fon tasfiyelerinin yalnızca hisse senedi yatırımlarını değil, şirketlerin kısa vadeli kaynak yönetiminde kullanabildiği para piyasası fonlarını da kapsadığını gösteriyor.

Fon yatırımlarında en yüksek pay hizmet ve sanayi sektörlerinde

Merkez Bankası uzmanları makalede, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketlerin hangi sektörlerde faaliyet gösterdiğini de inceledi.

Yapılan analiz, fon yatırımlarının tek bir sektörde yoğunlaşmadığını ortaya koydu.

Sektörlere göre fon yatırımlarının dağılımı

Sektör Pay
Hizmet %31
Sanayi %29
Ticaret %27
İnşaat %13
Toplam %100

En yüksek pay yüzde 31 ile hizmet sektörüne ait. Sanayi sektörü yüzde 29 ile ikinci, ticaret sektörü yüzde 27 ile üçüncü sırada bulunuyor. İnşaat sektörünün payı ise yüzde 13.

Yazarlar, bu dağılımın belirgin bir sektörel yoğunlaşmaya işaret etmediğini belirtti.

Dolayısıyla tasfiye kapsamındaki fonlara yatırım yapan firmalar, ekonominin farklı üretim ve hizmet alanlarında faaliyet gösteriyor.

Bu şirketlerin Türkiye ekonomisindeki ağırlığı ne kadar?

Makalede, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların ekonomideki toplam büyüklüğü de araştırıldı.

Çalışmada söz konusu firmaların toplam aktifler, istihdam, ciro, ihracat ve ticari krediler içindeki payları hesaplandı.

Reel sektör içindeki payları

Ekonomik gösterge İlgili firmaların payı
Toplam aktifler %1,2
İstihdam %0,6
Ciro %0,9
İhracat %1,1
Ticari kredi bakiyesi %0,9

Yazarların analizine göre tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketler, reel sektörün toplam aktiflerinin yaklaşık yüzde 1,2’sini oluşturuyor.

Bu şirketlerin istihdamdaki payı yüzde 0,6, toplam cirodaki payı yüzde 0,9 ve ihracattaki payı yüzde 1,1 olarak hesaplandı.

Ticari kredi bakiyesindeki payları ise yüzde 0,9 seviyesinde bulunuyor.

Bununla birlikte çalışmada, firmaların tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan yatırımlarının reel sektörün toplam aktiflerine oranının yaklaşık on binde 9 olduğu da belirtildi.

Bu iki ölçüm arasındaki fark önem taşıyor: Yüzde 1,2, ilgili firmaların toplam aktiflerinin reel sektör içindeki payını; on binde 9 ise bu firmaların tasfiye kapsamındaki fon yatırımlarının reel sektör toplam aktiflerine oranını gösteriyor.

En yüksek risk grubundaki firmaların ekonomik payı oldukça düşük

Makalenin dikkat çekici bölümlerinden biri, fon yatırımlarına maruziyet düzeylerinin incelendiği araştırma oldu.

Yazarlar, bir şirketin tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan yatırım tutarını, son yıl bilançosundaki dönen varlıklarına bölerek maruziyet oranı hesapladı.

Buna göre firmalar üç gruba ayrıldı:

  • Düşük maruziyet: Fon yatırımının dönen varlıklara oranı yüzde 10 ve altında.

  • Orta maruziyet: Oran yüzde 10’un üzerinde, yüzde 50’ye kadar.

  • Yüksek maruziyet: Oran yüzde 50’nin üzerinde.

Burada maruziyet, şirketin fon yatırımlarının kısa vadeli mali kaynakları içindeki büyüklüğünü ifade ediyor.

Dolayısıyla aynı tutarda fon yatırımı bulunan iki şirketin karşılaşabileceği likidite riski, dönen varlıklarının büyüklüğüne göre farklılık gösterebiliyor.

Maruziyet gruplarına göre ekonomideki paylar

Ekonomik gösterge Düşük Orta Yüksek
Toplam aktifler %0,84 %0,30 %0,04
İstihdam %0,37 %0,23 %0,03
Ciro %0,54 %0,36 %0,03
İhracat %0,77 %0,29 %0,01
Ticari kredi %0,54 %0,32 %0,02

TCMB uzmanlarının analizinde, yüksek maruziyet grubundaki firmaların istihdamın ve toplam cironun yalnızca on binde 3’ünü oluşturduğu belirtildi.

Bu şirketlerin toplam ticari kredi bakiyesi içindeki payı da on binde 2 seviyesinde hesaplandı.

Yazarlar, yüksek maruziyet grubundaki firmaların ekonomideki toplam ağırlığının görece düşük olduğuna dikkat çekti.

Ancak bu sonuç, söz konusu firmaların kendi mali yapılarında ciddi likidite sorunları yaşamayacağı anlamına gelmiyor. Araştırma, makroekonomik payları ölçüyor; her firmanın karşı karşıya kaldığı nakit ihtiyacını ayrı ayrı ortaya koymuyor.

Fon tasfiyeleri tedarikçi firmaları da etkileyebilir

Ünal Seven ve Kadir Gürci, makalelerinde yalnızca fonlara doğrudan yatırım yapan şirketlerin değil, bu şirketlerle ticaret yapan işletmelerin de etkilenebileceğine dikkat çekti.

Fonlardaki kaynaklarına erişmekte güçlük yaşayan bir firmanın tedarikçilerine yapacağı ödemelerin gecikmesi veya alımlarını azaltması, ticari ilişkiler üzerinden başka şirketlerin nakit akışını etkileyebilir.

Bu nedenle araştırmada firmalar arası ticaret verileri kullanılarak fon yatırımcısı şirketlere satış yapan tedarikçiler de analiz edildi.

Tedarik zincirindeki risk nasıl ölçüldü?

Araştırmada, bir tedarikçinin toplam satışlarının ne kadarını tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketlere gerçekleştirdiği incelendi.

Örneğin toplam satışlarının yüzde 25’inden fazlasını bu şirketlere yapan bir tedarikçi, söz konusu müşterilerinin ödeme veya alım davranışındaki değişimlere daha fazla maruz kalabilir.

Yazarların hesaplamasına göre toplam satışları içinde ilgili firmaların payı yüzde 5’i aşan tedarikçiler, Türkiye ekonomisindeki toplam istihdamın yüzde 1,2’sini, cironun ise yüzde 1,5’ini oluşturuyor.

Tedarikçilerin ekonomideki payı

İlgili firmalara yapılan satışların toplam satışlardaki payı Ekonomideki ciro payı İstihdam payı
%5’in üzerinde %1,5 %1,2
%10’un üzerinde %0,55 %0,61
%25’in üzerinde %0,17 %0,24
%50’nin üzerinde %0,07 %0,11

Tablo, bağımlılık oranı arttıkça bu ölçütleri sağlayan tedarikçilerin ekonomideki toplam ağırlığının azaldığını gösteriyor.

Öte yandan çalışmada düşük fon maruziyetine sahip şirketler değerlendirme dışında bırakıldığında tedarikçilerin ekonomideki paylarının da belirgin biçimde gerilediği ifade edildi.

Bu bulgular, fon tasfiyelerinin ticari ilişkiler yoluyla başka işletmelere yansıyabileceğini, ancak incelenen yüksek bağımlılık gruplarının ekonomideki doğrudan ağırlığının sınırlı olduğunu gösteriyor.

Fonlarda yatırımı bulunan şirketler banka kredisi kullanmaya devam ediyor

Makalede incelenen bir başka önemli başlık, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan işletmelerin banka kredilerine erişimi oldu.

Fonlardaki kaynaklarına erişmekte güçlük yaşayan şirketlerin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılamak için ek işletme sermayesine ihtiyaç duyabileceği belirtildi.

Bu nedenle yazarlar, söz konusu firmalara kullandırılan kısa vadeli Türk lirası kredilerin toplam kısa vadeli TL kredi kullanımları içindeki payını inceledi.

Araştırmada bu payın tasfiye kararının ardından yükseldiği görüldü.

Kısa vadeli kredi kullanımının payı arttı

Makalenin altıncı grafiğinde, ilgili firmaların haftalık kısa vadeli TL kredi kullanımlarındaki payının ağustos ayında yaklaşık yüzde 1–2 aralığında hareket ettiği, eylül sonrasında ise zaman zaman yüzde 2,5’in üzerine çıktığı görülüyor.

30 Ekim haftasında da payın yaklaşık yüzde 2,5 seviyesinde olduğu grafikte yer alıyor.

Bununla birlikte bu değerler grafikten yaklaşık okunuyor; makalede her hafta için kesin sayısal tablo yayımlanmadı.

Yazarlar bu gelişmeyi, fonlarda yatırımı bulunan firmaların krediye erişiminin devam ettiğine işaret eden bir bulgu olarak değerlendirdi.

TCMB’nin 1 Ekim’deki düzenlemelerine dikkat çekildi

Analizde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 1 Ekim 2026 tarihinde bankaların likidite yönetimini ve makrofinansal istikrarı desteklemek amacıyla gerçekleştirdiği düzenlemelerin de kredi kullanımındaki görünümde etkili olduğunun değerlendirildiği belirtildi.

TCMB uzmanları, ilgili şirketlerin kısa vadeli TL kredi kullanımı içindeki payının artmasını, firmaların bankacılık sistemi üzerinden finansmana ulaşmaya devam ettiğini gösteren bir gelişme olarak yorumladı.

Ancak kredi kullanım payının artması, bütün firmaların ihtiyaç duydukları finansmana aynı koşullarda veya sorunsuz eriştiğini kanıtlamıyor.

Kredi maliyetlerinde anlamlı farklılık bulunmadı

Makalede kredi maliyetlerine ilişkin bir değerlendirme de yer aldı.

Yazarların hesaplamalarına göre tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların ortalama kredi maliyetleri diğer şirketlerden bir miktar yüksek.

Bununla birlikte bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı ifade edildi.

Bu bulgu, araştırmanın kapsadığı dönem ve şirket grupları bakımından değerlendirilmelidir.

Merkez Bankası uzmanları hangi risklere dikkat çekti?

Makalenin sonuç bölümünde fon piyasasındaki gelişmelerin reel sektör üzerindeki etkilerinin yalnızca doğrudan fon yatırımları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiği vurgulandı.

Yazarların üzerinde durduğu temel aktarım kanalları arasında şirketlerin likidite durumu, ticari ilişkiler, finansal varlık fiyatları, finansman koşulları ve ekonomik güven bulunuyor.

Özellikle tasfiye sürecinin uzaması veya varlık fiyatlarında yeni düşüşler yaşanması durumunda işletmelerin harcama, üretim ve yatırım kararları üzerinde ek etkiler oluşabileceği değerlendirildi.

Bununla birlikte araştırma, bu etkilerin büyüklüğünü hesaplayan kapsamlı bir etki analizi değil. Çalışma, belirli fonlarda yatırımı bulunan şirketlerin ekonomik ağırlığını ve kredi kullanımındaki gelişmeleri inceliyor.

Bu ayrım, makalenin sonuçlarının doğru anlaşılması açısından önem taşıyor.

Merkez Bankasının destekleyici adımları riskleri sınırlayabilir

Ünal Seven ve Kadir Gürci, finansman koşullarındaki olası risklerin azaltılmasında TCMB’nin uyguladığı düzenlemelerin önemine de işaret etti.

Çalışmada bankaların likidite yönetimini destekleyen adımlar ile KOBİ’lerin ve özel sektör tahvili ihraççılarının finansmana erişimini destekleyen düzenlemelerin olası risklerin sınırlanmasına yardımcı olabileceği belirtildi.

Yazarlar, tasfiye sürecinde ilerleme sağlanmasının da şirketlerin karşı karşıya bulunduğu mali güçlükleri hafifletebileceğini değerlendirdi.

Makalenin temel bulguları

İncelenen alan Araştırmanın ortaya koyduğu sonuç
Fon yatırımcıları 4.500 firma
Toplam yatırım 116,2 milyar TL
En büyük fon türü 57 milyar TL ile para piyasası fonları
En yüksek sektörel pay %31 ile hizmetler
İstihdam payı %0,6
Ciro payı %0,9
İhracat payı %1,1
Yüksek maruziyet grubunun istihdam payı %0,03
Yüksek maruziyet grubunun kredi payı %0,02
İlgili tedarikçilerin istihdam payı %1,2
Krediye erişim Kısa vadeli TL kredi kullanım payı arttı
Kredi maliyetleri Fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı

Analizdeki önemli uyarı: Fon piyasasının toplam ekonomik etkisi hesaplanmadı

Makalenin sonuç bölümünde, hesaplanan ekonomik payların yüksek risk taşıyan firmaların sorunlarının önemini azaltmadığı özellikle belirtildi.

Yazarlar, fon tasfiyelerinin reel sektör üzerindeki toplam etkisine ilişkin kesin bir sonuca ulaşılmadığını ifade etti.

Nitekim fonlardaki yatırımlarına doğrudan erişemeyen şirketlerin yanı sıra finansal varlık fiyatlarındaki düşüşlerden etkilenen işletmeler, finansman koşullarındaki sıkılaşmayla karşılaşan firmalar ve güven kaybı nedeniyle yatırımlarını erteleyen şirketler de bulunabilir.

Bu nedenle çalışmada ölçülen doğrudan fon yatırımları ve tedarikçi bağlantıları, olası ekonomik etkilerin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.

Merkez Bankası uzmanlarının temel değerlendirmesi, fon tasfiyelerine doğrudan maruz kalan firmaların ekonomideki payı görece sınırlı olsa da likidite sorunlarının, finansal koşulların ve güvenin birlikte izlenmesi gerektiği yönünde.

Konya sanayisi ve işletmeleri açısından değerlendirme

TCMB’nin yayımladığı analiz, sanayi, ticaret ve hizmet sektörlerinde yoğun üretim faaliyetleri bulunan Konya açısından da önem taşıyan konuları gündeme getiriyor.

Konya’da faaliyet gösteren işletmeler bakımından kısa vadeli finansmana erişim, tedarikçi ödemeleri, işletme sermayesi ve nakit akışı yönetimi, üretim faaliyetlerinin devamlılığı açısından önemli unsurlar arasında bulunuyor.

Makaledeki bulgular, fon tasfiyelerinin şirketler arası ticari ilişkiler üzerinden farklı işletmelere yansıyabileceğini gösteriyor.

Örneğin bir üretici firmanın fon yatırımlarındaki kaynaklarına ulaşamaması nedeniyle hammadde alımlarını azaltması veya tedarikçisine ödeme yapmakta zorlanması, kendisiyle ticari ilişkisi bulunan başka işletmelerin de nakit planlamasını etkileyebilir.

Bu tür riskler, Konya’daki makine, otomotiv yan sanayi, gıda, tarım makineleri, döküm ve ticaret sektörlerinde faaliyet gösteren işletmeler için de genel anlamda geçerli olabilecek finansal mekanizmalar arasında yer alıyor.

Ancak TCMB’nin yayımladığı makalede Konya’ya özel firma sayısı, yatırım tutarı, sektörel maruziyet veya kredi kullanımı verisi bulunmuyor.

Dolayısıyla kentte hangi şirketlerin veya sektörlerin söz konusu fon tasfiyelerinden ne ölçüde etkilendiğine ilişkin somut bir sonuç çıkarılamıyor.

4 Kasım’da yayımlanan makaleden çıkan sonuç

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Merkezin Güncesi platformunda yayımlanan araştırma, 17 Eylül’de başlayan olağanüstü fon tasfiyesi sürecinin reel sektörle bağlantılarını firma verileri üzerinden ortaya koydu.

Ünal Seven ve Kadir Gürci’nin analizine göre tasfiye kapsamındaki fonlarda 4 bin 500 firmanın toplam 116,2 milyar liralık yatırımı bulunuyor.

İlgili firmalar, reel sektörün toplam istihdamının yüzde 0,6’sını, cirosunun yüzde 0,9’unu ve ihracatının yüzde 1,1’ini oluşturuyor. Fon yatırımlarına yüksek düzeyde maruz kalan firmaların ekonomideki payları ise çok daha düşük seviyede bulunuyor.

Öte yandan tedarikçi bağlantıları, şirketlerin nakit akışı ve finansman koşulları nedeniyle dolaylı etkilerin ortaya çıkabileceği belirtiliyor.

Çalışmada, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketlerin kısa vadeli TL kredilerden aldıkları payın artması da krediye erişimin sürdüğünü gösteren bir bulgu olarak değerlendirildi.

Araştırmanın en önemli sonucu, fon tasfiyelerinin doğrudan etkilediği şirketlerin ekonomideki ağırlığının sınırlı olmasına rağmen finansal istikrar ve reel sektör açısından risklerin izlenmeye devam edilmesi gerektiği oldu.

Makalenin künyesi

  • Başlık: Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?

  • Yazarlar: Ünal Seven ve Kadir Gürci

  • Yayın tarihi: 4 Kasım 2026

  • Yayın yeri: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası – Merkezin Güncesi

  • Analizin temel tarihi: 15 Eylül 2026 itibarıyla fon yatırımları; tasfiye ve kredi kullanım sürecine ilişkin sonraki veriler

Makalenin tamamı: TCMB Merkezin Güncesi – Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?

Türkiye Cumhuriyeti 103 yaşında: “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” sözünden tarihi zafere

Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşunun 103. yıl dönümünü kutluyor. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde verilen Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, Türk milletinin bağımsızlık iradesinin ve millî egemenlik anlayışının en önemli kazanımlarından biri oldu.

29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) kabul edilen anayasa değişikliğiyle devletin yönetim biçimi resmen Cumhuriyet olarak belirlendi. Aynı gün Gazi Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi.

Cumhuriyet’in ilanına uzanan süreç ise yıllar süren bağımsızlık mücadelesinin, siyasi gelişmelerin ve millet egemenliğine dayalı yeni bir devlet kurma iradesinin sonucunda şekillendi.

Cumhuriyet’e giden yol Millî Mücadele ile başladı

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna uzanan tarihî süreç, Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmasıyla yeni bir döneme girdi.

Anadolu’da işgallere karşı başlatılan Millî Mücadele, milletin bağımsızlık iradesini esas alan bir anlayışla yürütüldü.

Mustafa Kemal Paşa, Erzurum Kongresi sırasında Mazhar Müfit Kansu’ya, zaferin ardından kurulacak yönetim biçiminin Cumhuriyet olacağını ifade etti. Ancak dönemin siyasi ve askerî şartları nedeniyle bu düşünce bir süre kamuoyuna açıklanmadı.

23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılması, millî egemenliğe dayalı yeni devletin temellerinin atılmasında belirleyici bir gelişme oldu.

Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınmasını sağlayan antlaşmanın ardından yeni devletin siyasi ve idari yapısının belirlenmesine yönelik adımlar hızlandı.

13 Ekim 1923’te Ankara’nın başkent ilan edilmesi de Cumhuriyet’e giden süreçte önemli bir dönüm noktası oldu.

Ancak devletin yönetim biçiminin kesin olarak belirlenmesi ve devlet başkanlığı meselesinin çözüme kavuşturulması gerekiyordu.

27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyetinin istifası ve yeni hükümetin kurulamamasıyla ortaya çıkan siyasi bunalım, yönetim sisteminde yeni bir düzenleme yapılmasını gündeme getirdi.

28 Ekim gecesi: “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz”

Cumhuriyet’in ilanına uzanan süreçte en önemli gelişmelerden biri 28 Ekim 1923 Pazar akşamı yaşandı.

Mustafa Kemal Paşa, yakın çalışma arkadaşlarını Ankara’daki Çankaya Köşkü’nde akşam yemeğine davet etti.

Latife Hanım’ın hazırlattığı sofrada İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey’in de aralarında bulunduğu isimler bir araya geldi.

Mustafa Kemal Paşa, uzun süredir üzerinde düşündüğü Cumhuriyet’in ilanı kararını bu yemekte açıkladı.

Atatürk, daha sonra Nutuk’ta o tarihî geceyi şu sözlerle anlattı:

“Gece olmuştu… Çankaya’ya gitmek üzere Meclis binasından ayrılırken, koridorlarda beni beklemekte olan Kemalettin Sami ve Halit Paşa’lara rastladım. Ali Fuat Paşa, Ankara’dan hareket ederken bunların Ankara’ya geldiklerini o günkü gazetede ‘Bir Uğurlama ve Bir Karşılama’ başlığı altında okumuştum. Daha kendileriyle görüşmemiştim. Benimle konuşmak üzere geç vakte kadar orada beklediklerini anlayınca, akşam yemeğine gelmelerini, Milli Savunma Bakanı Kazım Paşa vasıtasıyla kendilerine bildirdim.

İsmet Paşa ile Kazım Paşa’ya ve Fethi Bey’e de Çankaya’ya benimle birlikte gelmelerini söyledim. Çankaya’ya gittiğim zaman, orada, beni görmek üzere gelmiş bulunan Rize Milletvekili Fuat, Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Bey’lerle karşılaştım. Onları da yemeğe alıkoydum. Yemek sırasında ‘Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz’ dedim. Orada bulunan arkadaşlar, derhal düşünceme katıldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan itibaren, nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir program belirledim ve arkadaşları görevlendirdim.”

Bu kararın ardından Mustafa Kemal Paşa ile İsmet Paşa, 1921 Anayasası’nın bazı maddelerinde değişiklik öngören kanun teklifini hazırladı.

Böylece Çankaya Köşkü’nde alınan karar, ertesi gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin gündemine taşındı.

29 Ekim 1923: Cumhuriyet saat 20.30’da ilan edildi

29 Ekim 1923 Pazartesi günü Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk siyasi tarihinin en önemli oturumlarından birini gerçekleştirdi.

Anadolu Ajansının arşivindeki dönemin Fransızca bültenlerine göre Meclis, saat 18.00’de toplandı.

Anayasa Komisyonu tarafından hazırlanan ve Cumhuriyet’in ilanını öngören teklif milletvekillerinin görüşmesine sunuldu.

Görüşmelerde Cumhuriyet’in ilanının gerekliliği ve yeni devletin yönetim biçimi ele alındı.

Yapılan görüşmelerin ardından 1921 Anayasası’nda değişikliğe gidilerek şu tarihî hüküm kabul edildi:

“Türkiye Devleti’nin şekli hükümeti Cumhuriyet’tir.”

Saatler 20.30’u gösterdiğinde, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Cumhuriyet ilan edildi.

Karar, Mecliste büyük bir coşkuyla karşılandı. Milletvekilleri, “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri ve alkışlarla tarihî gelişmeyi kutladı.

Böylece 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla temelleri atılan millet egemenliği anlayışı, devletin yönetim biçiminde de resmî karşılığını buldu.

Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi

Cumhuriyet’in ilan edilmesinin ardından aynı gün cumhurbaşkanlığı seçimi gerçekleştirildi.

Yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı oldu.

Cumhurbaşkanı sıfatıyla ilk kez TBMM kürsüsüne çıkan Atatürk, milletin bağımsızlık mücadelesinde gösterdiği kararlılığa dikkat çekti.

Atatürk, tarihî konuşmasını Cumhuriyet’in geleceğine duyduğu güveni ortaya koyan şu sözlerle tamamladı:

“Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”

Cumhuriyet’in ilanıyla devlet başkanlığı meselesi çözüme kavuşturulurken, hükümetin kuruluş sistemi de yeniden düzenlendi.

İlk Cumhuriyet hükümetini kurmakla İsmet Paşa görevlendirildi. Fethi Bey ise Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına seçildi.

29 Ekim, 1925’ten bu yana millî bayram olarak kutlanıyor

Cumhuriyet’in ilanı, 29 Ekim 1923 gecesi ve ertesi gün halk tarafından büyük bir coşkuyla karşılandı.

Cumhuriyet’in birinci yıl dönümü öncesinde, 26 Ekim 1924’te yayımlanan kararnameyle Cumhuriyet’in ilanının 101 pare top atışı ve çeşitli etkinliklerle kutlanması kararlaştırıldı.

19 Nisan 1925’te kabul edilen kanunla 29 Ekim, millî bayram ilan edildi.

Böylece 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 1925 yılından itibaren Türkiye’nin resmî millî bayramları arasında yer aldı.

Aradan geçen 103 yılda Cumhuriyet Bayramı, milletin bağımsızlık mücadelesini, Cumhuriyet’in kuruluşunu ve millî egemenlik anlayışını simgeleyen en önemli günlerden biri olmayı sürdürdü.

Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan tarihî takvim

Tarih Tarihî gelişme
19 Mayıs 1919 Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıkışı
23 Nisan 1920 Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılması
24 Temmuz 1923 Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması
13 Ekim 1923 Ankara’nın başkent ilan edilmesi
27 Ekim 1923 Hükümetin istifasıyla siyasi bunalımın ortaya çıkması
28 Ekim 1923 Mustafa Kemal Paşa’nın “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” açıklaması
29 Ekim 1923 Cumhuriyet’in saat 20.30’da ilan edilmesi
29 Ekim 1923 Mustafa Kemal Atatürk’ün ilk cumhurbaşkanı seçilmesi
26 Ekim 1924 Cumhuriyet’in yıl dönümü kutlamalarına ilişkin kararname
19 Nisan 1925 29 Ekim’in millî bayram ilan edilmesi
29 Ekim 2026 Türkiye Cumhuriyeti’nin 103. yıl dönümü

Cumhuriyet’in 103. yılında aynı gurur, aynı heyecan

29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, Türk milletinin bağımsızlık iradesinin, millî egemenliğinin ve kendi geleceğini belirleme kararlılığının tarihî ifadesi oldu.

Cumhuriyet’in 103. yıl dönümü, Türkiye’nin dört bir yanında düzenlenecek törenler ve etkinliklerle kutlanacak.

Çankaya Köşkü’nde 28 Ekim 1923 akşamı söylenen “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” sözleri ise aradan geçen 103 yıla rağmen Türk milletinin hafızasındaki yerini koruyor.

MercekNet’ten 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlaması

MercekNet olarak, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 103. yıl dönümünü büyük bir gurur, heyecan ve coşkuyla kutluyoruz.

Bağımsızlığımızın, millî egemenliğimizin ve ortak geleceğimizin en kıymetli teminatı olan Cumhuriyetimizin değerlerine sahip çıkmanın, bu büyük mirası koruyarak gelecek nesillere aktarmanın hepimizin ortak sorumluluğu olduğuna inanıyoruz.

Başta Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları olmak üzere, bağımsızlığımız uğruna mücadele eden bütün kahramanlarımızı, aziz şehitlerimizi ve gazilerimizi saygı, rahmet, minnet ve şükranla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 103. yılı kutlu olsun!

Yaşasın Cumhuriyet! Yaşasın Türkiye Cumhuriyeti!

MERCEKNET HABER

Savunma sanayisinde yeni hedefler belli oldu: Yerlilik yüzde 84’e, ihracat 11,5 milyar dolara çıkacak

Türkiye’nin savunma ve havacılık sanayisinde 2027 yılına yönelik yol haritası netleşti. 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda, savunma sanayisinin teknolojik kapasitesinin geliştirilmesi, kritik sistemlerde dışa bağımlılığın azaltılması, ihracatın artırılması ve nitelikli insan kaynağının güçlendirilmesine yönelik kapsamlı hedeflere yer verildi.

Program kapsamında Türkiye’nin savunma ve güvenlik ihtiyaçlarının mümkün olan en yüksek düzeyde milli teknolojilerle karşılanması, yerli sanayi kuruluşlarının üretim kabiliyetlerinin artırılması ve savunma sanayisinde kazanılan teknolojik yeteneklerin sivil sektörlere aktarılması amaçlanıyor.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) verilerine göre, son 23 yılda savunma ve havacılık sanayisinin cirosu 25 kat artarak 25 milyar dolara, ihracatı ise 40 kat yükselerek 10,1 milyar dolara ulaştı. Sektörde 2002 yılında yüzde 20 olan yerlilik oranı, 2025 yılı itibarıyla yüzde 82,3 seviyesine çıktı.

Savunma sanayisinde araştırma ve geliştirme çalışmalarına ayrılan kaynak 3 milyar doların üzerine çıkarken, istihdam edilenlerin sayısı da 100 bini aştı. SSB tarafından yürütülen proje sayısı 1500’e yaklaşırken, 2025 yılında ihale aşamasındaki projelerle birlikte toplam proje hacmi 100 milyar doların üzerine çıktı.

Savunma sanayisinde 2027 hedefleri açıklandı

Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda, sektörün üretim, ihracat ve istihdam kapasitesinin artırılmasına yönelik sayısal hedefler belirlendi.

2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda yer alan hedefler. Mevcut veriler, farklı raporlama dönemlerine ait açıklanan son seviyeleri göstermektedir.

Yeni dönemde savunma sanayisinin yalnızca büyük ölçekli sistem üretiminde değil, bu sistemleri oluşturan kritik alt bileşenlerin geliştirilmesinde de daha yüksek yerlilik düzeyine ulaşması hedefleniyor.

Bu doğrultuda savunma, havacılık, uzay ve ana yurt güvenliği alanlarında faaliyet gösteren yerli şirketlerin yatırımları ve nitelikli personel istihdamı desteklenecek. Farklı harekât ihtiyaçlarına yanıt verebilen, üstün teknik özelliklere sahip sistemlerin geliştirilmesine öncelik verilecek.

Yerlileştirme çalışmalarında, savunma sanayisinin dış tedarike bağımlılığını azaltacak teknolojilerin geliştirilmesi ve üretim süreçlerinin sürdürülebilir hale getirilmesi temel öncelikler arasında bulunacak.

Yapay zekâ, kuantum ve otonom sistemlere yatırım yapılacak

2027 yılı savunma sanayisi politikalarının önemli başlıklarından birini, geleceğin teknolojilerine yönelik araştırma, geliştirme ve ürün geliştirme faaliyetleri oluşturacak.

Yapay zekâ, kuantum teknolojileri, otonom sistemler ve hipersonik teknolojiler gibi stratejik alanlarda yürütülen projeler desteklenecek. Bu teknolojilerin hem askeri hem de sivil alanlarda kullanılabilecek çözümlere dönüştürülmesi amaçlanacak.

Program kapsamında yapay zekânın farklı teknolojik sistemlerde kullanılmasını hedefleyen mevcut 8 AR-GE projesi sürdürülecek, bunlara ek olarak 2 yeni AR-GE projesi başlatılacak.

Kuantum Teknoloji Yol Haritası doğrultusunda yeni araştırma ve geliştirme faaliyetleri yürütülecek. Kuantum Teknolojileri Geliştirme Platformu Çerçeve Sözleşmesi kapsamındaki çalışmalar devam edecek.

Otonom sistem teknolojileri alanında yürütülen 3 AR-GE projesi sürdürülecek, biyoteknoloji alanında ise proje ve Ortak Teknoloji Araştırma Grupları (OTAĞ) faaliyetleri gerçekleştirilecek.

Bu çalışmalarla, savunma sistemlerinin teknolojik yeteneklerinin geliştirilmesi ve Türkiye’nin ileri teknoloji üretiminde daha güçlü bir konuma ulaşması hedefleniyor.

Savunma sanayisinde nitelikli insan kaynağı artırılacak

Savunma ve havacılık sektörünün büyümesiyle birlikte ortaya çıkan nitelikli iş gücü ihtiyacının karşılanması amacıyla eğitim ve istihdam programları genişletilecek.

Bu kapsamda ortaöğretim ve üniversite öğrencileri ile sektörde görev yapan profesyonellere yönelik yetkinlik geliştirme programları gerçekleştirilecek.

Yetkinlik Analiz ve Yönetim Programı ile Yetkinlik Etkileşim Programları yürütülerek savunma sanayisinde ihtiyaç duyulan uzmanlık alanlarının belirlenmesine ve çalışanların mesleki yeteneklerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak.

Kurumsal Akademiler Birliği Platformu bünyesinde toplantılar ve çalıştaylar düzenlenecek. Savunma Sanayii İstihdam Portalı (Savunma Kariyer), Dijital Tecrübe Aktarım Programı (Mentorus) ve Dijital Öğrenme Yönetim Programı (Savunma Gelişim, Kariyer Gelişim) güçlendirilecek.

Ayrıca TEKNOFEST, IDEF 2027, Verimlilik ve Teknoloji Fuarı gibi organizasyonlara katılım sağlanarak gençlerin savunma sanayisine ilgisinin artırılması ve sektördeki kariyer imkânlarının tanıtılması hedeflenecek.

Yerli şirketlere ve teknoloji girişimlerine destek

Savunma sanayisinde büyük ölçekli üreticilerin yanı sıra küçük ve orta ölçekli işletmelerin, teknoloji girişimlerinin ve alt yüklenicilerin sektördeki rolünün güçlendirilmesi planlanıyor.

Özellikle yüksek teknoloji geliştiren yenilikçi girişimlerin sayısının artırılması, yerli üretim ekosisteminin genişletilmesi ve büyük firmalarla teknoloji girişimleri arasındaki iş birliklerinin geliştirilmesi amaçlanıyor.

Bu doğrultuda YETEN 2.0 Projesi ile koordineli olarak alt yüklenici yönetimi ve sanayileşme süreçleri desteklenecek.

Yerli şirketlerin geliştirdiği ürünlerin savunma projelerinde daha fazla kullanılması ve kritik sistemlerin alt bileşenlerinin Türkiye’de üretilebilmesi için yeni çalışmalar yürütülecek.

Teknoparklar, organize sanayi bölgeleri ve sektörel kümelenmeler arasında kurulacak iş birlikleriyle savunma sanayisindeki üretim kapasitesinin ülke geneline yayılması hedeflenecek.

21 ülkeyle savunma sanayisi iş birliği toplantısı yapılacak

Türkiye’nin savunma sanayisinde uluslararası iş birliklerini geliştirmek ve ihracat pazarlarını genişletmek amacıyla diplomatik ve ticari faaliyetler de artırılacak.

2027 yılında 21 ülkeyle Savunma Sanayii İş Birliği Toplantısı gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Ayrıca 2. NATO Kara Silahlanma Ana Grubu’nun 130. Toplantısı’na Türkiye ev sahipliği yapacak. Türk savunma sanayisinin ürün ve teknolojilerinin uluslararası pazarlarda tanıtılması amacıyla 15 uluslararası savunma ve güvenlik fuarına katılım sağlanacak.

