Türkiye’de manevi atmosferiyle öne çıkan 5 cami

Türkiye, farklı dönemlere ait çok sayıda tarihi camiye ev sahipliği yapıyor. Mimari özellikleri, dini ve tarihi önemleriyle öne çıkan bu yapılar arasında bazı camiler, ziyaretçiler tarafından manevi atmosferleriyle ayrı bir yerde değerlendiriliyor.

Özellikle kandillerde, Ramazan ayında, cuma ve bayram namazlarında yoğunluk yaşayan bu camiler, yalnızca ibadet için değil, dini ve kültürel ziyaret amacıyla da tercih ediliyor.

Eyüp Sultan Camii – İstanbul

İstanbul’un en önemli dini ziyaret noktalarından biri olan Eyüp Sultan Camii, Ebu Eyyûb el-Ensârî’nin türbesinin bulunduğu bölgede yer alıyor.

Yıl boyunca çok sayıda ziyaretçiyi ağırlayan cami ve çevresi, özellikle Ramazan ayında, kandil gecelerinde ve dini bayramlarda yoğun ilgi görüyor. Eyüp Sultan, İstanbul’da manevi ziyaret denildiğinde ilk akla gelen merkezlerden biri olarak öne çıkıyor.

Hacı Bayram-ı Veli Camii – Ankara

Başkent Ankara’nın tarihi ve manevi simgelerinden biri olan Hacı Bayram-ı Veli Camii, Hacı Bayram-ı Veli’nin türbesinin hemen yanında bulunuyor.

Tasavvuf geleneğinin önemli merkezlerinden biri olarak kabul edilen bölge, Ankara’ya gelen yerli ve yabancı ziyaretçilerin uğrak noktaları arasında yer alıyor.

Selimiye Camii ve Mevlana çevresi – Konya

Konya’nın manevi merkezlerinden Mevlana Dergâhı’nın hemen yanında bulunan Selimiye Camii, kentin en önemli dini yapılarından biri olarak dikkat çekiyor.

Mevlana Türbesi ve çevresiyle birlikte değerlendirildiğinde bölge, özellikle Şeb-i Arus döneminde dünyanın birçok ülkesinden gelen ziyaretçilere ev sahipliği yapıyor. Cami, tarihi dokusu ve bulunduğu bölgenin manevi atmosferiyle Konya’nın önemli ibadet merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor.

Bursa Ulu Cami – Bursa

Osmanlı döneminin önemli ibadet yapılarından Bursa Ulu Cami, mimarisi ve içerisindeki hat eserleriyle dikkat çekiyor.

Yüzyıllardır aktif olarak kullanılan cami, Bursa’nın dini ve kültürel hayatında önemli bir yere sahip. Ulu Cami, özellikle tarihi atmosferi ve geleneksel ibadet kültürüyle ziyaretçilerin ilgisini çekiyor.

Sultanahmet Camii – İstanbul

İstanbul’un simge yapılarından Sultanahmet Camii, mimari ihtişamının yanı sıra aktif bir ibadet merkezi olma özelliğini de sürdürüyor.

Tarihi Yarımada’nın merkezinde yer alan cami, her yıl milyonlarca yerli ve yabancı ziyaretçinin uğrak noktalarından biri oluyor. Özellikle sabah ve yatsı namazlarında caminin tarihi atmosferi ziyaretçilere farklı bir deneyim sunuyor.

Manevi ve kültürel mirasın önemli parçaları

Türkiye’nin dört bir yanında benzer tarihi ve manevi değere sahip çok sayıda cami bulunuyor. Eyüp Sultan Camii, Hacı Bayram-ı Veli Camii, Konya’daki Selimiye Camii, Bursa Ulu Cami ve Sultanahmet Camii ise tarih, ibadet kültürü ve ziyaret geleneğinin bir arada yaşatıldığı önemli merkezler arasında gösteriliyor.

Mübarek Ramazan’ın 25’inci günü | Mübarek Kadir Gecesi

Ramazan ayının manevi ikliminde, gönüllerin arındığı ve duaların semaya yükseldiği müstesna gecelerden biri daha idrak ediliyor. Mübarek Ramazan’ın 25’inci gününde, bin aydan daha hayırlı olduğu müjdelenen Kadir Gecesi, İslam âlemi için rahmet, mağfiret ve bereket kapılarının ardına kadar açıldığı kutlu bir zaman dilimi olarak öne çıkıyor. Müminler, bu mübarek geceyi ibadet, dua, tövbe ve Kur’an tilavetiyle ihya ederek, manevi huzura ve ilahi affa ulaşmanın ümidini taşıyor.

Ayet:

Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla;

Şüphesiz biz onu (Kur’an’ı) Kadir Gecesi’nde indirdik.
Kadir Gecesi’nin ne olduğunu sen ne bileceksin?
Kadir Gecesi, bin aydan daha hayırlıdır.
Melekler ve Ruh (Cebrail), o gecede Rablerinin izniyle her türlü iş için iner de iner.
O gece, tan yerinin ağarmasına kadar bir esenliktir.

Allah (C.C.) ne güzel buyurdu.
(Kadir Suresi)

Hadis:

Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:

Hz. Aişe (r.a.), Peygamber Efendimiz’e, “Ey Allah’ın Resulü! Kadir Gecesi’nin hangi gece olduğunu bilecek olursam, o gece nasıl dua edeyim?” diye sormuş, Efendimiz de şöyle buyurmuştur:
“Allah’ım! Sen çok affedicisin, affetmeyi seversin. Beni bağışla.”

Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (S.A.V.) ne güzel söyledi.
(Tirmizî, Deavât, 84)

Dua:

Daimâ ayakta ve uyanık olan zâtı tesbih ederim. Daimâ var olan zâtı tesbih ederim. Hiçbir zaman gafil olmayıp daimâ muhafaza eden zâtı tesbih ederim. Cömert olup cimrilik yapmayan zâtı tesbih ederim. Cezalandırmada acele etmeyip merhametle muamele eden zâtı tesbih ederim. Allah’ı tesbih ederim, hamd Allah’a mahsustur. Allah’tan başka ilâh yoktur. Allah en büyüktür. Güç ve kuvvet ancak yüce ve azamet sahibi Allah’ın tevfiki iledir. Seni tesbih ederim ey Alîm, seni tesbih ederim ey Azîm. Benim pek büyük olan günahlarımı mağfiret eyle.

Âmin.


Kadrini Kur’an’dan alan gece: Kadir Gecesi

Kadir Gecesi; rahmet, mağfiret ve günahlardan arınma mevsimi olan on bir ayın sultanı Ramazan ayının kalbi mesabesindedir. Yüce Allah (c.c.), Kadir Gecesi’nde Kur’an’ı Hz. Peygamber’e indirerek, melekleri yeryüzüne göndererek ve o geceyi içinde Kadir Gecesi bulunmayan bin aydan daha hayırlı kılarak ona müstesna bir değer vermiştir.

Kadir Gecesi nedir?

“Kadir” kelimesi sözlükte; güç, şeref, hüküm ve kıymet anlamlarına gelmektedir. Kadir Gecesi terkibi ise dinî literatürde, “Ramazan ayında Kur’an-ı Kerim’in indirilmeye başlandığı gece” manasında kullanılmaktadır.

Zaman ve mekânlar, kendilerinde meydana gelen önemli hadiselerle değer kazanır. Kadir Gecesi’nin kıymeti de Kur’an’dan gelmektedir. Çünkü Yüce Allah’ın insanlara son hitabı ve evrensel mesajı olan Kur’an, bu gecede indirilmeye başlanmıştır. Bu gece; kız çocuklarının diri diri toprağa gömüldüğü, taştan, tahtadan ve helvadan yapılmış putların ilah kabul edildiği, zulmün kol gezdiği ve cahiliye karanlığının çöktüğü diyarların İslam nuruyla tanışmaya, Kur’an’la aydınlanmaya ve Hz. Muhammed’in (s.a.s.) risaletiyle şereflenmeye başladığı gecedir.

İnsan için yenilenme ve diriliş vesilesi olan Ramazan ayında saklı bulunan Kadir Gecesi, insanlığın sonsuz saadetine vesile olacak fırsatlarla gelmektedir. Yüce Allah, Kur’an’da Kadir Gecesi’nin bin aydan hayırlı olduğunu bildirmektedir. (Kadr, 97/3) Peygamber Efendimiz de, “Bu ayda öyle bir gece vardır ki bin aydan daha hayırlıdır. Bu gecenin hayrından mahrum kalan, bin ayın hayrından mahrum kalmış gibidir” buyurarak Kadir Gecesi’nin önemine vurgu yapmaktadır. (Nesâî, Sıyâm, 5)

Bin ay yaklaşık seksen yıla, seksen yıl ise bir ömre tekabül etmektedir. Bu nedenle Kadir Gecesi’nde yapılan ibadet ve taatler, seksen yıllık bir ömür boyunca yapılanlara denk kabul edilmiştir. Her ne kadar bazı âlimlere göre bu ifadeler kesretten kinaye olsa da, bu durum bir yönüyle Allah’ın rahmetinin ve lütfunun tecellisi, müminler için ise geri çevrilmeyecek bir kapıdır. Bir hadis-i şerifte, geçmiş ümmetlerin uzun ömürlü olmaları sebebiyle fazla sevap kazanmalarına karşılık Müslümanlara da Kadir Gecesi’nin verildiği belirtilmiştir. (Mâlik, İ’tikâf, 6) Bu hususiyet başka hiçbir geceye verilmemiştir. Öte yandan Kur’an’da dile getirilen ilahî müjdeler, başta Hz. Cebrail olmak üzere meleklerin fecre kadar yeryüzünde dualara, zikirlere ve tilavetlere ortak olmalarıyla taçlandırılmaktadır.

