AFAD’ın Obruk Duyarlılık Haritası’nda saha çalışmaları tamamlandı: Konya Kapalı Havzası’nda 741 obruk kayıt altında

Konya Kapalı Havzası’nda iklim değişikliği, kuraklık ve kontrolsüz yer altı su kullanımıyla birlikte giderek daha fazla gündeme gelen obruklara yönelik yürütülen kapsamlı çalışmada önemli bir aşama tamamlandı.

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından yürütülen Obruk Duyarlılık Haritası çalışması kapsamında Konya, Karaman ve Aksaray’da toplam 741 obruk kayıt altına alındı. Saha çalışmaları tamamlanırken, mevcut obrukların çap ve derinliklerindeki değişimler de güncel envantere işleniyor.

Çalışmanın tamamlanmasının ardından hazırlanacak haritanın kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.

741 obruğun 704’ü Konya’da

Hazırlanan envantere göre, Konya Kapalı Havzası’nda tespit edilen 741 obruğun 704’ü Konya’da, 29’u Karaman’da, 8’i ise Aksaray’da bulunuyor.

Konya’daki 704 obruğun 390’ı kuyu tipi obruk sınıfında değerlendiriliyor.

Kent genelinde 14 ilçede obruk oluşumu kayıt altına alınırken, Karapınar açık ara ilk sırada yer alıyor. İlçede toplam 572 obruk tespit edildi.

Bu rakam, Konya’daki toplam obrukların çok büyük bölümünün Karapınar sınırları içerisinde bulunduğunu ortaya koyuyor.

Obruk oluşumları 2010’dan sonra hızlandı

Konya’daki obruk kayıtları incelendiğinde, özellikle 2010 sonrasında oluşum hızının belirgin şekilde arttığı görülüyor.

Kentte ilk obruk kaydı 1972 yılına uzanıyor. 1972, 1977, 1983 ve 1985 yıllarında birer obruk kayda geçerken, 1995 ve 2000 yıllarında ikişer obruk oluştu.

2002’de 3, 2003’te 1, 2005’te 2, 2006’da 9, 2007’de 7, 2008’de 6 ve 2009’da 7 obruk meydana geldi.

Envanter verilerine göre 2010 yılıyla birlikte obruk oluşumlarında ciddi artış başladı.

2010 yılında 20, 2011’de 12, 2012’de 5, 2013’te 32 obruk oluştu. 2014’te 6, 2015’te 5, 2016’da 30, 2017’de 9 ve 2018’de 16 obruk kayıtlara geçti.

2019’da 44, 2020’de 25, 2021’de 27, 2022’de 15, 2023’te 13, 2024’te 33, 2025’te 11 ve 2026’da ise 4 obruk oluştu.

Bunların dışında oluşum tarihi bilinmeyen 354 obruk da envanterde yer alıyor.

“Toplamda tespit ettiğimiz 741 obruk var”

AFAD Konya İl Müdürü Ali İhsan Körpeş, Konya Valiliği koordinasyonunda yürütülen çalışmaların uzun soluklu bir süreci kapsadığını belirtti.

Obruklara ilişkin ilk çalışmaların 2020-2023 yılları arasında gerçekleştirildiğini, 2025 yılından itibaren ise ikinci faz çalışmalarının sürdürüldüğünü aktaran Körpeş, sürece ilişkin şu bilgileri verdi:

“Çalışmalar kapsamında Konya Kapalı Havzası’nda toplamda tespit ettiğimiz 741 obruk var. Saha çalışmalarımızı tamamladık. Sahada mevcut obrukların çapında ya da derinliğindeki değişimi de envanterimizde güncelliyoruz. Aslında obruk sayısının 741 olması öteden beri gelen bir durum. Biliyorsunuz obruk günümüzde yaşanan bir problem değil. Şu an tespit ettiğimiz 741 obruğun yaklaşık yüzde 50’si bundan belki de 100 yıl önce oluşan obruklar. Yakın zamanda oluşan obruk sayısını 350 civarında olarak ifade edebiliriz.”

Dronlarla havadan tarama yapılıyor

Körpeş, obrukların yalnızca ihbarlarla değil, sahadaki teknik taramalar ve dron görüntülemeleriyle de tespit edildiğini söyledi.