Sektör paydaşlarının bir araya geleceği il buluşmaları, teknopark toplantıları, kümelenme etkinlikleri ve organize sanayi bölgesi buluşmaları düzenlenecek.

Bu faaliyetlerle hem yerli firmaların uluslararası bağlantılarının güçlendirilmesi hem de Türkiye’nin savunma ve havacılık ihracatında yeni pazarlara ulaşması amaçlanıyor.

Siber güvenlikte SAYGEP Projesi hayata geçirilecek

2027 yılı savunma sanayisi programında siber güvenlik alanında yerli teknolojilerin geliştirilmesi de öncelikli başlıklardan biri olacak.

Savunma ve güvenlik sistemlerinin yanı sıra sivil alanlarda ortaya çıkan siber güvenlik ihtiyaçlarının mümkün olan en yüksek düzeyde yerli çözümlerle karşılanması hedefleniyor.

Savunma projelerinde yerli siber güvenlik ürünlerinin kullanımı ve geliştirilmesi desteklenirken, sektörde faaliyet gösteren şirketlerin teknik yeteneklerinin artırılması için Siber Alan Yetkinlik Geliştirme ve Entegrasyon Platformu (SAYGEP) Projesi hayata geçirilecek.

Proje kapsamında siber güvenlik firmalarının yetkinliklerinin geliştirilmesi, yerli çözümlerin savunma sistemlerine entegrasyonunun desteklenmesi ve teknolojik bağımsızlığın güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Savunma sanayisindeki teknolojiler sivil sektörlere de aktarılacak

Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda, savunma sanayisinde geliştirilen teknolojik yeteneklerin yalnızca askeri ihtiyaçların karşılanmasıyla sınırlı kalmaması da öngörülüyor.

Yapay zekâ, otonom sistemler, kuantum teknolojileri, gelişmiş malzemeler ve siber güvenlik gibi alanlarda edinilen bilgi birikiminin sivil sektörlere aktarılmasıyla yeni ekonomik değer oluşturulması hedefleniyor.

Böylece savunma sanayisinin teknoloji üretiminin yanı sıra sanayide dijital dönüşüm, yenilikçilik, yüksek katma değerli üretim ve nitelikli istihdama da katkı sağlaması amaçlanıyor.

2027’de savunma sanayisinin üretim ve ihracat kapasitesi büyütülecek

27 Ekim 2026 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, Türkiye’nin savunma ve havacılık alanında önümüzdeki yıl izleyeceği politikaların çerçevesini ortaya koydu.

Programda belirlenen hedeflerin hayata geçirilmesiyle savunma sanayisindeki yerlilik oranının yüzde 84’e, ihracatın 11,5 milyar dolara ve cironun 28 milyar dolara çıkarılması öngörülüyor. Sektörde çalışan sayısının da yaklaşık 138 bine ulaşması hedefleniyor.

Bu süreçte kritik alt sistemlerin yerlileştirilmesi, ileri teknoloji yatırımlarının artırılması, yüksek nitelikli insan kaynağının geliştirilmesi ve uluslararası iş birliklerinin genişletilmesi öncelikli çalışma alanları olacak.

Türkiye, 2027 yılında savunma sanayisinde yalnızca üretim ve ihracat miktarını artırmayı değil, teknoloji geliştirme kapasitesini ve küresel rekabet gücünü de yükseltmeyi hedefliyor.

Hatay’da sürücüsüz hareket eden otomobili güvenlik görevlileri durdurdu

Olay, Kırıkhan Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi’nin otoparkında meydana geldi.

Plakası öğrenilemeyen bir otomobil, henüz bilinmeyen nedenle park halindeyken geriye doğru hareket etmeye başladı.

Araçta sürücü bulunmadığını fark eden güvenlik amiri Aydın Diktaş ile güvenlik görevlisi Hasan Çıklar, koşarak otomobilin arkasına geçti.

Görevliler, müdahale ederek aracı durdurdu ve otomobilin park halindeki başka bir araca çarpmasını engelledi.

Olay anı, merkezin güvenlik kamerası tarafından kaydedildi.

Bursa’da karı koca evlerinde ölü bulundu

Olay, Gemlik ilçesi Halitpaşa Mahallesi’nde meydana geldi.

60’lı yaşlarda oldukları öğrenilen Vural ve Asiye Kara çiftinden haber alamayan yakınları durumu polis ekiplerine bildirdi.

İhbar üzerine adrese polis ve sağlık ekipleri sevk edildi. Eve giren ekipler, çifti hareketsiz halde buldu.

Sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde Vural ve Asiye Kara’nın hayatını kaybettiği belirlendi.

Polis ekipleri evde inceleme başlatırken, çiftin cenazelerinin çalışmaların tamamlanmasının ardından Bursa Adli Tıp Kurumu morguna gönderileceği öğrenildi.

Çiftin kesin ölüm nedeninin yapılacak incelemelerin ardından netlik kazanması bekleniyor.

Türkiye’nin kayıtlardaki en sıcak yılı 2024 oldu

Kurum, sosyal medya hesabından, Meteoroloji Genel Müdürlüğünün (MGM) 2016–2025 döneminin küresel ve ulusal sıcaklık ile kuraklık analizlerini paylaştı.

İklim değişikliğinin geleceğin değil, bugünün meselesi olduğunu vurgulayan Kurum, “Meteoroloji Genel Müdürlüğümüzün paylaştığı 2016–2025 döneminin küresel ve ulusal sıcaklık ile kuraklık analizlerine göre, 2024 Türkiye’nin kayıtlardaki en sıcak yılı, 2025 ise 1964’ten bu yana en kurak yılı oldu.” bilgisini verdi.

İklim değişikliği ile mücadelenin bugün artık bir zorunluluk olduğunun altını çizen Kurum, “İklime dirençli bir Türkiye hedefiyle çalışmaya devam ediyoruz.” ifadesini kullandı.

2016–2025 dönemi, küresel ölçekte en sıcak 10 yıllık dönem

Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, Meteoroloji Genel Müdürlüğünün farklı uluslararası kuruluşların ölçüm verileriyle ilgili analiz raporuna göre, 2016–2025 dönemi, küresel ölçekte en sıcak 10 yıllık dönemi oldu.

2023’te belirgin sıcaklık sıçraması kaydedilirken, 2024 yılı, 15,1 derecelik ortalama sıcaklıkla küresel ölçekte kaydedilen en sıcak yıl oldu.

2025 ise Copernicus/Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) ve ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) veri setlerinde, üçüncü en sıcak yıl olarak sınıflandırıldı.

2025’te küresel okyanus ısı içeriği, modern gözlem tarihinin en yüksek seviyesine ulaşarak rekor kırdı.

Türkiye’nin kayıtlardaki en sıcak yılı 2024

Türkiye’de de sıcaklık artışı küresel eğilimle uyumlu seyrederek, son 10 yılda çok sayıda yüksek sıcaklık rekoru kaydedildi.

2023’te 15,1 derece olan Türkiye ortalama sıcaklığı MGM değerlerine göre, 1991-2020 normalinin yaklaşık 1,2 derece üzerinde seyretti ve 2023 Türkiye’nin üçüncü en sıcak yılı oldu.

2024 ise 15,6 derece ortalama sıcaklık ile Türkiye’nin kayıtlardaki en sıcak yılı oldu.

Türkiye’de, 2016-2025 yılları sıcaklık ortalaması 14,9 derece olarak gerçekleşti.

2025, 1964’ten bu yana en kurak yıl oldu

Türkiye’de kuraklık açısından ise 2020-2022 dönemi ile özellikle 2025 yılı öne çıktı. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve Copernicus/ECMWF değerlendirmelerinde 2025, Türkiye’nin 1964’ten bu yana en kurak yılı olarak kaydedildi.

2025’te yıllık yağışlar normalin yüzde 27,6 altında gerçekleşti, Güneydoğu Anadolu’nun bazı kesimlerinde yağış açığı yüzde 60’ın üzerine çıktı.

MGM analizinde aynı yıl Türkiye’de yüksek sıcaklık koşulları yaşandığına işaret edilerek, ulusal maksimum sıcaklığın 25 Temmuz’da 50,5 derece ile Şırnak’ın Silopi ilçesinde raporlandığı hatırlatıldı.

Ölçülen bu veriler doğrultusunda Karadeniz Bölgesi hariç Türkiye ve tüm bölgelerde 2016-2025 yılları gerçekleşen ortalama sıcaklık değerleri “iyimser ve kötümser senaryo” beklentilerinin de üzerinde gerçekleştiği vurgulandı.

Öte yandan Dünya Meteoroloji Örgütü değerlendirmelerine göre 2015-2025 arasındaki 11 yılın tamamı, en sıcak 11 yıl olarak kayıtlara geçti.

Raporun sonuç bölümünde, 2016-2025 döneminin, küresel iklim sistemindeki ısınmanın hızını ve Türkiye’deki yansımalarını açık biçimde ortaya koyduğu belirtilerek, “Türkiye’de de sıcaklık farkları belirginleşmiş ve 2024 yeni ulusal sıcaklık rekoru olarak kayıtlara geçmiştir. Kuraklık açısından ise 2020-2022 dönemi ve özellikle 2025 öne çıkmaktadır. 2025’in 1964 sonrası en kurak yıl olarak değerlendirilmektedir.” tespitine yer verildi.

AFAD’ın Obruk Duyarlılık Haritası’nda saha çalışmaları tamamlandı: Konya Kapalı Havzası’nda 741 obruk kayıt altında

Konya Kapalı Havzası’nda iklim değişikliği, kuraklık ve kontrolsüz yer altı su kullanımıyla birlikte giderek daha fazla gündeme gelen obruklara yönelik yürütülen kapsamlı çalışmada önemli bir aşama tamamlandı.

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından yürütülen Obruk Duyarlılık Haritası çalışması kapsamında Konya, Karaman ve Aksaray’da toplam 741 obruk kayıt altına alındı. Saha çalışmaları tamamlanırken, mevcut obrukların çap ve derinliklerindeki değişimler de güncel envantere işleniyor.

Çalışmanın tamamlanmasının ardından hazırlanacak haritanın kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.

741 obruğun 704’ü Konya’da

Hazırlanan envantere göre, Konya Kapalı Havzası’nda tespit edilen 741 obruğun 704’ü Konya’da, 29’u Karaman’da, 8’i ise Aksaray’da bulunuyor.

Konya’daki 704 obruğun 390’ı kuyu tipi obruk sınıfında değerlendiriliyor.

Kent genelinde 14 ilçede obruk oluşumu kayıt altına alınırken, Karapınar açık ara ilk sırada yer alıyor. İlçede toplam 572 obruk tespit edildi.

Bu rakam, Konya’daki toplam obrukların çok büyük bölümünün Karapınar sınırları içerisinde bulunduğunu ortaya koyuyor.

Obruk oluşumları 2010’dan sonra hızlandı

Konya’daki obruk kayıtları incelendiğinde, özellikle 2010 sonrasında oluşum hızının belirgin şekilde arttığı görülüyor.

Kentte ilk obruk kaydı 1972 yılına uzanıyor. 1972, 1977, 1983 ve 1985 yıllarında birer obruk kayda geçerken, 1995 ve 2000 yıllarında ikişer obruk oluştu.

2002’de 3, 2003’te 1, 2005’te 2, 2006’da 9, 2007’de 7, 2008’de 6 ve 2009’da 7 obruk meydana geldi.

Envanter verilerine göre 2010 yılıyla birlikte obruk oluşumlarında ciddi artış başladı.

2010 yılında 20, 2011’de 12, 2012’de 5, 2013’te 32 obruk oluştu. 2014’te 6, 2015’te 5, 2016’da 30, 2017’de 9 ve 2018’de 16 obruk kayıtlara geçti.

2019’da 44, 2020’de 25, 2021’de 27, 2022’de 15, 2023’te 13, 2024’te 33, 2025’te 11 ve 2026’da ise 4 obruk oluştu.

Bunların dışında oluşum tarihi bilinmeyen 354 obruk da envanterde yer alıyor.

“Toplamda tespit ettiğimiz 741 obruk var”

AFAD Konya İl Müdürü Ali İhsan Körpeş, Konya Valiliği koordinasyonunda yürütülen çalışmaların uzun soluklu bir süreci kapsadığını belirtti.

Obruklara ilişkin ilk çalışmaların 2020-2023 yılları arasında gerçekleştirildiğini, 2025 yılından itibaren ise ikinci faz çalışmalarının sürdürüldüğünü aktaran Körpeş, sürece ilişkin şu bilgileri verdi:

“Çalışmalar kapsamında Konya Kapalı Havzası’nda toplamda tespit ettiğimiz 741 obruk var. Saha çalışmalarımızı tamamladık. Sahada mevcut obrukların çapında ya da derinliğindeki değişimi de envanterimizde güncelliyoruz. Aslında obruk sayısının 741 olması öteden beri gelen bir durum. Biliyorsunuz obruk günümüzde yaşanan bir problem değil. Şu an tespit ettiğimiz 741 obruğun yaklaşık yüzde 50’si bundan belki de 100 yıl önce oluşan obruklar. Yakın zamanda oluşan obruk sayısını 350 civarında olarak ifade edebiliriz.”

Dronlarla havadan tarama yapılıyor

Körpeş, obrukların yalnızca ihbarlarla değil, sahadaki teknik taramalar ve dron görüntülemeleriyle de tespit edildiğini söyledi.

Çalışmalarda jeoloji ve inşaat mühendislerinin aktif olarak görev aldığını belirten Körpeş, şu ifadeleri kullandı:

“Sahada jeoloji ve inşaat mühendislerimiz alanda tarama ve ölçüm yaparak süreci takip ediyor. Aynı zamanda dron vasıtasıyla da bölgede görüntülemeleri gerçekleştiriyoruz. Oluşan obrukların tespitini ihbarsız şekilde yapabiliyoruz. Obrukların harita üzerinde işaretlenmesi ve oluşabilecek muhtemel yerlerin belirlenmesi üzerine bir çalışma.”

Bu kapsamda sahadaki mevcut obrukların konumları belirlenirken, yeni obruk oluşma ihtimali taşıyan alanlar da teknik veriler doğrultusunda değerlendiriliyor.

Kuyu analizleri ve su seviyesi ölçümleri de yapılıyor

Obruk Duyarlılık Haritası yalnızca mevcut obrukların işaretlenmesine dayanmıyor. Çalışma kapsamında kuyu analizleri, yer altı su seviyesi ölçümleri ve arazideki toprak katman yapıları da inceleniyor.

Böylece yalnızca bugün görülebilen obruklar değil, gelecekte risk taşıyabilecek alanların da belirlenmesi hedefleniyor.

Körpeş, bu süreci şöyle anlattı:

“Bunun yanında sahada yapılan kuyu analizleri, su seviyesi ölçümleri, arazideki toprak katman yapıları gibi teknik konular da inceleniyor. Haritamızda 741 obruğun tamamının koordinatları mevcut. Bununla birlikte olması muhtemel yerlerdeki alanlarda da işaretlemeler yapıyoruz. Süreklilik arz edecek şekilde envanter güncellememizi de gerçekleştiriyoruz.”

Harita kamuoyuyla paylaşılacak

Saha çalışmalarının tamamlanmasının ardından elde edilen tüm verilerin değerlendirilerek Obruk Duyarlılık Haritası’nın son haline getirileceği bildirildi.

Haritada mevcut 741 obruğun koordinatlarının yanı sıra, teknik incelemeler sonucu yeni obruk oluşumu açısından dikkatle takip edilmesi gereken alanlar da yer alacak.

Çalışmanın en önemli yönlerinden biri ise envanterin sabit kalmayacak olması. Yeni oluşan obruklar ile mevcut obrukların çap ve derinliklerindeki değişimler düzenli olarak sisteme işlenecek.

Bu yönüyle Obruk Duyarlılık Haritası’nın, Konya Kapalı Havzası’ndaki obruk riskinin izlenmesi ve gelecekte alınabilecek önlemler açısından önemli bir veri tabanı oluşturması bekleniyor.

Konya’daki obruk gerçeği büyüyor

Konya Kapalı Havzası’nda özellikle son yıllarda yer altı su seviyesindeki düşüş, kuraklık ve su kullanımındaki baskı obruk oluşumlarını daha görünür hale getiriyor.

Rakamlar da bu değişimi açık biçimde ortaya koyuyor. 2000’li yılların başında yıllık obruk sayıları tek haneli seviyelerde kalırken, 2010 sonrasında bazı yıllarda 20’nin, 30’un ve hatta 40’ın üzerine çıkan oluşumlar kayıtlara geçti.

AFAD’ın tamamladığı saha çalışmaları ve hazırlanacak duyarlılık haritası, hem mevcut durumun daha sağlıklı izlenmesi hem de riskli bölgelerin önceden belirlenmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

 

Ankara’da evden 170 bin liralık hırsızlık: Şüpheli Konya’ya giderken yakalandı

Ankara’nın Gölbaşı ilçesinde bir evden para ve ziynet eşyası çaldığı belirlenen kadın şüpheli, polis ekiplerinin çalışması sonucu yakalandı.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde, Ankara Asayiş Şube Müdürlüğü Hırsızlık ve Yankesicilik Büro Amirliği ekipleri, 21 Eylül’de Gölbaşı’nda meydana gelen evden hırsızlık olayıyla ilgili çalışma başlattı.

Yapılan incelemelerde şüphelinin kimliği tespit edildi.

Tanınmamak için çarşaf giyip şapka taktı

Hamile olduğu öğrenilen kadın şüphelinin, tanınmamak amacıyla çarşaf giyip şapka takarak olay yerine geldiği belirlendi.

Şüphelinin kapısı kilitlenmemiş bir eve girerek yaklaşık 170 bin lira değerinde para ve ziynet eşyası çaldığı tespit edildi.

Güvenlik kamerası görüntülerinin incelenmesinde, olayın ardından bir parka giden şüphelinin üzerini değiştirdiği, daha sonra taksiye binerek bölgeden uzaklaştığı saptandı.

Konya’ya gitmek üzereyken yakalandı

Polis ekiplerinin yürüttüğü çalışmalar sonucunda şüpheli, otobüsle Konya’ya gitmek üzereyken yakalanarak gözaltına alındı.

Emniyetteki işlemlerinin ardından adliyeye sevk edilen şüpheli, çıkarıldığı hakimlikçe tutuklandı.

Şüphelinin hırsızlık suçundan 152 suç kaydının bulunduğu ve hakkında toplam 260 yıl kesinleşmiş hapis cezası olduğu öğrenildi.

Okyanuslar iklim krizinin görünmeyen yükünü taşıyor: Akdeniz küresel ortalamadan daha hızlı ısınıyor

Prof. Dr. Barış Salihoğlu, küresel ısınma etkilerinin belirgin biçimde görüldüğü okyanusların ve denizlerin iklim politikalarında daha güçlü yer bulmasının kritik önem taşıdığını kaydetti.

AA’nın “COP31’de Öncelikli Alanlar” dosyasının bu bölümünde, COP31 Eylem Gündemi’nin 10 öncelikli temasından biri olan “okyanuslar ve denizler” başlığında dünyadaki ve Türkiye’deki durum ele alındı.

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) İklim Merkezi ve Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Salihoğlu, AA muhabirine, okyanusların iklim değişikliğinin en büyük tampon sistemi olduğunu ancak bu kapasitenin hızla zorlandığını söyledi.

2015-2025 döneminin kayıtlardaki en sıcak 11 yılı içerdiğini belirten Salihoğlu, “Okyanuslar son 20 yıldır her yıl insanlığın yıllık enerji kullanımının yaklaşık 18 katı kadar ısıyı emiyor. İklim sistemindeki fazla enerji büyük ölçüde denizlerde birikiyor.” dedi.

Küresel ölçekte deniz yüzey sıcaklıklarının rekor seviyelere ulaştığını vurgulayan Salihoğlu, şöyle devam etti:

“Okyanusların yüzde 80’inde sıcaklık artışı görüyoruz, bu artık geçici bir anomali değil, kalıcı bir ısınma eğilimi, küresel ortalamada 0,6 ila 1,5 derece arasında değişen sıcaklık artışları bölgesel olarak çok daha yüksek değerlere ulaştı. Bölgesel denizlerde artışlar daha belirgin. Akdeniz’de 1,1 ila 1,4 derece, Mersin ve İskenderun körfezlerinde 2 ila 2,5 derece, Marmara’da yaklaşık 2 derece, Karadeniz’in doğusunda 2 ila 2,5 derece artış var. Ege’de ise artış soğuk su akıntıları nedeniyle 1 derecelerde.”

Okyanusların yalnızca ısınmadığına, aynı zamanda asitlendiğine ve oksijeninin azaldığına değinen Salihoğlu, Sanayi Devrimi’nden bu yana yüzey okyanus pH değerinin 0,1 birim düştüğünü, bunun yaklaşık yüzde 30’luk asitlik artışına karşılık geldiğinin altını çizdi.

Salihoğlu, 1993’ten bu yana küresel deniz seviyesinin yaklaşık 10 santimetre yükseldiğini ve yükselme hızının giderek arttığını aktararak, “Son 10 yılda deniz seviyesindeki yıllık yükselme hızı yılda 5 milimetreye çıktı ve artmaya devam ediyor. Denizlerde sıcak hava dalgaları yaygınlaşıyor, kutuplar hariç okyanusların yüzde 90’ında yılda en az bir sıcak deniz dalgası görülüyor. Yüzde 55’inde ise bu, şiddetli kategoride yaşanıyor. Bu durum mercan beyazlaması, balık ölümleri ve ekosistem çöküşleriyle sonuçlanıyor. Akdeniz ise küresel ortalamadan daha hızlı ısınıyor. Akdeniz havzasının yüzde 98’inde sıcaklık artışı görüyoruz. Yani bu, bölgesel değil, topyekun bir ısınma.” şeklinde konuştu.

Mavi ekonomi ve riskler

İklim değişikliğinin kıyı ekonomilerine etkisinden de bahseden Salihoğlu, turizm, balıkçılık, biyoteknoloji, enerji ve taşımacılığın doğrudan risk altında olduğu uyarısında bulundu.

Deniz sıcaklıklarındaki artışın balıkların dağılımını, göç yollarını ve üreme dönemlerini değiştirdiğini anlatan Salihoğlu, bu nedenle balık stoklarının geleceğine ilişkin tahminlerin giderek zorlaştığını, balıkçılıkta öngörülebilirliğin azaldığını dile getirdi.

Biyoçeşitlilik üzerindeki baskının da arttığını belirten Salihoğlu, habitat kayıpları, istilacı türlerin yayılması ve hassas ekosistemlerin zarar görmesinin yalnızca deniz canlılarını değil, turizmden kıyı korumaya kadar pek çok ekonomik faaliyeti etkilediğini vurguladı.

Deniz seviyesindeki yükselmenin tek başına değil, fırtına kabarmaları, aşırı yağışlar, dere taşkınları ve kıyı erozyonuyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Salihoğlu, deniz seviyesindeki birkaç santimetrelik artışın bu olaylarla birleştiğinde etkisinin katlanarak büyüdüğünü söyledi.

Tuzlanmanın tarım alanlarını tehdit ettiğine değinen Salihoğlu, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Deniz seviyesindeki yükselme kıyı ovalarında tuzlu su girişini artırıyor ve tarımsal üretim üzerinde doğrudan baskı oluşturuyor. Deniz seviyesinin yükselmesiyle birlikte toprak ve yer altı sularındaki tuzluluk artıyor. Bu da özellikle kıyı ovalarında tarımsal verimin düşmesine yol açıyor. İklim değişikliğinin etkileri yalnızca denizde değil, kıyılardaki üretim sistemlerinde ve yerel ekonomilerde de hissediliyor.”

Salihoğlu, İstanbul, İzmir, Antalya, Mersin ve Samsun gibi büyük kıyı kentlerinde deltalar, açık kıyı alanları, limanlar, arıtma tesisleri, ulaşım ağları ve turizm altyapısının giderek artan risklerle karşı karşıya bulunduğunu, mevcut planlamaların çoğunun bugünkü kıyı koşullarına göre yapıldığını ancak gelecekteki iklim senaryolarını dikkate alan bir yaklaşımın gerekli olduğu değerlendirmesini yaptı.

Mavi karbon, ekonomi ve sürdürülebilirlik

“Deniz çayırları, kıyı sulak alanları ve tuzcul bataklıkları” mavi karbon ekosistemleri olarak nitelendiren Salihoğlu, bu alanların karbon depolamanın yanı sıra kıyı koruma ve biyolojik çeşitlilik açısından kritik olduğunu ifade etti.

Sürdürülebilir mavi ekonominin yalnızca ekonomik büyümeyi değil, ekosistemlerin korunmasını ve iyileştirilmesini de hedeflemesi gerektiğini vurgulayan Salihoğlu, bu kapsamda Türkiye’de yürütülen önemli çalışmalardan birinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda hayata geçirilen Sürdürülebilir Mavi Ekonomi Stratejik Eylem Planı için Yönetişim Modellerinin Geliştirilmesi Projesi olduğunu belirtti.

Projenin bilimsel koordinasyonunun ODTÜ tarafından yürütüldüğünü aktaran Salihoğlu, çalışmanın Türkiye’nin deniz ve kıyı alanlarının sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkısını artırmayı amaçladığını, deniz kaynaklarının korunması ile ekonomik kalkınma hedeflerinin bütüncül bir yaklaşımla ele alındığını anlattı.

Mersin ve İskenderun körfezlerinin pilot uygulama alanı olarak belirlendiğini kaydeden Salihoğlu, proje kapsamında denizcilik, balıkçılık, turizm, enerji, biyoteknoloji ve biyoçeşitlilik sektörlerine yönelik kapsamlı analizler yapılacağını, dijital ikizler ve karar destek sistemleri geliştirileceğini aktardı.

Salihoğlu, çalışma sonunda Türkiye’nin sürdürülebilir mavi ekonomi stratejik eylem planının hazırlanacağı bilgisini verdi.

COP31 beklentileri

Türkiye’nin ev sahipliği yapacağı COP31 öncesinde dört temel başlığa dikkati çeken Salihoğlu, konuşmasını şöyle tamamladı:

“İklim politikalarının artık kara merkezli yaklaşımın ötesine geçmesi gerekiyor. Ulusal iklim taahhütlerinde okyanus ve kıyı çözümlerinin sistematik biçimde yer alması kritik. İkinci başlık olarak mavi karbon ekosistemlerine yönelik finansman mekanizmalar güçlendirilmeli. Bu alanların korunması ve restorasyonu için uluslararası finansman akışlarının artırılması gerekiyor. Üçüncü olarak deniz gözlem sistemleri ve erken uyarı altyapısı geliştirilmeli. Dördüncü başlıkta ise bölgesel deniz işbirlikleri önemli. Okyanusların küresel ölçekte ele alınmasına karşın Akdeniz ve Karadeniz gibi yarı kapalı denizler kendine özgü kırılganlıklar taşıyor. Bu nedenle bölgesel işbirliği mekanizmalarının güçlendirilmesi zorunlu.”

 

Küresel dizel sıkışıklığı Türkiye’yi nasıl etkileyecek? Konya’da motorin 98,50 TL, gözler yeniden kış fiyatlarında

Türkiye’de milyonlarca araç sahibinin son günlerde yakından takip ettiği motorin fiyatlarında hızlı değişim sürüyor.

17 Eylül’de motorinin litresine yaklaşık 4,70 lira zam gelmiş, fiyatlar Türkiye’nin tamamında 100 lira sınırının üzerine çıkmıştı. Ancak küresel petrol fiyatlarında yaşanan geri çekilmenin ardından 19 Eylül Cumartesi günü motorinin litresinde yaklaşık 4,10 liralık indirim pompaya yansıdı.

Böylece motorin birçok kentte yeniden 100 liranın altına indi.

Ancak küresel petrol ürünleri piyasasından gelen son veriler, bu indirimin motorin fiyatlarında kalıcı bir rahatlama anlamına gelip gelmeyeceği konusunda önemli soru işaretleri oluşturuyor.

Çünkü uluslararası piyasada özellikle dizel arzı, ham petrol piyasasına kıyasla daha sıkışık durumda.

Konya’da motorin 98,50 liraya geriledi

19 Eylül 2026 sabahı itibarıyla Konya’da büyük dağıtım şirketlerinin önemli bölümünde motorin fiyatları litre başına yaklaşık 98,50 lira çevresinde oluştu.

Benzin ise yaklaşık 82,30 lira, LPG 35 lira civarında seyrediyor.

19 Eylül 2026 Konya akaryakıt fiyatları

Yakıt Yaklaşık litre fiyatı
Motorin 98,50 TL
Benzin 82,30 TL
LPG 35,09 TL

Fiyatlar dağıtım şirketi ve istasyona göre değişebiliyor. Konya’da aynı gün farklı şirketlerde motorin fiyatlarının yaklaşık 98 lira ile 99 lira arasında yoğunlaştığı görülüyor.

Konya yine İstanbul, Ankara ve İzmir’in üzerinde

Motorin fiyatlarındaki şehirler arası fark da dikkat çekiyor.

19 Eylül itibarıyla İstanbul Avrupa Yakası’nda motorin yaklaşık 96,30 lira, Ankara’da 97,40 lira ve İzmir’de 97,70 lira civarında bulunuyor. Konya’da ise yaygın fiyat yaklaşık 98,50 lira seviyesinde.

Büyükşehirlerde motorin fiyatları

Şehir Motorin litre fiyatı Konya ile fark
İstanbul Avrupa Yakası 96,30 TL Konya 2,20 TL daha pahalı
Ankara 97,40 TL Konya 1,10 TL daha pahalı
İzmir 97,70 TL Konya 0,80 TL daha pahalı
Konya 98,50 TL —

Bu fark tek başına petrol fiyatından kaynaklanmıyor. Dağıtım ve lojistik maliyetleri, şirketlerin fiyat politikaları ve bölgesel rekabet koşulları şehirler arasında pompa fiyatlarının farklılaşmasına neden olabiliyor.

EPDK da istasyon fiyatlarının serbest piyasada oluştuğunu, dağıtım şirketlerinin bayileri için tavsiye veya tavan fiyat bildirebildiğini belirtiyor.

50 litrelik bir depo Konya’da 4 bin 925 liraya doluyor

Konya’daki 98,50 liralık litre fiyatı üzerinden 50 litrelik standart bir dizel otomobil deposunun maliyeti yaklaşık 4 bin 925 liraya ulaşıyor.

50 litrelik motorin deposunun şehir şehir maliyeti

Şehir Litre fiyatı 50 litre maliyeti
İstanbul 96,30 TL 4.815 TL
Ankara 97,40 TL 4.870 TL
İzmir 97,70 TL 4.885 TL
Konya 98,50 TL 4.925 TL

Böylece Konya’da 50 litrelik bir depo İstanbul’a göre yaklaşık 110 lira, Ankara’ya göre 55 lira, İzmir’e göre ise 40 lira daha yüksek maliyetle doluyor.

Ticari araçlarda ve yüksek depo kapasitesine sahip kamyon, otobüs ve tarım makinelerinde ise şehirler arasındaki fark çok daha belirgin hale geliyor.

Zam geldi, iki gün sonra büyük indirim yapıldı

Motorin fiyatında son birkaç günlük hareketlilik, uluslararası enerji piyasasındaki oynaklığı da açık biçimde ortaya koydu.

17 Eylül’de motorine yaklaşık 4,70 lira zam yapıldı.

İki gün sonra, 19 Eylül’de ise yaklaşık 4,10 lira indirim geldi.

Motorindeki son değişim

Tarih Değişim
17 Eylül 2026 +4,70 TL
19 Eylül 2026 -4,10 TL
İki hareket arasındaki yaklaşık net fark +0,60 TL

Bu hızlı değişim, motorin fiyatının yalnızca Brent petrolün yönüne bakılarak değerlendirilmesinin yeterli olmadığını da gösteriyor.

Türkiye’de fiyatları uluslararası motorin ürün fiyatı, döviz kuru, vergiler, rafineri maliyetleri, dağıtım ve bayi marjları birlikte etkiliyor.

Brent hâlâ 100 doların üzerinde

Petrol fiyatlarında son günlerde bir miktar geri çekilme yaşansa da Brent petrol haftayı 103,87 dolar seviyesinde tamamladı.

Brent cuma günü yüzde 0,9 gerilerken ABD tipi ham petrol WTI ise 100,30 dolara düştü. Buna rağmen petrol fiyatları halen 100 dolar eşiğinin üzerinde seyrediyor.

Türkiye’nin akaryakıt fiyatını etkileyen temel göstergeler

Gösterge Son durum
Brent petrol 103,87 dolar/varil
WTI petrol 100,30 dolar/varil
TCMB dolar satış kuru – 18 Eylül 48,6992 TL
Konya motorin 98,50 TL/litre
Konya benzin 82,30 TL/litre

18 Eylül için TCMB’nin gösterge niteliğindeki dolar satış kuru 48,6992 lira olarak açıklandı. 19 Eylül cumartesi gününe denk geldiği için TCMB’nin son resmi gösterge kuru 18 Eylül tarihini taşıyor.

Bu tablo Türkiye açısından kritik.

Çünkü petrol ve rafine ürünler uluslararası piyasada dolar üzerinden fiyatlanırken Türkiye’de tüketici ürünü TL ile satın alıyor.

Bu nedenle petrol fiyatının sabit kalması bile dolar/TL yükselirse pompa fiyatında yukarı yönlü baskı oluşturabiliyor.

Asıl risk ham petrolden çok dizelde

Son dönemdeki en önemli değişiklik ise ham petrol piyasası ile motorin piyasasının birbirinden ayrışması.

Küresel rafineri sisteminde yaşanan sorunlar nedeniyle ham petrol bulunsa bile bu petrolü dizele dönüştürecek kapasitede sorun yaşanıyor.

Rusya’daki rafineri tesislerinin zarar görmesi, Orta Doğu’daki kapasite kayıpları ve uluslararası taşımacılık güzergâhlarında ortaya çıkan sorunlar özellikle dizel arzını sıkıştırıyor.

Uluslararası veriler, Rusya ve Körfez ülkelerinin toplam net dizel ve gaz yağı ihracatının şubat ayına göre günlük yaklaşık 1,6 milyon varil azaldığını gösteriyor.

