Çiftçinin maliyeti düşmüyor: Tarım girdisi yüzde 27,62 arttı, asıl baskı mazot ve elektrikte

Türkiye İstatistik Kurumu, temmuz ayına ilişkin Tarım-GFE verilerini açıkladı.

Buna göre endeks, temmuzda bir önceki aya kıyasla yüzde 0,2 arttı. Endeks geçen yılın aralık ayına göre yüzde 17,15, Temmuz 2025’e göre yüzde 27,62 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 33,39 yükseldi.

Ana gruplarda bir önceki aya göre tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 0,01 azalış, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 1,48 artış kaydedildi.

Geçen yılın aynı ayına göre tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 28,82, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 20,53 yükseliş görüldü.

Alt gruplar

Yıllık Tarım-GFE’ye göre, 11 alt grup yüksek değişim gösterdi.

Temmuzda yıllık bazda artışın en az olduğu alt gruplar, yüzde 19,43 ile malzemeler, yüzde 22,28 ile makine bakım masrafları oldu. Yıllık artışın en yüksek olduğu alt gruplar ise yüzde 33,07 ile gübre ve toprak geliştiriciler, yüzde 32,96 ile diğer mal ve hizmetler olarak kayıtlara geçti.

Aylık Tarım-GFE’ye göre 3 alt grup daha düşük ve 8 alt grup daha yüksek değişim sergiledi.

Temmuzda bir önceki aya göre hayvan yeminde yüzde 1,64 azalış görülürken, gübre ve toprak geliştiriciler yüzde 3,16 ile en fazla düşüş gösteren alt grup oldu.

Buna karşılık, aylık artışın en yüksek olduğu alt gruplar, yüzde 1,54 ile malzeler, yüzde 4,82 ile enerji ve yağlayıcılar olarak hesaplandı.

Bu veriler de çok net gösteriyor ki Türkiye’de tarımsal üretimin maliyeti artmaya devam ediyor. Temmuz 2026’da Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi yıllık yüzde 27,62 yükselirken, yılbaşından bu yana artış yüzde 17,15’e ulaştı. Ancak genel endeks çiftçinin enerji yükünün tamamını tek başına ortaya koymuyor. TÜİK’in ana bülteninde mazot ve elektrik ayrı kalemler halinde açıklanmazken, “enerji ve yağlayıcılar” grubunda temmuz ayında yüzde 4,82, yıllık bazda yüzde 30,04 artış yaşandı. Üstelik temmuz verisinden sonra akaryakıt fiyatlarında yeni bir sıçrama geldi; Konya’da motorin eylülde 102,59 TL’yi gördü. Petrolün 100 doların üzerinde, tarımsal elektrik tarifesindeki artışın ise yüzde 24,8 olduğu tabloda, çiftçinin üretim maliyetindeki asıl risk enerji cephesinde yoğunlaşıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun 21 Eylül’de yayımladığı Temmuz 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE), üreticinin maliyet baskısının devam ettiğini ortaya koydu.

Tarım-GFE temmuz ayında bir önceki aya göre yüzde 0,20, 2025 Aralık ayına göre yüzde 17,15, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 27,62, 12 aylık ortalamalara göre ise yüzde 33,39 arttı. Endeks, 2020=100 bazında 1.000,76 puana ulaştı.

İlk bakışta yüzde 0,20’lik aylık artış maliyet baskısının hafiflediği izlenimini verse de alt kalemler daha farklı bir tablo ortaya koyuyor. Özellikle enerji ve yağlayıcılardaki artış, üreticinin günlük faaliyetlerinde kullandığı temel girdilerdeki maliyetin çok daha hızlı yükseldiğini gösteriyor.

Tarımda genel maliyet tablosu

Gösterge Endeks Aylık değişim 2025 sonuna göre Yıllık değişim 12 aylık ortalama
Tarım-GFE 1.000,76 %0,20 %17,15 %27,62 %33,39
Tarımda kullanılan mal ve hizmetler 972,32 -%0,01 %17,76 %28,82 %34,94
Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler 1.227,93 %1,48 %13,44 %20,53 %24,46

Tarımda kullanılan mal ve hizmetlerde aylık yüzde 0,01 gerileme görülürken tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetlerde yüzde 1,48 artış yaşandı. Yıllık artış oranları ise sırasıyla yüzde 28,82 ve yüzde 20,53 oldu.

Bu ayrım çiftçi açısından önemli. Çünkü yatırım ertelenebilir; ancak traktörün yakıtı, hayvanın yemi, sulama, gübreleme ya da ilaçlama ertelenemiyor. Üretimin devamı için gerekli günlük girdilerdeki artış bu nedenle doğrudan işletme sermayesini etkiliyor.

Gübre yıllık artışta ilk sırada, ayın en sert artışı enerjide

Yıllık bazda en yüksek artış yüzde 33,07 ile gübre ve toprak geliştiricilerde gerçekleşti. Bunu yüzde 32,98 ile diğer mal ve hizmetler, yüzde 30,04 ile enerji ve yağlayıcılar izledi. Tohum ve dikim materyalinde yüzde 29,92, binalarda yüzde 28,66, bina bakım masraflarında yüzde 28,19 ve hayvan yeminde yüzde 26,89 yükseliş görüldü.