Çalışmalarda jeoloji ve inşaat mühendislerinin aktif olarak görev aldığını belirten Körpeş, şu ifadeleri kullandı:

“Sahada jeoloji ve inşaat mühendislerimiz alanda tarama ve ölçüm yaparak süreci takip ediyor. Aynı zamanda dron vasıtasıyla da bölgede görüntülemeleri gerçekleştiriyoruz. Oluşan obrukların tespitini ihbarsız şekilde yapabiliyoruz. Obrukların harita üzerinde işaretlenmesi ve oluşabilecek muhtemel yerlerin belirlenmesi üzerine bir çalışma.”

Bu kapsamda sahadaki mevcut obrukların konumları belirlenirken, yeni obruk oluşma ihtimali taşıyan alanlar da teknik veriler doğrultusunda değerlendiriliyor.

Kuyu analizleri ve su seviyesi ölçümleri de yapılıyor

Obruk Duyarlılık Haritası yalnızca mevcut obrukların işaretlenmesine dayanmıyor. Çalışma kapsamında kuyu analizleri, yer altı su seviyesi ölçümleri ve arazideki toprak katman yapıları da inceleniyor.

Böylece yalnızca bugün görülebilen obruklar değil, gelecekte risk taşıyabilecek alanların da belirlenmesi hedefleniyor.

Körpeş, bu süreci şöyle anlattı:

“Bunun yanında sahada yapılan kuyu analizleri, su seviyesi ölçümleri, arazideki toprak katman yapıları gibi teknik konular da inceleniyor. Haritamızda 741 obruğun tamamının koordinatları mevcut. Bununla birlikte olması muhtemel yerlerdeki alanlarda da işaretlemeler yapıyoruz. Süreklilik arz edecek şekilde envanter güncellememizi de gerçekleştiriyoruz.”

Harita kamuoyuyla paylaşılacak

Saha çalışmalarının tamamlanmasının ardından elde edilen tüm verilerin değerlendirilerek Obruk Duyarlılık Haritası’nın son haline getirileceği bildirildi.

Haritada mevcut 741 obruğun koordinatlarının yanı sıra, teknik incelemeler sonucu yeni obruk oluşumu açısından dikkatle takip edilmesi gereken alanlar da yer alacak.

Çalışmanın en önemli yönlerinden biri ise envanterin sabit kalmayacak olması. Yeni oluşan obruklar ile mevcut obrukların çap ve derinliklerindeki değişimler düzenli olarak sisteme işlenecek.

Bu yönüyle Obruk Duyarlılık Haritası’nın, Konya Kapalı Havzası’ndaki obruk riskinin izlenmesi ve gelecekte alınabilecek önlemler açısından önemli bir veri tabanı oluşturması bekleniyor.

Konya’daki obruk gerçeği büyüyor

Konya Kapalı Havzası’nda özellikle son yıllarda yer altı su seviyesindeki düşüş, kuraklık ve su kullanımındaki baskı obruk oluşumlarını daha görünür hale getiriyor.

Rakamlar da bu değişimi açık biçimde ortaya koyuyor. 2000’li yılların başında yıllık obruk sayıları tek haneli seviyelerde kalırken, 2010 sonrasında bazı yıllarda 20’nin, 30’un ve hatta 40’ın üzerine çıkan oluşumlar kayıtlara geçti.

AFAD’ın tamamladığı saha çalışmaları ve hazırlanacak duyarlılık haritası, hem mevcut durumun daha sağlıklı izlenmesi hem de riskli bölgelerin önceden belirlenmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

 

Aksaray’ın afet riskleri İRAP Çalıştayı’nda masaya yatırıldı

Aksaray’ın afetlere karşı daha güvenli ve dirençli hale getirilmesi amacıyla düzenlenen İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) Çalıştayı, Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Konferans Salonu’nda başladı.

İki gün sürecek çalıştayın açılış programına Aksaray Valisi Murat Duru, ASÜ Rektörü Prof. Dr. Alpay Arıbaş, kaymakamlar, ilçe belediye başkanları, il müdürleri, akademisyenler ve çok sayıda davetli katıldı.

Vali Duru: “Aksaray’ın güçlü ve zayıf yönlerini bilmemiz gerekiyor”

Çalıştayın açılışında konuşan Aksaray Valisi Murat Duru, afet risklerinin azaltılmasına yönelik çalışmaların bilimsel veriler üzerinden yürütülmesi gerektiğini söyledi.