Kadir Gecesi, Ramazan’ın hangi gecesidir?

Kadir Gecesi’nin Ramazan ayı içerisinde bir gece olduğu kesindir. (Bakara, 2/185) Ancak tam olarak Ramazan’ın hangi gecesine rastladığı Kur’an’da bildirilmemektedir. Bununla birlikte çeşitli hadis-i şeriflerde, Ramazan’ın son on gecesinde (Buhârî, Leyletü’l-Kadr, 5), son on gününün tekli gecelerinde (Müslim, Sıyâm, 207), son yedi gecesinde (Müslim, Sıyâm, 205-206), 21’inci (Buhârî, Leyletü’l-Kadr, 1) veya 27’nci gecelerinde (Müslim, Salâtü’l-Müsâfirîn, 179-180) aranması gerektiği ifade edilmiştir.

Ramazan’ın 27’nci gecesinin Kadir Gecesi olduğu yönünde sahabenin ifadeleri de kaynaklarımızda yer almaktadır. Bu bağlamda Tabiîn’den Zirr b. Hubeyş şöyle demektedir:

“Ubey b. Ka’b’a (r.a.), İbn Mesud’un (r.a.) ‘Senenin bütün gecelerini ihya eden kimse Kadir Gecesi’ne tesadüf edebilir’ sözünü hatırlattığımda, bana şu cevabı verdi: Kendisinden başka ilah olmayan Yüce Allah’a yemin olsun ki Kadir Gecesi Ramazan ayındadır. Kadir Gecesi, Rasulullah’ın (s.a.s.) bize namaz kılmamızı emrettiği gecedir. O da Ramazan’ın 27’nci gününün gecesidir. O gecenin alameti, sabahında güneşin beyaz ve ışınları gözü almayacak şekilde doğmasıdır.”
(Müslim, Salâtü’l-Müsâfirîn, 179)

Abdullah b. Ömer’den gelen bir rivayette de Hz. Peygamber (s.a.s.), “Kadir Gecesi’ni aramak isteyen 27’nci gecede arasın” buyurmuş, böylece 27’nci geceyi ibadet ve zikirle uyanık olarak geçirmemizi tavsiye etmiştir. (Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, VIII, 426) Tarih boyunca İslam toplumlarında da Ramazan ayının 27’nci gecesi Kadir Gecesi olarak rağbet görmüş ve çeşitli programlarla ihya edilmiştir.

Kadir Gecesi’nin Ramazan ayının hangi günü olduğuna dair kesin bir bilginin bulunmamasının hikmeti üzerinde duran âlimler, bu konuda farklı görüşler serdetmiştir. Bunlardan birine göre, Kadir Gecesi’nin açıkça bildirilmesi hâlinde Müslümanların sadece o geceyi ihya etmekle yetinme hatasına düşebilecekleri ifade edilmiştir. Hâlbuki kısmî belirsizlik sayesinde müminlerin Kadir Gecesi ümidiyle bütün Ramazan gecelerini ibadet şuuru içerisinde geçirmeleri istenmiştir. Ayrıca bu sayede, o geceyi tazimde aşırıya kaçılmasının da önüne geçildiği belirtilmiştir. (Zemahşerî, IV, 780; Fahreddin er-Râzî, XXXII, 229-230)

Kaynaklarımızda Kadir Gecesi’ne dair bazı alametler de zikredilmiştir. Rivayetlerin birinde şöyle buyurulmaktadır:

“Kadir Gecesi açık ve net bir gecedir. Sanki bu gecenin içinde ışıldayan bir ay vardır. Bu gece sakin, yağmursuz bir gecedir. Ne sıcaktır ne de soğuk. Yıldızsızdır. O gecenin sabahında güneş ışınsız, yani ışınları gözü almayacak şekilde doğar.”
(Ahmed b. Hanbel, Müsned, XXXVII, 425)

Bununla birlikte tabiatta, Kadir Gecesi’nin hangi gece olduğunu kesin ve somut biçimde ispat eden bir işaretten söz etmek mümkün değildir. Çünkü tabiat olaylarının bölgelere göre değişiklik göstereceği açıktır.

Kadir Gecesi nasıl ihya edilmelidir?

Müminler için en güzel örnek olan Hz. Peygamber (s.a.s.), Ramazan ayını; özellikle de Kadir Gecesi’ni de içinde barındıran son on gününü en üst düzeyde ihya etme çabası içerisindeydi. Nitekim Hz. Aişe (r.a.), “Hz. Peygamber (s.a.s.), Ramazan’ın son on gününde başka hiçbir zaman yapmadığı kadar ibadet ve taat konusunda gayret ederdi” buyurmaktadır. (İbn Mâce, Sıyâm, 57)

Aynı şekilde Hz. Peygamber’in (s.a.s.), Ramazan ayının son on gününe girildiğinde dünyevî işlerden uzaklaşıp itikâfa çekildiği, geceleri daha çok ibadet ve tefekkürle geçirdiği ve ailesini de bu konuda teşvik ettiği belirtilmektedir. (Buhârî, Fazlu Leyleti’l-Kadr, 5; İ‘tikâf, 1; Müslim, İ‘tikâf, 1-5; Tirmizî, Savm, 73) Dolayısıyla Hz. Peygamber’in özellikle itikâf için Ramazan’ın son on gününü tercih etmesi, hem Kadir Gecesi’ni yakalamak hem de Ramazan’ın feyzinden azamî ölçüde istifade etmek içindir.

Öte yandan bir Müslümanın, bu mübarek gecenin kıymetini bildiği gibi onun faziletini aile fertlerine de öğretmesi ve onları bu geceyi ihyaya teşvik etmesi nebevî ahlaka uygun bir tavırdır.

Peygamber Efendimiz (s.a.s.), bu gecenin nasıl geçirilmesi gerektiği konusunda yüce bir örneklik ortaya koyduğu gibi ümmetini de bu gecenin kadrini bilmeye ve onu ihya etmeye davet etmiştir. Nitekim şöyle buyurmaktadır:

“Kim Kadir Gecesi’ni, faziletine inanarak ve alacağı sevabı Allah’tan bekleyerek ibadet ve taatle geçirirse geçmiş günahları bağışlanır.”
(Buhârî, Leyletü’l-Kadr, 1)

Bir başka rivayette ise Hz. Aişe’nin (r.a.) Hz. Peygamber’e (s.a.s.) bu gece nasıl dua etmesi gerektiğini sorması üzerine Rasulullah’ın (s.a.s.), “Allahümme inneke afüvvün tuhibbü’l-afve fa‘fu annî” yani “Allah’ım! Sen çok affedicisin, affetmeyi seversin, beni de affet” şeklinde dua etmesini tavsiye ettiği görülmektedir. (Tirmizî, Deavât, 85)

Yüce Allah, kullarına sayısız fırsatlar sunmaktadır. Dünya ve ahiret saadeti için bu fırsatların en iyi şekilde değerlendirilmesi gerekir. Kandil geceleri olarak bildiğimiz zaman dilimlerinin hiç şüphesiz en kıymetlisi ve en önemlisi olan Kadir Gecesi de bizler için bulunmaz bir fırsattır.

Kaynaklarımızda bu geceye has belirli bir ibadet şekli yer almamakla birlikte, Kadir Gecesi’ni ihya edebilmek adına; varsa kaza namazı kılmak, yoksa nafile namaz kılmak, tesbih, tehlil ve zikirde bulunmak, işlenen günahlardan ötürü gözyaşları içinde ve pişmanlık duyarak Yüce Allah’a içten ve samimi bir tövbe ile yönelmek, bu geceye verilen kıymetin kaynağı olan Kur’an-ı Kerim’i ruhumuza nakşederek çokça okumak, dua etmek, fakirleri, yetimleri, yaşlıları ve çocukları sevindirmek, verilen nimetlerden dolayı Yüce Allah’a şükretmek, nefis muhasebesi yapmak ve mümkünse itikâfa girmek; bu geceyi ihya etmenin en güzel yolları arasında sayılabilir.


Ömre bedel bir gece

Makale: Osman Nuri Topbaş

Rahmet ve mağfiret iklimi olan Ramazan-ı Şerif’in son günlerini idrak ediyor, son günlerine misafir oluyoruz. Misafir olduğumuz bu günlerin içerisinde öyle bir gece var ki Rabbimiz bizlere onu şöyle takdim ediyor:

“Kadir gecesi bin aydan hayırlıdır.”
(el-Kadr, 3)

Yani Cenab-ı Hak, seksen küsur senelik ecri bu bir gecede ikram ediyor. Bu büyük ikramın bize öğrettiği iki hakikat vardır.