Girdi grubu Yıllık değişim
Gübre ve toprak geliştiriciler %33,07
Diğer mal ve hizmetler %32,98
Enerji ve yağlayıcılar %30,04
Tohum ve dikim materyali %29,92
Binalar %28,66
Bina bakım masrafları %28,19
Tarım-GFE %27,62
Hayvan yemi %26,89
Veteriner harcamaları %22,70
Tarımsal ilaçlar %22,69
Makine bakım masrafları %22,28
Malzemeler %19,43

Aylık değişim ise enerji baskısını daha net gösteriyor. Temmuzda gübre ve toprak geliştiriciler yüzde 3,16, hayvan yemi yüzde 1,64, veteriner harcamaları yüzde 1,05 ucuzladı.

Buna karşılık enerji ve yağlayıcılarda fiyatlar yalnızca bir ayda yüzde 4,82 yükseldi. Bu, tüm alt gruplar içerisindeki en yüksek aylık artış oldu.

Girdi grubu Temmuz değişimi
Enerji ve yağlayıcılar +%4,82
Malzemeler +%1,54
Bina bakım masrafları +%1,53
Makine bakım masrafları +%1,50
Diğer mal ve hizmetler +%1,47
Tarımsal ilaçlar +%1,31
Binalar +%1,07
Tohum ve dikim materyali +%0,74
Tarım-GFE +%0,20
Veteriner harcamaları -%1,05
Hayvan yemi -%1,64
Gübre ve toprak geliştiriciler -%3,16

Dolayısıyla genel endeksteki yüzde 0,20’lik aylık artış çiftçinin karşılaştığı bütün maliyet hareketini tek başına anlatmıyor. Gübre ve yem gibi bazı kalemlerdeki düşüş genel oranı aşağı çekerken, üretimin neredeyse her aşamasına giren enerji çok daha hızlı pahalandı.

TÜİK mazotu ve elektriği ayrı vermiyor: Pompadaki tablo daha ağır

Tarımsal maliyet tartışmasının en kritik noktalarından biri de burada ortaya çıkıyor.

TÜİK’in yayımladığı ana Tarım-GFE bülteninde motorin ve elektrik ayrı ayrı fiyat değişimi şeklinde yer almıyor. Bu maliyetler daha geniş grupların içinde izleniyor; motorin açısından görülebilen en belirgin başlık “enerji ve yağlayıcılar”.

Bu nedenle çiftçinin gerçek yakıt yükünü görebilmek için pompa fiyatına ayrıca bakmak gerekiyor.

Konya’da motorinin litre fiyatı 17 Eylül’de 102,59 TL’ye kadar yükseldi. Aynı gün İstanbul Avrupa Yakası’nda 100,31 TL, Ankara’da 101,43 TL, İzmir’de 101,71 TL seviyeleri görüldü. 21 Eylül itibarıyla Konya’da fiyat yaklaşık 98,50-98,70 TL bandına geriledi.

Eylül 2025 dönemindeki yaklaşık 56,23 TL fiyatla 21 Eylül 2026’daki 98,50 TL karşılaştırıldığında motorindeki yıllık yükseliş yaklaşık yüzde 75,2 seviyesinde. 17 Eylül’deki 102,59 TL’lik zirve dikkate alındığında artış yaklaşık yüzde 82,4 seviyesine ulaşıyor.

Motorinde bir yılda ortaya çıkan fark

Konya motorin Fiyat
Eylül 2025 yaklaşık seviye 56,23 TL/litre
17 Eylül 2026 zirvesi 102,59 TL/litre
21 Eylül 2026 yaklaşık 98,50 TL/litre
Yaklaşık yıllık artış %75,2
Zirve fiyatla yaklaşık yıllık artış %82,4

2025 Konya rakamı aynı güne ait birebir fiyat değil, Eylül 2025 dönemindeki yaklaşık fiyat düzeyidir.

Fiyat farkının üreticiye etkisi kullanılan yakıt miktarı arttıkça büyüyor. Geçen yıl yaklaşık 56,23 TL’den 50 litre motorin 2 bin 811 TL tutarken bugün aynı miktar yaklaşık 4 bin 925 TL’ye geliyor. Aradaki fark yaklaşık 2 bin 114 TL.

1.000 litre üzerinden yapılan örnekte ise geçen yıl yaklaşık 56 bin 230 TL olan maliyet bugün 98 bin 500 TL’ye ulaşıyor. Aynı miktarda yakıt için fark yaklaşık 42 bin 270 TL. Bu rakam belirli bir çiftliğin gerçek tüketimi değil, fiyat değişiminin aynı yakıt miktarına etkisini göstermek için yapılan karşılaştırma.

Petrol 100 doların üzerinde, elektrik tarifesi de yükseldi

Akaryakıttaki baskının bir diğer ayağı uluslararası petrol fiyatları.

19 Eylül 2025’te Brent petrol yaklaşık 66,68 dolar seviyesindeyken, 21 Eylül 2026 sabahında günlük düşüşe rağmen 101,71 dolar civarında bulunuyordu. Yaklaşık bir yıllık dolar bazlı artış yüzde 52,5 düzeyine ulaştı. Önceki hafta Brent fiyatının 108 doların üzerine çıktığı da görüldü.