Bu bölgeler savaş öncesinde deniz yoluyla gerçekleştirilen dünya dizel ve gaz yağı ticaretinin yaklaşık yüzde 45’ini karşılıyordu.

Dolayısıyla buradaki sorun doğrudan küresel dizel fiyatlarına yansıyor.

Rafineri marjlarının yükselmesi neden önemli?

Petrol fiyatı 100 doların üzerinde olsa bile motorin fiyatı açısından asıl dikkat edilmesi gereken göstergelerden biri rafineri marjları.

Avrupa ve Akdeniz piyasalarında dizel rafineri marjlarının tarihsel ortalamanın yaklaşık 4-5 katına kadar yükseldiği belirtiliyor.

Bunun anlamı şu:

Ham petrolün maliyeti değişmese bile, o ham petrolü motorine dönüştürmenin piyasa değeri yükseliyor.

Dolayısıyla Brent petrol yatay veya aşağı yönlü hareket ederken bile uluslararası motorin ürün fiyatlarının aynı oranda gerilememesi mümkün.

Türkiye açısından önümüzdeki dönemin en önemli risklerinden biri de bu ayrışma.

Türkiye’de motorinin fiyatını ne belirliyor?

Pompa fiyatı yalnızca ham petrolün varil fiyatından oluşmuyor.

Türkiye’de akaryakıt fiyatının temel olarak şu unsurlardan oluştuğu görülüyor:

Fiyat bileşeni Etkisi
Uluslararası ürün fiyatı Benzin ve motorinin Akdeniz piyasasındaki değerini belirliyor
Dolar/TL kuru İthal ürün maliyetini doğrudan etkiliyor
ÖTV Litre başına alınan maktu vergi
KDV Nihai fiyat üzerinden uygulanıyor
Rafineri ve toptancı maliyetleri Ürünün piyasaya hazırlanma maliyetini etkiliyor
Dağıtıcı ve bayi marjları Pompa fiyatına ekleniyor
Nakliye ve lojistik Kentler arasında fiyat farklılığı yaratabiliyor

EPDK verilerine dayanan Ağustos 2026 ortalamasında motorinin litre fiyatının yaklaşık 53,89 lirası rafineri fiyatından, 9,71 lirası dağıtıcı ve bayi marjından, 15,19 lirası ise vergilerden oluşuyordu. Ağustos ayındaki ortalama pompa fiyatı 79,77 liraydı. Bu rakamlar günlük 19 Eylül fiyatlarıyla doğrudan karşılaştırılmamalı; ancak pompa fiyatının hangi bileşenlerden oluştuğunu göstermesi açısından önemli.

Ağustos 2026 motorin fiyatının oluşumu

Bileşen TL/litre
Rafineri fiyatı 53,89 TL
Dağıtıcı + bayi marjı 9,71 TL
Vergiler 15,19 TL
Aylık ortalama pompa fiyatı 79,77 TL

Eylülün ikinci yarısında motorinin 98-100 lira bandına yaklaşması ise son haftalarda uluslararası ürün maliyetinde yaşanan sert yükselişin büyüklüğünü ortaya koyuyor.

Konya açısından neden daha önemli?

Motorindeki yükseliş Konya açısından yalnızca otomobil kullanan vatandaşı ilgilendiren bir konu değil.

Konya’nın ekonomik yapısında tarım, sanayi, lojistik ve karayolu taşımacılığının önemli ağırlığı bulunuyor. Bu sektörlerin tamamında motorin doğrudan üretim veya taşıma girdisi olarak kullanılıyor.

Bu nedenle motorindeki kalıcı bir yükseliş;

tarımsal üretim maliyetlerini,
nakliye giderlerini,
şehirler arası taşımacılığı,
fabrikalara ham madde ve ürün sevkiyatını,
market ve pazara ulaşan ürünlerin taşıma maliyetini

etkileyebilecek nitelikte.

Motorin maliyetindeki artışın yalnızca akaryakıt istasyonunda kalmaması, lojistik maliyetleri üzerinden mal ve hizmet fiyatlarına da yansıması mümkün.

Çiftçinin maliyetinde motorin başlı başına bir kalem

Konya için konunun en önemli boyutlarından biri tarım.

Traktörlerden biçerdöverlere, sulama ve taşıma operasyonlarından ürünlerin depolara ve fabrikalara ulaştırılmasına kadar tarımsal faaliyetin birçok aşamasında motorin kullanılıyor.

Örneğin litre fiyatındaki yalnızca 1 liralık artış, sezon boyunca 5 bin litre motorin kullanan bir işletmenin yakıt maliyetini 5 bin lira artırıyor.

10 bin litre kullanan bir tarımsal işletmede ise aynı 1 liralık fark 10 bin liralık ek maliyet anlamına geliyor.

Bu nedenle motorinin 90 lira, 100 lira veya daha yüksek seviyelerde kalmasının etkisi yalnızca araç sahiplerinin depo maliyetinden ibaret değil.

Nakliye fiyatları üzerinden sofraya kadar ulaşabilir

Benzer durum taşımacılık sektörü için de geçerli.

Bir TIR’ın aylık binlerce litre motorin tüketebildiği düşünüldüğünde litre fiyatındaki birkaç liralık değişim işletmeler açısından önemli maliyet farkları oluşturuyor.

Nakliye maliyetlerindeki artış ise zaman içerisinde gıda, sanayi ürünü, inşaat malzemesi ve perakende ürünlerinin fiyatlarına kadar uzanabilen bir zincir oluşturabiliyor.

Bu nedenle küresel dizel piyasasındaki sıkışıklık yalnızca enerji piyasasının değil, enflasyon ve üretim maliyetlerinin de yakından takip ettiği göstergelerden biri haline geliyor.

Benzin neden motorinden daha sakin?

Son dönemde benzin ile motorin fiyatlarının birbirinden ayrışması da dikkat çekiyor.

19 Eylül’de motorinde yaklaşık 4,10 liralık indirim gerçekleşirken benzinde yeni bir fiyat değişikliği yaşanmadı.

Bunun arkasında küresel dizel piyasasındaki arz sorununun benzin piyasasına göre daha ağır olması bulunuyor.

Uzman değerlendirmeleri, benzin piyasasının dizele kıyasla daha erken dengelenebileceğine; motorinin ise düşük stoklar, mevsimsel talep ve sınırlı rafineri kapasitesi nedeniyle kış döneminde daha kırılgan kalabileceğine işaret ediyor.

Motorinde yeniden 100 lira görülür mü?

19 Eylül’de gelen indirim Konya’da motorini yeniden 100 liranın altına çekti.

Ancak mevcut küresel tablo fiyatın kalıcı biçimde aşağı yönlü hareket edeceğinin garantisini vermiyor.

Önümüzdeki dönemde dört gösterge belirleyici olacak:

  1. Brent petrolün 100 dolar çevresindeki seyri
  2. Uluslararası dizel ürün fiyatları ve rafineri marjları
  3. Dolar/TL kuru
  4. Rusya ve Orta Doğu’daki rafineri kapasitesinin ne kadar hızlı toparlanacağı

Brent petrolün gerilemesi, rafineri kapasitesinin toparlanması ve dizel ihracatının artması Türkiye’de pompaya aşağı yönlü yansıyabilir.

Buna karşılık uluslararası dizel marjlarının yüksek kalması, yeni rafineri kesintileri veya dolar/TL’de yükseliş yaşanması motorin üzerinde yeniden yukarı yönlü baskı oluşturabilir.

Bu nedenle 19 Eylül’de gelen yaklaşık 4,10 liralık indirim önemli olsa da küresel dizel piyasasındaki ana sorun henüz tamamen ortadan kalkmış değil.

Konya’da kritik eşik yeniden 100 lira

Konya açısından tablo oldukça net:

Motorin 17 Eylül’de 100 liranın üzerine çıktı, iki gün sonra gelen güçlü indirimle yeniden yaklaşık 98,50 liraya geriledi. Ancak küresel rafineri sistemindeki arz sıkışıklığı sürerken fiyat ile 100 lira eşiği arasındaki mesafe yalnızca birkaç lira.

Bu nedenle önümüzdeki haftalarda sadece “Brent petrol arttı mı, düştü mü?” sorusuna bakmak yeterli olmayacak.

Konya’daki sürücü, çiftçi, nakliyeci ve sanayici açısından asıl takip edilmesi gereken üçlü; uluslararası motorin fiyatı, dolar/TL ve rafineri arzı olacak.

Küresel piyasalardaki gelişmeler bu üç göstergede yeni bir bozulmaya yol açarsa 100 lira sınırı yeniden gündeme gelebilir; arzın normalleşmesi ve petrol fiyatlarının gevşemesi halinde ise pompada yeni bir rahatlama alanı oluşabilir.

Şimdilik kesin olan ise şu: Motorin 100 liranın altına geri döndü ancak küresel dizel piyasasındaki sıkışıklık sona ermiş değil.

Motorin 100 lirayı aştı: Konya 102,59 TL ile İstanbul, Ankara ve İzmir’in üzerinde

17 Eylül 2026 saat 14.52 itibarıyla açıklanan fiyatlarda motorinin litresi Konya’da 102,59 TL’ye çıktı. İstanbul Avrupa Yakası’nda aynı ürün 100,31 TL, Ankara’da 101,43 TL ve İzmir’de 101,71 TL seviyesinde. Böylece Konya ile İstanbul Avrupa Yakası arasındaki fark litre başına 2,28 TL’ye ulaştı.

Şehir 17 Eylül 2025 17 Eylül 2026 Yaklaşık yıllık değişim
İstanbul Avrupa 54,25 TL 100,31 TL %84,9
Ankara 55,19 TL 101,43 TL %83,8
İzmir 55,53 TL 101,71 TL %83,2
Konya Eylül 2025’te yaklaşık 56,23 TL* 102,59 TL yaklaşık %82,4

*Konya için 2025 rakamı 17 Eylül’e ait birebir aynı gün verisi değil, Eylül 2025 dönemindeki şehir fiyatından alınan yaklaşık karşılaştırmadır.

Ortaya çıkan tablo çarpıcı: Bir litre motorinin fiyatı sadece bir yılda neredeyse ikiye katlandı.

50 litrelik depo artık 5 bin lirayı geçti

Sürücünün cebindeki karşılık daha da belirgin.

Şehir 2025’te 50 litre Bugün 50 litre Yaklaşık ilave yük
İstanbul Avrupa 2.712,50 TL 5.015,50 TL 2.303 TL
Ankara 2.759,50 TL 5.071,50 TL 2.312 TL
İzmir 2.776,50 TL 5.085,50 TL 2.309 TL
Konya yaklaşık 2.811,50 TL 5.129,50 TL yaklaşık 2.318 TL

Başka bir ifadeyle geçen yıl yaklaşık 2 bin 800 liraya doldurulabilen 50 litrelik dizel otomobil deposu, bugün Konya’da 5 bin 129 liraya doluyor.

Bu artış yalnızca otomobil sahibini ilgilendirmiyor. Türkiye’de yük taşımacılığının, şehirlerarası ulaşımın, tarım makinelerinin ve ticari araçların önemli bölümü motorin kullanıyor. Bu nedenle mazottaki yükseliş nakliyeden tarlaya, market rafından servis ücretlerine kadar geniş bir maliyet zinciri oluşturuyor.

Peki bir yılda ne değişti?

Motorindeki yüzde 80’i aşan yükselişi açıklayan en güçlü göstergelerden biri uluslararası petrol fiyatı.

17 Eylül 2025’te Brent petrolün kapanış fiyatı 67,95 dolar düzeyindeydi. 17 Eylül 2026 sabahında ise Brent, önceki güne göre gerilemesine rağmen 103,95 dolar seviyesindeydi. Yani dolar bazında petrol fiyatı yaklaşık bir yılda yüzde 53 arttı.

Aynı dönemde Türk lirası da dolar karşısında değer kaybetti. 17 Eylül 2025’te TCMB dolar satış kuru yaklaşık 41,30 TL iken, 17 Eylül 2026’da dolar yaklaşık 48,62 TL seviyesinde bulunuyor. Artış yaklaşık yüzde 17,7.

İki değişken birlikte hesaplandığında tablo çok daha açıklayıcı hale geliyor.

Gösterge Eylül 2025 Eylül 2026 Değişim
Brent petrol 67,95 dolar yaklaşık 103,95 dolar %53,0 artış
Dolar/TL yaklaşık 41,30 yaklaşık 48,62 %17,7 artış
Bir varil petrolün TL karşılığı* yaklaşık 2.807 TL yaklaşık 5.054 TL %80,1 artış

*Brent fiyatının dolar/TL kuru ile çarpılmasıyla elde edilen, rafineri ve pompa fiyatı olmayan karşılaştırmalı maliyet göstergesidir.

Bu hesaplama son derece önemli. Çünkü motorinin pompa fiyatındaki yıllık yükseliş yüzde 83-85 civarındayken, petrolün TL cinsinden kaba maliyet göstergesi de yaklaşık yüzde 80 artmış durumda.

Dolayısıyla bugünkü fiyat patlamasını yalnızca vergi zammı olarak açıklamak rakamlarla örtüşmüyor.

Savaş Türkiye’yi neden bu kadar hızlı vuruyor?

2026’da Ortadoğu’da yaşanan çatışmalar küresel enerji piyasasında olağanüstü bir arz sorunu oluşturdu. Uluslararası Enerji Ajansı, Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılığın neredeyse durma noktasına gelmesiyle yaşanan gelişmeyi küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi olarak tanımlıyor.

Normal koşullarda Hürmüz’den günde yaklaşık 15 milyon varil ham petrol ile 5 milyon varil petrol ürünü geçiyor. Bu miktar dünya petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor. Kesintiler petrolü 100 doların üzerine taşırken özellikle motorin gibi rafine ürünlerde fiyat baskısı çok daha sert oldu.

“Bu savaşlardan dünyada en fazla Türkiye etkileniyor” sonucuna ulaşmak için ülkeleri aynı yöntemle karşılaştıran yeterli veri bulunmuyor. Ancak Türkiye açısından kırılganlığın yüksek olduğu tartışmasız bir gerçek: Çünkü Türkiye kullandığı petrol ve doğal gazın büyük bölümünü hâlâ dışarıdan alıyor.

Bu nedenle savaş yalnızca petrolün dolar fiyatını artırmıyor. Türkiye açısından aynı maliyet bir de döviz kuru üzerinden TL’ye çevriliyor. Petrol yükseldiğinde Türkiye petrol fiyatı şokunu, dolar/TL yükseldiğinde ise bunun üzerine kur şokunu birlikte yaşıyor.

“Gabar petrolü, Karadeniz gazı çıkıyor; fiyat neden düşmüyor?”

Son yıllarda yerli petrol ve doğal gaz üretimi gerçekten önemli ölçüde arttı. Bu artışı yok saymak doğru değil.

2024’te Türkiye’nin ham petrol üretimi yaklaşık 5,3 milyon ton, doğal gaz üretimi ise 2,3 milyar metreküp seviyesindeydi. 2025’te ham petrol üretimi 6,68 milyon tona, doğal gaz üretimi de resmi yıllık veride 3,11 milyar metreküpe yükseldi.

Ancak aynı dönemde ithalat ortadan kalkmadı; tersine yıllık toplamda arttı.

Enerji kalemi 2024 2025 Değişim
Yerli ham petrol üretimi 5,3 milyon ton 6,68 milyon ton yaklaşık %26 artış
Ham petrol ithalatı 30 milyon ton 31,94 milyon ton yaklaşık %6,5 artış
Yerli doğal gaz üretimi 2,3 milyar m³ 3,11 milyar m³ yaklaşık %35 artış
Doğal gaz ithalatı 52,2 milyar m³ 58,34 milyar m³ yaklaşık %11,8 artış

2024 verileri 2025 verileri

Dolayısıyla “yerli üretim yok” demek yanlış olduğu gibi, “yerli üretim sayesinde Türkiye artık enerjide dışa bağımlı değil” demek de doğru değil.

2025 yılı verilerine göre Türkiye’nin ham petrolde ithalata bağımlılığı yüzde 83, doğal gazda ise yaklaşık yüzde 95 seviyesinde.

Asıl mesele burada ortaya çıkıyor.

Üretim artıyor fakat ekonominin toplam enerji ihtiyacı o kadar yüksek ki ithalat hâlâ belirleyici konumda. Yerli petrol üretimindeki artış dışarıya ödenecek faturayı bir miktar azaltabilir; ancak yüzde 83 ithalat bağımlılığının bulunduğu bir piyasada dünya petrol fiyatından bağımsız bir motorin fiyatı oluşturacak büyüklüğe henüz ulaşılmış değil.

Karadeniz’den çıkarılan doğal gaz ise motorinin doğrudan hammaddesi değil. Bu üretim doğal gaz ithalatını ve enerji faturasını azaltma potansiyeline sahip olsa da, motorinin pompa fiyatını doğrudan aşağı çeken bir mekanizma değil.

“İthalat geçen yıllarla aynı” mı? Son rakamlar daha karmaşık

İthalat konusunda da tek cümlelik bir tablo yok.

2025 yıllık verisinde hem ham petrol hem doğal gaz ithalatı 2024’e göre artmış durumda. Buna karşılık 2026 Temmuz verilerinde toplam petrol ve petrol ürünleri ithalatı yıllık bazda yüzde 6,9 azalarak 4 milyon 520 bin 968 tona geriledi. Ham petrol ithalatı ise yüzde 0,32 artarak 2 milyon 931 bin 690 tona çıktı. Motorin ithalatı yüzde 16,28 azalarak 1 milyon 146 bin 509 tona düştü.

Temmuz 2026 göstergesi Yıllık değişim
Toplam petrol ve petrol ürünleri ithalatı -%6,9
Ham petrol ithalatı +%0,32
Motorin ithalatı -%16,28
Yurt içi motorin satışları +%6,87
Yerli motorin üretimi +%4,42

Fakat ithalat miktarının bazı kalemlerde azalması, ödediğimiz faturanın da azaldığı anlamına gelmedi.

Türkiye’nin enerji ithalatı için ödediği tutar Temmuz 2025’te 5,149 milyar dolar iken Temmuz 2026’da 5,826 milyar dolara çıktı. Yıllık artış yüzde 13,1 oldu. Aynı dönemde ham petrol ithalat miktarı yalnızca yüzde 0,3 artmıştı.

Yani sorun yalnızca “kaç ton petrol ithal ettik?” değil; o petrolün birim fiyatının ne kadar yükseldiği.

Peki hükümetin sorumluluğu nerede başlıyor?

Motorindeki yükselişi tartışırken siyasi iktidarın hiçbir sorumluluğu yokmuş gibi davranmak da ekonomik mekanizmayı eksik okumak olur.

Akaryakıt üzerinden alınan vergilerin tutarını belirleyen düzenlemeler kamu otoritesinin kararı. Kur istikrarı, enflasyonla mücadele, bütçe politikası, enerji tedarik stratejisi, stratejik stok politikası, rafineri ve ulaştırma altyapısı ile dışa bağımlılığı azaltacak uzun vadeli enerji yatırımları da hükümetlerin doğrudan politika alanında bulunuyor.

Bu nedenle vatandaşın karşılaştığı nihai pompa fiyatında hükümet politikalarının önemli bir sorumluluk alanı bulunuyor.

Ancak mevcut bir yıllık tabloya bakıldığında dikkat çekici bir gerçek daha var: Eylül 2026’daki motorin ÖTV’si geçen yılın aynı dönemindeki ÖTV’den çok daha düşük.

3 Temmuz 2025 sonrasında motorindeki maktu ÖTV litre başına 12,9973 TL seviyesine yükselmişti.

13 Ağustos 2026’da alınan yeni kararla ise motorindeki ÖTV ağustos sonuna kadar sıfırlandı; Eylül ayında 3 TL/litre olarak belirlendi. Ekimde 6 TL, kasımda 9 TL, aralıkta 12 TL ve 1 Ocak 2027’den itibaren 13,9006 TL uygulanması kararlaştırıldı.

Dönem Motorin ÖTV’si
Eylül 2025 12,9973 TL/litre
13-31 Ağustos 2026 0 TL/litre
Eylül 2026 3 TL/litre
Ekim 2026 6 TL/litre
Kasım 2026 9 TL/litre
Aralık 2026 12 TL/litre
1 Ocak 2027 ve sonrası 13,9006 TL/litre

Bu tablo, çok önemli bir gerçeği ortaya koyuyor: Motorinin bugün 100 TL’nin üzerine çıkmasının ana nedeni mevcut ÖTV seviyesi değil. Hatta son vergi kararı, küresel maliyet artışının tamamının pompaya yansımasını geçici olarak sınırlayan bir unsur haline gelmiş durumda.

Buna karşılık hükümetin daha geniş ekonomik sorumluluğu özellikle kur kanalında devam ediyor. Çünkü Türkiye petrolü dolar üzerinden satın alıyor. Dolar/TL’deki yaklaşık yüzde 18’lik yıllık yükseliş, Brent’teki yüzde 53’lük artışı TL cinsinden çok daha ağır hale getiriyor.

Dolayısıyla tartışmayı “her şey dış güçlerin ve savaşın sonucu” veya “her kuruş vergi zammından kaynaklanıyor” şeklinde iki uçtan okumak ekonomik gerçeği yansıtmıyor.

Fiyatın gerçek denklemi: Dünya fiyatı + kur + vergi

Türkiye’de akaryakıt fiyatı oluşturulurken uluslararası Akdeniz piyasasındaki ürün fiyatları ile döviz kuru temel maliyetleri belirliyor; üzerine ÖTV ve diğer düzenleyici kalemler geldikten sonra KDV ile nihai pompa fiyatı oluşuyor.

Bugünkü motorin krizini bu nedenle üç ayrı başlık altında okumak gerekiyor:

Birincisi küresel enerji şoku. Ortadoğu’daki savaş ve Hürmüz Boğazı kaynaklı arz sorunu petrolü 100 doların üzerine taşıdı ve özellikle motorin fiyatını küresel ölçekte sert biçimde yükseltti.

İkincisi Türkiye’nin kur ve dışa bağımlılık sorunu. Dolar/TL bir yılda yaklaşık yüzde 18 yükselirken ham petrolde dışa bağımlılık hâlâ yüzde 83. Dünya fiyatındaki her artış bu nedenle çok hızlı biçimde Türkiye’nin maliyetine dönüşüyor.

Üçüncüsü kamu politikası. Vergi oranları ve ekonomik istikrar politikaları hükümetin kontrol alanında. Eylül 2026’da ÖTV’nin geçici biçimde 3 TL’ye indirilmiş olması mevcut fiyat artışını frenliyor; ancak kurun istikrara kavuşturulamaması ve uzun yıllardır süren yüksek enerji ithalat bağımlılığı, dış şokların vatandaşın cebine çok daha ağır yansımasına yol açıyor.

Yerli enerji üretimi önemli ama henüz fiyatı belirleyecek ölçekte değil

Gabar’daki petrol ve Karadeniz’deki doğal gaz üretiminin artması Türkiye açısından önemsiz değil. Yerli üretimdeki her artış, aynı miktarın ithal edilmesi ihtiyacını azaltma ve cari açığı sınırlama potansiyeli taşıyor.

Ancak mevcut rakamlar, kamuoyunda zaman zaman oluşan “artık kendi petrolümüzü ve gazımızı üretiyoruz, dünya fiyatından etkilenmemeliyiz” beklentisini doğrulamıyor.

Türkiye 2025’te 6,68 milyon ton ham petrol üretirken 31,94 milyon ton ham petrol ithal etti. Doğal gazda 3,11 milyar metreküplük üretime karşılık 58,34 milyar metreküp ithalat gerçekleştirildi.

Bu ölçek farkı kapanmadığı sürece dünya petrol ve gaz fiyatları Türkiye için temel belirleyici olmaya devam edecek.

Asıl soru: Petrol yeniden 70 dolara inse pompada aynı hızda düşüş görülecek mi?

Bugün ortaya çıkan tablo, önümüzdeki dönem için yeni bir soruyu beraberinde getiriyor.

Petrol 2025 Eylülünde 68 dolar civarındaydı. Bugün yaklaşık 104 dolar. Savaş sona erer, Hürmüz trafiği normale döner ve Brent yeniden 70-80 dolar bandına gerilerse, Türkiye’de motorin fiyatının ne ölçüde ve ne hızla aşağı geleceği yakından izlenmeli.

Çünkü 2026 sonuna kadar motorin ÖTV’sinin her ay 3 TL artırılması kararlaştırılmış durumda.

Başka bir ifadeyle küresel petrol fiyatı düşse bile, ekim, kasım ve aralık aylarında devreye girecek kademeli ÖTV artışları bu düşüşün pompaya aynı ölçüde yansımasını sınırlayabilir.

İşte kamu politikası açısından asıl tartışma burada başlıyor.

Vatandaş, küresel fiyat yükseldiğinde artışı çok hızlı hissediyorsa; küresel fiyat düştüğünde da aynı hızda indirimi görüp görmediği şeffaf biçimde takip edilmeli. Vergi politikasının amacı yalnızca bütçeye gelir sağlamak değil, olağanüstü dış şok dönemlerinde üreticiyi, çiftçiyi, taşımacıyı ve tüketiciyi koruyacak dengeyi de kurmak olmalı.

Sonuç: 100 liralık motorinin tek bir faili yok, ama Türkiye’nin kırılganlığı yılların politika meselesi

Konya’da 102,59 liraya ulaşan motorinin hikâyesi tek başına bir “zam haberi” değil.

Bir tarafta petrolü 100 doların üzerine çıkaran olağanüstü bir savaş ve küresel arz krizi var. Diğer tarafta dolar/TL’deki yükseliş, yüzde 83’lük petrol ithalat bağımlılığı ve yüzde 95’lik doğal gaz ithalat bağımlılığı bulunuyor. Bunun üzerine vergi sistemi ve iç ekonomik koşullar ekleniyor.

Mevcut rakamlar, bugünkü 100 liranın üzerindeki motorin fiyatını yalnızca hükümetin yaptığı bir vergi zammına bağlamayı desteklemiyor; çünkü Eylül 2026’da motorinden alınan ÖTV geçen yılın aynı döneminin yaklaşık dörtte biri düzeyinde.

Ancak bu durum hükümetin ekonomik ve enerji politikasındaki sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. Verginin seviyesi, kur istikrarı, enflasyon, enerji arz güvenliği, yerli üretimin büyütülmesi ve dış şokların vatandaşa ne ölçüde yansıtılacağı siyasi iktidarın doğrudan politika alanları.

Bir yılda motorinin yüzde 80’in üzerinde pahalanmış olması, Türkiye’nin küresel savaş ve enerji krizlerine karşı hâlâ ne kadar hassas olduğunu gösteriyor.

Yerli petrol ve doğal gaz üretimindeki artış olumlu bir gelişme; ancak ithalat bağımlılığını fiyatları dünya piyasasından koparacak ölçüde azaltmış değil.

Bugün vatandaşın gördüğü 102,59 TL’lik Konya motorin fiyatı, savaşın, 104 dolarlık petrolün, yaklaşık 49 liralık doların ve Türkiye’nin yıllardır çözülemeyen enerji ithalat bağımlılığının aynı pompa ekranında buluşmuş hali.

Türkiye yağışta 66 yılın zirvesine çıktı: Konya’da yılın başındaki kurak tablo değişti

Türkiye, 2026 su yılının ilk 11 ayında son 66 yılın en yüksek yağış seviyesine ulaştı. 1 Ekim 2025 ile 31 Ağustos 2026 arasındaki dönemde ülke genelinde metrekareye ortalama 709,2 kilogram, başka bir ifadeyle 709,2 milimetre yağış düştü.

1991-2020 dönemini kapsayan aynı dönem yağış normali 548,5 milimetre, geçen yılın aynı dönemindeki yağış ise 401,1 milimetreydi. Böylece 2026 su yılı yağışları uzun yıllar ortalamasının yüzde 29, geçen yılın aynı döneminin ise yüzde 77 üzerine çıktı. Meteoroloji verileri, bu miktarın 11 aylık dönem açısından son 66 yılın en yüksek seviyesi olduğunu ortaya koydu.

Türkiye’nin 11 aylık yağış bilançosu

Gösterge Yağış miktarı
2026 su yılı, 1 Ekim 2025-31 Ağustos 2026 709,2 mm
1991-2020 dönemi normali 548,5 mm
2025 su yılı aynı dönem 401,1 mm
Normale göre değişim Yüzde 29 artış
Geçen yıla göre değişim Yüzde 77 artış
Yağış rekoru Son 66 yılın en yüksek seviyesi

Yağış yılı nasıl başladı, nasıl rekora dönüştü?

2026 su yılındaki en dikkat çekici ayrıntılardan biri, dönemin başında yağışların rekor düzeyde yüksek olmaması, hatta bazı aylarda normalin belirgin şekilde altında seyretmesiydi.

Ekim 2025’te Türkiye genelinde 53,5 milimetre yağış kaydedildi. Bu rakam 49,4 milimetrelik ekim normalinin üzerinde olsa da kasım ve aralık aylarının ardından kümülatif yağış uzun yıllar ortalamasının gerisine düştü.

Kasım sonunda iki aylık toplam yağış 86,9 milimetrede kaldı. Aynı dönemin normali 107,7 milimetreydi. Aralık sonunda da 147 milimetrelik toplam yağış, 183,5 milimetrelik normal değerin yüzde 20 altında bulunuyordu.

Asıl değişim şubat ayından itibaren belirginleşti. Şubat sonunda kümülatif yağış 387,7 milimetreye yükseldi ve normalin yüzde 24 üzerine çıktı. Mart sonunda 468,8 milimetreye, nisan sonunda 555,3 milimetreye, mayıs sonunda ise 650,9 milimetreye ulaşıldı.

Haziran sonunda 674,6, temmuz sonunda 693 ve ağustos sonunda 709,2 milimetreye çıkan kümülatif yağış, Türkiye’yi son 66 yılın zirvesine taşıdı.

Grafikteki 11 aylık seyir tablo halinde

Dönem sonu 2026 su yılı Normal 2025 su yılı
Ekim 53,5 mm 49,4 mm 26,8 mm
Kasım 86,9 mm 107,7 mm 81,6 mm
Aralık 147,0 mm 183,5 mm 154,6 mm
Ocak 250,9 mm 253,2 mm 181,4 mm
Şubat 387,7 mm 313,0 mm 221,4 mm
Mart 468,8 mm 374,3 mm 250,2 mm
Nisan 555,3 mm 431,7 mm 322,9 mm
Mayıs 650,9 mm 484,5 mm 371,1 mm
Haziran 674,6 mm 518,0 mm 383,6 mm
Temmuz 693,0 mm 533,7 mm 393,2 mm
Ağustos 709,2 mm 548,5 mm 401,1 mm

Tablo aynı zamanda yağış sezonundaki çarpıcı dönüşümü de ortaya koyuyor. Aralık sonunda normalin yaklaşık yüzde 20 altında bulunan Türkiye, şubat ayından itibaren normalin üzerine çıktı ve fark sonraki aylarda büyüdü.

111,8 gün yağış görüldü

Rekor yalnızca düşen toplam yağış miktarında yaşanmadı. Türkiye genelinde 11 aylık dönemde ortalama 111,8 gün yağış görüldü.

1991-2020 döneminde aynı gösterge için normal değer 95,8 gündü. Böylece yağışlı gün sayısı da uzun yıllar normalinin yaklaşık yüzde 17 üzerinde gerçekleşti.

Bu veri, 2026 su yılındaki yüksek toplamın yalnızca birkaç aşırı yağış olayından oluşmadığını; ülke genelindeki yağışlı gün sayısının da belirgin biçimde arttığını gösteriyor.

79 il normalinin üzerinde veya normal civarında

İl bazındaki verilerde de Türkiye’nin büyük bölümünü kapsayan güçlü bir yağış tablosu oluştu.

81 ilin 79’unda 11 aylık su yılı yağışları uzun yıllar normallerinin civarında veya üzerinde gerçekleşti. Yalnızca Bursa ve Tekirdağ il geneli yağışlarında normalin altında kaldı.

Türkiye’nin en fazla yağış alan ili Rize oldu. Rize’de metrekareye 1455,2 kilogram yağış düştü.

En düşük toplam yağış ise 384,9 kilogramla Iğdır’da kaydedildi.

İl bazındaki önemli göstergeler

Gösterge İl / sonuç
En fazla yağış Rize – 1455,2 mm
En az yağış Iğdır – 384,9 mm
Normali civarında veya üzerinde yağış alan il 79
Normalinin altında kalan iller Bursa, Tekirdağ

14 ilde 66 yıllık yağış rekoru

Bazı illerde Türkiye ortalamasından da dikkat çekici sonuçlar ortaya çıktı.

Adana, Düzce, Hatay, Isparta, İzmir, Kahramanmaraş, Kayseri, Niğde, Ordu, Osmaniye, Tokat, Yozgat, Manisa ve Giresun’da son 66 yılın en yüksek 11 aylık su yılı yağış seviyesi kaydedildi.

Bunun yanında;

  • Bingöl, Bitlis, Erzincan, Sivas ve Tunceli’de son 38 yılın,
  • Van’da son 32 yılın,
  • Gaziantep’te son 30 yılın

en yüksek seviyelerine ulaşıldı.

Siirt, Şırnak ve Van çevrelerinde ise yağışların uzun yıllar normaline göre yer yer yüzde 80’den fazla arttığı belirlendi.

Buna karşılık Tekirdağ, Kırklareli, Bursa, Yalova, Eskişehir, Kastamonu, Çankırı, Malatya, Bayburt, Trabzon, Rize, Artvin ve Erzurum’un bazı kesimlerinde yağışların normale göre yer yer yüzde 20’ye varan oranlarda daha düşük kaldığı görüldü.

Konya’da dikkat çeken değişim: Sezon kurak başladı, tablo bahar ve yaz aylarında tersine döndü

Türkiye genelindeki rekor yağışın Konya açısından ayrı bir önemi bulunuyor. Çünkü kent, 2026 su yılının ilk aylarında Türkiye’nin yağış açığının en belirgin olduğu alanlardan biriydi.

Ekim 2025’te Konya çevresindeki yağışlar uzun yıllar ekim normaline göre yüzde 60’ın üzerinde azalmıştı. İç Anadolu genelinde de yağışlar normalin altında kalmış, tarımsal kuraklık riski yakından izlenmeye başlanmıştı.