Birincisi, Cenab-ı Hakk’ın nihayetsiz cömertliği ve lütfunun sonsuzluğudur. Zira bir kimse, bir başkasına cömertlik hususunda ne kadar ileri gidebilir? Muhakkak ki verebileceği şey mahdut ve sınırlıdır. Lâkin merhamet ve cömertliği sonsuz olan Mevlamız, tek bir gecede bir ömre bedel ihsanda bulunmaktadır. Ayrıca bu ihsanı her sene kullarına tekrar tekrar lütfetmektedir.

İkinci hakikat ise Rabbimiz’in, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz’e olan eşsiz muhabbetidir. Cenab-ı Hak, peygamberler arasında yalnız Efendimiz’e Kadir Gecesi’ni ikram buyurmuştur. Bu büyük lütuf yalnız O’na mahsustur. Bizler de O’nun ümmeti olmakla bu muazzam ihsana nail olduk. O’nun yüzü suyu hürmetine bu ikram ile şereflendik, hamd olsun.

Buradan hareketle idrak etmeliyiz ki Cenab-ı Hak, Peygamber Efendimiz’i çok seviyor. Dolayısıyla bizler de Rasulullah Efendimiz’i ne kadar çok sever, O’nun hâliyle ne kadar hâllenmeye gayret edersek, Cenab-ı Hak da bizi o kadar sever, bizleri rahmetiyle kendine yaklaştırır ve mağfiret buyurur.

Zira ayet-i kerimede şöyle buyrulmaktadır:

“(Resulüm!) De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyunuz ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah son derece bağışlayıcı ve esirgeyicidir.”
(Âl-i İmrân, 31)

Peki, Kadir Gecesi’ni bu kadar değerli kılan nedir? Hiç şüphesiz Kur’an-ı Kerim’dir. Nitekim şöyle buyrulmaktadır:

“Biz onu (Kur’an’ı) Kadir gecesinde indirdik.”
(el-Kadr, 1)

Madem ki bir geceye ömürlük kıymet kazandıran Kur’an’dır, o halde bizlere düşen, Cenab-ı Hakk’ın insanlığa hidayet rehberi olarak gönderdiği Kur’an ile alakamızı daimâ canlı ve diri tutabilmektir. Çünkü mümin, kulluk tahsilini Kur’an ile öğrenir. Gönül dünyasını Kur’an ile ziynetlendirir. İdrakini Kur’an ile inkişaf ettirir. Velhasıl Kur’an ile kıymet kazanır.

Şu bir hakikattir ki:

  • Cibrîl -aleyhisselâm- Kur’an’ı indirmiş olduğundan meleklerin en faziletlisi olmuştur.

  • Kur’an, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-’e inmiş olduğundan O, bütün rasullerin seyyidi olmuştur.

  • Kur’an, Ümmet-i Muhammed’e geldiğinden o ümmet, ümmetlerin en üstünü olmuştur.

  • Kur’an, Ramazan ayında indiği için bu ay, ayların en hayırlısı olmuştur.

  • Kur’an, Kadir gecesinde indiğinden o gece, ecir bakımından bin aydan daha öteye geçmiştir; bütün gecelerin en hayırlısı ve en faziletlisi olmuştur.

Dolayısıyla eğer Kur’an bizim kalbimize inerse, hayatımıza saadet güneşi doğar, ömür defterimiz huzurla dolar. Yaşayışımız sırat-ı müstakim üzere olur. Velhasıl bizler, Cenab-ı Hakk’ın sevdiği kullardan oluruz.

Yani Müslümanlığın en mühim şiârı ve alameti, Kur’an’ı daimâ birinci planda tutmak; Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz gibi hayatı canlı bir Kur’an olarak yaşayabilmektir. Bu, Cenab-ı Hakk’ı nasıl sevdiğimizin bir işareti, Rasulullah’a nasıl muhabbet duyduğumuzun da açık bir göstergesidir.

Bir hadis-i şerifte Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmaktadır:

“Faziletine inanarak ve karşılığını Allah’tan bekleyerek Kadir gecesini değerlendiren kişinin geçmiş günahları bağışlanır.”
(Buhârî, Îmân 25, 27, 28, 35)

Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, onun hangi gün olduğu hakkında da şöyle buyurmaktadır:

“Kadir gecesini Ramazan’ın son on günü içerisinde arayınız.”
(Buhârî, Leyletü’l-Kadr, 3; Müslim, Sıyâm, 219)

“Kadir gecesini Ramazan’ın son on günündeki tek gecelerde arayın.”
(Buhârî, Leyletü’l-Kadr, 3)

Bu mübarek gece için kesin bir vakit zikredilmemiş, böylece müminlere Kadir Gecesi’nin ömre ömür katan feyiz ve bereketini yakalama gayreti içinde her geceye ayrı bir hassasiyet göstermeleri telkin edilmiştir.

Nitekim Hz. Aişe -radıyallahu anhâ- validemiz, Allah Rasulü’nün Ramazan’ın son on gecesine gösterdiği hassasiyeti şöyle haber vermektedir:

“Ramazan ayının son on günü gelince, Rasulullah geceleri ibadetle geçirir, ailesini uyandırır, hanımlarıyla münasebetten uzak dururdu.”
(Buhârî, Leyletü’l-Kadr, 5)

Efendimiz’in ailesini bizzat uyandırması, onların da bu hususta ciddi bir gayret içinde olmalarını arzu etmesindendir.

Yine Hz. Aişe -radıyallahu anhâ-’dan rivayet edildiğine göre Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, Ramazan ayında diğer aylardan daha fazla kulluk yapmaya çalışır, Ramazan’ın son on gününde ise diğer günlerden daha fazla ibadet ederdi. (Müslim, İ‘tikâf, 8)

Bizler de bu gecelere şükür ve istiğfarlarla girmeye gayret edelim. Dilimiz daimâ kelime-i tevhid ve salevat-ı şerifelerle meşgul olsun. Ashab-ı kiram gibi Rasulullah Efendimiz’e daimâ bey‘at hâlinde olmaya çalışalım. Zira onlar, ömürlerini Efendimiz’e bey‘at üzere geçirmenin ve böylece dünya hayatında beraber oldukları gibi ahirette de beraber olabilmenin gayretiyle yaşadılar.

Mesela;

  • Akabe’de, Efendimiz’i canlarından daha çok korumaya, emanetine sahip çıkmaya, İslam’ı yaşamaya bey‘at etmişlerdi.

  • Bedir’de, “Denize girsen arkandan biz de denize gireriz ya Rasulallah” diyerek bey‘at etmişlerdi.

  • Uhud’da, Efendimiz’i mahzun gördüklerinde şehid olmaya bey‘at etmişlerdi.

  • Hudeybiye’de, “Gönlünde ne varsa ya Rasulallah” diyerek tam bir teslimiyetle bey‘at etmişlerdi.

Biz de bir Müslüman olarak ashâbı örnek almalı, onlar gibi Efendimiz’e her hâl ve ahvalde bağlı kalmalıyız. Onlar nasıl yaşadılar, Efendimiz’in hissiyatını kalplerinde nasıl duydular, nasıl hissettilerse; biz de aynı duygulardan hisse almaya çalışmalıyız. Onlar nasıl fedakârlık içinde yaşadılarsa, biz de öyle yaşama azmi içinde olmalıyız. Onlar Efendimiz’i nasıl sevdilerse, bizler de öyle sevmeye gayret etmeliyiz.

Unutmamalıyız ki bu bey‘atlar, bizim Efendimiz’e olan bağlılık ve sadakatimizin testidir. Acaba biz de aynı şekilde bey‘at hâlinde miyiz? Yoksa kalplerimiz dünyaya meylediyor da nefsimiz, bilip bilmeden başka başka şeylere mi bey‘at ediyor?

Bir de kimi insanlar, kendilerini içinde bulundukları toplumla kıyas ederek, “Ben bu toplum içerisindeki insanların çoğundan üstünüm” deme gafletine düşüyorlar. Hâlbuki Cenab-ı Hak, kendimizi içinde bulunduğumuz toplumla değil, asr-ı saadet insanıyla mukayese etmemizi istiyor. Zira toplumlar daimâ değişir. Toplumların cahiliye devrine benzedikleri dönemler de olur, takvada mesafe kat ettikleri dönemler de olur. Asıl olan ise asr-ı saadet insanına benzeyebilmek ve onlara tâbi olabilmektir. Nitekim ayet-i kerimede şöyle buyrulmuştur:

“İslam dinine girme hususunda öne geçen ilk muhacirler ve ensar ile onlara güzellikle tâbi olanlar var ya, işte Allah onlardan razı olmuştur, onlar da Allah’tan razı olmuşlardır. Allah onlara, içinde ebedî kalacakları, zemininden ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. İşte bu büyük kurtuluştur.”
(et-Tevbe, 100)

Yine ayet-i kerimede Kadir Gecesi için şöyle buyrulmaktadır:

“O gecede, Rablerinin izniyle melekler ve Ruh (Cebrail), her iş için iner dururlar. O gece, tanyeri ağarıncaya kadar süren bir selâmettir.”
(el-Kadr, 4-5)

Hz. Aişe -radıyallahu anhâ- bir defasında Peygamber Efendimiz’e hitaben, “Ey Allah’ın Rasulü! Kadir gecesinin hangi gece olduğunu bilecek olursam o gece nasıl dua edeyim?” diye sormuş ve Efendimiz’den şu cevabı almıştır:

“Allah’ım! Sen çok affedicisin, affetmeyi seversin. Beni bağışla.”
(Tirmizî, Deavât, 84)

Lâkin unutulmamalıdır ki kul hakları ve borçlar, ilahî affın dışında bırakılmıştır. Bunların hesabı, hak sahipleri dünyada birbirlerinden helallik almadıkları müddetçe ahirete kalacaktır. Bu hususta Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz ümmetini şöyle ikaz etmektedir:

“Ey insanlar! Kimin üzerinde bir kul hakkı varsa onu hemen ödesin, dünyada rezil rüsva olurum diye düşünmesin. İyi biliniz ki dünya rezilliği, ahirettekinin yanında pek hafif kalır.”
(Taberânî, Kebîr, XVIII, 280; İbnü’l-Esîr, el-Kâmil, II, 319; Heysemî, IX, 26)

Güzelce ihya edilen Ramazan-ı Şerif’in neticesinde Rabbimiz, müminlere bir bayram ikram ediyor. Yani bu ruhani eğitimi tamamlayanlar, bayram şahadetnamesiyle taltif ediliyor.