Enerji göstergesi Önceki değer Son değer Değişim
Brent petrol 66,68 $ 101,71 $ +%52,5
Konya motorin yaklaşık 56,23 TL yaklaşık 98,50 TL +%75,2
Enerji ve yağlayıcılar — yıllık +%30,04
Enerji ve yağlayıcılar — aylık +%4,82

Motorin fiyatının Brent petrol ile birebir aynı oranda değişmemesinin nedeni ise pompa fiyatının yalnızca ham petrole bağlı olmaması. Uluslararası motorin ürün fiyatı, döviz kuru, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Katma Değer Vergisi (KDV), rafineri, dağıtım ve bayi maliyetleri nihai fiyatın oluşmasında etkili oluyor.

Elektrikte de çiftçinin yükü arttı.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yapılan düzenlemeyle 4 Nisan 2026’dan itibaren orta gerilimden bağlı tarımsal faaliyetler abone grubunun elektrik fiyatı yüzde 24,8 artırıldı.

Bu artış özellikle elektrikli sulama pompaları kullanan çiftçiler, süt sağım ve soğutma sistemlerine sahip hayvancılık işletmeleri, seralar, depolar ve tarımsal ürün işleme tesisleri açısından doğrudan maliyet anlamına geliyor.

Temmuz rakamı eylüldeki yakıt şokunu henüz göstermiyor

Buradaki en önemli ayrıntılardan biri zaman farkı.

21 Eylül’de açıklanan Tarım-GFE Temmuz 2026 dönemine ait. Motorinin 100 TL’nin üzerine çıktığı ve Brent petrolün 100 dolar üzerinde kalıcılaştığı sert hareket ise daha sonra, ağustos sonu ve eylül ayında gerçekleşti.

Başka bir ifadeyle, temmuzdaki enerji ve yağlayıcılara ilişkin yüzde 4,82’lik aylık artış, eylülde yaşanan son akaryakıt fiyat hareketini henüz kapsamıyor.

Bu nedenle gelecek aylarda açıklanacak Tarım-GFE rakamlarında enerji kalemi daha da yakından izlenecek.

Mazot ve elektrik aynı ürünün maliyetine birden fazla kez giriyor

Enerjinin tarımsal üretimdeki etkisini diğer girdilerden ayıran en önemli nokta, maliyet zincirinin hemen her aşamasında yeniden ortaya çıkması.

Bir ürünün tarladan market rafına kadar olan süreci şöyle ilerliyor:

Toprak hazırlığı → ekim → gübreleme → ilaçlama → sulama → hasat → depolama → soğutma → nakliye → işleme → dağıtım → market

Bu zincirin büyük bölümünde motorin veya elektrik kullanılıyor.

Örneğin buğday üretiminde traktör yakıt tüketiyor, hasat biçerdöverle gerçekleştiriliyor, ürün kamyonla fabrikaya taşınıyor, değirmende elektrik kullanılıyor, un paketlendikten sonra yeniden dizel araçlarla dağıtıma çıkıyor.

Dolayısıyla mazot ve elektrikteki yükseliş yalnızca çiftçinin tarla maliyetini değil, ürünün tüketiciye ulaşmasına kadar geçen sonraki aşamaları da etkileyebiliyor.

Tarımsal enflasyon yavaşlıyor ama maliyet düşmüyor

TÜİK’in uzun dönem grafiğinde yıllık Tarım-GFE artış hızının gerilediği görülüyor.

Temmuz 2024’te yüzde 41,60 olan yıllık artış, Temmuz 2025’te yüzde 34,22’ye, Haziran 2026’da yüzde 32,06’ya, Temmuz 2026’da ise yüzde 27,62’ye düştü.

Dönem Yıllık Tarım-GFE
Temmuz 2024 %41,60
Temmuz 2025 %34,22
Haziran 2026 %32,06
Temmuz 2026 %27,62

Ancak bu gerileme girdi fiyatlarının düştüğü anlamına gelmiyor.

Çiftçinin kullandığı girdiler hâlâ geçen yılın aynı döneminden yüzde 27,62 daha pahalı. Düşen, fiyat seviyesi değil; fiyatların artış hızı.

Enflasyon karşılaştırmasında çiftçi açısından kritik 8,81 puan

Tarım maliyetlerinin genel fiyatlarla sağlıklı biçimde karşılaştırılabilmesi için aynı dönem verilerine bakmak gerekiyor.

Temmuz 2026’da Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) yıllık yüzde 31,75, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) yüzde 27,83, Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (Tarım-ÜFE) ise yüzde 18,81 arttı. Gıda ve alkolsüz içeceklerde tüketici fiyatlarının yıllık artışı yüzde 37,53 oldu.

Temmuz 2026 enflasyon karşılaştırması

Gösterge Aylık Yıllık
Tarım-GFE %0,20 %27,62
Tarım-ÜFE %2,31 %18,81
Yİ-ÜFE %1,52 %27,83
TÜFE %1,78 %31,75
Gıda ve alkolsüz içecekler TÜFE %1,61 %37,53

Çiftçi açısından en dikkat çekici fark, girdi maliyetleri ile ürününün üretici fiyatındaki artış arasında.