Üniversitelerin bilimsel birikiminin bu süreçte önemli katkı sunduğunu belirten Duru, Aksaray’ın güçlü ve zayıf yönlerinin doğru biçimde analiz edilmesinin büyük önem taşıdığını ifade etti.

Duru, “Güçlü yönlerimizi daha da güçlendireceğiz, zayıf yönlerimizi ise azaltacağız” dedi.

Deprem riski yalnızca haritalarla değerlendirilmeyecek

Vali Duru, Aksaray’ın deprem riskinin yalnızca deprem haritalarındaki sınıflandırmalar üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

Çalıştay sonucunda hazırlanacak yeni İl Afet Risk Azaltma Planı’nın kent için önemli bir yol haritası oluşturacağını belirten Duru, ortaya çıkacak kararların takipçisi olacaklarını söyledi.

Rektör Arıbaş: “Tedbir zararı azaltma imkânı sağlayacak”

ASÜ Rektörü Prof. Dr. Alpay Arıbaş da afetlerin hayatın kaçınılmaz gerçeklerinden biri olduğunu belirterek, afet öncesinde alınacak tedbirlerin can ve mal kayıplarını azaltabileceğini vurguladı.

Arıbaş, “Tedbirlerin alınmış olması, gerekli önlemlerin ve hazırlıkların yapılması, afetlerin oluşturacağı tahribatı ve zararı azaltma ya da engelleme imkânı verecek” ifadelerini kullandı.

Her bölgenin kendine özgü afet risklerinin bulunduğunu belirten Arıbaş, bu nedenle risklerin yerel ölçekte doğru belirlenmesi gerektiğini söyledi.

Kuraklık ve obruk riski de değerlendirilecek

Aksaray açısından kuraklığın önemli sorunlardan biri olduğunu dile getiren Rektör Arıbaş, yeraltı sularının yoğun kullanımına bağlı olarak obruk oluşumlarının da önemli bir risk haline geldiğini ifade etti.

Çalıştay boyunca Aksaray’ın afet risklerinin tek tek ele alınacağını belirten Arıbaş, alınabilecek tedbirlerin farklı senaryolar üzerinden değerlendirileceğini söyledi.

Çalışmaların ikinci gününde ise GZFT analizleri yapılarak kentin güçlü ve zayıf yönleri ile fırsat ve tehditleri değerlendirilecek.

AFAD: “Kriz yönetimi tek başına yetmez”

Aksaray İl AFAD Müdürü Adil Arslan da afet yönetiminde yalnızca müdahalenin değil, afet öncesi risk azaltma çalışmalarının da hayati önemde olduğunu söyledi.

Arslan, “Kriz yönetimi tek başına yetmez, asıl olan risk yönetimidir” dedi.

Özellikle eski yapı stokunun belirlenmesi ve riskli yapıların dönüştürülmesinin önemine dikkat çeken Arslan, ilgili kurumların kentsel dönüşüm konusunda ortak hareket etmesi gerektiğini belirtti.

Kontrolsüz kuyulara dikkat çekildi

Obruk riskinin azaltılması için yeraltı sularının kontrollü kullanılmasının gerektiğini belirten Arslan, kontrolsüz kuyu açılmasının önüne geçilmesi gerektiğini söyledi.

Yeni İRAP döneminde deprem, kuraklık, obruk ve yapı stoku gibi risklerin kurumlar arası koordinasyonla ele alınması hedefleniyor.

Önceki plandaki 125 eylemin yüzde 46’sı tamamlandı

Arslan, 2022-2026 dönemini kapsayan önceki İRAP çalışmalarına ilişkin de bilgi verdi.

Önceki dönemde belirlenen 125 eylemin yüzde 46’sının gerçekleştirildiğini, öncelikli olarak belirlenen “kırmızı eylemlerin” ise tamamının hayata geçirildiğini açıkladı.

2027-2031 döneminde yeni risklerin belirlenmesi ve mevcut kazanımların geliştirilmesi hedefleniyor.

İki gün boyunca bilimsel çalışma yürütülecek

Çalıştay kapsamında akademisyenlerin sunumları, kurum temsilcilerinin değerlendirmeleri ve paydaşların katkılarıyla Aksaray’ın afet risklerine yönelik kapsamlı bir analiz yapılacak.