Velhasıl, Ramazan-ı Şerif’in son günlerine misafir olduk. Nasıl ki bir kimse, misafirliğe gittiği yerde ev sahibini hoşnut etmek için daimâ edep üzere bulunursa, bizler de Rabbimizin misafiri olduğumuz bu Ramazan günlerinde ilahî emirlerin dışına taşmadan güzel bir kulluk yaşamanın gayretinde olalım. Böylece de ömürlük bir mükâfata nailiyet kazanalım.

Rabbimiz, cümlemize bu mübarek günleri rızasına medar olacak kıvamda geçirebilmeyi, son nefesimizin de bir bayram sabahı olmasını lütuf ve keremiyle ihsan eylesin.

Âmin.


Konya iftar menüsü

Konya usulü bir iftar sofrasında şu menü dengeli ve yerel bir tercih olur:

İftariyelikler: Hurma, su, zeytin, peynir çeşitleri
Başlangıç: Bamya çorbası
Ara sıcak: Su böreği ya da peynirli börek
Ana yemek: Etli ekmek yanında mevsim salata
Yan lezzet: Fırın kebabı ya da sac arası tercih edilebilir
Tatlı: Höşmerim ya da güllaç
Geleneksel tamamlayıcı: Tahin-pide

Konya iftar sofralarında çifte kavrulmuş tahinin üzerine pekmez dökülüp karıştırılarak pideyle yenmesi oldukça bilinen ve sevilen bir gelenektir.

Ana yemek tarifi: Konya fırın kebabı

Konya mutfağının en güçlü ana yemeklerinden biridir.

Malzemeler

  • 1 kg kuzu kaburga veya kuzu kol

  • 1 yemek kaşığı tuz

  • 1 su bardağı su

  • 2 yemek kaşığı iç yağ veya kuyruk yağı

  • Servis için pide

Yapılışı

Önce eti iri parçalar hâlinde hazırlayın. Yağlı kısımları ayırmadan kullanmanız lezzeti artırır. Eti fırın kabına ya da tercihen döküm bir tencereye yerleştirin. Üzerine tuzu serpin, suyu ekleyin. İç yağı veya kuyruk yağını da etin üzerine dağıtın.

Kabın ağzını sıkıca kapatın. Önceden ısıtılmış 160-170 derece fırında uzun süre, ağır ağır pişirin. Ortalama 3 ila 4 saat sonunda et lif lif ayrılacak yumuşaklığa ulaşır. Son bölümde kapağı açıp üzerinin hafif kızarmasını sağlayabilirsiniz.

Serviste eti kemiklerinden ayırarak sıcak pide üzerine alın. Yanına közlenmiş biber, soğan salatası ya da sade ayran çok yakışır.


İmsak ve iftar vakitleri

Bölge Merkez İmsak İftar
Konya Konya merkez 05:33 19:04
Konya ilçeleri Karatay 05:33 19:04
Konya ilçeleri Meram 05:33 19:04
Konya ilçeleri Selçuklu 05:33 19:04
Konya ilçeleri Akşehir 05:36 19:09
Konya ilçeleri Beyşehir 05:36 19:07
Konya ilçeleri Cihanbeyli 05:30 19:02
Konya ilçeleri Ilgın 05:35 19:07
Konya ilçeleri Kulu 05:29 19:02
Konya ilçeleri Seydişehir 05:36 19:07
Komşu iller Ankara 05:29 19:03
Komşu iller Aksaray 05:26 18:58
Komşu iller Karaman 05:31 19:02
Komşu iller Eskişehir 05:38 19:12
Komşu iller Niğde 05:24 18:56
Komşu iller Antalya 05:41 19:12
Komşu iller Mersin 05:25 18:56
Büyükşehirler İstanbul 05:43 19:18
Büyükşehirler İzmir 05:54 19:26
Büyükşehirler Bursa 05:44 19:18
Büyükşehirler Adana 05:22 18:53
Büyükşehirler Gaziantep 05:14 18:45
Dünya Mekke 05:15 18:37
Dünya Medine 05:14 18:38
Dünya Londra 04:20 18:12
Dünya Berlin 04:24 18:18
Dünya Moskova 04:38 18:41
Dünya Washington 05:50 19:22

Mübarek Ramazan’ın 25’inci günü

Mübarek Ramazan’ın 25’inci gününe ulaşmanın huzuru ve şükrüyle, rahmet, mağfiret ve bereket iklimi gönülleri kuşatmaya devam ediyor. Oruçla, sabırla, dua ve ibadetle anlam kazanan bu müstesna günler; paylaşmanın, arınmanın ve maneviyatı derinleştirmenin en kıymetli zamanları arasında yer alıyor. Ramazan’ın son bölümüne doğru ilerlerken, 25’inci gün de gönüllerde tefekkürün, dilde duanın ve sofralarda bereketin günlerinden biri olarak idrak ediliyor.

Ayet

Rahman ve Rahîm olan Allah’ın adıyla;

“Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan, ondan da eşini yaratan; ikisinden birçok erkek ve kadın meydana getirip yayan Rabbinize karşı gelmekten sakının. Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah’a karşı gelmekten ve akrabalık bağlarını koparmaktan sakının. Şüphesiz Allah üzerinizde bir gözetleyicidir.”

Allah ne güzel buyurdu.
(Nisâ Suresi, 1. ayet)

Hadis

Allah’ın Resûlü, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:

“Kim kötü ve çirkin bir iş görürse onu eliyle düzeltsin; buna gücü yetmiyorsa diliyle düzeltsin; buna da gücü yetmezse kalbiyle karşı koysun. Bu da imanın en zayıf derecesidir.”

Allah’ın Resûlü ne güzel buyurdu.
(Müslim, Îmân, 78; Ebû Dâvûd, Salât, 248)

Dua

Allah’ım, kudretinin korumasıyla beni düşmanların tuzaklarından koru.
Lütfunla beni kötülerin şerrinden muhafaza buyur.

Kuvvetlilerin kahrından, zalimlerin zulmünden, hasetçi idarecilerin tuzağından, fesatçıların iftiralarından ve şerlilerin kötülüklerinden Sana sığınırım.

Hamd, âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.

Allah’ım, ölümü hayata tercih ettirecek belâdan; malın az, ailenin kalabalık olmasından; dünya ve âhiret zararına sebep olan hâllerden; kötü akıbetten ve düşmanlarımızı sevindirecek musibetlerden Sana sığınırız.

Allah’ım, bizi gazabınla öldürme, azabınla helâk etme; bunlardan önce bize âfiyet ver.

Ey ayıpları örten Settâr! Benim ayıplarımı da ört. Rahmetinle beni kuşat, ey merhametlilerin en merhametlisi.

Allah’ım, azgınlık ve taşkınlıktan, felçten, ansızın gelen fitnelerden ve dar geçimden Sana sığınırız.

Allah’ım, bizi en geniş ve en hoş yaşantı ile, en mesut ve en uzun ömürle, en faydalı azıkla rızıklandır.

Âmin

GAZZÂLÎ

1/6

Gazzâlî, 450 (1058) yılında Horasan bölgesinin ilim ve devlet adamlarıyla tanınan merkezi Tûs’ta dünyaya geldi. 451’de doğduğuna dair bir kayıt bulunsa da bu bilgi güvenilir kabul edilmez. Hüccetülislâm ve Zeynüddin gibi lakaplarla anılmış, Batı’da ise Abuhamet ve Algazel adlarıyla tanınmıştır.

Onun nisbesinin “Gazzâlî” mi yoksa “Gazâlî” mi olduğu eski kaynaklarda da tartışılmıştır. Bazı rivayetlerde bu nisbenin Gazâle adlı bir köye dayandığı belirtilirken, yaygın kabul, babasının mesleği olan “gazzâl”, yani yün eğiriciliği ve iplikçiliğe nisbetle “Gazzâlî” şeklindedir. Eski tarih ve tabakat müelliflerinin çoğu da bu görüşü benimsemiştir.