Tarım girdileri yıllık yüzde 27,62 yükselirken, tarımsal ürünlerin üretici fiyatındaki artış yüzde 18,81 oldu. Aradaki fark 8,81 puan.

Bu tek başına bütün üreticilerin zarar ettiği anlamına gelmiyor. Ürün çeşidi, verim, rekolte, destekler, üretim miktarı ve işletme yapısı sonucu değiştiriyor. Ancak girdi fiyatlarının ürün satış fiyatlarından uzun süre daha hızlı artması halinde üretici marjları üzerinde baskı oluşması beklenebilir.

Gıda tüketici enflasyonu ile Tarım-GFE arasında ise 9,91 puanlık fark bulunuyor. Gıda fiyatlarının yıllık yüzde 37,53 artması, market fiyatının yalnızca çiftçinin tarladaki maliyetinden oluşmadığını gösteriyor. İşleme, ambalaj, depolama, nakliye, enerji, ticaret ve perakende maliyetleri de nihai fiyatın içine giriyor.

Maliyet artışı piyasaya nasıl yansıyabilir?

Mevcut tablo üç temel risk oluşturuyor.

İlk olarak üretici, mazot, elektrik, gübre ve diğer girdilerdeki artışı satış fiyatına yansıtamazsa kâr marjı daralabilir.

İkinci olarak yüksek maliyet işletme sermayesini zorlarsa çiftçi gübreleme, sulama, ilaçlama veya makine kullanımını azaltabilir. Bu durum üretim miktarı ve verim üzerinde baskı oluşturabilir.

Üçüncü olarak maliyet artışlarının üretici fiyatına aktarılması halinde gıda fiyatlarında yeni yukarı yönlü baskı ortaya çıkabilir.

Ancak tarımsal girdi maliyetinin market fiyatına birebir ve aynı gün yansıdığı söylenemez. Rekolte, hava koşulları, arz-talep dengesi, ithalat ve ihracat kararları, döviz kuru, destekleme politikaları, aracılık, nakliye ve perakende maliyetleri de fiyat oluşumunda etkili.

Bununla birlikte mazot ve elektrik, üretimden dağıtıma kadar zincirin birçok aşamasında kullanıldığı için enerji fiyatlarının yüksek kalması gıda enflasyonu açısından diğer birçok girdi kaleminden daha geniş bir etki alanına sahip.

Verilerin söylediği net şey: Artış hızı düşüyor, üreticinin yükü düşmüyor

Temmuz verisinin olumlu yönü yıllık Tarım-GFE’nin yüzde 32,06’dan yüzde 27,62’ye gerilemesi; gübre, yem ve veteriner harcamalarında aylık düşüş görülmesi.

Ancak enerji tarafındaki tablo bu iyileşmenin kırılgan olduğunu gösteriyor.

Enerji ve yağlayıcılarda temmuz ayında yüzde 4,82, yıllık bazda yüzde 30,04 artış yaşandı. Sonrasında Konya’da motorin 102,59 TL’yi gördü, 21 Eylül’de yaklaşık 98,50 TL seviyesinde kaldı. Tarımsal elektrik tarifesine ise yüzde 24,8 artış yapıldı.

Dolayısıyla yüzde 27,62’lik genel Tarım-GFE rakamı çiftçinin maliyetinin yönünü ortaya koysa da mazot ve elektrik ana bültende ayrı ayrı yayımlanmadığından enerji cephesindeki gerçek yükün bütün ayrıntıları bu tek orandan görülemiyor.

Tarımda bundan sonraki kritik soru yalnızca gübre veya yemin ne kadar pahalandığı değil; traktörü tarlaya çıkarmanın, sulama pompasını çalıştırmanın, ürünü soğutmanın, depolamanın ve pazara ulaştırmanın ne kadara mal olacağı.

Enerji maliyetleri yüksek seviyelerde kalırsa, tarımsal girdi enflasyonundaki gerilemeye rağmen çiftçinin üretim maliyetinde beklenen rahatlama gecikebilir. Bunun uzun sürmesi halinde etkiler üreticinin ekim kararından ürün miktarına ve marketteki gıda fiyatına kadar geniş bir alana yayılabilir.

TÜİK, Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’nin bir sonraki bültenini 19 Ekim 2026’da yayımlayacak.

Kısaltmalar: Tarım-GFE: Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi; Tarım-ÜFE: Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi; TÜFE: Tüketici Fiyat Endeksi; Yİ-ÜFE: Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi; EPDK: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu.

 

Konya Ovası’nda başak dolu, çiftçinin cebi boş: Buğday maliyete yenilecek mi?

Türkiye’nin tahıl ambarı Konya’da hububat hasadı öncesi tarlalarda umut var, hesap defterlerinde ise endişe büyüyor. İlkbahar yağışlarıyla birlikte birçok bölgede buğday ve arpa gelişimi güçlenirken, çiftçinin asıl gündemi artık yalnızca verim değil; mazot, gübre, elektrik, ilaç ve işçilik maliyetleri oldu.

Konya Ovası’nda başaklar dolu görünse de üretici, “bu yıl tarladan ne kadar ürün alırım?” sorusundan çok “bu üründen sonra cebime ne kalır?” sorusunu soruyor. Çünkü resmi veriler de çiftçinin yaşadığı maliyet baskısını doğruluyor.