Ortaya çıkacak sonuçların, kentin afetlere karşı daha dirençli hale getirilmesine yönelik yeni yol haritasının temelini oluşturması bekleniyor.

AFAD’ın çalışmasında Konya Kapalı Havzası’nda 739 obruk tespit edildi

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca (AFAD) yürütülen Obruk Duyarlılık Haritası çalışması kapsamında Konya, Karaman ve Aksaray’da kayıt altına alınan obruk sayısı 739’a çıktı.

Konya Ovası’nda iklim değişikliği, kuraklık ve kontrolsüz yer altı suyu kullanımıyla oluşan obruk sayısı her geçen yıl artıyor.

Konya AFAD İl Müdürlüğü bünyesinde 2020’de başlatılan “Obruk Duyarlılık Haritası” projesinde yapay zeka, Coğrafi Bilgi Sistemi ve uydu görüntüleri kullanılarak bölgedeki obruk envanteri güncelleniyor.

Daha önceki yıllarda 576 obruğun kayıt altına alındığı Konya’da AFAD projesinin başlangıcından bugüne kadar 126 obruk oluştu.

Kentte 2020’de 28, 2021’de 28, 2022’de 14, 2023’te 12, 2024’te 32, 2025’te 10, bu yıl ise 2 obruk oluştuğu belirtildi.

– AFAD’ın duyarlılık haritaları risk yönetiminde yol gösteriyor

Jeoloji Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı Şükrü Arslan, Konya, Karaman ve Aksaray’ı kapsayan Konya Kapalı Havzası’nda yer altı suyunun bilinçsiz kullanımının obruk oluşumlarını hızlandırdığını söyledi.

AFAD koordinasyonunda yürütülen envanter ve duyarlılık haritalama çalışmalarının önlem alınması ve afet riskinin azaltılması açısından önemini vurgulayan Arslan, Konya AFAD İl Müdürlüğünün başlattığı proje kapsamında bölgedeki obruk envanterinin düzenli olarak güncellendiğini kaydetti.

Arslan, projede, obruk oluşumuna etki eden ana ve tali faktörlerin analiz edilerek yapay zeka destekli haritalama yöntemleriyle duyarlılık haritaları oluşturulduğunu, bu çalışmaların erken önlem ve risk yönetimi açısından büyük önem taşıdığını kaydetti.

Obrukların AFAD’ın obruk envanter çalışmaları kapsamında saha taramalarıyla belirlendiğini anlatan Arslan, envanterin son yıllarda gelişen uydu teknolojilerinden alınan görüntü analizleri sayesinde güncellendiğini dile getirdi.

Arslan, daha önce oluşmasına rağmen kayıt altına alınmayan çok sayıda obruğun uydu görüntüleriyle tespit edilip envantere eklendiğini belirterek, şöyle konuştu:

“AFAD verilerine göre, Konya Kapalı Havzası’nda 739 obruk bulunmaktadır. Obrukların 702’si Konya’da, 29’u Karaman’da, 8’i de Aksaray’da. Konya’da bulunan 702 obruğun 380’i kuyu tipi obruk sınıfına girmektedir. Bu obrukların da hemen hemen hepsi son 30-35 yılda oluşmuş obruklardır. Envanter güncelleme çalışmaları kapsamında teknoloji de kullanılarak daha önceden oluşmuş obruklar tespit edildi. Yani bu obruklar aslında bundan yıllarca öncesinde oluşmuş.”

Konya Kapalı Havzası’nda yüzlerce yıl önce oluşmuş ana kaya çökme obruklarının da bulunduğunu dile getiren Arslan, bölgede yaklaşık 50 ana kaya obruğu tespit edildiğini ifade etti.

Arslan, son yıllarda yeni oluşan obruk sayısında azalma gözlendiğine işaret ederek, geçmişte yılda ortalama 20 civarında obruk oluşurken bugün bunun 10’lu rakamlara gerilediğini sözlerine ekledi.

Konya’da aşırı yağışlar obruk ve yüzey yarığı oluşumunu tetikliyor

Konya’da kuraklık ve aşırı yer altı suyu kullanımının etkisiyle meydana gelen obruklar, son dönemde etkili olan aşırı yağışların tetiklemesiyle oluşmaya devam ediyor.