Fars asıllı olduğu kabul edilen Gazzâlî’nin ailesi hakkında bilgiler sınırlıdır. Küçük kardeşi Ahmed el-Gazzâlî sonradan meşhur bir sûfî olmuştur. Babası Muhammed, Tûs’ta iplikçilik yaparak geçimini sağlarken ilim ve tasavvuf çevrelerine de yakınlık gösteren dindar bir kişiydi. Oğullarının iyi bir eğitim almasını arzu etmiş, ömrü buna yetmeyince onları sûfî bir dostuna emanet etmiştir.

Gazzâlî ilk eğitimini, muhtemelen Kur’an, yazı, dil bilgisi ve hesap gibi alanlarda, bu himaye altında aldı. Babasının ve hâmîsinin zühd ve tasavvufa eğilimli yapılarının onun çocukluk dünyasında derin etkiler bıraktığı anlaşılmaktadır. Daha sonra maddî imkânsızlıklar sebebiyle bir medreseye yerleştirildi.

İleri öğrenimine Tûs’ta Ahmed b. Muhammed er-Râzkânî’den fıkıh okuyarak başladı. Ardından Cürcân’a giderek burada İsmâilî nisbesiyle anılan bir âlimden ders aldı. Bu hocanın kimliği tartışmalı olmakla birlikte, onun yalnız fıkıh değil hadis alanında da öğrenim gördüğü anlaşılmaktadır.

Gazzâlî’nin gençlik dönemine dair en meşhur hatıralardan biri, Cürcân dönüşünde eşkıyalar tarafından soyulmasıdır. Kendisi, en çok ders notlarının alınmasına üzülmüş, eşkıya reisinden hiç olmazsa notlarını geri istemiştir. Eşkıya reisinin, “Bilgiyi kâğıtta değil zihninde taşımalıydın” tarzındaki alayı, onda derin bir tesir bırakmış; Gazzâlî bu olayı ilâhî bir uyarı sayarak notlarını ezberlemiştir. Bu hadise, onun öğrenim metodunun sadece ezbere dayanmadığını, bilginin içselleştirilmesine önem verdiğini göstermesi bakımından dikkat çekicidir.

473’te (1080) Nîşâbur’a giderek Nizâmiye Medresesi’ne girdi ve dönemin en büyük kelâm âlimlerinden İmâmü’l-Haremeyn el-Cüveynî’nin öğrencisi oldu. Bu dönem, onun ilmî kişiliğinin biçimlendiği en önemli safhalardan biridir. Nîşâbur’da fıkıh, hilâf, cedel, akaid, mantık ve felsefeyle meşgul oldu; kısa sürede arkadaşlarını geride bıraktı ve hocasının da takdirini kazandı.

Bu yıllarda tasavvufla bağı tamamen kopmadı. Nîşâbur sûfîlerinin önde gelenlerinden Ebû Ali el-Fârmedî ile irtibatı, onun tasavvufa ilgisini besleyen önemli unsurlardan biri oldu. Ancak bu safhada tasavvuf, daha çok manevî bir yakınlık düzeyinde kaldı; Gazzâlî ilmî çalışmalarını kelâm, fıkıh ve felsefe alanlarında sürdürdü.

Cüveynî’nin vefatından sonra Nizâmülmülk’ün yanına gitti. Burası, âlimlerin, ediplerin ve devlet adamlarının toplandığı çok güçlü bir ilmî ve siyasî merkezdi. Gazzâlî burada yaptığı tartışmalarla şöhretini daha da artırdı. Nizâmülmülk’ün onu himaye etmesi, hem ilmî kudretinin hem de siyasî-dinî mücadelede ondan beklenen rolün bir göstergesiydi.

484’te (1091) Bağdat Nizâmiye Medresesi’ne müderris tayin edildi. Bu görevi, onu İslâm dünyasının en tanınmış âlimlerinden biri hâline getirdi. Bağdat’ta yüzlerce talebeye ders verdi; aynı zamanda en verimli telif dönemlerinden birini yaşadı. Fıkıh, usûl, mantık, kelâm ve felsefe alanlarında peş peşe eserler kaleme aldı.

Fakat bu dış başarıya rağmen, iç dünyasında derin bir sorgulama başlamıştı. Kelâmı, felsefeyi, Bâtınîliği ve tasavvufu tek tek inceledi; hakikate ulaşma yollarını aradı. Sonunda tasavvufun yalnız nazarî bilgiyle değil, yaşantı, hâl ve ahlâkî dönüşümle kavranabileceği kanaatine vardı. Bu süreç, onda derin bir ruhî bunalıma dönüştü.

Kendi ifadesiyle, öğretimdeki niyetinin tam anlamıyla Allah rızası olmadığını, makam ve şöhret arzusunun kendisini kuşattığını fark etti. Bu iç muhasebe, zamanla psikolojik ve bedensel rahatsızlıklara yol açtı. Ders veremez hâle geldi, iştahı kesildi, takatten düştü. Doktorlar, hastalığın aslında ruhî bir kriz olduğunu söylediler.

Bunun üzerine Bağdat’taki görevini bırakmaya karar verdi. Fazla malını dağıttı, medresedeki yerini kardeşi Ahmed’e bıraktı ve 488 yılında Bağdat’tan ayrıldı. Dışarıya hac yolculuğu yapacakmış gibi görünse de asıl amacı, dünyadan ve makamdan uzaklaşıp manevî arınmaya yönelmekti.

GAZZÂLÎ

2/6

Gazzâlî, Bağdat’tan ayrıldıktan sonra Şam’a gitti ve burada yaklaşık iki yıl kadar inzivâ hayatı yaşadı. Emeviyye Camii’nde kendisini ibadet, riyâzet, nefs tezkiyesi ve kalp tasfiyesine verdi. Ardından Kudüs’e geçti; burada da aynı şekilde uzlet ve murakabe ile meşgul oldu. Daha sonra hac için Hicaz’a gitti, Mekke ve Medine’yi ziyaret etti. Bir müddet sonra da memleket özlemi ve çocuklarının çağrısı üzerine Horasan’a döndü.

Bu inzivâ döneminin tam kronolojisi kaynaklarda farklı şekillerde anlatılır. Ancak genel kabul, onun 1095 sonlarıyla 1097 civarı arasında Şam, Kudüs ve Hicaz hattında dolaştığı, daha sonra da Horasan bölgesine geçtiği yönündedir. Bu yıllar, onun hem tasavvufî tecrübelerini derinleştirdiği hem de en önemli eserlerini kaleme aldığı dönemdir.

Gazzâlî’nin inzivâ yıllarında Haçlı saldırılarından ve özellikle Kudüs’ün işgalinden açıkça söz etmemesi dikkat çekmiştir. Bazı araştırmacılar bunu içe dönüklükle açıklamışsa da, başka araştırmacılar onun o sırada Horasan’da bulunmuş olabileceğini ve ülkeyi tehdit eden Bâtınîlik gibi iç tehlikelerle meşgul olduğunu belirtmişlerdir. Nitekim kendisi de bu yıllarda Bâtınîliğe karşı çeşitli reddiyeler kaleme almıştır.

İnzivâ döneminde yazdığı eserler arasında en meşhuru hiç şüphesiz İḥyâʾü ʿulûmi’d-dîn’dir. Bunun yanında el-Maḳṣadü’l-esnâ, Bidâyetü’l-hidâye, Cevâhirü’l-Ḳurʾân, Fayṣalü’t-tefriḳa, Kimyâ-yı Saʿâdet, Eyyühe’l-veled gibi eserler de bu dönemin ürünleridir. Bu eserler, onun fikrî dönüşümünü ve tasavvuf ağırlıklı yeni yönelişini açık biçimde yansıtır.

499’da (1106) Nîşâbur’a dönerek Nizâmiye Medresesi’nde yeniden ders vermeye başladı. Ancak bu ikinci öğretim dönemindeki anlayışı, Bağdat’taki ilk müderrislik yıllarından farklıydı. Kendisi bunu, “O zaman mevki kazandıran ilmi öğretiyordum; şimdi ise mevki terk ettiren ilme çağırıyorum” sözüyle ifade eder. Artık hedefi sadece bilgi üretmek değil, insanları kalp temizliğine, ihlâsa ve hakikate yöneltmekti.

Buna rağmen, resmî görev hayatı uzun sürmedi. Üç yılı aşkın bir zaman sonra yeniden Tûs’a çekildi. Burada evinin yanına hem fukaha için bir medrese hem de sûfîler için bir hankah yaptırdı. Hayatının son yıllarını ders vererek, talebe yetiştirerek, gönül ehliyle sohbet ederek ve eser yazarak geçirdi. Aynı dönemde hadis ilmiyle de daha yoğun şekilde meşgul oldu.

14 Cemâziyelâhir 505’te (18 Aralık 1111) Tûs’ta vefat etti. Firdevsî’nin mezarının yakınlarına defnedildiği kabul edilir. Bugün Hârûniyye adıyla bilinen yapının onun türbesi olabileceği yönünde kuvvetli kanaatler bulunmaktadır.