Çiftçi destek değil, buğday ve arpada alım fiyatının artırılmasını istiyor

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Adalet ve Kalkınma Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grup Toplantısı’nda yaptığı konuşmada, temel destek ve planlı üretim desteği tutarlarının güncelleneceğini açıkladı.

Erdoğan, “Bu yıl için açıkladığımız temel destek ve planlama desteği tutarımızı, İran kriziyle birlikte girdi maliyetlerinde oluşan aşırı artışları göz önüne alarak güncelliyoruz. Destek tutarlarımızı buna göre artırıyoruz” dedi.

Çiftçiler ise açıklanan desteklerin üreticinin sorununa çözüm olmayacağını belirterek, destek yerine Toprak Mahsulleri Ofisi’nin buğday ve arpa alım fiyatlarını artırmasını istiyor.

Üreticiler, destek ödemelerinin 2027 yılında yapılacağını, dekar başına verilen desteğin ise doğrudan üreticiye değil tapu sahibine ödendiğini ifade ediyor. Bu nedenle çiftçiler, artan maliyetler karşısında asıl çözümün buğday ve arpada alım fiyatının yükseltilmesi olduğunu vurguluyor.

Tarımsal girdi enflasyonu çiftçinin sırtına bindi

TÜİK’in son yayımladığı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi verilerine göre Tarım-GFE, Mart 2026’da yıllık yüzde 34,26 arttı. Tarımda kullanılan mal ve hizmetlerdeki yıllık artış ise yüzde 35,82’ye çıktı. Bu tablo, üreticinin tarlaya girmeden önce yaptığı her harcamanın geçen yıla göre ciddi şekilde pahalandığını gösteriyor.

Çiftçinin en ağır hissettiği kalemlerin başında gübre geliyor. Tarım-GFE alt gruplarında yıllık değişimin en yüksek olduğu kalem yüzde 48,33 ile gübre ve toprak geliştiriciler oldu. Enerji ve yağlayıcılarda yıllık artış yüzde 34,24, tarımsal ilaçlarda ise yüzde 20,30 olarak kayıtlara geçti.

Girdi kalemi Yıllık artış
Gübre ve toprak geliştiriciler yüzde 48,33
Enerji ve yağlayıcılar yüzde 34,24
Tarımsal ilaçlar yüzde 20,30
Tarımda kullanılan mal ve hizmetler yüzde 35,82
Genel Tarım-GFE yüzde 34,26

Bu rakamlar, hububat üreticisinin neden “yüksek verim yetmez” dediğini açıkça ortaya koyuyor. Çünkü çiftçi tarlaya tohumu atarken, gübreyi verirken, sulama yaparken, ilaçlama ve biçim planı çıkarırken geçen yıldan çok daha yüksek bir maliyetle karşı karşıya kalıyor.

Enflasyon yüzde 32,61, tarım girdisi yüzde 34,26

Türkiye’de Mayıs 2026 itibarıyla yıllık tüketici enflasyonu yüzde 32,61 olarak açıklandı. Tarımsal girdi fiyatlarındaki yüzde 34,26’lık yıllık artış ise çiftçinin üretim maliyetinin genel enflasyonun da üzerinde seyrettiğini gösteriyor.

Bu durum, Konya’daki üretici açısından şu anlama geliyor: Çiftçi, ürününü satmadan önce zaten enflasyonun üzerinde artan bir maliyetle sezona başlıyor. Bu nedenle açıklanan alım fiyatı yalnızca ürün fiyatı olarak değil, çiftçinin bütün yıl boyunca üstlendiği maliyetin karşılığı olarak görülüyor.

Mazot tarlanın görünmeyen yükü oldu

Konya’da 10 Haziran 2026 itibarıyla ortalama motorin fiyatı 68,45 TL seviyesinde bulunuyor.

Motorin yalnızca traktör deposuna giren yakıt değil. Ekimde, gübrelemede, ilaçlamada, sulamada, nakliyede ve hasatta çiftçinin karşısına çıkan temel maliyetlerden biri. Biçerdöver tarlaya girdiğinde de, ürün kamyona yüklendiğinde de, ambar ya da TMO yoluna çıktığında da mazot maliyeti yeniden çiftçinin hesabına yazılıyor.

Görüşüne başvurduğumuz bir Ziraat Odası yetkilisi, motorinin çiftçi için “tek kalem değil, bütün üretim zincirini etkileyen ana maliyet” olduğunu belirterek şunları söyledi:

“Bugün çiftçi mazotu sadece traktöre koymuyor. Mazot, ekimde var, gübre atarken var, ilaçlamada var, biçerdöverde var, nakliyede var. Yani mazot arttığında tarladaki bütün işler pahalanıyor. Konya gibi geniş arazilerin işlendiği bir şehirde mazot maliyeti çiftçinin kârını doğrudan belirleyen kalemlerden biridir.”

Gübrede artış çiftçinin verim hesabını bozdu

Hububat üretiminde gübre, verimi doğrudan etkileyen en kritik girdilerden biri. Ancak yıllık yüzde 48,33’lük artış, üreticiyi zor bir tercih ile karşı karşıya bırakıyor: Ya yeterli gübre kullanıp maliyeti yükseltecek ya da gübreyi azaltıp verim kaybı riskini göze alacak.