Konya’da bu yıl uzun yıllar ortalamasının üzerinde alınan yağışlar, obruk ve yüzey yarığı oluşumunu artırdı. Kuraklık ve aşırı yer altı suyu kullanımına bağlı olarak yüzey yarıkları ile obruklar, havzanın fazla yağış aldığı dönemlerde de oluşabiliyor.

Bu yıl Ilgın ilçesinde bulunan Çavuşcu Gölü’ndeki dere yatağında, Seydişehir ilçesinde ise mermer traverten ocakları yakınında 5 metre derinlikte 2 obruk meydana geldi.

Konya Teknik Üniversitesi Obruk Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Fetullah Arık, kent merkezinde Aşağı Pınarbaşı Mahallesi yakınlarında bulunan yüzey yarığında incelemelerde bulundu.

– 6-7 kilometreyi bulan yüzey çatlağı genişliyor

Arık, AA muhabirine, bölgede gözlenen yüzey deformasyonlarının temelinde yer altı suyu seviyelerindeki değişimlerin bulunduğunu söyledi.

Örtü kalınlığının ani değiştiği alanlarda yer altı suyunun çekilmesi sonucu üstteki gevşek malzemenin sıkıştığını ve bunun yüzey çatlaklarına yol açtığını anlatan Arık, şöyle konuştu:

“Yüzeyde 6-7 kilometre boyunca izlenebilen Pınarbaşı çatlağının genişliği yer yer 8-10 metreye, derinliği ise 4-4,5 metreye ulaşıyor. 2020 yılından itibaren sürekli genişlediğini ve ilerlediğini de takip edebiliyoruz. Çatlaklar doğuya doğru Pınarbaşı köyü, Konya-Ankara kara yolu ve Organize Sanayi Bölgesi’ne kadar bir hat şeklinde devam ediyor. Temel sebep, iklim değişikliğine bağlı yağış azlığı ve aşırı yer altı suyu kullanımı sonucu su seviyesinin düşmesidir. Üstteki malzeme suyunu kaybettiği için ‘hidrokompaksiyon’ dediğimiz doğal bir sıkışma meydana geliyor.”

– Ani ve yüksek yağışlar obrukları tetikliyor

Öte yandan Konya’nın Seydişehir ilçesine bağlı Kavak Mahallesi’nde de çapları 10 ve 6 metre, derinlikleri ise 6’şar metre olan iki yeni obruk oluştuğunu belirten Arık, obrukların meydana gelmesinde hazırlayıcı ve tetikleyici faktörlerin birlikte etkili olduğunu kaydetti.

Arık, obruk oluşumuna elverişli jeolojik koşulların bölgede zaten bulunduğunu belirterek, şunları kaydetti:

“Obrukların oluşmasının koşullandırıcı faktörleri zaten var. Tetikleyici faktör olarak da aşırı ve çok miktarda suyun yer altına girişi. Bu toprak örtüsünün ağırlaşması, altta çökmeye hazır bir yapı varsa tetikleyebilir. Yüzeye kadar gelen bir çatlak, kırık ya da formasyon sınırı söz konusuysa buradan yüzeydeki malzemenin daha hızlı bir şekilde aşağı hareket etmesine neden olabilir. Her iki durumda da yüzeyde obruk oluşabilir. Bölge içinde yağış azlığının koşullandırıcı faktör, fazlasının da tetikleyici faktör olduğunu söyleyebiliriz. Yani yağış azlığı ortamı hazırlıyor. Ani yağışlar, seller, taşkınlar ya da baraj gibi büyük su yapıları da obruk oluşumlarını tetikleyici faktör olarak bilinir. Seydişehir bölgesindeki bu sene meydana gelen obruk oluşumlarını, aşırı yağışlara bağlı yer altına aşırı su girişinin tetiklediğini değerlendiriyoruz.”

Karapınar’da yeni saha çalışmalarının henüz başlamadığını belirten Arık, son yıllarda yer altı suyu kullanımının azaldığını, bunun etkilerinin önümüzdeki dönemde daha net görülebileceğini aktardı.

Arık, bölgede yeni obruk haberlerinin gelmediğini ancak jeolojik sürecin devam ettiğini belirterek, vatandaşların özellikle obruk ve yüzey yarıklarının bulunduğu alanlarda dikkatli olmaları gerektiğini sözlerine ekledi.