Felsefesi: Şüphecilik ve Bilgi Anlayışı

Gazzâlî, İslâm düşünce tarihinde yalnızca fakih ve mutasavvıf değil, aynı zamanda çok güçlü bir bilgi teorisyeni olarak da öne çıkar. Onun en belirgin yönlerinden biri, gerçeğe ulaşma arzusunu kör taklitle değil, sorgulama ve tahkikle beslemesidir. Kendisinin ifadesiyle, hakikati arama isteği daha çocukluk çağlarından itibaren fıtratında vardı. Bu yüzden gelenek yoluyla edinilmiş inançlarla yetinmedi; bunların sağlam temeller üzerine oturup oturmadığını araştırdı.

el-Münḳıẕ mine’ḍ-ḍalâl’de anlattığına göre, önce bilginin ne olduğunu ve hangi bilgi türünün gerçekten kesin sayılabileceğini sorguladı. Ona göre kesin bilgi, içinde hiçbir şüphe payı taşımayan bilgidir. Matematiksel doğrular bu bakımdan örnek teşkil eder. Fakat o, bu noktada da durmayıp duyu bilgilerini ve aklın ilk prensiplerini eleştiriye tâbi tuttu. Duyuların yanılabildiğini, örneğin gölgenin sabit sanıldığı hâlde aslında hareket ettiğini fark etti. Ardından aklın zorunlu hükümlerinin de sorgulanabilir olup olmadığını düşündü.

Bu sorgulama onu derin bir şüphe krizine sürükledi. Rüya ile uyanıklık arasındaki ilişkinin, duyular ve akıl bakımından düşündürücü olduğunu belirtti. Nasıl ki insan rüyada gerçek sandığı şeylerin uyanınca hayal olduğunu anlıyorsa, belki de aklın verileri de daha yüksek bir idrak seviyesinden bakıldığında eksik veya yanlış görünebilirdi. Böylece kısa süreli ama sarsıcı bir şüphe dönemine girdi.

Gazzâlî’ye göre bu kriz, aklî delillerle değil, Allah’ın kalbine attığı bir nur sayesinde aşıldı. Böylece aklın zorunlu bilgilerine yeniden güven duydu. Ancak bu dönüş, aklın sınırsız otoritesini kabul etmek anlamına gelmiyordu. Onun vardığı sonuç şuydu: Akıl, mantık, matematik ve deney alanlarında güvenilir bir araçtır; fakat metafizik, ulûhiyyet ve nihai hakikat meselelerinde kendi başına yeterli değildir. Bu alanlarda vahyin rehberliğine ve kalbin nuruna ihtiyaç vardır.

Gazzâlî’nin akıl anlayışı çok katmanlıdır. Akıl, bir yönüyle insana doğuştan verilen bilgi yeteneği; bir yönüyle ilk prensipleri kavrama gücü; bir yönüyle tecrübelerle gelişen muhakeme kabiliyeti; bir yönüyle de arzuların baskısından kurtularak geleceği kestirebilme ve doğruyu seçebilme yetisidir. O, özellikle bu son yönüyle aklı ahlâkî olgunluğun temeli olarak görür.

Bu yaklaşım, onu ne akıl düşmanı ne de katı rasyonalist yapar. O, aklı küçümsemez; fakat sınırlarını tayin eder. Aklı doğru yerine koyar, vahyi de aklın alternatifi değil, onu aşan ve tamamlayan bir kılavuz kabul eder.

GAZZÂLÎ

3/6

Mantık Anlayışı

Gazzâlî’nin İslâm düşüncesine en büyük katkılarından biri, mantığı dinî ilimlerle meşru ve sistemli biçimde ilişkilendirmesidir. Ondan önce de bazı âlimler mantıkla ilgilenmişti; ancak mantığın kelâm, fıkıh ve usûl-i fıkıh alanlarında açıkça kullanılmasına kapı açan kişi büyük ölçüde Gazzâlî olmuştur.

Ona göre mantık, filozoflara ait yabancı ve sakıncalı bir alan değil, doğru düşünmenin ölçüsüdür. Bir akıl yürütmenin sahih olup olmadığını anlamak, delilin yapısını çözmek, tanım ve kıyasın doğru kurulup kurulmadığını görmek için mantık gereklidir. Bu yüzden, mantık bilmeyenin ilminden tam güvenle söz edilemeyeceğini söyler.

Gazzâlî, mantığın özünün Kur’an’ın düşünme yöntemleriyle çelişmediğini, aksine doğru ölçü anlamına gelen “el-kıstâsü’l-müstakīm” fikrinin Kur’an’da da bulunduğunu savunur. Ona göre mantığın reddi, gerçekte sağlam muhakemeyi reddetmek olur. Sorun mantığın kendisinde değil, onu yanlış yerlere uygulayanlarda ya da metafizik alanda kesinlik varmış gibi davranan filozoflardadır.

Gazzâlî’nin mantıkta yaptığı önemli bir yenilik de, Aristocu terimleri İslâmî ilimlerde kullanılan dile yaklaştırmasıdır. Böylece mantığı sadece filozofların değil, fakihlerin ve kelâmcıların da kullanabileceği bir alet hâline getirmiştir.

Determinizm ve Sebep-Sonuç Eleştirisi

Gazzâlî’nin en çok yankı uyandıran görüşlerinden biri, sebep-sonuç ilişkisine dair değerlendirmesidir. Ona göre tabiatta olayların belli düzen içinde meydana gelmesi inkâr edilemez; ancak bu düzenin zorunlu ve kendi başına işleyen mutlak bir sebep-sonuç zinciri olduğu söylenemez. Ateşin pamuğu yakması, ilâcın hastayı iyileştirmesi gibi olaylar sürekli aynı şekilde tecrübe edildiği için insanlar bunlar arasında zorunlu bağ kurarlar; oysa bu, Allah’ın âdetinin böyle cereyan etmesinden ibarettir.

Gazzâlî, ateşin gerçek anlamda fail olmadığını, failin Allah olduğunu söyler. Ateşin yakması, Allah’ın o anda yakmayı yaratmasıyla gerçekleşir. Allah dilerse ateş yakmaz; nitekim mucize anlayışı da bunu gerektirir. Böylece Gazzâlî, filozofların tabiatta zorunlu sebep-sonuç ilişkisi bulunduğu düşüncesine karşı çıkar.

Ancak bu tavır, onun tabiatta düzensizlik savunduğu anlamına gelmez. O, Allah’ın âlemde bir nizam koyduğunu, insan zihninin de bu düzeni fark ederek bilgi ürettiğini kabul eder. Fakat bu düzenin bağımsız bir tabiat zorunluluğu değil, ilâhî irade ve hikmetin eseri olduğunu vurgular.

İslâm Meşşâî Felsefesine Yönelttiği Tenkid

Gazzâlî’nin filozoflara en sistemli eleştirisi Tehâfütü’l-felâsife adlı eserindedir. Ondan önce kelâmcıların filozofları yeterince anlamadan ve dağınık şekilde eleştirdiğini düşünür. Bu nedenle önce Maḳāṣıdü’l-felâsife’yi yazarak İslâm filozoflarının görüşlerini tarafsız biçimde özetlemiş, sonra bu fikirleri Tehâfütü’l-felâsife’de tenkit etmiştir.

Onun hedef aldığı felsefe, genel anlamda düşünce değil; Fârâbî ve İbn Sînâ çizgisindeki Aristocu-Yeni Eflâtuncu metafiziktir. Mantık ve matematik gibi alanları din açısından zararsız, hatta faydalı görür. Tabiat bilimlerini de toptan reddetmez. Asıl itirazı, metafizik ve ilâhiyyât alanında kesin bilgiye ulaşılmış gibi konuşulmasınadır.

Filozofları özellikle üç meselede küfürle itham eder:

  1. Âlemin ezelî olduğunu savunmaları,
  2. Allah’ın cüz’iyyâtı bilmediğini ya da farklı tarzda bildiğini ileri sürmeleri,
  3. Cismanî haşri inkâr etmeleri.

Bunların dışında kalan meselelerde onları bid‘atla suçlar ama doğrudan tekfir etmez. Burada önemli olan, onun felsefeye toptan savaş açmamış olmasıdır. Aksine mantığı kullanmış, bilgi ve düşünce alanında tahkiki savunmuş, fakat metafiziğin sınırlarını çizmiştir.

Mişkâtü’l-envâr ve Tasavvufî Ontoloji

Hayatının son döneminde kaleme aldığı Mişkâtü’l-envâr, Gazzâlî’nin düşünce dünyasındaki son ve en yoğun aşamalardan biridir. Burada “nur” kavramı etrafında bir varlık ve bilgi teorisi kurar. Allah gerçek nurdur; diğer bütün varlıklar ise varlıklarını O’ndan alan, O’nun nuruyla ayakta duran mevcudatlardır. Bu yüzden hakiki varlık yalnız Allah’a aittir.

Bu ifadeler bazılarına göre vahdet-i vücûdu çağrıştırsa da Gazzâlî, Allah ile kul arasında ontolojik birleşmeyi açık biçimde kabul etmez. Ona göre sûfîlerin vecd hâlinde kullandıkları bazı ifadeler, aşkın coşkusundan doğmuş taşkın sözlerdir. Allah ile kulun hakiki mânada birleşmesi değil, kulun şuurunda dünya ilgilerinin silinmesi söz konusudur.

Bu eserinde bilgi de nura benzetilir. Duyular, hayal, akıl ve kalp gibi farklı idrak dereceleri vardır; en üstün bilgi ise ilâhî nurla kalpte gerçekleşen keşf ve mârifettir. Böylece Gazzâlî, felsefî çözümlemeyi tasavvufî tecrübeyle birleştiren özgün bir çizgi ortaya koyar.