Ziraat odası yetkilisi, gübre fiyatlarındaki artışın özellikle küçük ve orta ölçekli üreticiyi zorladığını vurguladı:

“Çiftçi gübreyi eksik atarsa verim düşer, tam atarsa maliyet yükselir. Bu yıl üreticinin en büyük çıkmazı budur. Tarlada ürün güzel görünüyor ama o görüntünün arkasında çok ağır bir girdi faturası var. Gübredeki artış çiftçinin kârını daha hasat başlamadan eritiyor.”

Elektrik ve sulama maliyeti Konya çiftçisini zorluyor

Konya’da sulama, özellikle yer altı suyu kullanılan bölgelerde üretim maliyetinin en hassas başlıklarından biri. Tarımsal sulama elektriğinde 2026 Nisan ayında yüzde 24,8 oranında artış yapıldığı duyuruldu.

Bu artış, hububatın yanı sıra pancar, mısır, ayçiçeği ve yem bitkileri üreten çiftçiler için de kritik önemde. Çünkü sulama maliyeti arttığında yalnızca elektrik faturası kabarmıyor; ürün deseninden ekim kararına kadar birçok başlık etkileniyor.

Ziraat odası yetkilisi, Konya Ovası’nda su ve enerji maliyetinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi:

“Konya’da su zaten stratejik bir mesele. Çiftçi suya ulaşmak için elektrik kullanıyor. Elektrik pahalandığında sulama da pahalanıyor. Sulama pahalandığında ürünün maliyeti yükseliyor. Bu zincir kırılmazsa üretici gelecek yıl hangi ürünü ekeceğini yeniden düşünmek zorunda kalır.”

Tarımsal ilaçta artış düşük görünse de üretici için zorunlu gider

Tarımsal ilaçlarda yıllık artış yüzde 20,30 olarak görülüyor. Bu oran gübre ve enerjiye göre daha düşük olsa da üretici açısından ertelenebilir bir kalem değil. Çünkü hastalık, zararlı ya da yabancı ot baskısı oluştuğunda ilaçlama yapılmaması doğrudan verim ve kalite kaybına yol açıyor.

Hububat üreticisi için özellikle yabancı ot mücadelesi ve hastalık baskısı kritik. Yağışlı geçen dönemlerde ürün gelişimi desteklenirken, bazı hastalık riskleri de artabiliyor. Bu nedenle çiftçi ilaç maliyetini kısmak istese bile çoğu zaman bu giderden tamamen kaçamıyor.

Yevmiye ve işçilik de üreticinin hesabını büyüttü

TÜİK verilerine göre 2025 yılında mevsimlik tarım işçilerinin günlük ücretleri bir önceki yıla göre yüzde 37,8 artarak 1.299 TL’ye çıktı. Sürekli tarım işçilerinin aylık ücretleri ise yüzde 42,1 artışla 37 bin 305 TL oldu.

Konya’da da sezonluk işçilik ücretleri üreticinin gündeminde. Çumra Ziraat Odası Başkanlığı tarafından 2026 yılı tarım işçisi günlük net ücretinin 1.200 TL olarak belirlendiği duyuruldu.

İşçilik maliyeti hububatta bazı ürünlere göre daha sınırlı görünse de pancar, sebze, yem bitkisi, hasat sonrası taşıma ve tarla işleri gibi alanlarda üretici için önemli bir yük oluşturuyor.

“Çiftçi artık verimi değil, maliyeti konuşuyor”

Ziraat odası başkanı, Konya’da bu yıl tarladaki görüntünün umut verdiğini ancak maliyet baskısının hasat sevincini gölgelediğini söyledi:

“Konya Ovası’nda bu yıl birçok bölgede ürün gelişimi iyi. Yağışlar tarlaya can verdi. Ama çiftçi artık sadece verimi konuşmuyor. Çiftçi mazotu, gübreyi, elektriği, ilacı, işçiliği konuşuyor. Çünkü hasat sonunda ürün çok olsa bile fiyat maliyeti karşılamazsa üretici kazanmış sayılmaz.”

Başkan, hububat fiyatlarının belirlenmesinde yalnızca piyasa dengesinin değil, üreticinin sürdürülebilirliğinin de dikkate alınması gerektiğini belirtti:

“Buğday stratejik üründür. Konya da bu stratejik üretimin merkezidir. Çiftçi bu yıl zarar ederse gelecek yıl tarlaya atacağı tohumu, kullanacağı gübreyi, yapacağı sulamayı yeniden hesaplar. Üreticinin üretimde kalması için fiyat, destek ve ödeme takvimi birlikte ele alınmalıdır.”

Hasatın sorusu değişti: ürün kaç kilo değil, çiftçiye ne kalacak?

Konya Ovası’nda hasat yaklaşırken tarladaki görüntü umut veriyor. Ancak çiftçinin defterinde aynı umut yok. Gübrede yüzde 48’i aşan artış, enerji ve yağlayıcılarda yüzde 34’ü geçen yükseliş, elektrik ve işçilik giderleriyle birleşince üretici için sezonun en kritik sorusu değişti.