Ocak ayı sonuna gelindiğinde de Konya çevresinin bazı kesimlerinde kümülatif yağış açığı normaline göre yüzde 40’ın üzerine çıkmıştı.

Şubat sonundaki beş aylık değerlendirmede Konya çevresinde yağışların normalin yüzde 20’den fazla altında kaldığı alanlar bulunuyordu. Nisan sonundaki yedi aylık değerlendirmede de Konya, bazı kesimlerinde normale göre yüzde 20’ye kadar yağış eksikliği görülen yerler arasındaydı.

Ancak bahar sonu ve yaz başında tablo güçlü biçimde değişti.

Haziran sonunda açıklanan dokuz aylık değerlendirmede Konya çevresinde bazı alanlarda yağışların normalin yüzde 60’tan fazla üzerine çıktığı görüldü. Temmuz ayında ise Konya çevresindeki aylık yağışlar yer yer normal değerlerin üç katından fazlasına ulaştı.

11 aylık son değerlendirmede de Konya, normalinin altında kalan Bursa ve Tekirdağ arasında yer almadı. Başka bir ifadeyle Konya il geneli, 79 il gibi uzun yıllar normali civarında veya üzerinde yağış alan grupta bulunuyor.

Konya’da yağışın yıl içindeki seyri

Dönem Konya açısından durum
Ekim 2025 Bazı kesimlerde normale göre yüzde 60’tan fazla azalma
Ekim 2025-Ocak 2026 Bazı kesimlerde yağış açığı yüzde 40’ın üzerinde
Ekim 2025-Şubat 2026 Konya çevresinde yüzde 20’den fazla azalma görülen alanlar
Ekim 2025-Nisan 2026 Bazı kesimlerde normale göre yüzde 20’ye kadar eksik
Ekim 2025-Haziran 2026 Bazı alanlarda normale göre yüzde 60’ın üzerinde artış
Temmuz 2026 Aylık yağış bazı kesimlerde normalin 3 katından fazla
Ekim 2025-Ağustos 2026 Konya, normali civarında veya üzerinde yağış alan 79 il arasında

Not: 11 aylık raporun yayımlanan metin özetinde Konya ilinin toplam milimetre değeri ayrı bir rakam olarak verilmediği için, il geneli için tahmini bir milimetre değeri kullanılmadı. Konya açısından kesin olarak yayımlanan son sınıflandırma, ilin normal civarı veya üzerinde yağış alan 79 il içerisinde bulunmasıdır.

Konya’nın içinde bulunduğu İç Anadolu’da yağış neredeyse iki katına çıktı

Konya açısından en somut karşılaştırmalardan biri İç Anadolu Bölgesi verilerinde görülüyor.

İç Anadolu’da 1 Ekim 2025-31 Ağustos 2026 dönemindeki yağış miktarı metrekareye 489,4 kilogram oldu. Aynı dönemin uzun yıllar normali 385,6 kilogram, geçen yılki yağışı ise yalnızca 247,3 kilogramdı.

Böylece bölgedeki yağışlar normale göre yüzde 27, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 98 arttı.

İç Anadolu, aynı zamanda son 15 yılın en yüksek 11 aylık su yılı yağış seviyesine ulaştı.

Konya ve İç Anadolu açısından 11 aylık tablo

Gösterge İç Anadolu
2026 su yılı yağışı 489,4 mm
1991-2020 normali 385,6 mm
2025 aynı dönem 247,3 mm
Normale göre değişim Yüzde 27 artış
Geçen yıla göre değişim Yüzde 98 artış
Tarihsel seviye Son 15 yılın en yükseği
Konya’nın 11 aylık sınıflandırması Normal civarı veya üzerinde

Bu rakamlar, geçen yıl yaşanan düşük yağışın ardından İç Anadolu’daki su yılı toplamının neredeyse iki katına çıktığını gösteriyor.

Bölge bölge Türkiye’nin yağış tablosu

Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinin tamamında yağışlar hem uzun yıllar normalinin hem de geçen yılın üzerinde gerçekleşti.

En yüksek toplam yağış 939,3 milimetreyle Akdeniz Bölgesi’nde ölçüldü. Uzun yıllar normaline göre en büyük artış ise yüzde 46 ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde kaydedildi.

11 aylık bölgesel yağışların tamamı

Bölge 2026 yağışı Normal 2025 yağışı Normale göre Geçen yıla göre
Marmara 676,6 mm 628,3 mm 425,1 mm %8 artış %59 artış
Ege 743,6 mm 584,4 mm 422,6 mm %27 artış %76 artış
Akdeniz 939,3 mm 647,1 mm 449,2 mm %45 artış %100’den fazla
İç Anadolu 489,4 mm 385,6 mm 247,3 mm %27 artış %98 artış
Karadeniz 752,8 mm 642,2 mm 601,4 mm %17 artış %25 artış
Doğu Anadolu 698,7 mm 520,7 mm 392,8 mm %34 artış %78 artış
Güneydoğu Anadolu 771,4 mm 527,0 mm 248,4 mm %46 artış %100’den fazla

Bölgesel tarihsel karşılaştırmada Akdeniz Bölgesi son 66 yılın, Doğu Anadolu son 38 yılın, İç Anadolu son 15 yılın, Ege son 11 yılın, Karadeniz ise son 10 yılın en yüksek 11 aylık su yılı yağış miktarına ulaştı.

Akdeniz’de 66 yıllık rekor

Bölgesel yağışlarda en çarpıcı sonuçlardan biri Akdeniz’de ortaya çıktı.

Bölgede metrekareye 939,3 kilogram yağış düşerken, uzun yıllar normali 647,1 kilogramda kaldı. Geçen yıl aynı dönemde ise yalnızca 449,2 kilogram yağış kaydedilmişti.

Bu, geçen yıla göre yağışın iki katından fazla artması anlamına geliyor.

Güneydoğu Anadolu’da yağış üç katı aştı

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde 11 aylık yağış 771,4 milimetre olarak ölçüldü. Geçen yıl aynı dönemde bölge sadece 248,4 milimetre yağış almıştı.

Dolayısıyla bölgedeki yağış miktarı geçen yıla göre üç katın üzerine çıkarken, uzun yıllar normaline göre yüzde 46 arttı. Türkiye’nin bölgeleri arasında normale kıyasla en güçlü artış Güneydoğu’da gerçekleşti.

Yağışın fazla olması tek başına su sorununun bittiği anlamına gelmiyor

2026 su yılı verileri Türkiye için son derece güçlü bir toparlanmaya işaret etse de toplam yağış miktarının yüksek olması, su sorununun ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Nitekim sezonun ilk aylarında Türkiye ve özellikle İç Anadolu’da önemli yağış açıkları yaşandı. Mart ayında dört aylık su yılı verileri değerlendirilirken meteoroloji mühendisi Güven Özdemir, Türkiye’nin su stresi yaşayan ülkeler arasında bulunduğuna dikkat çekmiş ve su kaynaklarının verimli kullanılmasının önemini vurgulamıştı. Özdemir, yağışlarda artış görülmesinin olumlu olduğunu ancak bölgesel farklılıkların devam ettiğini belirtmişti.

Konya açısından da aynı durum geçerli. Yıl içindeki güçlü yağışlar, özellikle tarım alanları, toprak nemi, yüzey ve yer altı sularının beslenmesi açısından olumlu bir gelişme oluşturuyor. Ancak Konya Kapalı Havzası’nda uzun yıllara yayılan yer altı suyu kullanımı, yağışların zamansal dağılımı ve yaz aylarındaki yüksek tarımsal su ihtiyacı dikkate alındığında, bir yağışlı yılın yapısal su sorununu tek başına çözmesi beklenemez.

Buna karşın 2026 su yılının ortaya koyduğu tablo oldukça net: Türkiye, 11 aylık yağışta son 66 yılın zirvesine çıktı; Konya ve İç Anadolu ise sezonun başındaki yağış açığını büyük ölçüde kapatarak son yılların en güçlü su yılı dönemlerinden birini yaşadı.

14 Eylül’de ilk zil çalacak: Konya’da okul trafiği için düzenleme çağrısı

Türkiye genelinde milyonlarca öğrenci için yaz tatili sona eriyor. Milli Eğitim Bakanlığının açıkladığı 2026-2027 eğitim öğretim yılı çalışma takvimine göre birinci dönem 14 Eylül 2026 Pazartesi günü başlayacak. Eğitim öğretim yılının ilk dönemi 22 Ocak 2027’de sona erecek.

Okulların açılmasıyla birlikte öğrenciler, öğretmenler, okul personeli ve servis araçlarının yeniden şehir trafiğine katılacak olması özellikle büyükşehirlerde pazartesi sabahı için yoğunluk beklentisini artırdı.

İstanbul bu konuda ilk önemli adımı attı.

İstanbul’da ilk gün ders saatleri değiştirildi

İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü, 2026-2027 eğitim öğretim yılının başlayacağı 14 Eylül Pazartesi günü kentteki resmi ve özel tüm ilkokul, ortaokul ve liselerde derslerin 10.00-15.00 saatleri arasında yapılmasını kararlaştırdı.

Kararın gerekçesini ise İstanbul’un okul açılış gününde karşı karşıya kalacağı dev trafik hareketliliği oluşturuyor.

İstanbul’da yaklaşık 2 milyon 800 bin öğrenci, 161 bin 453 öğretmen ve yaklaşık 19 bin okul servisi yeni eğitim döneminin ilk günü yollara çıkacak. Bunlara çocuklarını özel araçlarıyla okula götürecek veliler de eklendiğinde sabah işe gidiş trafiğiyle okul trafiğinin aynı saatlere yığılması bekleniyor.

İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğünün açıklamasında, düzenlemenin öğrencilerin ve öğretmenlerin okullarına güvenli şekilde ulaşmasını sağlamak ve şehir içi trafiğin daha kontrollü işlemesine katkıda bulunmak amacıyla yapıldığı belirtildi.

Böylece 14 Eylül sabahında normal mesai trafiğiyle okul trafiğinin mümkün olduğunca farklı saatlere yayılması hedefleniyor.

Ancak okulların açılmasıyla oluşacak trafik yoğunluğu yalnızca İstanbul’un problemi değil.

Türkiye’nin büyükşehirlerinde son yıllarda hızla artan araç sayısı, kent merkezlerindeki yapılaşma, okul servisleri, özel araç kullanımı ve işe gidiş-geliş hareketliliğinin aynı saatlere yığılması benzer bir tabloyu Anadolu’daki şehirlerde de ortaya çıkarıyor.

Bu şehirlerin başında ise Konya geliyor.

Konya’da 14 Eylül sabahı trafik daha da ağırlaşabilir

Konya’da özellikle hafta içi sabah ve akşam saatlerinde yaşanan trafik yoğunluğu artık kentin en önemli günlük sorunlarından biri haline gelmiş durumda.

14 Eylül Pazartesi günü okulların tamamen açılmasıyla birlikte mevcut trafiğe on binlerce öğrenci ve öğretmenin yolculuğu, okul servisleri ve öğrencilerini özel araçlarıyla okullarına bırakacak veliler de eklenecek.

Bu nedenle özellikle sabah saatlerinde iş trafiğiyle okul trafiğinin aynı zaman diliminde birleşmesi, birçok ana arterde mevcut yoğunluğun çok daha ağırlaşmasına neden olabilir.

Konya’da bugün dahi sabah ve akşam saatlerinde Yeni İstanbul Caddesi, Ankara Yolu ve Adana Yolu başta olmak üzere kentin önemli giriş ve çıkış güzergâhlarında ciddi yoğunluk yaşanıyor.

Kent merkezine yaklaşıldığında ise tablo daha da belirginleşiyor.

Sultan Abdülhamid Han Caddesi, Fetih Caddesi, Ahmet Özcan Caddesi, Necmettin Erbakan Caddesi, Meram Yeni Yol, Beyşehir Caddesi, İhsaniye bölgesi ve Nalçacı Caddesi özellikle işe gidiş ve dönüş saatlerinde yoğun araç trafiğinin görüldüğü noktalar arasında bulunuyor.

Bazı saatlerde trafik akışının önemli ölçüde yavaşladığı, kavşaklarda uzun araç kuyruklarının meydana geldiği bu güzergâhlara 14 Eylül sabahı okul servislerinin ve velilerin araçlarının da eklenmesi bekleniyor.

Dolayısıyla Konya için mesele yalnızca “okullar açılıyor” değil; okulların açıldığı gün mevcut şehir trafiğinin üzerine yeni ve çok büyük bir hareketlilik dalgasının eklenmesi anlamına geliyor.

Konya’daki araç sayısı bir milyonu aştı

Konya trafiğindeki baskıyı gösteren en önemli verilerden biri de kentteki taşıt sayısı.

TÜİK’in Temmuz 2026 Motorlu Kara Taşıtları verilerine göre Konya’da trafiğe kayıtlı araç sayısı 1 milyon 25 bin 142’ye ulaştı.

Türkiye genelindeki taşıt sayısı da temmuz ayındaki yeni kayıtlarla birlikte hızla artmaya devam ediyor. Yalnızca Temmuz 2026’da Türkiye genelinde 207 bin 508 yeni taşıtın trafiğe kaydı gerçekleştirildi.

Konya’da araç sayısının bir milyon sınırını geçmesi ise özellikle kent merkezindeki mevcut yolların taşıdığı yük açısından dikkat çekici.

Çünkü araç sayısındaki artış yalnızca şehirde daha fazla otomobil bulunduğu anlamına gelmiyor. Sabah ve akşam zirve saatlerinde aynı kavşaklardan, ana caddelerden ve şehir girişlerinden geçen araç sayısı da sürekli artıyor.

Okulların açıldığı dönemlerde ise bu yük daha da büyüyor.

Çevre yolu tamamlanmadan transit yük tamamen dışarı alınamıyor

Konya’nın trafik probleminde bir diğer kritik başlık ise çevre yolu.

Konya Çevre Yolu toplam 122 kilometre uzunluğunda ve üç kesim halinde projelendirildi. Karayolları Genel Müdürlüğünün proje bilgilerine göre ilk 22 kilometrelik bölüm tamamlandı.

Projenin ikinci kesimi ise 46,1 kilometre uzunluğunda. Karayolları Genel Müdürlüğünün 21 Ağustos 2026 tarihli açıklamasına göre ikinci kesimin 42,7 kilometresi tamamlanmış durumda ve çalışmalar devam ediyor.

Çevre yolunun bütünüyle tamamlanmamış olması, Konya’nın şehirler arası ve transit trafik yükünün tamamının kent merkezinden uzaklaştırılamaması açısından önem taşıyor.

Konya, coğrafi konumu nedeniyle Ankara, İstanbul, Antalya, Adana-Aksaray, Karaman ve Afyonkarahisar yönlerinden gelen çok büyük bir karayolu hareketliliğinin kesişim noktasında bulunuyor.

Transit ve şehirler arası trafik ile kent içi trafik aynı koridorlarda buluştuğunda, özellikle sabah ve akşam saatlerinde Yeni İstanbul Caddesi, Ankara Yolu, Adana Yolu ve bu yolların şehir merkezine bağlantılarında ciddi baskı oluşuyor.

Çevre yolunun tamamının devreye girmesiyle transit araçların önemli bölümünün kent merkezine girmeden yönlendirilmesi hedefleniyor. KGM de projenin tamamlanmasının şehir içi ve şehirler arası trafiği daha güvenli ve konforlu hale getireceğini belirtiyor.

Ancak mevcut şartlarda 14 Eylül’de okul trafiğinin de bu sisteme eklenmesi Konya açısından ayrıca planlama gerektiriyor.

Konya’nın trafik kazası tablosu da uyarıyor

Konya’daki trafik meselesinin yalnızca yoğunluktan ibaret olmadığı, trafik kazası verilerinden de görülüyor.

TÜİK’in 2025 yılı Karayolu Trafik Kaza İstatistiklerine göre Türkiye genelinde 1 milyon 549 bin 574 trafik kazası meydana geldi. Bunların 288 bin 321’i ölümlü veya yaralanmalı kazalardan oluşurken, toplam 6 bin 35 kişi hayatını kaybetti, 403 bin 937 kişi yaralandı.

Konya’da ise 2025 yılında toplam 43 bin 560 kaza meydana geldi. Bunların 9 bin 298’i ölümlü-yaralanmalı kazalardı.

Kazalarda 275 kişi hayatını kaybederken 13 bin 679 kişi yaralandı.

Bu rakam Konya’yı trafik kazalarındaki toplam can kaybında Türkiye genelinde Ankara ve İstanbul’un ardından üçüncü sıraya taşıdı.

Daha dikkat çekici bir başka veri ise kaza sonrası yaşamını yitirenlerin sayısı oldu.

Konya’daki 275 ölümün 108’i kaza yerinde gerçekleşirken, 167 kişi yaralı olarak sağlık kuruluşlarına sevk edildikten sonra kazanın sebep ve etkisiyle 30 gün içerisinde hayatını kaybetti.

Konya bu göstergede Türkiye’de ilk sırada yer aldı.

Türkiye genelinde 2025 yılında 100 bin motorlu taşıt başına 18 trafik kazası ölümü meydana geldi.

Bu veriler, Konya’da trafik yoğunluğuna yönelik alınacak önlemlerin yalnızca sürücülerin yolda geçirdiği süreyi azaltmak için değil, trafik güvenliği açısından da değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

İstanbul modeli Konya için de değerlendirilebilir

İstanbul’daki düzenlemenin esas mantığı oldukça açık: okul trafiğini sabahın yoğun işe gidiş saatlerinden mümkün olduğunca ayırmak.

Aynı yaklaşımın Konya’nın kendi şartları dikkate alınarak değerlendirilmesi mümkün.

Konya’da 14 Eylül Pazartesi günü için İstanbul’daki gibi ders başlangıç saatlerinin geçici olarak ileri alınması, kamu kurumlarında esnek mesai uygulaması, okul servislerinin belirli güzergâhlara yönlendirilmesi veya okul çevrelerindeki trafik akışının özel ekiplerle yönetilmesi gibi seçenekler değerlendirilebilir.

Özellikle 07.30-09.00 arasındaki işe gidiş trafiğiyle okul başlangıç trafiğinin birbirinden ayrılması, kentin en yoğun kavşak ve arterleri üzerindeki baskının azalmasına katkı sağlayabilir.

Ayrıca okul önlerinde öğrencilerini bırakmak için kısa süreli de olsa çift sıra park yapan araçların oluşturduğu tıkanıklığa karşı denetimlerin artırılması, servis araçlarına özel indirme-bindirme alanlarının belirlenmesi ve ana kavşaklarda trafik ekiplerinin güçlendirilmesi de 14 Eylül için uygulanabilecek önlemler arasında bulunuyor.

Trafik sadece İstanbul’un sorunu değil

İstanbul’un nüfusu ve araç sayısı Türkiye’nin diğer bütün şehirlerinden fazla. Ancak bu durum, trafik yoğunluğunun yalnızca İstanbul’a özgü olduğu anlamına gelmiyor.

Özellikle büyükşehirlerde nüfus ve otomobil sayısındaki artışla birlikte okul ve işe gidiş trafiğinin aynı saatlere yığılması artık ortak bir problem haline geliyor.

TÜİK’in 2025 yılı verilerinde en fazla trafik kazası kaynaklı ölümün 290 kişiyle Ankara’da gerçekleşmesi de bunun çarpıcı göstergelerinden biri. İstanbul’da 289, Konya’da 275, Antalya’da 258, İzmir’de 208, Adana’da 198 ve Bursa’da 149 kişi trafik kazalarında hayatını kaybetti.

Dolayısıyla 14 Eylül’e ilişkin planlamanın yalnızca İstanbul ölçeğinde değerlendirilmesi yerine, büyükşehirlerin trafik yapısına göre ayrı ayrı ele alınması önemli görülüyor.

Ankara’da okul ve mesai trafiği aynı anda başlayacak

Türkiye’nin ikinci büyük metropolü Ankara, özellikle kamu kurumlarının yoğunluğu nedeniyle sabah işe gidiş trafiğinin çok belirgin olduğu şehirlerden biri.

Kent merkezindeki kamu kurumları, üniversiteler, iş merkezleri ve okullar nedeniyle sabah saatlerinde çok büyük bir araç hareketliliği meydana geliyor.

TÜİK verileri üzerinden hazırlanan Temmuz 2026 trafik istatistiklerinde Ankara’nın trafikteki araç sayısının 3 milyonun üzerinde olduğu görülüyor.

14 Eylül’de kamu çalışanlarının mesai trafiğine öğrenciler, veliler ve servis araçlarının da eklenmesi, özellikle kentin merkezi akslarında yoğunluğu artırabilir.

Ankara için de okul açılış gününe özel ders saati, kamu mesaisi veya servis güzergâhı düzenlemelerinin değerlendirilmesi trafik yükünün daha dengeli dağıtılmasını sağlayabilir.

İzmir’de 2 milyon 167 bin araç bulunuyor

İzmir’de de araç sayısındaki artış dikkat çekici boyutta.

Temmuz 2026 itibarıyla İzmir’de trafiğe kayıtlı araç sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 6,5 artarak 2 milyon 167 bin 173’e yükseldi.

Kentte sabah ve akşam saatlerinde ana arterlerde oluşan yoğunluğa 14 Eylül itibarıyla okul servisleri ve velilerin özel araçlarının eklenmesi, ilk gün trafiğini daha da ağırlaştırabilir.

Bu nedenle İzmir’de de okul bölgeleri ve yoğun arterler bazında özel trafik planlaması yapılması önem taşıyor.

Bursa’da sanayi trafiğine okul trafiği eklenecek

Türkiye’nin en önemli sanayi şehirlerinden Bursa’da trafik yalnızca şehir merkezindeki günlük hareketlilikten oluşmuyor.

Organize sanayi bölgeleri ve üretim tesislerine yönelik vardiya hareketleri de kentin trafik yükünün önemli bir bölümünü meydana getiriyor.

Temmuz 2026 verilerine göre Bursa’da trafiğe kayıtlı araç sayısı yaklaşık 1 milyon 363 bin seviyesinde bulunuyor.

14 Eylül sabahı sanayi ve mesai trafiğiyle okul servislerinin aynı saatlerde yola çıkması, özellikle ana ulaşım koridorlarındaki yoğunluğu artırabilir.

Antalya’da turizm trafiği de devam ediyor

Antalya’daki durum diğer şehirlerden bir yönüyle ayrılıyor.

Okullar 14 Eylül’de açılırken Antalya’da turizm sezonunun hareketliliği de devam ediyor.

Kentte turizm kaynaklı araç hareketliliğine şehir içi ulaşım ve okul trafiğinin aynı anda eklenmesi önemli bir ulaşım baskısı oluşturabilir.

Temmuz 2026 trafik verilerinde Antalya’daki kayıtlı taşıt sayısı 1,7 milyonun üzerinde görünüyor.

Antalya ayrıca 2025 yılında 258 trafik kazası ölümüyle Türkiye’nin en yüksek can kaybının yaşandığı illerden biri oldu.

Bu nedenle Antalya’da da okul açılış gününe yönelik geçici trafik düzenlemeleri gündeme alınabilir.

Adana’da da tablo farklı değil

Adana da yaklaşık bir milyon kayıtlı araçla büyükşehir trafiğinin yoğun şekilde hissedildiği kentlerden biri.

Temmuz 2026 verilerinde şehirde trafiğe kayıtlı araç sayısı yaklaşık 977 bin seviyesinde bulunuyor.

2025 yılında trafik kazalarında 198 kişinin hayatını kaybettiği Adana da trafik güvenliği açısından dikkat çeken şehirler arasında.

Okulların açılmasıyla birlikte sabah saatlerindeki olağan şehir trafiğine servis araçları ve velilerin eklenmesi burada da özel bir ilk gün planlamasına ihtiyaç doğurabilir.

Her şehir için aynı saat değil, her şehir için ayrı plan

İstanbul’da alınan kararın Türkiye’nin tüm illerinde birebir uygulanması gerekmeyebilir.

Konya’nın trafik yapısıyla Ankara’nın, İzmir’in, Antalya’nın veya Bursa’nın trafik yapısı aynı değil.

Ancak İstanbul kararının ortaya koyduğu temel yaklaşım Türkiye geneline örnek oluşturabilir:

Okulların açıldığı ilk günün olağan bir pazartesi günü gibi değerlendirilmemesi.

Valilikler, büyükşehir belediyeleri, il milli eğitim müdürlükleri ve emniyet birimleri şehirlerin kendi trafik verileri üzerinden ortak planlama yapabilir.

Ders başlangıçlarının geçici olarak değiştirilmesi, kamu mesai saatlerinin kaydırılması, toplu taşıma seferlerinin artırılması, okul servislerine özel güzergâhlar oluşturulması, okul çevrelerinde park düzenlemeleri yapılması ve trafik ekiplerinin kritik kavşaklarda yoğunlaştırılması bu kapsamda değerlendirilebilecek seçenekler arasında bulunuyor.

Gözler 14 Eylül Pazartesi sabahında

14 Eylül Pazartesi günü milyonlarca öğrenci yeni eğitim öğretim yılının ilk ders zilini beklerken, Türkiye’nin büyükşehirleri aynı zamanda yaz tatili sonrasındaki en yoğun trafik sabahlarından birine hazırlanıyor.

İstanbul bunun için şimdiden özel bir düzenleme yaptı.

Konya’da ise bir milyonu aşan araç sayısı, tamamlanmayı bekleyen çevre yolu, yoğun ana arterler ve yüksek trafik kazası bilançosu göz önüne alındığında benzer bir planlama ihtiyacı dikkat çekiyor.

Özellikle Yeni İstanbul Caddesi, Ankara Yolu, Adana Yolu, Sultan Abdülhamid Han Caddesi, Fetih Caddesi, Ahmet Özcan Caddesi, Necmettin Erbakan Caddesi, Meram Yeni Yol, Beyşehir Caddesi, İhsaniye ve Nalçacı Caddesi’nde pazartesi sabahı meydana gelebilecek yoğunluğun önceden hesaplanması gerekiyor.

Aynı durum Ankara, İzmir, Bursa, Antalya ve Adana gibi büyükşehirler için de geçerli.

İstanbul’un aldığı karar, “trafik yalnızca İstanbul’da var” şeklinde değil, okulların açıldığı gün büyükşehirlerde olağanüstü bir trafik hareketliliği oluşacağı gerçeğinin kabulü olarak değerlendirilmeli.

Şimdi cevap bekleyen soru ise şu:

İstanbul 14 Eylül için önlemini aldı; Konya ve diğer büyükşehirler okulun ilk günü yaşanacak trafik yoğunluğu için hangi önlemleri alacak?

Konya gençliğin çekim merkezi oldu: 60 bin şehir dışından öğrenci, 54 bin kişilik yurt kapasitesi

Konya Ticaret Odasının yayımladığı Konya Ekonomi Raporu 2025, kentin üretim, ticaret, nüfus ve ekonomik kapasitesini rakamlarla ortaya koyarken eğitime ilişkin oldukça geniş bir veri tabanı da sunuyor.

KTO Yönetim Kurulu Başkanı olarak Selçuk Öztürk’ün imtiyaz sahipliğini yürüttüğü, Ekonomik Araştırmalar ve Proje Müdürlüğü tarafından hazırlanan çalışma; okul öncesinden üniversitelere, mesleki eğitimden taşımalı eğitime, akademik kadrolardan yabancı öğrencilere ve yurt kapasitesine kadar Konya eğitim sisteminin hemen her katmanını ele alıyor.

Ortaya çıkan tablo, eğitimin Konya ekonomisi açısından yalnızca sosyal bir başlık olmadığını gösteriyor. Çünkü üretimin niteliği, sanayinin ihtiyaç duyduğu teknik insan kaynağı, üniversitelerin araştırma kapasitesi ve şehrin dışarıdan genç nüfus çekebilme gücü doğrudan eğitim altyapısıyla bağlantılı.

KTO Başkanı Selçuk Öztürk de raporun sunuşunda Konya ekonomisinin geleceğini değerlendirirken özellikle insan kaynağına dikkat çekiyor:

“Önümüzdeki dönemde Konya ekonomisinin daha yüksek katma değer üreten, teknolojiye dayalı ve verimlilik odaklı bir yapıya kavuşması temel hedefimizdir. Üretimde niteliğin artırılması, ihracat pazarlarının çeşitlendirilmesi, işletmelerimizin dijital dönüşüm kapasitesinin geliştirilmesi ve nitelikli insan kaynağının güçlendirilmesi bu hedefe ulaşmamızda belirleyici olacaktır.”

Raporun eğitim verileri tam da bu hedefin üzerine oturuyor.

Konya Ticaret Odasının “Konya Ekonomi Raporu 2025” çalışması, kentin eğitimde ulaştığı kapasiteyi ayrıntılı verilerle ortaya koydu. Konya’da 2 bin 13 okulda 424 bin 518 öğrenci eğitim görürken 33 bin 182 öğretmen görev yapıyor. Beş üniversitenin bulunduğu kent, öğrenci barınma altyapısıyla da Türkiye’nin önde gelen merkezleri arasında yer alıyor. 37 KYK yurdundaki 38 bin 248 kişilik kapasiteye, 182 özel öğrenci yurdundaki 16 bin 446 kişilik kapasite eklendiğinde Konya’nın toplam kurumsal öğrenci yurdu kapasitesi 54 bin 694 kişiye ulaşıyor. Nüfus büyüklüğüyle birlikte değerlendirildiğinde bu rakamlar, Konya’nın Türkiye’de eğitim ve öğrenci barınma altyapısı en güçlü büyük şehirlerden biri olduğunu gösteriyor. Konya, KYK yurdu sayısında Türkiye ikincisi olurken, 67 bin 848 lisans öğrencisiyle yükseköğretimde İstanbul, Ankara ve İzmir’in ardından dördüncü sırada bulunuyor.

Konya nüfusuna göre çok büyük bir eğitim ve barınma kapasitesi taşıyor

Konya’nın yaklaşık 2,3 milyonluk nüfusu ile KTO raporunda ortaya konulan eğitim verileri birlikte değerlendirildiğinde dikkat çekici bir ölçek ortaya çıkıyor. Kentte yalnızca ilk ve ortaöğretimde 424 bin 518 öğrenci bulunuyor. Buna beş üniversitedeki yükseköğretim hareketliliği, şehir dışından gelen on binlerce öğrenci ve 4 bin 882 yabancı üniversite öğrencisi de eklendiğinde Konya’nın eğitim hayatının şehir nüfusu içerisinde ne kadar büyük bir ağırlığa sahip olduğu daha açık biçimde görülüyor.

Bu yapının en güçlü ayaklarından birini ise öğrenci barınma altyapısı oluşturuyor. Konya’da 37 KYK yurdunda 38 bin 248 kişilik, 182 özel öğrenci yurdunda ise 16 bin 446 kişilik kapasite bulunuyor. Böylece kamu ve özel yurtların toplam kapasitesi 54 bin 694 kişiye ulaşıyor.

Konya’nın bu alandaki gücü Türkiye sıralamalarında da açık biçimde görülüyor. Kent, 37 KYK yurduyla Türkiye’de ikinci sırada bulunuyor. Nüfusu Konya’dan çok daha yüksek olan İstanbul 36 KYK yurduyla Konya’nın gerisinde kalırken, İzmir’de bu sayı 29. Konya, KYK yatak kapasitesinde ise 38 bin 248 kişiyle Türkiye dördüncüsü konumunda.

Özel öğrenci yurtlarında da benzer bir tablo ortaya çıkıyor. Konya, 182 özel yurt ve 16 bin 446 kişilik kapasiteyle her iki göstergede de Türkiye dördüncüsü olarak öne çıkıyor.

Bu rakamlar, Konya’nın yalnızca üniversite sayısı ya da öğrenci nüfusuyla değil, öğrenciyi şehirde barındırabilecek altyapısıyla da güçlü bir eğitim merkezi olduğunu gösteriyor. Özellikle kentin nüfusu ile sahip olduğu toplam yurt kapasitesi birlikte düşünüldüğünde, Konya’nın Türkiye’nin büyük şehirleri arasında öğrenci başına sunulan eğitim ve barınma imkânları bakımından son derece güçlü bir konumda bulunduğu görülüyor.

Üstelik bu kapasite yalnız Konya merkezine hizmet etmiyor. KYK yurtlarının 17’sinin ilçelerde bulunması ve Beyşehir’den Ereğli’ye, Akşehir’den Seydişehir’e kadar pek çok ilçede binlerce öğrenciye barınma imkânı sağlanması, yükseköğretim altyapısının kent geneline yayıldığını da ortaya koyuyor.

Konya, yalnızca kendi genç nüfusuna eğitim imkânı sunan bir şehir olmanın ötesine geçerek Türkiye’nin dört bir yanından öğrencileri kendine çeken güçlü bir yükseköğretim merkezine dönüştü. Konya Ticaret Odasının “Konya Ekonomi Raporu 2025” verilerine göre kentteki üniversitelerde 60 bin 962 şehir dışından gelen öğrenci eğitim görüyor. Bu hareketliliği destekleyen barınma altyapısı da dikkat çekiyor. Konya’da 37 KYK yurdundaki 38 bin 248 kişilik kapasiteye, 182 özel yurttaki 16 bin 446 kişilik kapasite eklendiğinde toplam kurumsal yurt kapasitesi 54 bin 694 kişiye ulaşıyor. Beş üniversitesi, güçlü yurt ağı ve farklı bölgelerden çektiği on binlerce öğrenciyle Konya, eğitim alanında Anadolu’nun en önemli gençlik merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Konya’nın üniversite şehri kimliğinin en güçlü ayağı: Yurt kapasitesi

Konya Ekonomi Raporu 2025’in yükseköğretime ilişkin en dikkat çekici bölümlerinden birini öğrenci barınma altyapısı oluşturuyor.

Türkiye genelinde rapora göre 868 KYK yurdu bulunuyor. Bu yurtların toplam kapasitesi 996 bin 306 kişi.

Özel öğrenci yurdu sayısı ise Türkiye genelinde 4 bin 303, toplam kapasite 406 bin 413 kişi olarak gösteriliyor. Buna 2 bin 948 pansiyonlu okul ve 490 bin 74 kişilik kapasite de eşlik ediyor.