GAZZÂLÎ

4/6

Ahlâk Anlayışı

Gazzâlî’nin düşünce dünyasında ahlâk, merkezî bir yere sahiptir. Onun en önemli ahlâk eseri İḥyâʾü ʿulûmi’d-dîn’dir. Bunun yanında Mîzânü’l-ʿamel, el-Maḳṣadü’l-esnâ, Kimyâ-yı Saʿâdet ve başka eserlerinde de ahlâka geniş yer verir. O, gelenekçi dinî ahlâkla tasavvufî ve felsefî ahlâkı kaynaştırmayı başarmış önemli bir düşünürdür.

Ahlâkın temel kaynağı olarak Kur’an ve Sünnet’i esas alır. Ancak bununla yetinmez; sûfîlerin tecrübelerinden, hikmet geleneğinden ve özellikle Eflâtun, Aristo ve İbn Miskeveyh gibi isimlerin görüşlerinden de yararlanır. Yine de onun sistemi, özünde İslâmî bir ahlâk sistemidir. Felsefeden aldığı kavramları dinî çerçevede yeniden yorumlar.

Gazzâlî’ye göre insanın en büyük görevi kendini tanımaktır. Kendini tanıyan, Rabbi’ni de tanıma yoluna girer. İnsanın asıl değeri bedeninde değil, ruhunda, kalbinde ve aklında ortaya çıkar. Ona göre ruh, kalp, nefis ve akıl kavramları farklı yönlerden aynı insanî merkeze işaret eder. İnsan, duyular dünyasının ötesine geçebilen, ilâhî hitaba muhatap olan, bilgi ve ahlâk sahibi bir varlıktır.

Beden de önemsiz değildir. Gazzâlî, insanı sırf ruh olarak görmez. Beden, ruhun dünyadaki yolculuğunda ona eşlik eden ve ona hizmet eden araçtır. Bu nedenle bedenin ihtiyaçlarını düzenleyen tıp, hukuk ve maişet de küçümsenemez. Ancak bedenin istekleri aklın ve ruhun emrine girmelidir; aksi hâlde insan, hayvanî arzuların tutsağı olur.

İrade, Hürriyet ve Ahlâkî Sorumluluk

Gazzâlî iradeyi, insanın bildiği bir iyiyi seçip ona yönelmesi şeklinde tanımlar. Gerçek iradî fiil, bilinçli, amaçlı ve tercih edilmiş bir fiildir. Ona göre insanın fiillerinde seçme unsuru vardır. Bu sebeple insan ne tamamen cebir altındadır ne de Allah’tan bağımsız bir faildir.

Eş‘arî çizgiye yakın duran Gazzâlî, Allah’ın kulların fiillerini yarattığını, fakat kulun da bu fiilleri “kesb” ettiğini savunur. Başka bir ifadeyle, irade ve kudret de Allah’ın yaratmasıyla insanda bulunur; insan da bunlarla tercihte bulunur. Böylece hem ilâhî kudret hem de ahlâkî sorumluluk korunmuş olur.

Ancak Gazzâlî, irade özgürlüğünü sadece teorik bir mesele olarak ele almaz. Ona göre insanın gerçek özgürlüğü, şehvet, gazap, hırs ve kibir gibi nefsânî kuvvetlerden kurtulabildiği ölçüde gerçekleşir. Ahlâk, bu bakımdan insanın kendi nefsine karşı mücadelesidir. Riyâzet ve mücâhede bu yüzden önemlidir.

Fazilet ve Rezîletler

Gazzâlî, klasik fazilet anlayışını benimser; hikmet, şecaat, iffet ve adalet temel erdemlerdir. Ancak o, bunları sadece teorik biçimde sıralamaz; insan ruhunun hastalıklarını ayrıntılı şekilde tahlil eder. Özellikle İḥyâʾ’ın üçüncü cildinde kibir, riya, haset, öfke, kin, mal tutkusu, makam sevgisi, boş konuşma, şehvet düşkünlüğü gibi yıkıcı ahlâkî hastalıkları ele alır.

Ona göre ahlâkî kötülükler, tıpkı bedensel hastalıklar gibi teşhis ve tedavi edilmesi gereken hastalıklardır. İnsan kendi kusurunu fark etmedikçe ıslah yoluna giremez. Bu yüzden nefis muhasebesi, murakabe ve tövbe onun ahlâk anlayışında büyük yer tutar.

Eserlerinin dördüncü cildinde ise tövbe, sabır, şükür, havf, reca, fakr, zühd, tevekkül, muhabbet, rıza, ihlâs, doğruluk, tefekkür ve ölüm şuuru gibi kurtarıcı erdemleri işler. Bu çerçevede tasavvufî erdemler, onun ahlâk felsefesinin tamamlayıcı unsuru hâline gelir.

Yükümlülük ve İbâhiyye Eleştirisi

Gazzâlî’nin önem verdiği konulardan biri de ahlâkî ve dinî yükümlülüğün korunmasıdır. Ona göre bazı bâtınî gruplar ve bazı aşırı sûfîler, hakikate ulaşınca şer‘î yükümlülüklerin düşeceğini savunarak büyük bir sapmaya düşmüşlerdir. Bu anlayış, dinî ve ahlâkî sorumluluğu ortadan kaldırdığı için kabul edilemez.

O, Bâtınîleri ve ibâhî eğilimli sûfîleri bu yüzden sert biçimde eleştirir. Hakikate ulaşmak, haramı helâl kılmaz; mârifet, ibadetin ve takvanın yerine geçmez. Kul her zaman kuldur, Rab her zaman Rabdir. Bu ilke, onun tasavvufunun da sınırını belirler.

Değerler ve Ahlâkın Temeli

Gazzâlî’ye göre iyilik ve kötülük sırf akılla mutlak biçimde belirlenemez. İnsanlar çoğu zaman kendi yararlarını esas alarak hüküm verirler; bu da ahlâkı izâfîleştirir. Bu yüzden ahlâkın nihai temeli ilâhî buyruktur. Aklın görevi, vahyin bildirdiği iyiyi ve kötüyü anlamak, kavramak ve uygulamaktır.

Bununla birlikte Gazzâlî, ahlâkı kuru bir emirler sistemi hâline getirmez. Ahlâkın nihai hedefini mârifetullah, yani Allah’ı tanıma ve O’na yakınlık olarak belirler. En yüksek mutluluk, Allah sevgisi ve O’na yakınlıkla gerçekleşir. Böylece o, hem normatif hem de gayeci bir ahlâk anlayışını sentezler.

GAZZÂLÎ

5/6

Kelâm İlmindeki Yeri

Gazzâlî’nin yaşadığı V. (XI.) yüzyıl, kelâm tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. O, kelâmın hem yöntemini hem de meselelerini yeniden değerlendiren bir isimdir. Klasik kelâmcıların çoğu mantığa mesafeli durmuşken, Gazzâlî mantığı bu ilmin vazgeçilmez araçlarından biri hâline getirdi. Bu yönüyle mütekaddimîn döneminden müteahhirîn dönemine geçişin en belirgin simalarından biri kabul edilir.

Ona göre kelâm ilmi farz-ı kifâyedir. Herkesin bu ilimle meşgul olması gerekmez; ancak bid‘atçı görüşlerle mücadele etmek, şüpheleri gidermek ve inancı savunmak için her dönemde kelâm bilen âlimlerin bulunması gerekir. Bununla birlikte kelâmın herkese açık şekilde öğretilmesini doğru bulmaz. Fıkhı gıdaya, kelâmı ise ilâca benzetir; gıda herkese lâzımdır, fakat ilâç herkese verilmez.

Gazzâlî, kelâmcıların tarih boyunca dine büyük hizmet ettiklerini kabul eder. Bununla birlikte onları, çoğu zaman rakiplerinden aldıkları öncüllerle hareket etmek, gereksiz tartışmalara girmek ve cedeli öne çıkarmakla eleştirir. Ona göre cedel çoğu zaman hakikati değil, üstün gelme arzusunu besler. Bu da taassubu artırır, gerçeğe ulaşmayı zorlaştırır.

Bâtınîlik ve filozoflarla mücadelede kelâmı aktif biçimde kullanan Gazzâlî, özellikle Bâtınîler’e karşı yazdığı eserlerle büyük etki uyandırdı. Onların dinî kavramları keyfî biçimde te’vil ederek İslâm’ın temel inançlarını aşındırdıklarını savundu. Bâtınîliğe karşı mücadelesi, sadece teorik değil, aynı zamanda siyasî ve toplumsal bir savunma niteliği taşıyordu.

Ulûhiyyet, Nübüvvet ve Âhiret Görüşleri

Gazzâlî, Allah’ın varlığını ispat ederken sadece hudûs deliline dayanmaz; evrendeki nizam, hikmet ve düzeni de güçlü bir delil olarak görür. Ona göre insan, kâinattaki ince düzen üzerinde düşünürse bunun üstün bir yaratıcıya delâlet ettiğini açıkça fark eder. Kur’an’ın bu konuda yeterli rehberliği sunduğunu, filozofların ve kelâmcıların fazla zorlayıcı tartışmalarının ise bazen kafa karıştırabildiğini ifade eder.