Artık mesele sadece “dekardan kaç kilo buğday alınacak?” değil.

Asıl soru şu:

Konya çiftçisi bu yıl tarladan ürünle mi çıkacak, yoksa yalnızca borç mu kapatacak?

 

TZOB Başkanı Bayraktar: Savaş tarımsal girdi maliyetlerini vurdu

Türkiye Ziraat Odaları Birliği Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, İran ile İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki savaşın Türkiye’de tarımsal girdi piyasaları üzerindeki etkilerine ilişkin açıklama yaptı. Bayraktar, özellikle gübre ve mazot fiyatlarında yaşanan artışın üreticiyi doğrudan etkilediğini söyledi.

Gübre ve mazotta dışa bağımlılık vurgusu

Bayraktar, Türkiye’nin tarımsal üretimde kullanılan kimyasal gübre ve mazot hammaddelerinin yaklaşık yüzde 90’ını ithal ettiğini belirtti. Bu nedenle iç piyasadaki fiyatların hem dış piyasalardaki gelişmelere hem de döviz kuruna bağlı olarak şekillendiğini ifade etti. Hürmüz Boğazı’nda gemi geçişlerinde yaşanan aksaklıkların enerji, gübre ve tarımsal gıda sistemleri üzerindeki riskleri artırdığını kaydeden Bayraktar, sevkiyat yollarındaki kısıtlamaların doğrudan fiyatlara yansıdığını söyledi.

Gübre fiyatlarında sert artış

TZOB verilerine göre savaş öncesinde tonu 16 bin 48 lira olan kalsiyum amonyum nitrat gübresi, savaş sonrasında yüzde 26,5 artışla 20 bin 295 liraya yükseldi. Amonyum sülfat gübresi yüzde 23,3 artarak 17 bin 439 liraya, üre gübresi yüzde 19,5 yükselerek 31 bin 124 liraya, DAP gübresi yüzde 9,6 artışla 38 bin 943 liraya, 20.20.0 kompoze gübresi ise yüzde 8,3 artışla 25 bin 888 liraya çıktı.

“En kritik dönemde maliyet baskısı arttı”

Bayraktar, içinde bulunulan dönemin serin iklim tahıllarında üst gübreleme, sıcak iklim tahıllarında ise taban gübreleme dönemi olduğunu hatırlattı. Çiftçilerin büyük bölümünün önceden gübre stoku yapamadığını belirten Bayraktar, ihtiyaç duyulan ürünlerin büyük kısmının savaş sonrası yükselen fiyatlarla alınmak zorunda kalındığını vurguladı. Bu durumun hem üretim maliyetlerini artıracağını hem de gübre kullanımının azalması halinde tarımsal ürün arzında daralmaya yol açabileceğini söyledi.

Verim düşüşü ve tüketici fiyatı uyarısı

Yeterli ve zamanında yapılan gübrelemenin bitkisel üretimde verim açısından belirleyici olduğunu ifade eden Bayraktar, maliyetler nedeniyle çiftçinin daha az gübre kullanmasının verim düşüşü doğurabileceğini söyledi. Bayraktar, bu tablonun yalnızca üreticiyi değil, tüketiciyi de etkileyeceğini, gıda fiyatlarında yeni baskılar oluşturabileceğini dile getirdi.

Mazotta da tablo ağırlaştı

Bayraktar, mazot fiyatlarındaki artışın da üreticinin yükünü büyüttüğünü söyledi. Savaş öncesi litresi 61 lira 41 kuruş olan mazotun, savaş sonrasında yüzde 22,3 artışla 75 lira 12 kuruşa yükseldiğini belirten Bayraktar, litre fiyatının yaklaşık yüzde 40’ının vergiden oluştuğunu ifade etti. Tarımsal üretimde kullanılan mazottan vergi alınmaması gerektiğini yineledi.

Destek paketi çağrısı

Gübre ithalatında gümrük vergilerinin sıfırlanması, gübre ihracatının yasaklanması ve yüzde 33’lük amonyum nitrat gübresinin yeniden kullanıma açılması gibi adımların olumlu olduğunu belirten Bayraktar, asıl önemli başlığın çiftçinin bu ürünleri satın alabilecek koşullara kavuşması olduğunu söyledi. TZOB olarak, üreticilerin artan maliyetler karşısında korunması gerektiğini vurgulayan Bayraktar, özellikle gübre ve mazotta yeni bir destek paketine ihtiyaç bulunduğunu ifade etti.

“Ülkemiz, tarımsal üretimde kullanılan kimyasal gübre ve mazot hammaddelerinin yüzde 90’ını ithal ediyor” vurgusu yapan Bayraktar’ın açıklamasının tam metni şöyle:

“Dolayısıyla ülkemizdeki gübre ve mazot fiyatları hem dış piyasalardaki gelişmelere hem de dolar kuruna bağlı olarak değişiyor.