Konya ise öğrenci yurtlarında Türkiye’nin en güçlü şehirlerinden biri.

Konya’nın öğrenci yurdu göstergeleri

Gösterge Konya Türkiye sırası
KYK yurdu sayısı 37 2.
KYK kapasitesi 38.248 4.
Özel öğrenci yurdu 182 4.
Özel yurt kapasitesi 16.446 4.
KYK + özel yurt toplamı 219 –
Toplam kapasite 54.694 –

Bu veriler birlikte değerlendirildiğinde Konya’da kamu ve özel sektör eliyle 219 öğrenci yurdu ve 54 bin 694 kişilik barınma kapasitesi bulunuyor.

Toplam kapasitenin yaklaşık yüzde 70’ini KYK yurtları, yüzde 30’unu ise özel öğrenci yurtları oluşturuyor.

Dolayısıyla Konya’nın yükseköğretimdeki gücü yalnızca üniversite ve öğrenci sayısıyla sınırlı değil. Şehir aynı zamanda on binlerce öğrenciyi barındırabilecek kurumsal bir altyapıya sahip.

KYK yurdu sayısında yalnızca Ankara Konya’nın önünde

Raporda illere göre yapılan karşılaştırma Konya’nın yurt altyapısındaki konumunu daha net gösteriyor.

KYK yurdu sayısında Ankara 40 yurtla Türkiye’de ilk sırada bulunurken Konya 37 yurtla ikinci sıraya yerleşiyor.

İstanbul 36 yurtla üçüncü durumda.

Sıra İl KYK yurdu
1 Ankara 40
2 Konya 37
3 İstanbul 36
4 İzmir 29
5 Samsun 22
6 Trabzon 20
7 Afyonkarahisar 17
8 Erzurum 17
9 Kocaeli 17
10 Manisa 16

Bu durumda Türkiye’deki her yaklaşık 23 KYK yurdundan biri Konya’da bulunuyor.

Kapasite bakımından ise tablo biraz değişiyor.

İstanbul 59 bin 342 kişiyle ilk sırada, Ankara 49 bin 954 kişiyle ikinci, İzmir 44 bin 878 kişiyle üçüncü sırada bulunurken Konya 38 bin 248 kişiyle Türkiye dördüncüsü.

Bu sıralama, Konya’nın yükseköğretim altyapısının ülke ölçeğinde ne kadar büyük olduğunu ortaya koyuyor.

Özel öğrenci yurtlarında da Türkiye dördüncüsü

Konya’nın gücü yalnız kamu yurtlarından kaynaklanmıyor.

Rapora göre şehirde 182 özel öğrenci yurdu bulunuyor. Konya bu sayı ile Türkiye genelinde dördüncü sırada.

Özel yurtların toplam yatak kapasitesi ise 16 bin 446 kişi ve Konya bu kategoride de Türkiye dördüncüsü.

Bu tablo, öğrenci barınmasında kamu ve özel sektörün birlikte güçlü bir kapasite oluşturduğunu gösteriyor.

KYK kapasitesinin yaklaşık dörtte üçü merkezde

Konya’daki 37 KYK yurdunun 20’si merkez ilçelerde, 17’si diğer ilçelerde faaliyet gösteriyor.

Toplam 38 bin 248 kişilik KYK kapasitesinin 28 bin 665 kişilik bölümü merkezde bulunuyor.

Bu rakam toplam kapasitenin yüzde 74,94’üne karşılık geliyor.

Diğer ilçelerde ise toplam 9 bin 583 kişilik kapasite bulunuyor.

Konya’daki KYK yurt kapasitesinin dağılımı

Yerleşim Kapasite
Merkez ilçeler 28.665
Beyşehir 1.998
Ereğli 1.360
Akşehir 1.108
Seydişehir 938
Kadınhanı 754
Bozkır 644
Karapınar 435
Akören 416
Ilgın 366
Kulu 342
Taşkent 324
Çumra 300
Hadim 300
Cihanbeyli 298
Toplam 38.248

İlçeler arasında Beyşehir 1.998 kişilik kapasiteyle ilk sırada.

Beyşehir’i 1.360 kişiyle Ereğli, 1.108 kişiyle Akşehir izliyor.

Bu üç ilçenin toplam kapasitesi 4 bin 466 kişiye ulaşıyor. Başka bir ifadeyle merkez dışındaki toplam yurt kapasitesinin neredeyse yarısı Beyşehir, Ereğli ve Akşehir’de bulunuyor.

Bu dağılım aynı zamanda Konya yükseköğretiminin yalnız merkez ilçelerde toplanmadığını, bazı büyük ilçelerde de öğrenci yaşamının belirgin bir ekonomik ve sosyal unsur haline geldiğini gösteriyor.

Yurt meselesi neden ekonomi raporunun önemli bir parçası?

Öğrenci yurtları ilk bakışta yalnızca eğitim veya sosyal politika başlığı gibi görülebilir. Ancak Konya açısından mesele bundan daha geniş.

Şehir dışından gelen öğrenci; konut, ulaşım, gıda, kültür, perakende, hizmet sektörü ve şehir içi tüketim üzerinde doğrudan ekonomik hareketlilik oluşturuyor.

Dolayısıyla yurt kapasitesi, bir şehrin kaç öğrenci çekebildiği kadar çektiği öğrenciyi ne ölçüde şehirde tutabildiğini de belirleyen temel altyapılardan biri.

Konya’nın 54 bin 694 kişilik kamu ve özel yurt kapasitesi bu bakımdan yükseköğretim ekonomisinin en önemli taşıyıcılarından biri durumunda.

Konya’da 2 bin 13 okul ve 424 bin 518 öğrenci

Raporun örgün eğitime ilişkin ana tablosu da Konya’daki sistemin büyüklüğünü açıkça ortaya koyuyor.

Konya’da İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı 2 bin 13 okulda 424 bin 518 öğrenci bulunuyor.

Bu öğrencilerin eğitiminden 33 bin 182 öğretmen sorumlu.

Konya eğitiminin temel göstergeleri

Gösterge Sayı
Okul 2.013
Öğrenci 424.518
Öğretmen 33.182

Bu rakamlara göre Konya genelinde öğretmen başına ortalama yaklaşık 12,8 öğrenci düşüyor.

Ancak ilçe bazında bakıldığında bu ortalamanın önemli ölçüde değiştiği görülüyor.

İlkokullar 158 bin öğrenciyle sistemin en büyük bölümü

Konya’da eğitim kademelerine göre en büyük öğrenci kitlesi ilkokullarda.

692 ilkokulda 158 bin 515 öğrenci eğitim görüyor.

Ortaokullarda 101 bin 475, okul öncesinde ise 48 bin 309 öğrenci bulunuyor.

Eğitim türü Okul Öğrenci Öğretmen
Okul öncesi 547 48.309 3.854
İlkokul 692 158.515 9.818
Ortaokul 402 101.475 8.166
Genel ortaöğretim 165 46.669 4.828
Mesleki ve teknik eğitim 132 52.822 4.255
İmam hatip liseleri 75 16.728 2.261
Toplam 2.013 424.518 33.182

İlkokullar toplam öğrencilerin yüzde 37,3’ünü oluşturuyor.

Ortaokulların payı yüzde 24,1, okul öncesinin payı yüzde 11,4.

Okul öncesi ve ilkokuldaki öğrenci sayısı 206 bini aşıyor

Konya’da okul öncesinde 48 bin 309, ilkokullarda 158 bin 515 öğrenci bulunuyor.

İki kademe birlikte 206 bin 824 öğrenciye ulaşıyor.

Bu da Konya’daki toplam öğrenci kitlesinin yaklaşık yarısının henüz eğitimin ilk basamaklarında bulunduğunu gösteriyor.

Bu rakam, önümüzdeki yıllarda ortaöğretim ve ardından yükseköğretime geçecek çok büyük bir genç nüfus havuzuna işaret ediyor.

Dolayısıyla bugün okul öncesi ve temel eğitimde yapılan yatırımlar, Konya’nın 10-15 yıl sonraki işgücü yapısını doğrudan etkileyecek.

Mesleki ve teknik eğitim genel ortaöğretimin önünde

Konya’nın sanayi kimliği açısından raporun en anlamlı göstergelerinden biri ortaöğretimde görülüyor.

Genel ortaöğretimde 46 bin 669 öğrenci bulunurken mesleki ve teknik eğitimde 52 bin 822 öğrenci eğitim görüyor.

İmam hatip liselerinde ise 16 bin 728 öğrenci bulunuyor.

Ortaöğretim türü Öğrenci
Mesleki ve teknik eğitim 52.822
Genel ortaöğretim 46.669
İmam hatip liseleri 16.728

Mesleki ve teknik eğitimin genel lise eğitiminden daha büyük bir öğrenci kitlesine sahip olması, Konya’nın üretim yapısıyla eğitim sistemi arasında dikkat çekici bir bağ oluşturuyor.

Mesleki eğitim ayrıntılı olarak da incelendi

KTO raporu mesleki eğitimi daha geniş bir çerçevede ayrıca ele alıyor.

Buradaki 211 kurumluk sınıflandırma; Anadolu Meslek Programları, Mesleki Eğitim Merkezleri, özel eğitim birimleri, spor liseleri ve imam hatip programları gibi farklı kurum türlerini kapsıyor.

Bu geniş sınıflandırmada 211 eğitim birimi, 6 bin 586 öğretmen ve 70 bin 741 öğrenci bulunuyor.

Kurum türü Okul Öğretmen Öğrenci
Anadolu Meslek Programı 73 3.002 27.077
Çok Programlı Anadolu Lisesi 21 242 1.356
Güzel Sanatlar Lisesi 2 38 360
Mesleki Eğitim Merkezi 17 539 22.977
Özel Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 3 98 511
Özel Eğitim Meslek Okulu 5 157 455
Özel Eğitim Uygulama Okulu 12 183 401
Spor Lisesi 3 66 876
Anadolu İmam Hatip Lisesi 41 1.263 9.160
Anadolu İmam Hatip Lisesi – yabancı uyruklular 1 33 427
İmam Hatip Lisesi 33 965 7.141
Toplam 211 6.586 70.741

Öğrencilerin en yoğun bulunduğu iki yapı Anadolu Meslek Programları ile Mesleki Eğitim Merkezleri.

Bu iki grupta toplam 50 bin 54 öğrenci bulunuyor.

Motorlu araçlar, makine ve elektrik-elektronik ilk üçte

Rapor, Konya’daki mesleki eğitimin hangi alanlarda yoğunlaştığını da açık biçimde ortaya koyuyor.

İlk sırada 6 bin 695 öğrenciyle Motorlu Araçlar Teknolojisi bulunuyor.

Makine Teknolojisi 6 bin 143 öğrenciyle ikinci, Elektrik-Elektronik Teknolojisi 5 bin 345 öğrenciyle üçüncü sırada.

Mesleki alan Öğrenci Pay
Motorlu Araçlar Teknolojisi 6.695 %12,9
Makine Teknolojisi 6.143 %11,8
Elektrik-Elektronik Teknolojisi 5.345 %10,3
Yiyecek İçecek Hizmetleri 3.250 %6,2
Güzellik Hizmetleri 3.195 %6,1

İlk üç alan toplam mesleki eğitim tercihlerinin yüzde 35’ini oluşturuyor.

Bu durum Konya açısından oldukça anlamlı.

Çünkü otomotiv, makine ve elektrik-elektronik; şehrin imalat sanayisinin de ihtiyaç duyduğu temel teknik alanlar arasında.

Dolayısıyla mesleki eğitimin en yoğun üç alanının doğrudan üretim ve teknoloji eksenli olması, Konya’nın gelecekteki sanayi işgücünün bugünden şekillenmeye başladığını gösteriyor.

Öğretmen başına öğrenci sayısında ilçeler arasında büyük fark var

KTO raporu eğitimin Konya içindeki coğrafi dağılımını da ortaya koyuyor.

Öğretmen başına düşen öğrenci sayısının en yüksek olduğu ilçe 14,9 ile Karatay.

İlçe Öğretmen başına öğrenci
Karatay 14,9
Meram 13,0
Kulu 12,9
Selçuklu 12,7
Cihanbeyli 12,5

Listenin diğer ucunda Yalıhüyük bulunuyor.

İlçe Öğretmen başına öğrenci
Yalıhüyük 2,3
Derebucak 4,8
Ahırlı 5,6
Halkapınar 6,2
Tuzlukçu 6,7

Konya’nın 31 ilçeye ve çok geniş bir yüzölçümüne sahip olması, eğitimde ölçek farkını doğrudan ortaya çıkarıyor.

Bir tarafta yüz binlerce nüfusun yaşadığı merkez ilçeler, diğer tarafta nüfus yoğunluğunun oldukça düşük olduğu kırsal ilçeler bulunuyor.

Bu nedenle okul ve öğretmen planlamasının Konya’da yalnız nüfusa değil coğrafi erişime göre de yapılması gerekiyor.

Taşımalı eğitimde Konya Türkiye ikincisi

Konya’nın coğrafi büyüklüğünün eğitim sistemine en açık yansıması taşımalı eğitimde görülüyor.

Taşınan merkez okul sayısı bakımından Konya 189 okul ile Türkiye’de ikinci sırada.

Diyarbakır 196 okulla ilk sırada.

Sıra İl Taşınan merkez okul
1 Diyarbakır 196
2 Konya 189
3 Hatay 163
4 Osmaniye 155
5 Malatya 152

Türkiye genelinde toplam 4 bin 638 merkez okul taşımalı eğitim kapsamında bulunuyor.

Taşınan öğrenci sayısında ise Konya 7 bin 490 öğrenciyle dokuzuncu sırada.

Bu iki veri birlikte değerlendirildiğinde önemli bir sonuç ortaya çıkıyor:

Konya’da taşımalı eğitimin yaygınlığı yalnız öğrenci sayısının yüksekliğinden değil, öğrencilerin çok geniş bir coğrafyaya dağılmış olmasından kaynaklanıyor.

Bu da Konya’da eğitim hizmetinin maliyetini ve organizasyon ihtiyacını artıran temel unsurlardan biri.

Konya lisans öğrencisi sayısında Türkiye dördüncüsü

KTO raporunun yükseköğretim bölümünde YÖK istatistikleri üzerinden iller karşılaştırılıyor.

Konya 67 bin 848 lisans öğrencisiyle Türkiye’nin dördüncü büyük yükseköğretim merkezi olarak gösteriliyor.

Sıra İl Akademisyen Lisans öğrencisi
1 İstanbul 43.407 607.051
2 Ankara 21.901 244.972
3 İzmir 10.058 125.404
4 Konya 5.467 67.848
5 Antalya 3.863 49.682

Konya’da akademisyen başına düşen lisans öğrencisi sayısı 12,4.

Bu rakam yalnız öğrenci büyüklüğünü değil, şehirde önemli bir akademik kapasite bulunduğunu da gösteriyor.

Beş üniversite şehrin yükseköğretim omurgasını oluşturuyor

Konya’da 3 devlet ve 2 vakıf üniversitesi faaliyet gösteriyor:

Selçuk Üniversitesi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya Teknik Üniversitesi, KTO Karatay Üniversitesi ve Konya Gıda ve Tarım Üniversitesi.

Üniversitelerden derlenen kadro tablosu ise şehirdeki yükseköğretim yapısının büyüklüğünü gösteriyor.

Üniversite Akademik-idari toplam personel
Selçuk Üniversitesi 3.626
Necmettin Erbakan Üniversitesi 3.656
Konya Teknik Üniversitesi 874
KTO Karatay Üniversitesi 460
Konya Gıda ve Tarım Üniversitesi 121
Toplam 8.737

Beş üniversitede 1.336 profesör, 784 doçent, 1.063 doktor öğretim üyesi, 879 öğretim görevlisi ve 1.328 araştırma görevlisi bulunuyor.

Buna 3 bin 347 idari personel de eklendiğinde toplam kadro 8 bin 737 kişiye ulaşıyor.

Raporun YÖK’e dayalı il karşılaştırması ile üniversitelerden alınan kurum bazlı personel tablosu ayrı veri setleri olarak sunuluyor; bu nedenle iki bölüm kendi kapsamı içinde değerlendirilmelidir.

Konya yalnız kendi öğrencisini değil Türkiye’nin dört bir yanından gençleri çekiyor

Raporun öğrencilerin geldikleri illeri inceleyen ayrı bölümünde de Konya’nın yükseköğretim çekim gücü görülüyor.

Konya’daki üniversitelerde 45 bin 72 Konyalı öğrenci bulunurken 60 bin 962 öğrenci şehir dışından geliyor.

Şehir dışından gelen öğrencilerin dağılımı şöyle:

Bölge Öğrenci
İç Anadolu 17.788
Akdeniz 12.838
Karadeniz 8.010
Güneydoğu Anadolu 6.843
Doğu Anadolu 6.561
Ege 5.400
Marmara 3.522
Toplam 60.962

En fazla öğrenci İç Anadolu Bölgesi’nden geliyor.

Bu bölge tek başına şehir dışından gelen öğrencilerin yaklaşık yüzde 29,1’ini oluşturuyor.

Ankara 4 bin 21 öğrenciyle Konya’ya en fazla öğrenci gönderen illerin başında.

Ankara’yı Karaman ve Aksaray takip ediyor.

Bu rakamların ekonomik anlamı da büyük. Çünkü 60 binin üzerinde şehir dışından gelen öğrenci, yalnız üniversitelere kayıt yaptırmıyor; aynı zamanda Konya’da barınıyor, ulaşım kullanıyor, alışveriş yapıyor ve şehrin hizmet ekonomisinin parçası haline geliyor.

Yurt kapasitesinin önemi de burada daha net ortaya çıkıyor.

4 bin 882 yabancı öğrenci Konya’da eğitim görüyor

Konya’nın yükseköğretim sisteminin uluslararası boyutu da raporda ayrı olarak ele alınıyor.

Şehirde 4 bin 882 yabancı öğrenci bulunuyor.

Raporun bölgesel sınıflandırmasına göre:

Bölge Öğrenci
Orta Asya 3.127
Afrika 1.241
Avrupa 491
Kuzey Amerika 16
Güney Amerika 6
Avustralya 1
Toplam 4.882

Ülke bazında en fazla öğrenci 1.279 kişiyle Suriye’den geliyor.

Irak’tan 289, Azerbaycan’dan 267 öğrenci Konya üniversitelerinde öğrenim görüyor.

Bu yapı, Konya’nın üniversite sisteminin yalnız bölgesel değil uluslararası ölçekte de öğrenci çektiğini gösteriyor.

KTO’nun eğitim fotoğrafında asıl mesele geleceğin Konya’sı

Konya Ekonomi Raporu 2025’in eğitim bölümündeki veriler tek tek değerlendirildiğinde büyük rakamlar görülüyor.

Ancak bu rakamların asıl anlamı birlikte okunduğunda ortaya çıkıyor.

Konya’da bugün:

424 bin 518 öğrenci,
33 bin 182 öğretmen,
2 bin 13 okul,
52 bin 822 mesleki ve teknik eğitim öğrencisi,
beş üniversite,
67 bin 848 lisans öğrencisi,
60 bin 962 şehir dışından gelen üniversite öğrencisi,
4 bin 882 yabancı öğrenci,
37 KYK yurdu,
182 özel öğrenci yurdu ve
54 bin 694 kişilik toplam kamu-özel yurt kapasitesi bulunuyor.

Bu tablo bir eğitim envanterinden daha fazlası.

Çünkü Konya’nın sanayide daha yüksek teknolojiye geçebilmesi, üretimde katma değeri yükseltebilmesi, yeni yatırımları çekebilmesi ve nitelikli insan kaynağı sorununu çözebilmesi için ihtiyaç duyduğu temel kaynak bu sistemin içinden çıkacak.

Raporun mesleki eğitim bölümünde otomotiv, makine ve elektrik-elektroniğin ilk üç sırada yer alması da bu nedenle önemli.

Üniversitelerin Türkiye’nin dört bir yanından 60 binden fazla öğrenciyi çekmesi, 4 bin 882 uluslararası öğrenciye ulaşılması ve bunları destekleyen güçlü yurt altyapısı ise Konya’nın yalnız üretim merkezi değil, eğitim ve insan kaynağı merkezi olma kapasitesini gösteriyor.

Bu açıdan Konya Ticaret Odasının hazırladığı Konya Ekonomi Raporu 2025, şehrin yalnız bugünkü eğitim fotoğrafını çekmiyor.

Aynı zamanda şu sorunun verilerini de ortaya koyuyor:

Konya, bugün sahip olduğu yüz binlerce öğrenciyi, mesleki eğitim kapasitesini, üniversitelerini ve yurt altyapısını yarının nitelikli insan gücüne ne ölçüde dönüştürebilecek?

KTO’nun raporundaki eğitim verilerinin asıl önemi de tam olarak burada yatıyor

 

 

KOSAM’ın 1 milyon işgücü analizi Türkiye’ye yeni bir yol haritası çiziyor: Konya’dan Türk dünyasına stratejik işgücü modeli

Konya Ticaret Odası Stratejik Araştırmalar Merkezi (KOSAM), Türkiye’nin iş gücü piyasasındaki yapısal dinamikleri ve demografik dönüşüm sürecini kapsamlı şekilde ele alan “Bir Milyon Soydaş Göçmen İşgücünün Türkiye’ye Sosyo-Ekonomik Etkileri” başlıklı raporunu kamuoyuyla paylaştı.

Rapor, küresel ölçekte derinleşen nitelikli iş gücü rekabeti karşısında Türkiye’nin, kültürel ve dilsel bağlara sahip Türk soylu göçmen potansiyelini nasıl değerlendirmesi gerektiğine ilişkin somut politika önerileri sunuyor.

KOSAM’ın kendi değerlendirmesinde de Türkiye’nin demografik değişim, mesleki eğitim ve gelecekte ortaya çıkabilecek nitelikli işgücü ihtiyacı karşısında Türk Cumhuriyetlerinden gelecek çalışanların kültürel ve dilsel yakınlıkları nedeniyle önemli bir potansiyel taşıdığı vurgulanıyor. Raporda mesleki eğitim, kamu-özel sektör işbirliği, toplumsal uyum ve vatandaşlık süreçleri birlikte ele alınıyor.

Raporun ortaya koyduğu yaklaşık 1 milyon kişilik ilave işgücü ihtiyacını, yalnızca bugünün açık iş rakamı olarak değil; Türkiye’nin önümüzdeki yıllardaki üretim kapasitesi, demografik dönüşümü, Suriye’den geri dönüşlerin işgücü piyasasına etkisi, sanayinin büyümesi ve tarımdan teknolojiye kadar uzanan sektörlerin insan kaynağı ihtiyacı açısından değerlendirmek gerekiyor.

Türkiye ekonomisinin yeni fabrikalar, yatırımlar, ihracat ve teknolojiyle büyümesini sürdürebilmesi için, sermaye ve makine yatırımlarının yanında bunları üretime dönüştürecek beşerî sermayenin de bugünden planlanması gerekiyor.

SELÇUK ÖZTÜRK: STRATEJİK GÖÇ YÖNETİMİ ARTIK EKONOMİK BİR GEREKLİLİK

Konya Ticaret Odası Başkanı Selçuk Öztürk, rapora ilişkin değerlendirmesinde göç konusunun artık yalnızca sosyal bir mesele değil, aynı zamanda ekonomik güvenlik ve sürdürülebilir kalkınma açısından stratejik bir alan haline geldiğini vurguladı.

Öztürk, küresel iş gücü rekabetinin yeni bir döneme girdiğini belirterek, gelişmiş ülkelerin yaşlanan nüfus ve düşen doğurganlık oranları nedeniyle ciddi iş gücü açıklarıyla karşı karşıya olduğunu ifade ederek, “OECD verilerine göre İtalya 2028’e kadar 500 bin, Almanya ise 2035’e kadar 7 milyon vasıflı işçiye ihtiyaç duyarken; Türkiye de benzer demografik risklerle karşı karşıyadır. Sanayi, tarım, hizmet ve teknoloji sektörlerinde artan iş gücü ihtiyacı, bizi daha planlı, şeffaf ve stratejik bir göç yönetimine yöneltmek zorundadır” dedi.

Bu sürecin kısa vadeli çözümlerle yönetilemeyeceğini vurgulayan Öztürk, göç ve iş gücü politikalarının uzun vadeli kalkınma vizyonunun ayrılmaz bir parçası olması gerektiğini ifade etti.

Selçuk Öztürk’ün bu değerlendirmesi, KOSAM raporunun merkezindeki yaklaşımı da özetliyor. Türkiye açısından bundan sonraki esas mesele, ihtiyaç ortaya çıktıktan sonra işgücü aramak yerine 5, 10 ve 20 yıllık üretim kapasitesinin ihtiyaç duyacağı insan kaynağını bugünden hazırlamak olmalı.

Dünya ekonomisinde sermaye kadar nitelikli çalışan için de büyük bir rekabet oluşurken Türkiye’nin önemli bir avantajı bulunuyor: Türk dünyasıyla sahip olduğu dil, tarih ve kültür yakınlığı.

KONYA VERİLERİ KOSAM’IN ÇİZDİĞİ ÇERÇEVEYİ DESTEKLİYOR

KOSAM’ın raporunun Konya’dan çıkması ayrıca önemli. Çünkü Konya, Türkiye’nin çalışan ihtiyacının en somut şekilde görüldüğü üretim merkezlerinden biri.

İŞKUR’un 2024 Konya İşgücü Piyasası Araştırması’nda 20 ve üzeri çalışanı bulunan işletmeler kapsamında 905 işyerinde 5 bin 916 kişilik açık iş tespit edildi. Bunların 3 bin 892’si doğrudan imalat sektöründe bulunuyor. Böylece şehirde tespit edilen açık işlerin yaklaşık yüzde 66’sının imalatta yoğunlaştığı görülüyor.

Konya’nın açık iş tablosu

Sektör Açık iş sayısı Konya açısından anlamı
İmalat 3.892 Sanayi işgücü politikasının ana alanını oluşturuyor
Toptan ve perakende ticaret 876 Büyüyen üretimin satış ve dağıtım tarafını destekliyor
Konaklama ve yiyecek hizmetleri 390 Hizmet sektöründeki çalışan ihtiyacını gösteriyor
İnsan sağlığı ve sosyal hizmetler 164 Hizmet ve bakım ekonomisinin insan kaynağı ihtiyacına işaret ediyor
Toplam açık iş 5.916 Konya’da planlı insan kaynağı ihtiyacının ölçeğini ortaya koyuyor

İŞKUR’un aynı araştırmasına göre CNC torna tezgâhı operatörü, gazaltı kaynakçısı, paketleme işçisi, taşıma-yükleme çalışanı, satış danışmanı, garson, makine montaj işçisi, plastik enjeksiyon üretim elemanı, dökümcü ve meyve-sebze ayıklama işçisi Konya’da en fazla açık iş bulunan meslekler arasında yer alıyor.

Bu tablo, Konya’nın ihtiyacının genel bir çalışan arayışından çok daha somut olduğunu gösteriyor.

Şehrin ihtiyacı; mesleği belli, işletmesi belli, çalışma alanı belli ve üretime doğrudan katılabilecek insan kaynağı.

Konya Organize Sanayi Bölgesi ve diğer sanayi alanlarının gelişimi, yeni yatırımlar ve ihracat hedefleri dikkate alındığında, bugün binlerle ifade edilen ihtiyacın Türkiye’nin ekonomik büyümesine paralel olarak gelecekte daha geniş bir ölçeğe ulaşması beklenebilir.

Bu noktada KOSAM’ın 1 milyon kişilik projeksiyonu, bugünkü ihtiyacın ötesinde Türkiye’nin gelecekte ulaşacağı üretim büyüklüğünün insan kaynağını şimdiden hazırlama çağrısı niteliğinde.

SELÇUK ÖZTÜRK: TÜRK CUMHURİYETLERİ STRATEJİK BİR FIRSAT SUNUYOR

Raporda öne çıkan önemli başlıklardan birinin Türk Cumhuriyetlerinden gelen iş gücü potansiyeli olduğunu belirten Öztürk, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan gibi ülkelerden gelen iş gücünün Türkiye açısından stratejik bir fırsat sunduğunu söyledi.

Öztürk, “Dil birliği, kültürel yakınlık ve tarihsel bağlar, entegrasyon sürecini hızlandıran en önemli unsurlardır. Bu durum hem toplumsal kabulü artırmakta hem de kayıtlı istihdamın önünü açmaktadır. Türk soylu göçmenlere yönelik toplumsal tepkinin düşük olması ve uyum sürecinin daha sağlıklı ilerlemesi, Türkiye açısından önemli bir avantajdır” değerlendirmesinde bulundu.

Bu yaklaşım, Türkiye’nin işgücü politikasında hangi coğrafyanın öncelikli olması gerektiği sorusuna da güçlü bir cevap veriyor.

Türkiye’ye gelecek bir çalışanın ekonomik değeri yalnızca alacağı ücret üzerinden hesaplanamaz. Dil bilgisi, mesleki adaptasyon süresi, kültürel uyum, Türkiye’deki çalışma hayatına alışması ve sosyal entegrasyonu birlikte değerlendirildiğinde, Türk Cumhuriyetleri toplam uyum maliyeti açısından Türkiye için en elverişli işgücü havuzlarından biri olarak öne çıkıyor.

Türkiye için potansiyel işgücü havuzları

Bölge / ülke grubu Öne çıkan özellik Türkiye açısından rol
Özbekistan Büyük ve genç nüfus, güçlü yurtdışı çalışma tecrübesi Türk dünyasındaki en geniş potansiyel kaynaklardan biri
Kırgızistan Uluslararası işgücü hareketliliğinde güçlü tecrübe Sanayi, hizmet ve dönemsel istihdam açısından önemli kaynak
Azerbaycan Çok güçlü dil ve kültür yakınlığı Hızlı uyum ve nitelikli işgücünde önemli avantaj
Kazakistan Eğitimli ve teknik insan kaynağı Teknik ve nitelikli mesleklerde işbirliği potansiyeli
Türkmenistan Türkiye ile mevcut sosyal ve ekonomik bağlar Kontrollü programlarda tamamlayıcı kaynak
Güney Asya Çok geniş uluslararası çalışan havuzu Türk dünyasının ardından ihtiyaç büyüdükçe tamamlayıcı ikinci halka

Türkiye’nin bu yapıyı birkaç yıllık programlarla kademeli biçimde kurması halinde 1 milyon kişilik kapasitenin önemli bölümünün Türk dünyası merkezli bir modelle karşılanabilmesi mümkün.

Burada özellikle Özbekistan, sahip olduğu nüfus büyüklüğü ve yurtdışı çalışma tecrübesiyle öne çıkıyor. Bunun yanında Kırgızistan, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan’ın farklı niteliklerdeki insan kaynağı aynı sistem içerisinde değerlendirilebilir.

Böylece Türkiye ile Türk devletleri arasında yalnızca ticaret ve yatırım değil, insan kaynağının da dolaşabildiği yeni bir ekonomik entegrasyon alanı kurulabilir.

SELÇUK ÖZTÜRK’ÜN ÖNERDİĞİ MODEL: TÜRK SOYLU KART

KOSAM raporunun yalnızca bir durum tespiti değil, aynı zamanda uygulanabilir bir yol haritası sunduğunu ifade eden Öztürk, politika önerilerini şu şekilde değerlendirdi:

“Türk soylu göçmenler için Avrupa’daki Mavi Kart uygulamasına benzer şekilde ‘Türk Soylu Kart Modeli’ oluşturulmalı, ikamet ve çalışma izinleri bu sistem üzerinden düzenlenmelidir. Başvurularda eğitim, mesleki yeterlilik ve dil seviyesi gibi kriterlere dayalı nitelik odaklı bir değerlendirme mekanizması kurulmalıdır. Ayrıca işverenler ile göçmen iş gücünü güvenli bir zeminde buluşturacak dijital bir eşleştirme platformu hayata geçirilmelidir. İŞKUR ve ilgili kurumlar iş birliğiyle ihtiyaç temelli mesleki eğitim programları geliştirilmelidir. Türkiye’de belirli bir süre çalışarak üretime katkı sunan ve toplumsal uyum sağlayan Türk soylu bireylere vatandaşlık imkânı tanınması da uzun vadeli nüfus ve iş gücü dinamizmi açısından önemli bir adım olacaktır.”

Selçuk Öztürk’ün ortaya koyduğu yaklaşım ayrıntılandırıldığında Türkiye için kapsamlı bir uygulama modeli ortaya çıkıyor.

KOSAM’ın önerisinden Türkiye için çıkabilecek uygulama modeli

Politika alanı Önerilen uygulama Beklenen katkı
Türk Soylu Kart Çalışma ve ikamet süreçlerinin özel bir statü altında birleştirilmesi Hızlı, şeffaf ve öngörülebilir sistem
Nitelik puanlaması Eğitim, mesleki yeterlilik, deneyim ve dil düzeyinin değerlendirilmesi Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu çalışan profilinin seçilmesi
Dijital eşleştirme İşveren ve çalışanların kamu denetimindeki platformda buluşturulması İşgücünün doğrudan ihtiyaç bulunan işletmeye yönlendirilmesi
Mesleki eğitim İŞKUR, MYK, üniversiteler ve meslek kuruluşlarının ortak programları Çalışanın işe başlamadan gerekli beceriyi kazanması
Şehir ve meslek planlaması Her ilin gerçek çalışan ihtiyacının düzenli belirlenmesi İşgücünün ihtiyacın bulunduğu bölgelerde değerlendirilmesi
Kayıtlı istihdam SGK ve çalışma izinlerinin dijital sistemle takip edilmesi Sosyal güvenlik sisteminin ve çalışan haklarının güçlendirilmesi
Uzun vadeli statü Üretime katkı ve toplumsal uyum gösteren Türk soylular için vatandaşlık perspektifi Kalıcı nitelikli insan sermayesi oluşturulması

HUKUKİ ZEMİN VAR, YENİ MODELLE DAHA DA GÜÇLENDİRİLEBİLİR

Türkiye’nin bu sistemi oluşturması için önemli bir hukuki altyapı da mevcut.