İran ile İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda gemilerin geçişinde yaşanan aksaklıklar sonucu küresel enerji, gübre ve tarımsal gıda sistemlerine yönelik riskler arttı. Çünkü savaşın yaşandığı bölgedeki ülkeler, petrol, doğalgaz ve gübre üretiminde dünyanın önde gelen ülkeleridir. Dolayısıyla sevkiyat yollarında meydana gelen kısıtlamalar doğrudan olarak fiyatlara yansıyor. Nitekim 2025 yılının Haziran ayında İran ile İsrail arasında yaşanan çatışma sonrası başta ÜRE olmak üzere gübre fiyatları bir anda yüzde 40’lara varan oranda arttı.

28 Şubat 2026 tarihinde başlayan savaşın ardından da yine aynı senaryo gerçekleşti, gübre ve mazot fiyatları yükseldi.

Ziraat Odalarımızdan aldığımız bilgiler doğrultusunda derlediğimiz fiyatlara göre; savaş öncesinde kalsiyum amonyum nitrat gübresinin tonu 16 bin 48 lira iken savaş sonrasında yüzde 26,5 oranında artarak 20 bin 295 liraya yükseldi. Amonyum sülfat gübresi yüzde 23,3 oranında artarak 17 bin 439 liraya, ÜRE gübresi yüzde 19,5 oranında artışla 31 bin 124 liraya, DAP gübresi yüzde 9,6 artışla 38 bin 943 liraya ve 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 8,3 oranında artışla 25 bin 888 liraya yükseldi.

Doğru zamanda ve doğru miktarda yapılan gübrelemenin bitkisel üretimde verim artışlarına yaptığı katkı aşikârdır. Çiftçilerimizin maliyet artışları nedeniyle yeterli gübre alamayacak olma ihtimali üretimde verim düşüşüne ve olağanüstü maliyet artışlarına yol açabilir. Yaşanabilecek bu durumdan hem üreticilerimiz de tüketicilerimiz de olumsuz etkilenecektir.

İçinde bulunduğumuz dönem serin iklim tahıllarının üst gübrelemelerinin uygulanma dönemi, sıcak iklim tahıllarında ise taban gübrelemelerinin yapıldığı ekim dönemidir. Yani ülkemizde gübreye en çok ihtiyaç duyulan dönemlerden biridir. Şunu da biliyoruz ki çiftçilerimizin büyük bir kısmı önceden gübre tedariki yapamıyor, zamanı geldiğinde bir şekilde satın almaya çalışıyor. Dolayısıyla çiftçilerimizin çoğunun deposunda gübre olmadığı için şimdi satın alacaktır. Yani uygulanacak gübrelerin çoğu savaş sonrası yüksek fiyatlardan satın alınacaktır.

Öyle görünüyor ki savaş sebebiyle yüksek girdi fiyatlarıyla hem üretim maliyetleri artacak hem de çiftçilerimizin gübre kullanamamasından dolayı tarımsal ürün arzında azalma olacaktır. Doğal olarak tüketici fiyatları da bu durumdan etkilenecektir.

Bu süreçte gübre piyasalarının düzenlenmesi için birtakım önlemler alındı. Gübre ithalatında gümrük vergilerinin sıfırlanması, gübre ihracatının yasaklanması ve 10 yıldır yasak olan yüzde 33’lük amonyum nitrat gübresinin kullanıma açılması gibi adımlar olumlu hamlelerdir. Fakat buradaki kritik nokta çiftçilerimizin gübreyi satın alabilmesidir. Yani fiyatların makul düzeyde olmasıdır.

Öte yandan çiftçilerimizin önemli girdi kalemlerinden olan mazotta da benzer bir durum söz konusudur. Savaş öncesi litresi 61 lira 41 kuruş olan mazotun fiyatı savaşın ardından yüzde 22,3 oranında artarak 75 lira 12 kuruşa yükseldi. 80 liraya dayanan mazotun litre fiyatının yaklaşık yüzde 40’ı vergiden oluşuyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliği olarak mazot konusundaki görüşümüzü yıllardır dile getiriyoruz. Mazot tarımsal üretimin her aşamasında kullanılan, olmazsa olmaz bir girdidir. Bu sebeple çiftçilerimizin kullandığı mazottan vergi alınmamalıdır.

Türkiye Ziraat Odaları Birliği olarak, üreticilerimizin artan maliyetler karşısında korunması gerektiğini bir kez daha vurguluyoruz. Tarımsal üretimin devamlılığı ve gıda arz güvenliğinin sağlanması için temel girdilerde çiftçilerimize yönelik desteklerin artırılması büyük önem taşıyor. Bu kapsamda ilgili kurum ve kuruluşları, savaşın uzama ihtimalini de göz önünde bulundurarak üreticilerimizin üzerindeki maliyet baskısını hafifletecek acil tedbirleri hayata geçirmeye davet ediyoruz. Özellikle gübre ve mazotta bir destek paketine ihtiyaç duyulmaktadır.”

26 Şubat 2026(Savaş Öncesi) (TL/Ton) 24 Mart 2026(Savaş Sonrası) (TL/Ton) 26 Şubat – 24 MartFiyat değişimi

(%)

Amonyum Nitrat (%26)                                         16.048                                      20.295 26,5
Amonyum Sülfat (%21)                                            14.145                                        17.439 23,3
ÜRE                                            26.037                                        31.124 19,5
DAP                                            35.541                                        38.943 9,6
20.20.0                                          23.900                                        25.888 8,3
 Mazot (TL/Litre) 61,41 75,12 22,3