2527 sayılı Türk Soylu Yabancıların Türkiye’de Meslek ve Sanatlarını Serbestçe Yapabilmelerine, Kamu, Özel Kuruluş veya İşyerlerinde Çalıştırılabilmelerine İlişkin Kanun, Türk soylu yabancılara ilişkin özel bir çalışma statüsünün temelini oluşturuyor.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da Türk soylu yabancıların çalışma izni başvurularının 2527 sayılı Kanun, ilgili yönetmelik ve diğer mevzuat kapsamında değerlendirildiğini belirtiyor.

3 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe giren çalışma izni değerlendirme kriterlerinde de Türk vatandaşlarına ayrılmış meslekler dışında çalışacak ve İçişleri veya Dışişleri Bakanlığı tarafından Türk soylu olduğu bildirilen yabancılar açısından bazı istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterlerine özel hükümler bulunuyor.

Dolayısıyla KOSAM’ın önerdiği Türk Soylu Kart Modeli, mevcut hukuki altyapının daha geniş, dijital, hızlı ve ihtiyaç odaklı bir sisteme dönüştürülmesini sağlayabilir.

Yeni dönemde geliştirilebilecek hukuki ve idari alanlar

Düzenleme alanı Yapılabilecek düzenleme Başlıca sorumlu kurumlar
Türk Soylu Kart statüsü Kartın kapsamı, süresi ve sağladığı hakların kanuni çerçevesinin belirlenmesi TBMM, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı
Çalışma ve ikamet İki sürecin tek başvuru sisteminde bütünleştirilmesi ÇSGB, Göç İdaresi Başkanlığı
İşgücü ihtiyacının tespiti İl, sektör ve meslek bazlı güncel ihtiyaç haritaları hazırlanması İŞKUR, odalar, OSB’ler
Mesleki yeterlilik Türk devletleriyle karşılıklı tanınabilir yeterlilik standartları oluşturulması MYK, MEB, üniversiteler
İşgücü anlaşmaları Türk devletleriyle düzenli çalışan hareketliliği anlaşmaları yapılması Dışişleri Bakanlığı, ÇSGB
Sosyal güvenlik Prim ve emeklilik haklarının karşılıklı korunmasının genişletilmesi SGK ve muhatap ülkelerin kurumları
Dijital eşleştirme İşveren, çalışan, izin ve yeterlilik bilgilerinin tek platforma taşınması İŞKUR, ÇSGB
Uzun dönem ikamet/vatandaşlık Üretime katkı ve uyum esasına dayalı öngörülebilir kriterler oluşturulması İçişleri Bakanlığı ve ilgili kurumlar

KONYA BU MODELİN PİLOT ŞEHRİ OLABİLİR

KOSAM’ın Konya Ticaret Odası bünyesinden böyle bir çalışma ortaya koyması, Konya’yı önerilen sistem açısından doğal bir pilot şehir haline getiriyor.

Konya Ticaret Odası, Konya Sanayi Odası, Konya Ticaret Borsası, organize sanayi bölgeleri, İŞKUR, üniversiteler ve ilgili kamu kurumlarının katılımıyla kurulacak “Konya İşgücü İhtiyaç Haritası”, modelin ilk uygulama ayağı olabilir.

Sistem, işverenlerin üç veya altı aylık dönemlerde ihtiyaç duydukları meslekleri bildirmesi üzerine kurulabilir. İŞKUR ve meslek kuruluşları bu talebi değerlendirerek çalışan sayısı, mesleki yeterlilik, eğitim seviyesi ve çalışma alanını belirleyebilir.

Ardından Türkiye’deki mevcut işgücü imkânlarıyla birlikte Türk Cumhuriyetlerindeki çalışan havuzu sisteme dahil edilebilir.

Konya modeli nasıl çalışabilir?

Aşama Uygulama
1. İhtiyacın belirlenmesi Konya’daki işletmeler ihtiyaç duyduğu meslek ve çalışan sayısını sisteme bildirir
2. Meslek haritası İŞKUR, odalar ve OSB’ler gerçek ihtiyaçları sektör bazında doğrular
3. Aday havuzu Türkiye ile Türk Cumhuriyetlerindeki uygun çalışanlar aynı sistemde değerlendirilir
4. Mesleki eşleştirme CNC operatörü, kaynakçı, montajcı gibi çalışan doğrudan ilgili işletmeyle eşleştirilir
5. Eğitim Gereken adaylara işe başlamadan mesleki ve dil eğitimi sağlanır
6. Çalışma ve ikamet Türk Soylu Kart üzerinden işlemler tamamlanır
7. Kayıtlı çalışma SGK, ücret, çalışma şartları ve iş güvenliği kamu sistemi üzerinden takip edilir
8. Uzun dönem entegrasyon Üretime sürekli katkı sağlayan çalışanlar için uzun dönem ikamet ve vatandaşlık perspektifi devreye alınır

Böylece Türkiye’ye gelen kişi daha yola çıkmadan hangi şehirde, hangi fabrikada, hangi işi, hangi şartlarda yapacağını bilir.

İşveren de çalışanın eğitimini, mesleğini ve yeterliliğini önceden görür.

Bu model, göç yönetimini doğrudan üretim ve işgücü yönetimine dönüştürür.

1 MİLYON İŞGÜCÜNÜN MALİYETİ NASIL OKUNMALI?

KOSAM’ın 1 milyon kişilik işgücü projeksiyonu aynı zamanda önemli bir ekonomik büyüklüğü ifade ediyor.

2026 yılında Türkiye’de brüt asgari ücret 33 bin 30 TL, net asgari ücret 28 bin 75,50 TL olarak uygulanıyor. İmalat sektöründe 5 puanlık SGK prim indirimiyle bir asgari ücretlinin işverene aylık maliyeti 39 bin 223,13 TL, diğer sektörlerde ise 40 bin 214,03 TL seviyesinde bulunuyor.

Bu rakam üzerinden, 1 milyon kişinin tamamının imalat sektöründe asgari ücret seviyesinde çalıştığı teorik bir senaryoda yıllık ücret ve işveren primlerinin oluşturduğu ekonomik büyüklük yaklaşık 470,7 milyar TL seviyesine ulaşıyor.

Diğer sektörlerde aynı teorik hesap yaklaşık 482,6 milyar TL büyüklüğünde.

Bu tutar kamunun üstleneceği bir sosyal maliyet değil; esas olarak üretim yapan işletmelerin işgücü maliyeti. Karşılığında yüz binlerce yeni çalışan üretime katılır, sosyal güvenlik sistemi içerisinde yer alır, tüketim oluşturur ve işletmelerin kapasitesinin genişlemesine katkı sağlar.

Yeni işgücü modelinde maliyet ve sorumluluk paylaşımı

Alan Temel maliyet / yükümlülük Ana sorumlu
Ücret ve SGK Maaş, sosyal güvenlik primi ve yasal işveren yükleri İşveren
Çalışma izni Başvuru, izin ve belge süreçleri İşveren + ilgili kamu kurumları
Mesleki eğitim İşe özel yeterlilik ve geliştirme programları İşveren, İŞKUR, MYK, eğitim kurumları
Dil ve uyum eğitimi Türkçe ve işyeri uyum programları Kamu-özel sektör ortak modeli
Ulaşım ve ilk yerleşim Programa göre Türkiye’ye geliş ve başlangıç organizasyonu İşveren / ikili anlaşma modeli
Barınma Özellikle ilk dönemde düzenli ve standartlara uygun konaklama modeli İşveren ve yerel çözüm ortakları
Denetim SGK, ücret, çalışma şartları ve iş güvenliği Kamu
Uzun vadeli entegrasyon Dil, mesleki gelişim ve sosyal uyum Kamu, yerel yönetimler, işveren, çalışan

Buradaki temel yaklaşım “ucuz işgücü” değil, verimli ve kayıtlı insan sermayesi olmalı.

Bir CNC operatörünün, kaynakçının, makine teknisyeninin veya nitelikli tarım çalışanının üretime kazandırılması; fabrikanın kapasite kullanımını, teslimat gücünü ve ihracat kabiliyetini artırdığı ölçüde Türkiye ekonomisine doğrudan değer üretir.

İŞGÜCÜ POLİTİKASI TÜRK DÜNYASINDA EKONOMİK BÜTÜNLEŞMEYE DE DÖNÜŞEBİLİR

KOSAM’ın önerisi yalnızca Türkiye’nin çalışan ihtiyacını karşılayan bir program şeklinde değerlendirilmemeli.

Özbekistan’dan gelen bir kaynakçının Konya’da mesleğini geliştirmesi, Kırgızistan’dan gelen bir teknisyenin Türk makine sanayisini tanıması veya Azerbaycanlı bir uzmanın Türkiye’de çalışma tecrübesi kazanması, aynı zamanda Türk dünyası içerisinde yeni bir ekonomik ilişki ağı oluşturur.

Bugün Konya’da çalışan bu insanlar yarın Türk şirketlerinin Türk Cumhuriyetlerindeki yatırımlarında önemli bir beşerî köprü haline gelebilir.

Bu açıdan KOSAM’ın önerdiği sistem ilerleyen aşamada Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesinde ele alınabilecek ortak işgücü, mesleki yeterlilik ve insan kaynağı alanının temelini de oluşturabilir.

Türkiye açısından böyle bir politikanın çarpanı yalnızca işgücü değildir.

İnsan hareketliliği;

ticareti,

yatırımı,

mesleki bilgi transferini,

Türkiye Türkçesinin yaygınlaşmasını,

Türk şirketlerinin bölgedeki bağlantılarını

ve uzun vadede Türk dünyasının ekonomik bütünleşmesini de güçlendirebilir.

SELÇUK ÖZTÜRK: BEŞERÎ SERMAYEMİZİ STRATEJİK VE RASYONEL GÖÇ YÖNETİMİYLE DESTEKLEMELİYİZ

Türkiye’nin ekonomik gücüne de dikkat çeken Selçuk Öztürk, “Ülkemiz 1,60 trilyon doları aşan GSYH büyüklüğüyle Türk dünyasının en büyük ekonomisi konumundadır. Bu gücü sürdürülebilir kılmak için beşerî sermayemizi stratejik ve rasyonel bir göç yönetimiyle desteklemek zorundayız” dedi.

Öztürk, bir milyon soydaş göçmen iş gücünün planlı, kademeli ve nitelik temelli biçimde Türkiye ekonomisine kazandırılmasının; sanayinin rekabet gücünü artıracağını, üretim kapasitesini yükselteceğini ve Türkiye’yi küresel ölçekte nitelikli insan kaynağı için bir cazibe merkezi haline getireceğini ifade ederek değerlendirmesini tamamladı.

Dünyada Türkiye için en uygun işgücü ülkeleri hangileri? Maliyet hesabında Türk dünyası avantajlı

KOSAM’ın ortaya koyduğu modelin uygulanmasında cevaplanması gereken temel sorulardan biri de Türkiye’nin ihtiyaç duyacağı ilave işgücünü dünyanın hangi ülkelerinden, hangi maliyetlerle sağlayabileceği.

Burada yalnızca nüfus büyüklüğüne veya ücret seviyesine bakmak yeterli değil.

Türkiye açısından bir ülkenin işgücü kaynağı olarak avantajını belirleyen en az beş temel kriter bulunuyor:

işgücü arzı, mesleki yeterlilik, dil ve kültür yakınlığı, ulaşım maliyeti ve Türkiye’ye adaptasyon süresi.

Bu kriterlerin tamamı birlikte değerlendirildiğinde KOSAM’ın ve Konya Ticaret Odası Başkanı Selçuk Öztürk’ün Türk Cumhuriyetlerini merkeze alan yaklaşımının ekonomik açıdan da güçlü bir zemine sahip olduğu görülüyor.

Birinci sırada Özbekistan geliyor

Türkiye açısından en büyük potansiyel Özbekistan’da bulunuyor.

Yaklaşık 37 milyonluk nüfusu, genç işgücü, sanayi ve teknik mesleklerde yetişen çalışan kapasitesi ve yurtdışında çalışma tecrübesi Özbekistan’ı ön plana çıkarıyor. Uluslararası Göç Örgütü de Özbekistan’ı Orta Asya’nın en büyük göçmen işgücü gönderen ülkesi olarak tanımlıyor ve Türkiye’yi Özbek çalışanların önemli destinasyonlarından biri olarak gösteriyor.

Dünya Bankası verilerine göre Özbekistan’da yurtdışında çalışanların gönderdiği dövizlerin milli gelire oranı 2025’te yüzde 14,3 seviyesinde. Bu veri de ülkenin uluslararası işgücü hareketliliği konusunda ciddi bir tecrübeye sahip olduğunu gösteriyor.

Özellikle Konya gibi makine, metal, otomotiv yan sanayi, tarım makineleri, gıda, plastik ve imalat sektörlerinin güçlü olduğu şehirlerde Özbekistan önemli bir insan kaynağı sağlayabilir.

Kırgızistan güçlü ikinci merkez

Kırgızistan, nüfusu Özbekistan’a göre daha küçük olmasına rağmen işgücü hareketliliği açısından son derece güçlü bir ülke.

Dünya Bankası verilerine göre işçi dövizlerinin ülke ekonomisindeki payı 2024’te yüzde 17,6 seviyesinde. Bu durum yurtdışında çalışma kültürünün ve uluslararası işgücü hareketliliğinin ülkede güçlü olduğunu gösteriyor.

Kırgız çalışanlar özellikle imalat, hizmet, lojistik, turizm, tarım ve çeşitli ara eleman mesleklerinde Türkiye’nin ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir kaynak oluşturabilir.

Azerbaycan en hızlı uyum sağlayabilecek ülkelerin başında

Azerbaycan’ın en büyük avantajı dil.

Türkiye Türkçesi ile Azerbaycan Türkçesi arasındaki yakınlık nedeniyle uzun süreli bir dil eğitimi ihtiyacı büyük ölçüde ortadan kalkabilir.

Bu durum bir çalışanın Türkiye’ye geldikten sonra işyerine uyum sağlama süresini azaltacağı gibi mesleki eğitim maliyetinin de düşmesine katkı sağlayabilir.

Azerbaycan aynı zamanda coğrafi yakınlığı nedeniyle ulaşım açısından da avantajlı.

28 Ağustos 2026 itibarıyla havayolu şirketlerinin yayımladığı fiyatlarda Bakü-İstanbul tek yön uçuşlarının yaklaşık 10-12 bin TL bandında seçenekleri bulunuyor. Fiyatlar tarih ve doluluk durumuna göre değişmekle birlikte bu durum Türk dünyası merkezli sistemin lojistik avantajını da ortaya koyuyor.

Kazakistan nitelikli ve teknik işgücünde öne çıkabilir

Kazakistan ise daha çok nitelikli işgücü açısından değerlendirilmesi gereken ülkelerin başında geliyor.

Teknik eğitim, mühendislik, madencilik, metalürji, enerji, makine ve sanayi alanlarında yetişmiş çalışan kapasitesi Türkiye’nin yüksek katma değerli sektörlerinde kullanılabilir.

Almatı-İstanbul hattında Ağustos 2026 için tek yön biletlerde 165-205 dolar seviyelerinden başlayan seçeneklerin bulunması, Kazakistan’ın ulaşım açısından da erişilebilir bir işgücü merkezi olduğunu gösteriyor.

Dolayısıyla Kazakistan’dan Türkiye’ye yönelik model yalnızca üretim işçisi değil; teknisyen, usta, uzman ve mühendis hareketliliğini de kapsayabilir.

Türkmenistan da sistemin doğal parçası

Türkmenistan ise Türkiye ile uzun yıllara dayanan ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkileri nedeniyle oluşturulacak Türk dünyası işgücü sisteminin doğal parçalarından biri olabilir.

Böylelikle ilk aşamada Türkiye’nin önünde şu çekirdek yapı ortaya çıkıyor:

Özbekistan: Büyük ölçekli işgücü kapasitesi
Kırgızistan: Uluslararası çalışma tecrübesi
Azerbaycan: Dil ve kültürel uyum
Kazakistan: Teknik ve nitelikli çalışan
Türkmenistan: Kültürel yakınlık ve mevcut Türkiye bağlantısı

KOSAM’ın önerdiği Türk Soylu Kart Modeli, bu ülkelerdeki farklı avantajları tek sistem içerisinde birleştirebilir.

Peki bir Türk Cumhuriyetinden çalışan getirmenin maliyeti ne olur?

Maliyet hesabında önemli bir ayrım yapılması gerekiyor.

Bir Özbek, Kırgız veya Azerbaycanlı çalışanın Türkiye’de daha düşük ücretle çalıştırılması üzerine bir sistem kurulması söz konusu değil.

Türkiye’ye gelen yabancı çalışan da Türkiye’deki çalışma mevzuatına ve ücret kriterlerine tabi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının kriterlerine göre yabancıların ücretleri yapılan işe göre belirleniyor; uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde ücret brüt asgari ücretin en az iki katı, mühendis ve mimarlarda en az dört katı olmak zorunda.

Dolayısıyla Türk dünyasının avantajı ucuz ücret değil; düşük işe alım ve uyum maliyetidir.

2026 yılında bir yıllık çalışma izni harcı 12 bin 574,90 TL, değerli kâğıt bedeli ise 964 TL. Böylece yalnızca resmi çalışma izni maliyeti çalışan başına 13 bin 538,90 TL seviyesinde bulunuyor.

Buna uçak bileti, belge-tercüme, sağlık işlemleri, işe hazırlık ve mesleki oryantasyon eklendiğinde daha kapsamlı bir maliyet ortaya çıkıyor.

Türk dünyasından bir çalışan için örnek başlangıç hesabı

Bugünkü fiyatlar ve makul bir işe yerleştirme modeli üzerinden örnek bir hesap yapıldığında:

Çalışma izni ve değerli kâğıt: 13 bin 539 TL
Ulaşım: yaklaşık 10-21 bin TL
Belge, sağlık ve tercüme işlemleri: yaklaşık 5-8 bin TL
Mesleki oryantasyon ve gerektiğinde dil eğitimi: yaklaşık 7-15 bin TL

Buna göre Türk Cumhuriyetlerinden getirilecek bir çalışanın işe başlamasına kadar oluşabilecek tek seferlik başlangıç maliyeti yaklaşık 35-58 bin TL aralığında hesaplanabilir.

Bu rakam resmi bir kamu tarifesi değil; mevcut resmi çalışma izni bedelleri, güncel ulaşım fiyatları ve işe hazırlık giderleri üzerinden hazırlanmış analitik bir maliyet senaryosudur.

Güncel hava yolu fiyatları da bu hesabın ulaşım tarafını destekliyor. Ağustos sonu itibarıyla Taşkent-İstanbul tek yön biletlerinde yaklaşık 10 bin 400-12 bin 500 TL, Bakü-İstanbul’da yaklaşık 10-12 bin TL, Almatı-İstanbul’da ise benzer seviyelerde seçenekler bulunuyor. Bişkek hattında son dakika fiyatları daha yüksek olmakla birlikte sonraki dönemlerde daha düşük tarifeler görülebiliyor.

Bu hesap önemli bir sonucu ortaya çıkarıyor.

100 bin kişinin Türk dünyasından planlı şekilde Türkiye’ye kazandırılması halinde ilk işe yerleştirme ve uyum maliyeti yaklaşık 3,5-5,8 milyar TL; 1 milyon kişilik uzun vadeli programda ise yaklaşık 35-58 milyar TL ölçeğinde oluşabilir.

Bu maliyet yıllara yayılan, büyük ölçüde işverenler tarafından karşılanabilecek ve karşılığında üretim kapasitesi oluşturacak bir yatırım niteliği taşıyor.

Güney Asya’da da büyük bir işgücü havuzu bulunuyor

Türk dünyasının ardından Türkiye’nin önündeki ikinci büyük seçenek Güney Asya.

Bangladeş, Pakistan, Nepal ve Hindistan dünya işgücü piyasalarına uzun yıllardır büyük miktarda çalışan sağlıyor.

Özellikle Körfez ülkelerindeki inşaat, sanayi, lojistik, hizmet, güvenlik ve bakım sektörlerinin insan kaynağında Güney Asya önemli bir ağırlığa sahip.

Bu nedenle Türkiye’nin gelecekteki ihtiyacının çok büyümesi halinde söz konusu ülkeler ikinci halka olarak değerlendirilebilir.

Ancak burada Türk Cumhuriyetlerinin önemli bir maliyet avantajı ortaya çıkıyor.

Güney Asya’dan gelecek çalışan için daha uzun mesafe, daha kapsamlı Türkçe eğitimi ve daha uzun bir kültürel ve mesleki adaptasyon süreci söz konusu olabilir.

Ulaşım fiyatları da bunu gösteriyor. Ağustos-Eylül 2026 döneminde Türk Hava Yollarının İstanbul-Dakka gidiş-dönüş tarifelerinde yaklaşık 47-61 bin TL, İstanbul-Katmandu hattında ise yaklaşık 47-53 bin TL seviyelerinde fiyatlar görülüyor. Bilet fiyatları sürekli değişmekle birlikte mesafe kaynaklı maliyet farkının ölçeğini göstermesi açısından bu rakamlar önemli.

Güney Asya’dan gelecek bir çalışan için çalışma izni, ulaşım, evrak, sağlık, daha kapsamlı dil eğitimi ve işyeri adaptasyonu birlikte düşünüldüğünde kişi başına yaklaşık 60-85 bin TL düzeyinde bir başlangıç bütçesi öngörülebilir.

Bu da 100 bin kişilik bir programda yaklaşık 6-8,5 milyar TL, bir milyon kişilik uzun vadeli ölçekte ise yaklaşık 60-85 milyar TL başlangıç ve uyum bütçesi anlamına gelir.

Bu hesap da resmi bir tarife değil, karşılaştırmalı politika analizi için oluşturulmuş maliyet senaryosudur.

Türk dünyası neden ekonomik olarak da ilk tercih?

Karşılaştırma yapıldığında Selçuk Öztürk’ün Türk Cumhuriyetlerini merkeze alan yaklaşımının yalnızca kültürel değil, ekonomik gerekçeleri de daha belirgin hale geliyor.

Türkiye açısından Türk dünyasından gelen çalışanda;

dil eğitimi daha kısa,
kültürel adaptasyon daha hızlı,
ulaşım mesafesi daha düşük,
aile ve toplum uyumu daha kolay,
işyerindeki iletişim daha hızlı,
mesleki eğitime geçiş daha kısa
olabilir.

Bu unsurların her biri işveren açısından zaman ve para anlamına geliyor.

Dolayısıyla asıl karşılaştırılması gereken yalnızca işçinin aylık maaşı değil, “bir çalışanın Türkiye’deki üretim sistemine hazır hale gelmesinin toplam maliyeti” olmalı.

Bu açıdan bakıldığında Türkiye’nin öncelik sıralaması şöyle şekillenebilir:

1. Özbekistan – ölçek ve genç işgücü bakımından en büyük potansiyel
2. Kırgızistan – yurtdışı çalışma tecrübesi ve hareketli işgücü
3. Azerbaycan – dil ve kültürel uyum açısından en hızlı entegrasyon
4. Kazakistan – teknik ve yüksek nitelikli çalışan potansiyeli
5. Türkmenistan – kültürel yakınlık ve mevcut Türkiye bağlantısı
6. Pakistan – geniş nüfus ve teknik/üretim işgücü
7. Bangladeş – imalat ve emek yoğun sektörlerde geniş çalışan havuzu
8. Nepal – uluslararası işgücü hareketliliğinde güçlü deneyim
9. Hindistan – özellikle teknik, bilişim, mühendislik ve nitelikli hizmetlerde çok geniş kapasite

Bu nedenle Türkiye’nin işgücü stratejisinde birinci halka Türk dünyası, ikinci halka ise Güney Asya şeklinde iki kademeli bir model oluşturulması ekonomik açıdan güçlü bir seçenek olarak öne çıkıyor.

Asıl büyük maliyet maaş değil, üretimin durması

İşgücü meselesindeki maliyet hesabının bir başka boyutu ise çalışan bulunamadığında ortaya çıkan kayıp.

2026 yılında bir asgari ücretlinin işverene aylık maliyeti imalat sektöründe 39 bin 223,13 TL, diğer sektörlerde ise 40 bin 214,03 TL.

Bir milyon kişinin tamamının imalat sektöründe asgari ücret düzeyinden çalıştığı teorik modelde yıllık toplam işgücü maliyeti yaklaşık 470,7 milyar TL olur.

Ancak bu, yabancı çalışan getirmenin özel maliyeti değildir.

Aynı pozisyonda Türk vatandaşı çalıştırıldığında da işveren benzer ücret ve sosyal güvenlik maliyetini karşılamak zorunda.

Yabancı işgücü politikasının ilave maliyeti esas olarak çalışma izni, ulaşım, işe hazırlık ve adaptasyon giderlerinden oluşur.

Burada asıl ekonomik soru şudur:

Bir fabrikanın sipariş almasına rağmen çalışan bulunamadığı için kapasitesinin yüzde 70’inde çalışmasının mı maliyeti daha yüksek; yoksa ihtiyaç duyduğu nitelikli çalışanı Özbekistan’dan, Kırgızistan’dan veya Azerbaycan’dan getirerek üretim kapasitesini yüzde 100’e çıkarmasının mı?

Konya gibi ihracatçı ve sanayi ağırlıklı şehirlerde cevap giderek daha belirgin hale geliyor.

KOSAM’ın ve Selçuk Öztürk’ün ortaya koyduğu model bu nedenle yalnızca bir göç politikası değil, üretim kapasitesini koruma ve büyütme politikası olarak ele alınmalı.

Türk dünyasından planlı biçimde sağlanacak işgücü; doğru mesleki eşleştirme, Türk Soylu Kart, güvenli dijital istihdam sistemi ve işveren sorumluluğuyla birleştirildiğinde Türkiye açısından hem kültürel uyumu güçlü hem de toplam maliyeti yönetilebilir bir insan kaynağı modeli ortaya çıkarabilir.

Konya’dan bakıldığında ise denklem daha da açık: Makineler, fabrikalar, siparişler ve ihracat pazarı hazırsa, üretimin devamlılığı için ihtiyaç duyulan insan kaynağını da bugünden hazırlamak gerekiyor. Türk dünyası bu noktada Türkiye’nin önündeki en doğal, en yakın ve en stratejik işgücü havuzu olarak öne çıkıyor.

SONUÇ: KOSAM’IN ÖNERİSİ BİR İŞGÜCÜ POLİTİKASINDAN DAHA FAZLASINI İFADE EDİYOR

KOSAM’ın 1 milyon kişilik ilave işgücü analizi Türkiye açısından yalnızca gelecekte kaç çalışana ihtiyaç duyulacağını tartışmaya açmıyor.

Raporun daha önemli tarafı, Türkiye’nin bu insan kaynağını nereden, hangi kriterlerle, hangi sistemle ve hangi ekonomik hedef doğrultusunda temin edebileceğine ilişkin bir perspektif sunması.

Selçuk Öztürk’ün ortaya koyduğu yaklaşımın merkezinde ise son derece açık bir model bulunuyor:

Stratejik hedef Önerilen model
Türkiye’nin büyüyen işgücü ihtiyacının karşılanması Planlı ve kademeli yaklaşık 1 milyon kişilik kapasite
Kültürel uyumun güçlendirilmesi Önceliğin Türk Cumhuriyetleri ve Türk soylu topluluklara verilmesi
Nitelikli çalışan seçimi Eğitim, meslek ve dil kriterlerine dayalı değerlendirme
Bürokratik süreçlerin kolaylaştırılması Türk Soylu Kart Modeli
İşveren-çalışan eşleşmesi Kamu denetimli dijital platform
Mesleki becerinin artırılması İŞKUR ve ilgili kurumlarla eğitim programları
Kayıtlı ekonominin güçlendirilmesi SGK ve çalışma izinlerinin bütünleşik takibi
Uzun vadeli insan sermayesi Üretime katkı ve toplumsal uyuma dayalı vatandaşlık perspektifi
Türk dünyasıyla bütünleşme Ortak insan kaynağı ve işgücü hareketliliği sistemi

Konya ise bu büyük dönüşümün başlangıç noktalarından biri olmaya son derece uygun.

Çünkü Konya yalnızca Türkiye’nin güçlü sanayi şehirlerinden biri değil; aynı zamanda tarım, makine, otomotiv yan sanayi, savunma sanayi, gıda, döküm, plastik, lojistik ve ticaretin aynı ekonomik ekosistem içerisinde buluştuğu bir üretim merkezi.

İŞKUR’un yalnızca araştırma döneminde kentte 5 bin 916 açık iş belirlemesi ve bunun 3 bin 892’sinin imalatta bulunması, KOSAM’ın işaret ettiği insan kaynağı ihtiyacının Konya’daki karşılığını açık biçimde gösteriyor.

Buradan Türkiye geneline uzanan yol haritası da belirginleşiyor:

Önce hangi şehirde hangi meslekten kaç kişiye ihtiyaç olduğu belirlenecek. Ardından nitelikli çalışan havuzu oluşturulacak. Türk dünyası bu sistemin ilk ve en güçlü insan kaynağı alanı olacak. Çalışma ve ikamet süreçleri Türk Soylu Kart gibi bütünleşik bir model altında toplanacak. İşveren ile çalışan dijital sistem üzerinden eşleştirilecek. Mesleki yeterlilik ve dil eğitimi desteklenecek. Çalışan kayıtlı ekonominin parçası olacak ve uzun vadeli üretim katkısı yeni bir insan sermayesine dönüşecek.

Böyle bakıldığında 1 milyon kişi yalnızca bir istihdam rakamı değil; Türkiye’nin gelecekte ihtiyaç duyacağı üretim kapasitesinin insan kaynağını ifade ediyor.

Selçuk Öztürk’ün altını çizdiği planlı, kademeli ve nitelik temelli yaklaşım hayata geçirildiğinde, Türkiye hem sanayisinin ve diğer sektörlerinin ihtiyaç duyduğu insan kaynağını güçlendirebilir hem de Türk Cumhuriyetleriyle kurduğu tarihi ve kültürel bağı yeni bir ekonomik boyuta taşıyabilir.

Konya’dan ortaya çıkan KOSAM modeli; doğru hukuki düzenlemeler, kamu-özel sektör işbirliği ve Türk dünyasıyla kurulacak güçlü işgücü mekanizmasıyla Türkiye’nin üretimini, ihracatını ve beşerî sermayesini aynı anda büyütecek stratejik bir yol haritasına dönüşebilir.

Türkiye İsrail jetlerini anbean takip etti: Hava sahasına yönelselerdi gereği yapılacaktı

Türkiye ile İsrail arasındaki gerilimin Suriye sahasında doğrudan askeri bir karşılaşmaya dönüşmesini önleyen kritik gecenin ayrıntıları ortaya çıktı.

Hürriyet gazetesi yazarı Abdulkadir Selvi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Ahlat’tan verdiği “Herkesin bir hesabı varsa bizim de bir hesabımız, bir planımız var” mesajının ardından, 18 Ağustos gecesi İsrail’in Ebu Zuhur Askeri Hava Üssü’nü vurduğu sırada Türkiye tarafında yaşananları yazdı.

Selvi’nin aktardığı bilgiler, Türkiye’nin saldırıyı yalnızca diplomatik kanallardan izlemekle kalmadığını; İsrail uçaklarının hareketlerinin hava savunma sistemleri tarafından takip edildiğini ve Türk hava sahasına yönelik olası bir yönelme ihtimaline karşı askeri tedbirlerin alındığını ortaya koydu.

İsrail uçakları Suriye’ye girer girmez takibe alındı

Selvi’nin yazısındaki en dikkat çekici bölüm, İsrail savaş uçaklarının Suriye hava sahasına girdiği andan itibaren Türkiye tarafından izlenmesine ilişkin oldu.

Selvi ilgili bölümde şunları yazdı:

“İsrail savaş uçakları Suriye hava sahasına girdiği andan itibaren takip ediliyor. Suriye’nin kuzeyine doğru uçmaya devam etmeleri üzerine hava sahamızda gereken önlemler alınıyor. Hava sahamıza yöneldikleri takdirde tereddütsüz gereği yapılacak. İsrail savaş uçaklarının bombaladığı Ebu Zuhur Üssü, Suriye topraklarında olduğu için müdahalede bulunulmuyor ancak İsrail savaş uçakları Suriye hava sahasını terk edip ülkelerine dönene kadar takip ediliyor.”

Buna göre Türkiye, İsrail uçaklarının operasyon boyunca izini bırakmadı. Ebu Zuhur Üssü’nün Suriye sınırları içinde bulunması nedeniyle doğrudan askeri müdahalede bulunulmazken, İsrail jetlerinin Türk hava sahasına yönelme ihtimaline karşı gerekli hazırlık yapıldı.

Bu bölümdeki “Hava sahamıza yöneldikleri takdirde tereddütsüz gereği yapılacak” ifadesi ise Ankara’nın Türkiye’nin hava sahasının ihlal edilmesi ihtimaline karşı ortaya koyduğu kırmızı çizgiyi açık biçimde gösterdi.

Türkiye saldırıyı resmi olarak da sert şekilde kınadı

İsrail’in 18 Ağustos’ta Ebu Zuhur Askeri Hava Üssü’ne saldırdığı Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı tarafından da resmen açıklandı.

Dışişleri Bakanlığı, saldırının ardından yayımladığı açıklamada İsrail’in saldırısını güçlü şekilde kınadı; saldırının Suriye’nin altyapısını ve yeteneklerini hedef aldığını, ülkenin toprak bütünlüğü ve birliğini ihlal ettiğini bildirdi.

Bakanlık ayrıca İsrail’in Suriye’ye yönelik saldırılarının giderek yeni boyutlar kazandığını vurgulayarak, uluslararası toplumu İsrail’in eylemleri karşısında daha kararlı tutum almaya ve hesap verebilirliği sağlamaya çağırdı.

Türkiye ile İsrail arasında çatışmasızlık mekanizması var

18 Ağustos gecesinin bir başka kritik başlığını ise Türkiye ile İsrail arasında Suriye sahasında doğrudan askeri karşılaşma yaşanmaması amacıyla oluşturulan “çatışmasızlık mekanizması” oluşturdu.

Selvi, Azerbaycan’da gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda oluşturulan mekanizmanın nasıl çalıştığını ve 18 Ağustos gecesi ne yaşandığını yazısında ayrıntılarıyla aktardı.

Selvi’nin ilgili bölümü şöyle:

“İsrail’le aramızda ‘Çatışmasızlık Mekanizması’ var. Azerbaycan’da yapılan görüşmelerde bu mekanizma oluşturulmuştu. Çatışmasızlık mekanizmasına göre; İsrail savaş uçakları hava sahamıza yakın bir bölgede uçacakları zaman örneğin; Suriye’nin kuzeyine yönelecekleri durumda Türkiye’ye bilgi veriyorlar. Bu mekanizma şimdiye kadar işliyor muydu İşliyordu. 18 Ağustos gecesi de bildirimde bulunmaları gerekiyor muydu Evet. Gerekiyordu. Ancak 18 Ağustos gecesi İsrail bir bildirimde bulunmuyor. Ama bizim hava savunma sistemlerimiz İsrail uçaklarını tespit ediyor. Sadece tespit etmiyoruz. Aynı zamanda kendi hava sahamızda gereken önlemleri alıp takip ediyoruz.”

Bu bölüm, 18 Ağustos gecesindeki hareketliliğin önemini daha da artırıyor.

Türkiye ile İsrail arasında oluşturulan mekanizma kapsamında, İsrail uçaklarının Türkiye sınırlarına yakın bölgelerde gerçekleştireceği uçuşlar konusunda Ankara’nın bilgilendirilmesi gerekirken, Ebu Zuhur operasyonu öncesinde bu bildirim yapılmadı.

Buna rağmen Türkiye’nin hava savunma sistemleri İsrail jetlerini tespit etti ve uçakların hareketleri boyunca gerekli tedbirler alındı.

Bildirim yapılmaması Ankara’da not edildi

Çatışmasızlık mekanizmasının 18 Ağustos gecesi İsrail tarafından işletilmemesi, Ankara açısından yalnızca teknik bir iletişim eksikliği olarak değerlendirilmedi.

Selvi, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun yaklaşan seçim sürecine dikkat çekerek Ankara’daki değerlendirmeyi de aktardı.

Yazının ilgili bölümünde şu ifadeler yer aldı:

“İsrail’de yaklaşan seçimler nedeniyle soykırımcı Netanyahu’nun provokasyonlara gireceği öngörülüyor. O nedenle Netanyahu’nun her hamlesi takip ediliyor. İsrail’le aramızda çatışmasızlık mekanizması olmasına rağmen 18 Ağustos’ta bildirimde bulunulmaması Netanyahu’nun seçim kışkırtması olarak değerlendiriliyor. Ve zamanı gelince gereği yapılmak üzere ‘not ediliyor’.”

Böylece İsrail’in, iki ülkenin askeri unsurlarının Suriye sahasında karşı karşıya gelmesini önlemeye yönelik mekanizmayı devre dışı bırakarak gerçekleştirdiği operasyon Ankara’nın kayıtlarına girmiş oldu.

Ebu Zuhur neden hedef alındı?

Selvi’nin yazısında saldırının arka planına ilişkin bir başka önemli ayrıntıya da yer verildi.

ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye-Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın, İsrail’in Türkiye’nin Suriye’deki bir hava üssüne askeri varlık taşıdığı yönünde istihbarat aldığını ve bunu Washington’la paylaştığını söylediği aktarıldı.

Selvi’nin yazısındaki ilgili bölüm şöyle:

“Katil Netanyahu’nun gerçekleri çarpıtan açıklamasına yanıt ABD’nin Ankara Büyükelçisi, Suriye ve Irak özel temsilcisi Tom Barrack’tan geldi.

Tom Barrack, İsrail’in, Türkiye’nin Suriye’deki hava üssüne askeri varlıkları naklediyor olabileceğine dair istihbarat aldığını ve bunu Washington yönetimiyle paylaştığını aktardı.

Barrack, ABD’nin bu istihbaratı soruşturduğunu açıkladı. ‘İstihbarat kurumlarımıza danıştık ve aldığımız cevap bu iddianın doğru olmadığıydı’ dedi. İsrail, buna rağmen Ebu Zuhur Üssü’nü vurdu.”

Selvi, Türkiye’nin Suriye’de üs kurma planının bulunmadığını da yazdı.

Erdoğan’ın Ahlat mesajı dikkat çekmişti

Yaşananların ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 25 Ağustos’ta Ahlat’ta yaptığı konuşmada kullandığı ifadeler de önem kazandı.

Erdoğan, Türkiye ve bölge üzerinde yürütülen hesaplara işaret ederek, “Herkesin bir hesabı varsa emin olun bizim de bir hesabımız, bir planımız var” mesajını verdi; bölgeyi istikrarsızlaştırmak isteyenlerin kaybedeceğini söyledi.

Selvi de yazısına Erdoğan’ın bu sözlerini hatırlatarak başladı ve 18 Ağustos gecesindeki askeri hareketliliği bu çerçevede aktardı.

Türkiye’nin kırmızı çizgisi: Hava sahasına müdahale

Ortaya çıkan tablo, İsrail’in Ebu Zuhur saldırısı sırasında Türkiye’nin Suriye sahasındaki gelişmeleri yakından ve askeri imkânlarla takip ettiğini gösteriyor.

İsrail jetleri Suriye hava sahasına girdikleri andan ülkelerine dönene kadar izlendi. Suriye’nin kuzeyine yönelmeleri üzerine Türkiye kendi hava sahasında gerekli tedbirleri aldı.

İsrail uçakları Türk hava sahasına girmediği için doğrudan askeri müdahaleye gerek kalmadı.

Ancak Türkiye’nin pozisyonu netti:

İsrail savaş uçakları Türk hava sahasına yönelseydi tereddütsüz gereği yapılacaktı.

18 Ağustos gecesinde çatışma yaşanmadı; ancak İsrail’in çatışmasızlık mekanizmasına rağmen Türkiye’ye bildirim yapmadan gerçekleştirdiği operasyon Ankara tarafından kayda geçirildi.

Dışişleri Bakanlığı’nın İsrail saldırısını açık biçimde kınaması, Türk hava savunma sistemlerinin İsrail savaş uçaklarını operasyon boyunca izlemesi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Ahlat’tan verdiği “Bizim de bir hesabımız, bir planımız var” mesajı birlikte değerlendirildiğinde, Ankara’nın Suriye sahasında Türkiye’nin güvenliğine ve hava sahasına yönelik olası bir ihlale karşı tavrının açık olduğu görülüyor.

Türkiye nüfusu 86 milyon 320 bini aştı: Konya 2,3 milyonla devler arasında

Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) dönemlik nüfus verilerine göre Türkiye’nin nüfusu 1 Temmuz 2026 itibarıyla 86 milyon 320 bin 602 kişiye yükseldi.

2025 yılının sonunda Türkiye nüfusu 86 milyon 92 bin 168 kişi olarak kaydedilmişti. Buna göre yılın ilk 6 ayında ülke nüfusuna 228 bin 434 kişi eklendi.

Son verilere göre erkek nüfusu 43 milyon 170 bin 975 kişi, kadın nüfusu ise 43 milyon 149 bin 627 kişi oldu. Erkekler toplam nüfusun yüzde 50,01’ini, kadınlar yüzde 49,99’unu oluşturdu.

İl bazında en güncel kapsamlı veri 2025 yıl sonuna ait

1 Temmuz 2026 tarihli dönemlik nüfus verileri Türkiye toplamındaki güncel değişimi ortaya koyarken, iller arasında karşılaştırma yapılabilecek en son kapsamlı resmi nüfus sonuçları 31 Aralık 2025 tarihli Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerinden oluşuyor.

Bu verilere göre Türkiye’nin en kalabalık ili 15 milyon 754 bin 53 kişiyle İstanbul oldu.

Türkiye’nin en kalabalık 10 ili

Sıra İl Nüfus
1 İstanbul 15.754.053
2 Ankara 5.910.320
3 İzmir 4.504.185
4 Bursa 3.263.011
5 Antalya 2.777.677
6 Konya 2.343.409
7 Adana 2.283.609
8 Şanlıurfa 2.265.800
9 Gaziantep 2.222.415
10 Kocaeli 2.161.171

Böylece Konya; Adana, Şanlıurfa, Gaziantep ve Kocaeli gibi büyükşehirleri geride bırakarak Türkiye’nin nüfus bakımından 6’ncı büyük ili konumunda yer aldı.

Konya’nın nüfusu bir yılda 13 bin 385 kişi arttı

Konya’nın nüfusu 2024 yılında 2 milyon 330 bin 24 kişi olarak açıklanmıştı.

2025 sonunda bu rakam 2 milyon 343 bin 409’a çıktı.

Buna göre Konya’nın nüfusu bir yılda 13 bin 385 kişi arttı.

Yıl Konya nüfusu
2024 2.330.024
2025 2.343.409
Değişim +13.385

Konya böylece Türkiye nüfusunun yaklaşık yüzde 2,7’sini barındırıyor.

Türkiye’de en az nüfus Bayburt’ta

2025 yıl sonu verilerine göre nüfusu en az olan il 82 bin 836 kişiyle Bayburt oldu.

Bayburt’u Tunceli, Ardahan, Gümüşhane ve Kilis takip etti.

Nüfusu en az olan 5 il

Sıra İl Nüfus
1 Bayburt 82.836
2 Tunceli 85.083
3 Ardahan 90.392
4 Gümüşhane 138.807
5 Kilis 157.363

Türkiye’nin en kalabalık ili İstanbul ile en az nüfuslu ili Bayburt arasında yaklaşık 190 katlık nüfus farkı bulunuyor.

Bir yılda en fazla nüfus Antalya’da arttı

2024 ve 2025 nüfusları karşılaştırıldığında kişi sayısı bakımından en büyük artış Antalya’da gerçekleşti.

Antalya’nın nüfusu bir yılda 55 bin 574 kişi arttı.

İstanbul’da 52 bin 451, Ankara’da 46 bin 271 kişilik artış kaydedildi.

Nüfusu sayı olarak en fazla artan iller

İl 2024 2025 Artış
Antalya 2.722.103 2.777.677 +55.574
İstanbul 15.701.602 15.754.053 +52.451
Ankara 5.864.049 5.910.320 +46.271
Kocaeli 2.130.006 2.161.171 +31.165
Gaziantep 2.193.363 2.222.415 +29.052
Şanlıurfa 2.237.745 2.265.800 +28.055
Bursa 3.238.618 3.263.011 +24.393
Tekirdağ 1.187.162 1.208.441 +21.279
Diyarbakır 1.833.684 1.852.356 +18.672
Muğla 1.081.867 1.099.547 +17.680

Konya’daki 13 bin 385 kişilik artış da kentin büyümeye devam ettiğini gösterdi.

Nüfus artış hızı bakımından ise en yüksek değer binde 20,2 ile Antalya’da gerçekleşti.

En büyük nüfus kaybı Ağrı’da

2024-2025 karşılaştırmasında bazı illerin nüfusunda belirgin düşüş yaşandı.

Kişi sayısı açısından en fazla nüfus kaybeden il 8 bin 312 kişiyle Ağrı oldu. Ağrı’yı Erzurum, Van ve Sivas takip etti.

Nüfusu en fazla azalan iller

İl 2024 2025 Değişim
Ağrı 499.801 491.489 -8.312
Erzurum 745.005 736.877 -8.128
Van 1.118.087 1.112.013 -6.074
Sivas 637.007 631.401 -5.606
Siirt 336.453 332.369 -4.084
Gümüşhane 142.617 138.807 -3.810
Kars 272.300 268.991 -3.309
Muş 392.301 389.127 -3.174

Nüfus artış hızı açısından en sert gerileme ise binde eksi 21,5 ile Gümüşhane’de kaydedildi.

Konya’nın en kalabalık ilçesi Selçuklu

2025 sonuçlarında Konya’nın nüfusunun önemli bölümü üç merkez ilçede toplandı.

Selçuklu 703 bin 449 nüfusuyla kentin en kalabalık ilçesi olurken, Karatay 395 bin 499, Meram ise 349 bin 685 kişiye ulaştı.

Konya’nın nüfusu en yüksek ilçeleri

İlçe Nüfus
Selçuklu 703.449
Karatay 395.499
Meram 349.685
Ereğli 158.010
Akşehir 93.613
Beyşehir 80.353
Çumra 68.803
Seydişehir 66.079
Ilgın 53.167
Karapınar 51.756

Üç merkez ilçenin toplam nüfusu 1 milyon 448 bin 633 kişiye ulaşıyor. Bu rakam Konya nüfusunun yüzde 60’ından fazlasının Selçuklu, Karatay ve Meram’da yaşadığını gösteriyor.

Konya’nın en küçük ilçesi Yalıhüyük

Konya’nın en az nüfuslu ilçesi ise 1.704 kişiyle Yalıhüyük oldu.

Yalıhüyük’ü Halkapınar, Derbent ve Ahırlı takip etti.

Konya’nın nüfusu en düşük ilçeleri

İlçe Nüfus
Yalıhüyük 1.704
Halkapınar 3.947
Derbent 3.954
Ahırlı 4.536
Derebucak 5.353
Taşkent 5.669
Akören 5.744
Tuzlukçu 6.052

Türkiye’de 2 milyon 475 bin kişi il değiştirdi

TÜİK’in 2025 İç Göç İstatistiklerine göre Türkiye’de 2 milyon 475 bin 19 kişi bir ilden başka bir ile göç etti.

En fazla göç alan il 329 bin 912 kişiyle İstanbul oldu. İstanbul’u Ankara ve İzmir takip etti.

En fazla göç alan iller

İl Aldığı göç
İstanbul 329.912
Ankara 176.833
İzmir 106.083

En az göç alan iller ise 4 bin 914 kişiyle Ardahan, 5 bin 64 kişiyle Bayburt ve 6 bin 78 kişiyle Tunceli oldu.

Göç hızında zirve Yalova’nın

Sadece gelen kişi sayısı değil, ilin nüfusuna oranla oluşan net göç hızı dikkate alındığında farklı bir tablo ortaya çıktı.

Net göç hızının en yüksek olduğu iller arasında Yalova ilk sırada yer aldı.

İl Aldığı göç Verdiği göç Net göç Net göç hızı
Yalova 18.052 11.733 +6.319 ‰20,5
Tekirdağ 51.534 38.294 +13.240 ‰11,0
Muğla 47.400 35.426 +11.974 ‰10,9
Antalya 96.027 67.649 +28.378 ‰10,3
Çanakkale 23.546 19.075 +4.471 ‰7,8

En yüksek net göç kaybı hızının görüldüğü iller arasında ise Ağrı, Gümüşhane, Siirt, Van, Muş ve Tunceli yer aldı.

Konya nüfusu arttı ama göç dengesi eksiye düştü

Konya açısından dikkat çeken en önemli ayrıntılardan biri, toplam nüfus artmasına rağmen iller arası göç dengesinin negatif olması oldu.

2025 yılında Konya başka illerden 50 bin 469 kişi göç aldı.

Aynı dönemde 51 bin 507 kişi Konya’dan başka bir ile göç etti.

Buna göre Konya’nın net iç göçü:

50.469 – 51.507 = -1.038 kişi

olarak gerçekleşti.

Konya 2025 göç verileri Kişi
Aldığı göç 50.469
Verdiği göç 51.507
Net göç -1.038

Bu tablo, Konya’nın toplam nüfusunun büyümesine rağmen iller arası göç hareketinde 1.038 kişilik net kayıp verdiğini ortaya koyuyor.

Konya neden önemli bir demografik merkez?

Konya, 2 milyon 343 bin 409 kişilik nüfusuyla Türkiye’nin en kalabalık 6’ncı ili olurken yüzölçümü bakımından da ülkenin en büyük ili olma özelliğini taşıyor.

Buna rağmen geniş yüzölçümü nedeniyle nüfus yoğunluğu Türkiye’nin büyük metropollerine kıyasla düşük kalıyor. Konya’da kilometrekareye yaklaşık 59 kişi düşüyor.

Nüfusun özellikle Selçuklu, Karatay ve Meram’da yoğunlaşması ise kentte merkez ile taşra ilçeleri arasındaki demografik farkı belirginleştiriyor.

Türkiye genelindeki son dönemlik rakamlar nüfusun 86,3 milyonun üzerine çıktığını gösterirken, 2026 sonunda illerin nüfusunun hangi yönde değişeceği ve Konya’nın Türkiye sıralamasındaki yerini koruyup korumayacağı yeni Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarıyla netleşecek.

10 soruda El Nino ve etkileriyle ilgili merak edilenler

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), sonbahar ve kış mevsimlerinde çok güçlü bir El Nino yaşanma ihtimalinin yüzde 90’dan fazla, bunun 1950 yılından itibaren kaydedilen en güçlü El Nino olma olasılığının ise yüzde 69 olduğunu açıkladı.

El Nino ve etkilerine dair merak edilenler 10 soru şöyle:

1- El Nino nedir?

İspanyolca bir kelime olan ve Türkçe karşılığı “erkek çocuk” anlamına gelen El Nino, ekvatoral Pasifik’in orta ve doğu kesimlerinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla gelişen bir hava olayı olarak tanımlanıyor.

El Nino olayı, ekvatoral Pasifik’in orta ve doğu kesimlerini kapsayan ve Nino 3.4 olarak adlandırılan bölgedeki deniz suyu sıcaklığının belli bir dereceye ulaşmasıyla başlıyor.

NOAA, El Nino’nun etkili olup olmadığını belirlemek için bu bölgedeki deniz yüzeyi sıcaklığının 3 aylık ortalamasını baz alıyor. Okyanus sıcaklığı, 5 ardışık 3 aylık dönem boyunca normalin 0,5 derece üzerinde kalırsa, El Nino koşulları oluşmuş kabul ediliyor.

2- Mevcut El Nino ne zaman başladı ve ne zamana kadar etkili olacak?

El Nino olayı 2 ila 7 yılda bir meydana gelerek yaklaşık 1 yıl sürüyor. NOAA, son El Nino olayının haziran ayında resmen başladığını duyurdu. Pasifik’teki deniz suyu sıcaklığının kasım-aralık-ocak döneminde zirve noktasına ulaşması ve sonrasında düşüşe geçmesi, El Nino koşullarının 2027’nin ilkbahar aylarında kademeli olarak zayıflaması bekleniyor.

3- 2026-27 El Nino’sunu geçmişteki diğer El Nino olaylarından farklı kılan ne?

Deniz suyu sıcaklığının normallerin 2 derece üzerine çıktığı El Nino dönemleri “Çok güçlü El Nino” veya “Süper El Nino” olarak adlandırılıyor. Daha önce 1982-1983, 1997-1998 ve 2015-2016 yıllarındaki El Nino olayları bu kategoride yer almıştı. NOAA’nın tahminlerine göre mevcut El Nino, yüzde 90’dan fazla ihtimalle sonbahar ve kış aylarında çok güçlü bir El Nino’ya dönüşecek.

Geçen temmuzda Pasifik sularının normalden 2 derece daha sıcak olduğu tespit edildi. Bu anomalinin artarak devam etmesi, ekim-kasım-aralık döneminde 2,5 derecenin üzerine çıkması bekleniyor. Bu da mevcut El Nino’nun, Süper El Nino olması bir yana yüzde 69 ihtimalle kayıtlara en güçlü El Nino olayı olarak geçeceğini gösteriyor.

4- El Nino, hava sıcaklıklarını ve aşırı hava olaylarını nasıl tetikliyor?

Analizler, güçlü bir El Nino’nun küresel ortalama sıcaklığı 0,2 derece artırdığını gösteriyor. Dünya yüzeyinin neredeyse üçte birini kaplayan Pasifik Okyanusu, aynı zamanda atmosfer için dev bir enerji ve nem kaynağı demek. El Nino sırasında deniz yüzeyi ısındıkça buharlaşma da artıyor ve atmosfere daha fazla ısı ve su buharı taşınıyor. Bu da bazı bölgelerde sıcaklıkların artmasına, bazı bölgelerde de güçlü yağış ve fırtına sistemlerinin oluşmasına neden oluyor.

Normalde yoğun yağışların görüldüğü bölgelerden biri olan Batı Pasifik’teki yağış düzeni, El Nino sırasında doğuya doğru kayabiliyor. Bu değişim, atmosferdeki basınç ve rüzgar sistemlerini etkileyebiliyor. Jet akımları ve büyük ölçekli hava dolaşımının buna tepki vermesi, binlerce kilometre uzaktaki bölgelerde bile hava koşullarını değiştirebiliyor.

5- En fazla hangi bölgeler etkilenecek?

El Nino etkileri, en güçlü şekilde tropikal bölgelerde hissediliyor. Her El Nino olayı aynı şiddette etkili olmasa da genellikle Peru ve Ekvador’da daha fazla yağış, sel, heyelan ve kıyı taşkınları, Güney Afrika, Kolombiya, Endonezya ve Avustralya’da kuraklık, Hindistan’da muson yağmurlarında azalma, ABD’nin güneyinde daha yağışlı, kuzeyinde ise daha sıcak koşullar, Brezilya’nın güneyinde sel, kuzeyinde kuraklık görülebiliyor.

El Nino dönemlerinde Atlantik’teki kasırga sezonu ise daha sakin geçiyor.

6- Aşırı hava olayları ve sıcaklık artışı dışındaki etkileri neler?

El Nino’nun, sıcaklığın artmasına neden olduğu bölgelerde orman yangını riski de artıyor. Bunun dışındaki en önemli etki, tarımsal üretimde kendisini gösteriyor. Gerek kuraklık gerekse aşırı yağışlar tarımı ve küresel gıda stoklarını etkiliyor.

7- El Nino ekonomiyi, tarımı ve gıda fiyatlarını ne derece etkiliyor?

Mevcut El Nino’nun etkileri henüz tam anlamıyla kendisini göstermese de geçmiş yıllarda yaşanan El Nino olaylarının küresel ekonomide trilyonlarca dolar kayba neden olduğu düşünülüyor.

Dartmouth College araştırmacılarının 2023’te Science dergisinde yayımladığı bir çalışmaya göre, 1997-98’de etkili olan El Nino, takip eden 5 yıl içinde küresel gelirde yaklaşık 5,7 trilyon dolarlık kayba yol açtı.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) haziran ayında yaptığı uyarıya göre, riskin en yüksek olduğu Güney ve Güneydoğu Asya, Orta Amerika, Karayipler ve Sahel bölgesi ile Güney Afrika’nın geniş kesimlerinde bazı tarım ve mera alanlarında kuraklık görülme olasılığı yüzde 50’nin üzerine çıktı.

Dünya Gıda Programı (WFP), güçlenen El Nino hava olayının 2027 sonuna kadar en az 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvensizliği durumuna sürükleyebileceği uyarısında bulundu.

8- Türkiye, El Nino’dan etkilenecek mi?

Türkiye, El Nino’nun en belirgin etkilerinin görüldüğü bölgeler arasında yer almıyor. El Nino’nun Türkiye ve Akdeniz havzasındaki hava koşullarına etkisi doğrudan değil, atmosferik dolaşım üzerinden ve daha belirsiz biçimde ortaya çıkabiliyor. Akdeniz havzası, El Nino yıllarında genellikle daha sıcak ve daha kurak bir sonbahar-kış eğilimi gösteriyor. Uzmanlar, bu durumun Akdeniz havzasında yer alan Türkiye’de gelecek aylarda sıcaklık anomalilerinin sürmesine ve uzayan bir yangın sezonu nedeniyle orman yangını riskinde artışa neden olabileceğine dikkati çekiyor.

9- El Nino ve La Nina arasındaki fark nedir?

El Nino’nun karşıt fazı olan ve Türkçede “kız çocuğu” anlamına gelen La Nina, ekvatoral Pasifik’teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin altına inmesiyle ortaya çıkıyor ve küresel ortalama sıcaklıkları düşürme eğilimi gösteriyor. El Nino’dan sonra her zaman La Nina şartları hakim olmuyor. Bu iki hava olayı arasındaki geçişte nötr koşullar, yani doğal hava olayları etkisini gösterebiliyor.

10- İklim değişikliği ile El Nino arasında bağlantı var mı?

İklim değişikliği ile daha güçlü El Nino olayları arasındaki ilişki konusunda bilim dünyasında kesin bir görüş birliği bulunmuyor. Ancak son dönemde yapılan çalışmalar, küresel ısınmanın daha güçlü El Nino olaylarına yol açabileceğine işaret ediyor. İngiltere’deki Imperial College London araştırmacılarının yaptığı bir çalışmaya göre, El Nino’nun neden olduğu deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki aşırı değerler, 1960 öncesindeki seviyelerle karşılaştırıldığında yaklaşık yüzde 10 oranında güçlenmiş durumda.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması dünya basınının gündeminde: Üç ülkeden yeni güvenlik mimarisi

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, yalnızca üç ülke arasındaki askeri ve güvenlik ilişkileri açısından değil, Orta Doğu ve İslam dünyasındaki yeni güç dengeleri bakımından da uluslararası kamuoyunun dikkatini çekti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından imzalanan anlaşma, dünyanın önde gelen haber ajansları, televizyon kanalları ve gazetelerinin gündeminde geniş yer buldu.

Uluslararası basında yapılan değerlendirmelerde anlaşmanın özellikle bölgedeki savaşlar, artan güvenlik kaygıları, askeri gerilimler ve küresel ittifak sistemlerinde yaşanan belirsizliklerin arttığı bir dönemde hayata geçirilmesine dikkat çekildi.

Anlaşmanın en önemli hükümlerinden birini ise Türkiye, Suudi Arabistan veya Pakistan’dan herhangi birine yönelik silahlı saldırının üç ülkeye birden yöneltilmiş saldırı olarak kabul edilmesi oluşturuyor.

Reuters: Karşılıklı savunma taahhüdü öne çıkıyor

İngiliz haber ajansı Reuters, gelişmeyi “Orta Doğu’daki kargaşa tırmanırken Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan karşılıklı savunma taahhüdünde bulundu” başlığıyla okuyucularına duyurdu.

Reuters’ın değerlendirmesinde anlaşmanın, bölgesel çatışmaların oluşturduğu güvenlik risklerinin giderek daha fazla hissedildiği bir dönemde önemli Müslüman ülkeleri ortak bir savunma anlayışı etrafında buluşturduğuna dikkat çekildi.

Haberde üç ülkenin karşılıklı güvenlik taahhütlerinin yanı sıra yetkililerin açıklamaları ve uzmanların anlaşmanın bölgesel sonuçlarına ilişkin değerlendirmelerine de yer verildi.

Reuters’ın yaklaşımında özellikle anlaşmanın askeri işbirliğinin ötesine geçerek bölgesel güvenlik mekanizmaları açısından yeni bir model oluşturabileceği ihtimali öne çıktı.

BBC anlaşmanın ayrıntılarını gündemine taşıdı

İngiliz yayın kuruluşu BBC de gelişmeyi “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan savunma anlaşması imzaladı” başlığıyla duyurdu.

BBC’nin haberinde anlaşmanın temel hükümleri, üç ülkenin güvenlik alanındaki ortak yaklaşımı ve yetkililer tarafından yapılan açıklamalar aktarıldı.

Haberde uzman değerlendirmelerine de yer verilerek Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın sahip olduğu siyasi, ekonomik ve askeri kapasitenin oluşturulan yeni mekanizmayı bölgesel açıdan dikkat çekici hale getirdiğine işaret edildi.

CNN: Riyad güçlü Müslüman ülkelerle savunma bağlarını artırıyor

Amerikan yayın kuruluşu CNN ise anlaşmayı bölgedeki askeri gerilimlerle ilişkilendiren bir çerçevede değerlendirdi.

CNN, gelişmeyi “İran ile savaş yaklaşırken Suudi Arabistan, tarihi bir savunma anlaşmasıyla askeri güçleri önde gelen Müslüman ülkelere yöneliyor” başlığıyla manşetine taşıdı.

Haberde Suudi Arabistan’ın güvenlik politikalarında Türkiye ve Pakistan gibi önemli askeri kapasiteye sahip ülkelerle ilişkilerini güçlendirmesinin stratejik önem taşıdığı değerlendirmesi yapıldı.

CNN’nin haberinde anlaşmanın bazı hükümleri ile Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistanlı yetkililerin konuya ilişkin açıklamalarına da geniş yer ayrıldı.

New York Times: Başka ülkelerin katılımına açık olabilir

Amerikan New York Times gazetesi de “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan ortak savunma anlaşması imzaladı” başlığıyla gelişmeyi okuyucularına aktardı.

Gazete, üç ülkenin yetkililerinin anlaşmanın tamamen savunma amacı taşıdığına ilişkin açıklamalarını öne çıkardı.

Yetkililerin, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın herhangi bir ülkeyi hedef almadığını ifade ettikleri belirtilirken, gerekli şartların oluşması durumunda başka ülkelerin de oluşturulan mekanizmaya dahil olabileceğine yönelik açıklamalara dikkat çekildi.

Bu yönüyle anlaşmanın yalnızca Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki mevcut askeri ilişkilerle sınırlı kalmayabilecek daha geniş bir güvenlik yapılanmasının başlangıcı olup olmayacağı da uluslararası basının gündemindeki başlıklardan biri oldu.

Associated Press: Üç bölgesel güç arasındaki işbirliği güçleniyor

The Associated Press (AP) haber ajansı anlaşmayı “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan önemli bir savunma anlaşması imzaladı” başlığıyla duyurdu.

AP’nin haberinde Mekke’de imzalanan anlaşmanın güvenlik endişelerinin arttığı bir dönemde üç önemli bölgesel güç arasındaki işbirliğini pekiştirdiği değerlendirmesi yapıldı.

Türkiye’nin askeri ve savunma sanayisi kapasitesi, Pakistan’ın güçlü askeri yapısı ve Suudi Arabistan’ın bölgedeki ekonomik ve siyasi ağırlığının aynı güvenlik mekanizması içerisinde buluşmasının anlaşmanın önemini artırdığı vurgulandı.

Financial Times: Amaç güvenlik işbirliğini derinleştirmek

İngiliz Financial Times gazetesi de gelişmeyi “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, Mekke’de bir savunma anlaşması imzaladı” başlığıyla haberleştirdi.

Gazetenin değerlendirmesinde üç ülkenin, bölgede devam eden savaşlar ve istikrarsızlıklarla mücadele edebilmek amacıyla güvenlik alanındaki işbirliğini daha ileri seviyeye taşımayı hedeflediği belirtildi.

Anlaşmanın yalnızca olası saldırılara karşı ortak hareket edilmesini değil, savunma politikaları ve askeri kapasitenin geliştirilmesini sağlayabilecek yeni bir işbirliği zemini sunduğu ifade edildi.

Wall Street Journal ABD güvenlik şemsiyesine dikkat çekti

Amerikan Wall Street Journal (WSJ) gazetesi de Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın imzaladığı anlaşmayı bölgedeki değişen güvenlik dengeleri üzerinden değerlendirdi.

Gazete, üç ülkenin uzun süredir devam eden bölgesel kargaşanın ardından güvenliklerini güçlendirebilmek amacıyla daha yakın askeri ilişkilerin temelini attığını kaydetti.

WSJ’nin haberinde anlaşmanın, bölgede yaşanan savaşların yeni güvenlik riskleri oluşturduğu ve Amerika Birleşik Devletleri’nin bölgedeki geleneksel güvenlik şemsiyesinin geleceğine ilişkin soru işaretlerinin arttığı bir ortamda imzalandığı değerlendirmesine yer verildi.

Bu çerçevede Mekke Anlaşması’nın, bölge ülkelerinin güvenlik konusunda kendi aralarında yeni işbirliği modelleri geliştirme arayışlarının önemli örneklerinden biri olabileceğine dikkat çekildi.

Middle East Eye: Üç önemli Müslüman ülke aynı güvenlik şemsiyesinde

Orta Doğu merkezli yayın kuruluşu Middle East Eye ise anlaşmayı “Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan savunma anlaşması imzaladı” başlığıyla haberleştirdi.

Haberde anlaşmanın dünyanın önde gelen Müslüman ülkelerinden üçünü ilk kez kapsamlı bir ortak güvenlik şemsiyesi altında buluşturduğu değerlendirmesi yapıldı.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki askeri ilişkilerin geçmişte farklı alanlarda geliştiği ancak yeni anlaşmayla güvenlik taahhütlerinin çok daha kapsamlı ve kurumsal bir yapıya kavuştuğu vurgulandı.

Al Jazeera: Bölgesel krizlerin ortasında dikkat çeken adım

Katar merkezli Al Jazeera televizyonu da Mekke’deki imza törenini geniş şekilde gündemine taşıdı.

Al Jazeera gelişmeyi “Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye, bölgede karışıklıklar sürerken bir savunma anlaşması imzaladı” başlığıyla duyurdu.

Haberde bölgesel krizler ve askeri gerilimlerin arttığı bir dönemde imzalanan anlaşmanın üç ülke arasındaki güvenlik işbirliğini önemli ölçüde derinleştireceği ifade edildi.

Anlaşmanın yalnızca mevcut tehditlere karşı oluşturulmuş bir düzenleme olmadığı, uzun vadeli askeri ve savunma işbirliğinin altyapısını da oluşturmayı amaçladığına dikkat çekildi.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması ne öngörüyor?

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, herhangi bir ülkeyi doğrudan hedef almayan savunma odaklı bir işbirliği mekanizması olarak tanımlanıyor.

Anlaşmanın temel yaklaşımını ortak güvenlik, külfet paylaşımı, kolektif caydırıcılık ve taraf ülkelerin güvenlik kapasitesinin karşılıklı olarak desteklenmesi oluşturuyor.

Düzenlemeyle bölgesel ve küresel barışın, istikrarın ve refahın korunmasına yönelik üç ülkenin mevcut taahhütlerinin daha güçlü hale getirilmesi hedefleniyor.

Bir ülkeye saldırı üç ülkeye saldırı sayılacak

Anlaşmanın en dikkat çekici maddesi kolektif savunmaya ilişkin hüküm oldu.

Buna göre Türkiye, Suudi Arabistan veya Pakistan’dan herhangi birine yönelik silahlı saldırı, anlaşmaya taraf olan üç ülkeye yönelik saldırı olarak değerlendirilecek.

Bu düzenleme, tarafların herhangi bir dış saldırı veya ciddi güvenlik tehdidi karşısında birbirlerinin yanında yer almalarına yönelik güçlü bir siyasi ve askeri taahhüt anlamına geliyor.

Aynı zamanda olası saldırılara karşı caydırıcılığın artırılması ve taraf ülkelerin ortak hareket edebilme kapasitesinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Savunma sanayisinde yeni dönem

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın önemli başlıklarından birini savunma sanayisi işbirliği oluşturuyor.

Anlaşmayla taraf ülkeler arasında mevcut savunma ilişkilerinin daha ileri seviyeye taşınması ve savunma sanayisi alanında ortak kapasitenin geliştirilmesi hedefleniyor.

Türkiye’nin son yıllarda geliştirdiği savunma sanayisi altyapısı, Pakistan’ın askeri kapasitesi ve Suudi Arabistan’ın savunma yatırımları dikkate alındığında bu alandaki işbirliğinin anlaşmanın en önemli boyutlarından birini oluşturması bekleniyor.

Üç ülkenin ortak projeler, teknoloji paylaşımı ve savunma sistemleri alanındaki işbirliğinin geliştirilmesine yönelik yeni imkanlar oluşturması da anlaşmanın uzun vadeli sonuçları arasında gösteriliyor.

Askeri birlikte çalışabilirlik artırılacak

Anlaşmanın bir diğer hedefi de Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan silahlı kuvvetlerinin birlikte hareket edebilme kapasitesini geliştirmek.

Askeri birlikte çalışabilirlik; eğitim, tatbikat, operasyonel koordinasyon, askeri planlama ve savunma sistemlerinin uyumu gibi çok sayıda alanı kapsıyor.

Bu kapsamda ülkelerin mevcut askeri işbirliğinin daha kurumsal hale getirilmesi ve ortak tehditler karşısında daha hızlı koordinasyon sağlanabilmesi amaçlanıyor.

Bölgesel güvenlik dengeleri açısından kritik anlaşma

Uluslararası basında yer alan değerlendirmelerin ortak noktasını, anlaşmanın son derece hareketli bir jeopolitik dönemde imzalanmış olması oluşturuyor.

Orta Doğu’daki çatışmaların yayılma ihtimali, bölgesel güçler arasındaki askeri rekabet, enerji güvenliği ve küresel güçlerin bölge politikalarındaki değişimler ülkeleri yeni güvenlik arayışlarına yöneltiyor.

Bu ortamda Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında kurulan kolektif savunma mekanizması, üç ülkenin yalnızca ikili ilişkiler üzerinden değil, çok taraflı ve kurumsal bir güvenlik modeli üzerinden hareket etmek istediğinin önemli göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor.

İslam dünyasında yeni güvenlik modeli tartışması

Anlaşmanın uluslararası medyada geniş yankı bulmasının nedenlerinden biri de üç ülkenin İslam dünyasındaki ağırlığı.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın aynı mekanizma içerisinde ortak güvenlik ve savunma taahhüdü altına girmesi, gelecekte İslam dünyasında daha geniş kapsamlı güvenlik işbirliklerinin gündeme gelip gelmeyeceği tartışmasını da beraberinde getirdi.

Üç ülkenin anlaşmanın başka devletlere karşı oluşturulmuş bir ittifak olmadığını özellikle vurgulaması ise kurulmak istenen mekanizmanın savunma ve caydırıcılık eksenli olduğuna yönelik mesaj olarak değerlendiriliyor.

Anlaşmaya ilerleyen süreçte başka ülkelerin katılımına imkan tanınabileceğine ilişkin açıklamalar da Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın gelecekte daha geniş bir yapıya dönüşebilme potansiyeline ilişkin tartışmaları güçlendiriyor.

Gözler anlaşmanın uygulanma sürecinde

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın imzalanmasının ardından uluslararası kamuoyunun dikkatinin bundan sonraki uygulama sürecine çevrilmesi bekleniyor.

Özellikle ortak askeri tatbikatlar, savunma sanayisi projeleri, askeri eğitim programları ve operasyonel koordinasyona ilişkin atılacak adımlar anlaşmanın sahadaki etkisini belirleyecek.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın anlaşma kapsamında oluşturacağı mekanizmalar, yalnızca üç ülke arasındaki ilişkileri değil, Orta Doğu, Güney Asya ve daha geniş İslam coğrafyasındaki güvenlik tartışmalarını da yakından ilgilendirecek.

Uluslararası basının anlaşmaya gösterdiği yoğun ilgi ise Mekke’de atılan imzaların sıradan bir askeri işbirliği adımının ötesinde, bölgesel güvenlik mimarisini etkileyebilecek stratejik bir gelişme olarak değerlendirildiğini ortaya koyuyor.

Etimesgut Belediye Başkanı Erdal Beşikçioğlu’nun emniyet ifadesi tamamlandı

Ankara Batı Cumhuriyet Başsavcılığı Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosu tarafından Etimesgut Belediyesine yönelik yürütülen soruşturma kapsamında gözaltına alınan Belediye Başkanı Erdal Beşikçioğlu’nun Ankara Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğündeki ifade işlemleri tamamlandı.

Beşikçioğlu’na ifadesinde “rüşvet”, “ihaleye fesat karıştırma”, “irtikap” ve “edimin ifasına fesat karıştırma” suçlamaları yöneltildi. Etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanmak istemediğini belirten Beşikçioğlu, gelir kaynaklarının belediye başkanlığı maaşı, Tatbikat Sahnesi’nden elde edilen bilet gelirleri, oyunculuk faaliyetleri ve telif ödemelerinden oluştuğunu söyledi.

İhalelerde görev ve yetkisinin bulunmadığını savundu

Etimesgut Belediyesince gerçekleştirilen ihalelerdeki görev ve yetkisine ilişkin soruları yanıtlayan Beşikçioğlu, doğrudan kendisine bağlı birimlerin Özel Kalem, İç Denetim ve Teftiş müdürlükleri olduğunu ifade etti.

Belediye başkanının genel denetim, gözetim ve temsil görevi bulunduğunu belirten Beşikçioğlu, belediyede bulunmadığı zamanlarda başkan vekillerinin kurumu temsil ettiğini söyledi.

Beşikçioğlu, belediye tarafından yapılan ihalelerde herhangi bir görev ve yetkisinin bulunmadığını, piyasa fiyat araştırmalarına da katılmadığını savundu.

“Usulsüzlükler iç denetimle ortaya çıkarıldı”

Beşikçioğlu, Sayıştay raporlarına konu olan bazı usulsüzlüklerin kendi talimatıyla başlatılan iç denetim çalışmaları sonucunda ortaya çıkarıldığını dile getirdi.

Şüpheli bir durumla karşılaşılması halinde İç Denetim biriminin gerekli araştırmayı yaptığını, hazırlanan rapora göre ihtiyaç duyulması durumunda Teftiş Müdürlüğünün devreye girdiğini belirten Beşikçioğlu, tespit edilen usulsüzlüklerle ilgili savcılıklara başvuruda bulunduklarını söyledi.

“Behzat Ç. çekimleri belediyeyi zarara uğratmadı”

“Behzat Ç.” dizisinin çekimlerinde belediyenin imkânlarının kullanıldığı yönündeki iddialara da cevap veren Beşikçioğlu, yapım şirketinin belediyeye ödeme yaptığını savundu.

Dizinin çekimlerinin Etimesgut’un tanıtımına katkı sunduğunu ifade eden Beşikçioğlu, belediyenin bu süreçte herhangi bir zarara uğratılmadığını ileri sürdü.

İhaleye katılan şirketlerle bağlantısı olmadığını söyledi

Soruşturma kapsamında ele geçirilen dijital materyallerde yer aldığı belirtilen ihale ve alım işlemlerine ilişkin soruları yanıtlayan Beşikçioğlu, belediyenin ihalelerine katılan şirketleri tanımadığını ve bu şirketlerle herhangi bir bağlantısının bulunmadığını öne sürdü.

Beşikçioğlu, söz konusu dijital materyallerde kendi adı veya hakkında hazırlanmış herhangi bir belge bulunmadığını belirterek, görev alanında ihale süreçleri ile teknik şartname hazırlanmasının yer almadığını ifade etti.

Sayıştay raporlarında kendisine yöneltilmiş bir suçlama bulunmadığını savunan Beşikçioğlu, soruşturmada etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanan belediye çalışanı Serkan Kozan’ın, kendisi belediye başkanı olmadan önce de mutemetlik ve piyasa araştırması işlemleri yaptığının dijital kayıtlarda görüldüğünü söyledi.

Beşikçioğlu ayrıca Kozan’ın daha önce yemekhane ücretlerini zimmetine geçirdiğinin tespit edildiğini ileri sürdü.

225 bin liralık para transferini açıkladı

Belediye Başkan Yardımcısı Mutlu Kerimoğlu tarafından hesabına gönderilen 225 bin liraya ilişkin soru üzerine Beşikçioğlu, para transferinin yapıldığı tarihte yurt dışında olduğunu belirtti.

Otele giriş sırasında kredi kartının limitinde sorun yaşandığını ve otelin nakit ödeme kabul etmediğini ifade eden Beşikçioğlu, Kerimoğlu’ndan borç istediğini söyledi. Gönderilen tutarı kredi kartına yatırarak limitini açtırdığını belirten Beşikçioğlu, Türkiye’ye döndükten sonra parayı geri ödediğini savundu.

Konser organizasyonuna ilişkin iddiaları reddetti

Bir konser organizasyonuyla bağlantılı rüşvet ve irtikap iddiaları kapsamında dosyaya giren ses kayıtları da Beşikçioğlu’na soruldu.

Konserle ilgili iş ve işlemlerin kendisine bağlı birimler tarafından yürütülmediğini belirten Beşikçioğlu, ses kayıtlarında “başkan” olarak geçen kişinin kendisi değil, Belediye Başkan Yardımcısı Mutlu Kerimoğlu olduğunu öne sürdü.

Beşikçioğlu, kayıtlarla ilgili ifadesinde şirketin organizasyondan zarar ettiğini, bilet satışlarının beklenen seviyeye ulaşmadığını ve zararın belediyeden tahsil edilmesi amacıyla bazı beyanlarda bulunulduğunu düşündüğünü söyledi.

Konser nedeniyle alınan işgaliye bedelinin belediyeye ait hesaplara yatırıldığını belirten Beşikçioğlu, şirkete veya şirket yetkililerinin tanıdıklarına iş verilmesi yönünde herhangi bir talimat ya da yönlendirmede bulunmadığını savundu.

Kerimoğlu ile yazışmaları soruldu

Beşikçioğlu’nun cep telefonunda Belediye Başkan Yardımcısı Mutlu Kerimoğlu ile yaptığı belirlenen yazışmalar da ifade sırasında gündeme geldi.

Kendisine iletilen bir şikâyeti Kerimoğlu’na göndermesinin nedeninin, ilgili konunun imar alanına girmesi olduğunu belirten Beşikçioğlu, vatandaşlardan gelen şikâyet ve sorunları belediye başkan yardımcılarının sorumluluk alanlarına göre ilettiğini söyledi.

“Suçlamalar maddi delillerle desteklenmedi”

Hakkındaki suçlamaları reddeden Beşikçioğlu, Sayıştay raporlarının suç duyurusu bölümlerinde ve bilirkişi raporlarında kendisine yönelik herhangi bir isnat bulunmadığını savundu.

Dosyadaki ses kayıtlarında kendisine ait bir konuşma yer almadığını ileri süren Beşikçioğlu, belediyedeki işlerin mevzuata uygun yürütülüp yürütülmediğinin denetlenmesi için İç Denetim ve Teftiş müdürlüklerini harekete geçirdiğini söyledi.

Beşikçioğlu, şüpheliler arasında yalnızca Mutlu Kerimoğlu ile belediyedeki görevlerinden önceye dayanan bir tanışıklığı ve dostluğu bulunduğunu, diğer belediye çalışanlarını ise belediye başkanı olduktan sonra tanıdığını ifade etti.

Şüpheli şirket sahipleri ve yetkilileriyle iletişiminin veya para transferinin bulunmadığını belirten Beşikçioğlu, mal varlığının belediye başkanlığı öncesindeki ticari faaliyetleri ile miras yoluyla elde edildiğini savundu.

55 şüpheli adliyeye sevk edildi

Etimesgut Belediyesine yönelik yürütülen soruşturma kapsamında gözaltına alınan 55 şüphelinin emniyetteki işlemleri tamamlandı.

Sağlık kontrolünden geçirilen şüpheliler, Ankara Batı Adliyesine sevk edildi. Şüphelilerin soruşturmayı yürüten savcıya ifade vermeleri bekleniyor.

Soruşturmanın geçmişi

Ankara Batı Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturmada, Etimesgut Belediyesince gerçekleştirilen bazı ihalelerde usulsüzlük yapıldığı, sahte belgeler düzenlendiği, otopark kiralama işlemleri ile inşaat projelerinin imar ve ruhsat süreçlerinde menfaat sağlandığı iddia edilmişti.

Sayıştay raporları, etkin pişmanlık kapsamında verilen ifadeler, müşteki beyanları, CİMER başvuruları, ses ve görüntü kayıtları ile MASAK ve HTS analizleri doğrultusunda yürütülen soruşturmada, Erdal Beşikçioğlu’nun da aralarında bulunduğu 42 belediye görevlisi ile 13 firma yetkilisi gözaltına alınmıştı.

Şüpheliler hakkında “suç işlemek amacıyla örgüt kurma ve yönetme”, “örgüte üye olma”, “zimmet”, “rüşvet”, “irtikap”, “ihaleye fesat karıştırma” ve “edimin ifasına fesat karıştırma” suçlarından soruşturma yürütülüyor.

İklim değişikliği güvenlik politikalarını dönüştürüyor

Küresel ölçekte etkisini her geçen yıl daha fazla hissettiren iklim değişikliği, ülkelerin güvenlik ve savunma politikalarında da yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Aşırı hava olayları, enerji arz güvenliği, kritik altyapıların korunması, göç hareketleri, afet yönetimi ve askeri operasyonların sürdürülebilirliği, artık savunma planlamalarının temel başlıkları arasında yer alıyor.

Bu süreçte “yeşil savunma” ve “yeşil ordu” kavramları, uluslararası güvenlik gündeminde öne çıkan konular arasında bulunuyor. Özellikle NATO ve Avrupa Birliği üyeleri başta olmak üzere birçok ülke, askeri kapasiteyi çevresel sürdürülebilirlik ve enerji verimliliğiyle birlikte ele alan yeni stratejiler geliştiriyor.

İstanbul Galata Üniversitesi Sanat ve Sosyal Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Elif Habip, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, iklim değişikliğinin artık yalnızca çevre politikalarının konusu olmadığını belirterek, güvenlik politikalarının da bu dönüşümden doğrudan etkilendiğini ifade etti.

“Yeşil ordu” ve “yeşil savunma” farklı ölçeklerde ele alınıyor

Habip, “yeşil ordu” ve “yeşil savunma” kavramlarının kapsam bakımından birbirinden ayrıldığını söyledi. Yeşil ordunun daha çok orduların enerji tüketimini azaltması, karbon emisyonlarını düşürmesi ve çevresel etkilerini minimize etmesine odaklandığını belirten Habip, yeşil savunmanın ise çok daha geniş bir dönüşüm alanını ifade ettiğini kaydetti.

Habip, “Yeşil ordu, orduların enerji tüketimini azaltması, karbon emisyonlarını düşürmesi ve çevresel etkilerini minimize eden uygulamaları ifade ederken yeşil savunma ise savunma sanayisi, askeri üsler, lojistik sistemler ve savunma teknolojilerini kapsayan daha geniş ölçekli bir dönüşüm yaklaşımıdır.” dedi.

Bu dönüşümün askeri kapasiteyi zayıflatmayı değil, tam tersine daha verimli, dayanıklı ve sürdürülebilir bir savunma sistemi kurmayı amaçladığını vurgulayan Habip, iklim değişikliğinin askeri operasyonları da doğrudan etkileyen bir faktör haline geldiğini dile getirdi.

NATO ve AB yeşil savunmaya yöneliyor

İklim değişikliğinin askeri operasyonları zorlaştırması, enerji bağımlılığını artırması ve kritik altyapılar üzerinde yeni riskler oluşturması nedeniyle NATO ve Avrupa Birliği’nin yeşil savunma yaklaşımını giderek daha fazla benimsediğini belirten Habip, bu alanın artık güvenlik stratejilerinin ayrılmaz bir parçası haline geldiğini söyledi.

Habip, “Yeşil savunma yaklaşımı orduların daha verimli, daha dayanıklı ve daha sürdürülebilir bir hale gelmesini hedefliyor. Bu yüzden de yeşil savunma artık sadece çevre politikalarını değil güvenlik stratejilerini de şekillendiriyor.” ifadelerini kullandı.

Rusya-Ukrayna savaşıyla birlikte Avrupa’nın enerji bağımlılığının daha görünür hale geldiğini hatırlatan Habip, bu durumun yeşil savunma ve enerji dayanıklılığına yönelik çalışmaları hızlandırdığını belirtti.

“NATO 2010’da iklim değişikliğini güvenlik krizi olarak tanımladı”

Habip, NATO’nun iklim değişikliğini güvenlik alanında ele alma sürecinin yeni olmadığını belirterek, 2010 yılında iklim değişikliğinin bir güvenlik krizi olarak tanımlandığını hatırlattı.

Bu yıl hem NATO Zirvesi’nin hem de COP31’in Türkiye’de gerçekleştirilecek olmasının Türkiye açısından stratejik önem taşıdığını dile getiren Habip, Türkiye’nin savunma sanayisi, yenilenebilir enerji kapasitesi ve iklim diplomasisi alanındaki konumunun daha fazla öne çıkacağını ifade etti.

Habip, şunları kaydetti:

“Bu yıla geldiğimizde, hem NATO zirvesi hem COP31 Türkiye’de gerçekleşecek. Bu durum aslında Türkiye’nin ittifak içindeki stratejik konumunu da göstermesi açısından önemli. Zirvenin ana gündemlerinde savunma kapasitesi, caydırıcılık ve güvenlik olsa bile iklim değişikliği, enerji dayanıklılığı ve kritik altyapıların korunması başlıklarının da NATO’nun gündeminde yer alacağını düşünüyorum. Özellikle Türkiye’nin gelişen savunma sanayisi, COP31 paralelindeki yenilenebilir enerji potansiyeli ve yeşil savunma alanında da öncü ülkelerden biri olarak NATO zirvesinde ön plana çıkacağını gösteriyor.”

Orduların görev alanı genişliyor

İklim krizinin orduların görev alanını da genişlettiğine dikkati çeken Habip, askeri yapıların artık yalnızca savaş ve caydırıcılık göreviyle sınırlı kalmadığını söyledi. Habip’e göre ordular, afet yönetimi, insani yardım, tahliye operasyonları ve kritik altyapıların korunması gibi alanlarda da daha aktif rol üstleniyor.

Sel, taşkın, kuraklık, aşırı sıcaklar ve yangınlar gibi iklim kaynaklı afetlerin askeri üsleri, lojistik hatları ve operasyonel kabiliyetleri doğrudan etkileyebileceğini belirten Habip, NATO’nun bu nedenle enerji verimliliği ve çevresel sürdürülebilirliği askeri etkinliğin tamamlayıcı unsurları arasında gördüğünü söyledi.

Habip, “Orduların ya da NATO merkezlerinin iklim değişikliğine bağlı aşırı hava olayları arasında yer alan sel ve taşkınlar nedeniyle sular altında kalması ihtimalini bir tehdit olarak değerlendiriyorlar. Bunun yanı sıra orduların enerji bağımlılığını düşürerek daha esnek ve güvenli operasyonlar gerçekleştirilmesini sağlamak istiyorlar.” dedi.

Askeri teknolojilerde sürdürülebilirlik arayışı

NATO’nun son dönemde iklim alanındaki çalışmalarına da değinen Habip, karbon salımını azaltma, enerji verimliliğini artırma ve alternatif yakıt kullanımı gibi alanlarda çeşitli programların desteklendiğini belirtti.

Habip, NATO’nun burs programları ve araştırma destekleriyle bu alanda yetişecek uzmanları teşvik ettiğini aktararak, askeri jetlerde biyolojik ya da atık kaynaklı yakıtların kullanılması gibi projelere destek sağlandığını söyledi.

NATO’nun çevresel sürdürülebilirlik ile askeri etkinliği birbirini tamamlayan iki unsur olarak değerlendirdiğini belirten Habip, enerji verimli askeri üsler, taşınabilir güneş enerjisi sistemleri, askeri araçlara entegre güneş panelleri ve hibrit jeneratörler gibi uygulamaların giderek yaygınlaştığını ifade etti.

ABD ve Avrupa’da yeşil savunma çalışmaları hız kazandı

Yeşil savunma alanında ABD, Birleşik Krallık, Almanya, Hollanda ve İskandinav ülkelerinin öne çıktığını belirten Habip, ülkelerin önceliklerinin kendi güvenlik ihtiyaçlarına göre şekillendiğini söyledi.

Habip’e göre ABD, savunma alanında dışa bağımlılığı azaltmaya ve enerji dayanıklılığını güçlendirmeye odaklanırken, Avrupa ülkeleri uzun yıllardır benimsedikleri iklim politikaları doğrultusunda karbon emisyonlarını azaltan savunma teknolojilerine ağırlık veriyor.

Bu çerçevede yenilenebilir enerji kullanımı, lojistik sistemlerin daha verimli hale getirilmesi, askeri üslerin enerji bağımlılığının azaltılması ve savunma sanayisinde çevresel standartların yükseltilmesi öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.

Türkiye için yeni fırsat alanı

Türkiye’nin bulunduğu coğrafi ve stratejik konum nedeniyle iklim değişikliği kaynaklı çevresel güvenlik risklerini dikkate alması gerektiğini vurgulayan Habip, Türkiye’nin savunma sanayisindeki gelişimiyle yeşil savunma alanında önemli fırsatlara sahip olduğunu söyledi.

Habip, Türkiye’nin güçlü savunma sanayisi, yenilenebilir enerji potansiyeli ve COP31 süreciyle birlikte bu alanda bölgesel bir teknoloji merkezi olabileceğini ifade etti.

Habip, “Türkiye’nin güçlü savunma sanayisi, özellikle COP31 paralelinde yaptığı yatırımlar, yenilenebilir enerji kapasitesini bir araya getirmesi yeşil ordu alanında da Türkiye’ye önemli fırsatlar sunuyor. Bu dönüşüm hem Türkiye’nin ulusal güvenliğini güçlendirecek hem de Türkiye’yi bu alanda bölgesel bir teknoloji merkezi haline getirecek. Biz şu an İtalya’ya, Polonya’ya, farklı ülkelere BAYKAR ve benzeri savunma şirketleri üzerinden savunma ürünleri ve araçları satmaya başladık. Bu da bunun bir göstergesi.” diye konuştu.

Güvenlik anlayışı önümüzdeki 20 yılda değişecek

Habip, önümüzdeki 20 yılda güvenlik anlayışının daha geniş bir çerçevede ele alınacağını belirtti. İklim krizi, enerji kesintileri, doğal afetler, gıda ve su güvenliği, göç hareketleri ve kritik altyapıların korunması gibi başlıkların savunma politikalarının merkezine yerleşeceğini kaydetti.

Bu süreçte enerji güvenliği, iklim dayanıklılığı, afetlere hazırlık kapasitesi ve yeşil ordu yaklaşımının ülkelerin savunma stratejilerinde temel unsurlar haline geleceğini ifade eden Habip, iklim değişikliğinin mevcut jeopolitik ve askeri riskleri artıran bir “tehdit çarpanı” olduğunu söyledi.

“Yeşil savunma savaşları ortaya çıkaran değil, engelleyen bir unsur”

Yeşil dönüşümün yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve stratejik bir zorunluluk olduğunu vurgulayan Habip, ülkelerin savunma yatırımlarını sürdürülebilirlik ekseninde yeniden değerlendirmesi gerektiğini dile getirdi.

Habip, yeşil savunma yaklaşımının savaşları teşvik eden değil, riskleri azaltan ve caydırıcılığı güçlendiren bir unsur olduğunu belirterek sözlerini şöyle tamamladı:

“Yeşile yatırım yapmamız gerekiyor. İkinci nokta ise yeşil ordudan daha çok yeşil savunmaya yönelmek. Kendimizi ve sınırlarımızı koruma odaklı olup savaşmak odaklı olmadığımızda ve yatırımlarımızı bu noktaya evirdiğimizde bu yatırımlar bir süre sonra amortisman açısından da ülkelere maddi katkılar sağlayacak. Bu yüzden de bence yeşil yatırımlar, yeşil ordu ve yeşil savunma, savaşları ortaya çıkaran değil de savaşları engelleyen unsurlardır.”

Tahran-Washington mutabakatı Lübnan’daki dengeleri nasıl etkileyecek?

Mustafa Yetim

İSTANBUL

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa Yetim, İsrail’in Lübnan’daki saldırılarının amacını ve son durumu analiz için kaleme aldı.


Amerika Birleşik Devletleri-İsrail ortaklığında İran’a karşı başlatılan işgal girişiminde, son dönemde yoğunlaşan yatışma ve nihai olarak anlaşma süreçlerine rağmen, bu işgalin en çatışmalı alanlarından biri olan Lübnan cephesinde belirgin bir durulma söz konusu değildir.

Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında sağlanan mutabakatın yanı sıra İsrail ile Lübnan arasında başlatılan doğrudan görüşmelere rağmen İsrail, Lübnan’ın güneyindeki saldırılarını sürdürüyor. Bu bağlamda, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında yapılan anlaşmada tarafların derin görüş ayrılığı yaşadığı Hürmüz meselesi, nükleer enerji ve nükleer silah konusu ile İran varlıklarının serbest bırakılması gibi başlıkların yanında, Lübnan cephesinde ateşkes ve sonrasında kalıcı barış süreci de karmaşıklığını koruyor.

İran tarafı, Amerika Birleşik Devletleri ile imzalanan mutabakat anlaşmasına Lübnan’ın da dahil edilmesi ve İsrail’in Lübnan’daki işgalini sonlandırması gibi konuları da ekledi. Buna karşılık İsrail, Lübnan’ı baskı yoluyla bu sürecin dışında tutmak istemektedir. Bu durum, son dönemde Lübnan’a yönelik söylemlerinde Hizbullah unsurunu ön plana çıkararak Lübnanlıların yaşadığı yıkım, işgal ve çatışma iklimini Hizbullah’a bağlayan Başbakan Binyamin Netanyahu’nun ifadelerinde de görülmektedir.

Lübnan’da farklı statüko inşası mümkün mü?

İsrail’in işgal ettiği bazı Lübnan tepeleri ve Şeba Çiftlikleri ile Lübnan’da 2000’e kadar süren İsrail işgalini gerekçe gösteren Hizbullah, bu süreçte tüm silahsızlanma çağrılarını İsrail’in işgali sonlandırması şartına bağlamış ve kendisini 1989 Taif Anlaşması ile tasfiyesi öngörülen bir milis güç olarak değil, direniş hareketi olarak tanımlamıştır.

7 Ekim 2023 sonrası süreçte İsrail, Güney Lübnan bölgesindeki işgal ağını genişletmiştir. Sonrasında imzalanan ateşkes anlaşmasıyla iki aktör arasındaki çatışmalar durmasına rağmen İsrail, mevcut Kefr Şuba ve Şeba Çiftlikleri işgaline 5 önemli tepeyi daha eklemiştir. Bu durum, İsrail’in Gazze’den başlayarak Lübnan-Suriye hattında işgal bölgelerini birleştirme ve burada kendisinin desteklediği aktörler üzerinden hegemonya tesis etme amacı taşıdığı şeklinde yorumlanmıştır.

Dolayısıyla İsrail, Yahudi radikalizmi çerçevesinde arzuladığı bölgesel hegemonya düzeninde işgal rejimlerini sonlandırmadığı gibi bu rejimleri birleştirme ve genişletme yönünde bir eğilim göstermiştir. Güney Lübnan ve Kuzey İsrail hattında uzun yıllardır Hizbullah ile İsrail arasında var olan ve İran tarafından da örtülü şekilde desteklenen geleneksel statükoyu Gazze soykırımı sonrasında değiştirme çabaları, İran’a yönelik işgal girişiminden sonra çok daha radikal biçimde yoğunlaşmıştır. Bu bağlamda İsrail, Güney Lübnan işgal bölgesi planını açıklayarak ve Lübnan’da kalıcı işgal süreçlerini Hizbullah’ın varlığını gerekçe göstererek dile getirerek 7 Ekim öncesine dönmeyeceğine işaret etmiştir.

Bu çerçevede İsrail, nisan ayında Güney Lübnan’ın 10 kilometre derinliğinde “İleri Savunma Hattı” ilan ederek işgal ettiği bölgeyi Hizbullah ile arasında tampon alan olarak tanımlamıştır. Bu alanla da yetinmeyen işgal rejimi, sonrasında askeri operasyonlarını Birleşmiş Milletler tarafından saldırmazlık ve çatışmasızlık alanı olarak bilinen Litani Nehri’ne taşımıştır. Daha sonra İsrail, işgalini Beyrut’un 50 kilometre güneyinde bulunan Zehrani Nehri’ne kadar genişletmiştir. Böylelikle Suriye’de Hermon Dağı’nda genişleyerek devam eden ve Şam’a yaklaşarak tehdit oluşturan İsrail yönetimi, bölgenin diğer önemli başkentlerinden Beyrut’u da Zehrani Nehri ötesine yaydığı işgal rejimiyle tehdit etmektedir.

İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla şekillendirmeye çalıştığı yeni statükonun izleri, bölgede giderek genişleyen ve kalıcı hale gelen işgal pratiklerinde görülebilir.

Bu noktada, Suriye konusunda nüfuz, konum ve etki açısından önemli mevzi kaybeden İran yönetiminin, Lübnan’da da benzer bir süreç yaşamamak amacıyla İsrail’in buradaki işgalini en az kendisine yönelik saldırılar kadar hayati gördüğü ve geleneksel statükoya dönülmesini hedeflediği söylenebilir. Diğer bir ifadeyle mesele yalnızca Hizbullah ile İran arasındaki köklü bağlardan ibaret değildir. İran, Hizbullah’ı aynı zamanda İsrail’i Lübnan sahasında sınırlandıran ve caydıran önemli bir unsur olarak görmektedir. Bu hattın zayıflaması ya da çökmesi halinde, son çatışmaların da gösterdiği üzere, Direniş Ekseni’nin merkezi konumundaki Tahran kendisini doğrudan varoluşsal bir riskle karşı karşıya görmektedir. Bu nedenle İran, kendi güvenliği ile Hizbullah’ın varlığını büyük ölçüde iç içe geçmiş unsurlar olarak değerlendirmektedir.

Diğer taraftan, İsrail’in oluşturmaya çalıştığı statükodan vazgeçme niyetinde olmadığı düşünüldüğünde, tarafların hangi noktada “yeni oyun kuralları” ortaya koyabileceği belirsizliğini korumaktadır. Meselenin İsrail-İran arasındaki bölgesel ve Amerika Birleşik Devletleri boyutuyla küresel anlamının yanı sıra, Hizbullah’ın yaşadığı yüksek düzeydeki yıkım, maliyet ve kayıplara rağmen özellikle son dönemde kullandığı birinci şahıs görüşlü dronlarla İsrail’in Güney Lübnan işgaline önemli bir meydan okumada bulunması da sahadaki denklemlerde etkili olmaktadır. Bu minvalde direnç ve moral kazanan Hizbullah’ın, Lübnan cephesinde İsrail’e karşı en azından işgali yavaşlatma ve maliyetini artırma noktasında süreç uzadıkça daha fazla kapasite gösterdiği söylenebilir.

Lübnan hükümetinin süreçteki rolü

Bu temel çelişkilerin ve çatışmaların gölgesinde İsrail ile Lübnan hükümeti arasında süren müzakerelerin ve uzun aradan sonra gerçekleştirilen doğrudan görüşmelerin de sahadaki Hizbullah-İsrail çatışmalarının dinamikleri ile İran-Amerika Birleşik Devletleri arasında imzalanan mutabakatın seyrine yakından bağlı olduğu açıktır.

Bu noktada İsrail, Lübnan’ın maruz kaldığı işgal ve çatışma sürecinin sorumluluğunu Hizbullah’a yüklemektedir. Ancak İsrail’in Lübnan’a yönelik işgal politikalarının Hizbullah’ın ortaya çıkışından önceye dayanması ve Lübnan hükümetiyle yürütülen görüşmelere rağmen yayımladığı çeşitli haritalarla yalnızca karasal değil, deniz yetki alanlarına ilişkin egemenlik haklarını da tartışmaya açması, Netanyahu’nun söylemlerinin Lübnan kamuoyunda Hizbullah ve İran karşıtlığını güçlendirmeyi ve mevcut politikalarına meşruiyet zemini oluşturmayı amaçladığını düşündürmektedir.

Hizbullah’ın da onay verdiği ve Lübnan hükümetiyle imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmaya rağmen, İsrail’in açıkladığı ileri savunma hattı haritasına Lübnan’ın deniz alanlarını da dahil etmesi, işgal politikalarının yalnızca kara sahasıyla sınırlı olmadığını göstermektedir. Bu durum, İsrail’in Filistin’den Suriye’ye uzanan işgal pratiğiyle birlikte Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları, enerji rekabeti ve bölgesel kutuplaşma dinamikleri bağlamında da değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Sonuç olarak, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında imzalanan İslamabad Mutabakat Anlaşması’nın statüko ve yeni oyun kuralları inşa etme bakımından en çetin alanlarından birini Lübnan cephesi oluşturmaktadır. Mevcut İsrail-Lübnan görüşmelerine rağmen İsrail’in saldırıları devam etmektedir. Bu bağlamda, Hizbullah’ı işgal ve Lübnan’daki yıkımın gerekçesi olarak sunan Netanyahu hükümetinin, hegemonik amaçlar çerçevesinde Levant’ta İsrail merkezli bir hiyerarşi tesis etmeyi, diğer aktörleri ise çözülmüş ve kaotik halde bırakmayı tercih ettiği gözden kaçmamalıdır.

[Doç. Dr. Mustafa Yetim, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Öğretim Üyesidir.]