Allah’ın sıfatları konusunda Ehl-i sünnet çizgisini benimser. Haberî sıfatlar konusunda ise teşbihi andıran lafızların dil kuralları çerçevesinde uygun biçimde te’vil edilebileceğini söyler. Ancak bunu herkesin yapamayacağını, halkın bu tür tartışmalardan uzak tutulmasının daha doğru olduğunu düşünür.

Nübüvvet konusunda aklın önemli olduğunu, fakat nübüvvetin yalnız aklî kıyaslarla değil, hayatın ve vahyin ışığında kavranabileceğini savunur. Ona göre peygamberlik, aklın üstünde ama akla aykırı olmayan bir idrak alanıdır. Peygamberler, gayb âleminden vahiy alan seçkin insanlardır. Bu, sadece hayal gücünün ürünü değil, dıştan gelen hakiki bir ilâhî bildirimdir.

Âhiret konusunda ise cismanî dirilişin, cennet ve cehennemin, hesap ve mizanın inkâr edilemeyeceğini savunur. Filozofların bu hususları sadece ruhânî veya sembolik anlamda yorumlamalarını kabul etmez.

İman, Küfür ve Tekfir Meselesi

Gazzâlî’ye göre iman, özünde kesin tasdiktir. Ancak bu tasdikin dereceleri vardır. Burhanî tasdik en yüksek mertebedir; halkın taklitle elde ettiği iman ise bundan aşağı bir seviyede olsa da geçerlidir. Bu sebeple o, sıradan müminlerin imanını küçümsemez.

Tekfir konusunda ise dikkatli ve ölçülüdür. Müslümanları kolayca küfürle itham etmeyi doğru bulmaz. Ehl-i kıblenin, açık bir şekilde Peygamber’i yalanlamadığı veya dinin kesin hükümlerinden birini inkâr etmediği sürece tekfir edilmemesi gerektiğini savunur. Ancak filozofların üç temel meselede nassı açıkça çiğnediğini düşündüğü için onları o konularda tekfir eder.

Fıkıh ve Usûl-i Fıkıhtaki Yeri

Gazzâlî, Şâfiî mezhebine bağlı bir âlim olmakla birlikte sadece nakil yapan biri değildir. Mezhep içinde sistemleştiren, ayıklayan ve usûl üreten güçlü bir hukukçudur. Fıkıh alanında el-Basîṭ, el-Vasîṭ, el-Vecîz gibi eserleri; usûl-i fıkıhta ise en önemli eseri el-Müstaṣfâ büyük tesir bırakmıştır.

el-Müstaṣfâ, usûl-i fıkıh tarihinde sistematik yapısıyla öne çıkar. Gazzâlî burada mantık mukaddimesi ile başlar ve usûl meselelerini dört ana eksende işler: hüküm, deliller, hüküm çıkarma yöntemleri ve ictihad. Bu düzen, sonraki usûl literatüründe derin izler bırakmıştır.

Kaynaklar konusunda Kur’an, sünnet ve icmâı esas alır. Kıyası ise bağımsız kaynak değil, kaynaklardan hüküm çıkarma yöntemi olarak görür. Maslahat kavramını da önemser; ancak onu başlı başına sınırsız bir delil hâline getirmez. Maslahatın şer‘î maksatlarla uyumlu olması gerektiğini savunur. Zaruriyyât, hâciyyât ve tahsîniyyât şeklindeki meşhur maslahat tasnifinin sistemli biçimde şekillenmesinde onun büyük payı vardır.

İctihad konusunda ölçülü ve canlı bir yaklaşım benimser. Ona göre ictihad kapısı kapanmış değildir. Gerekli şartları taşıyan âlimlerin yeni meselelerde hüküm üretmesi gerekir. Aynı zamanda bazı alanlarda kısmî uzmanlıkla ictihad yapılabileceğini de kabul eder.

Tasavvufî Görüşleri

Gazzâlî, tasavvufu İslâm toplumunda meşrulaştıran ve ona güçlü bir dinî zemin kazandıran en etkili düşünürlerden biridir. Ondan önce tasavvuf, kimi çevrelerde şüpheyle karşılanıyordu. Gazzâlî ise hem fıkıh ve kelâm birikimi hem de şahsî tecrübesi sayesinde tasavvufu şeriatla uyumlu biçimde savundu.

Onun tasavvuf anlayışı, ölçülü ve merkezî çizgide yer alır. Şeriatla hakikati birbirinden koparmaz. Zâhir ile bâtını birleştirir. Gerçek tasavvuf, ona göre ne kuru şekilciliktir ne de sorumluluğu ortadan kaldıran taşkın bir mistisizmdir. Hakiki sûfî, kalbini arındıran, ahlâkını güzelleştiren ve şeriata bağlı kalan kişidir.

Gazzâlî, tasavvufî bilginin nazarî öğrenimle değil, yaşantı ile elde edileceğini vurgular. Bu yüzden tasavvufun asıl farkı “tatmak”tır. Nasıl hasta olmayan biri hastalığın ne olduğunu tam anlayamazsa, tasavvuf yolunu yaşamayan da onun hakikatini sadece kitaplardan kavrayamaz.

Allah ile kul arasında hulûl veya ittihad tarzı bir birleşmeyi kabul etmez. Bununla birlikte vecd hâlinde söylenmiş bazı sûfî sözlerini bütünüyle mahkûm etmez; bunları coşkunluk hâlinin taşkın ifadeleri olarak yorumlar. Böylece hem tasavvufu savunur hem de sınırlarını çizer.

GAZZÂLÎ

6/6

Eserleri

Gazzâlî, İslâm düşünce tarihinde en çok eser veren müelliflerden biridir. Ona nisbet edilen eser sayısı çok daha fazla olmakla birlikte, gerçekten kendisine ait olanların sayısı bile son derece yüksektir. Eserleri fıkıh, usûl, kelâm, mantık, felsefe, tasavvuf, ahlâk ve siyaset gibi birçok alanı kapsar.

Başlıca eserleri

Fıkıh ve usûl alanında:

  • el-Menḫûl
  • el-Basîṭ
  • el-Vasîṭ
  • el-Vecîz
  • el-Müstaṣfâ

Mantık ve metodoloji alanında:

  • Miʿyârü’l-ʿilm
  • Miḥakkü’n-naẓar
  • Şifâʾü’l-ġalîl
  • el-Ḳısṭâsü’l-müstaḳīm

Kelâm alanında:

  • el-İḳtiṣâd fi’l-iʿtiḳād
  • Fayṣalü’t-tefriḳa
  • İlcâmü’l-ʿavâm
  • Feḍâʾiḥu’l-Bâṭıniyye

Felsefe ve eleştiri alanında:

  • Maḳāṣıdü’l-felâsife
  • Tehâfütü’l-felâsife
  • Mişkâtü’l-envâr
  • el-Münḳıẕ mine’ḍ-ḍalâl

Tasavvuf ve ahlâk alanında:

  • İḥyâʾü ʿulûmi’d-dîn
  • Mîzânü’l-ʿamel
  • Bidâyetü’l-hidâye
  • Kimyâ-yı Saʿâdet
  • Eyyühe’l-veled
  • Naṣîḥatü’l-mülûk

Bu eserler arasında özellikle İḥyâʾü ʿulûmi’d-dîn, İslâm dünyasında benzersiz bir etki bırakmıştır. Bu kitap, ibadetlerden ahlâka, kalp hastalıklarından kurtarıcı erdemlere kadar dinî hayatı bütünüyle ele alır ve zahirî ilimlerle bâtınî terbiyeyi aynı potada toplar.

İslâm Düşüncesine Etkileri

Gazzâlî’nin etkisi son derece geniştir. Kelâmda mantığın kullanımını meşrulaştırmış, felsefede sınır belirleyici bir eleştiri ortaya koymuş, tasavvufu Sünnî dünya içinde güçlü bir konuma taşımış, ahlâkı derinleştirmiş, usûl-i fıkıhta yeni bir sistem kurmuştur.

Kelâmda onun açtığı yol, Fahreddin er-Râzî ve sonrasındaki müteahhirîn kelâmı üzerinde belirleyici olmuştur. Mantığın dinî ilimlerde araç olarak kullanılmasını yaygınlaştıran çizgi büyük ölçüde onun sayesinde güç kazanmıştır.

Felsefeye etkisi ise iki yönlüdür. Bir yandan metafizik iddiaların sınırsızlığını eleştirerek filozofları savunmaya zorlamış, diğer yandan düşünce disiplinini ve mantığı güçlendirmiştir. Felsefeye karşı çıkarken bile felsefî ciddiyeti korumuş, bu yüzden hem filozoflar hem kelâmcılar üzerinde iz bırakmıştır.

Ahlâk alanında İḥyâʾ ve diğer eserleri asırlarca okunmuş, şerh edilmiş, özetlenmiş, medrese ve tekke çevrelerinde temel başvuru kaynakları arasına girmiştir. Tasavvufta ise Gazzâlî, tasavvufu meşrulaştıran ve onu bid‘at şüphesinden büyük ölçüde kurtaran isim olarak kabul edilmiştir.

Fıkıh ve usûlde ise özellikle Şâfiî mezhebi üzerinde çok kuvvetli tesiri vardır. Bununla birlikte maslahat, kıyas, ictihad ve sistematik usûl yaklaşımı üzerinden diğer mezheplerin hukuk düşüncesini de dolaylı biçimde etkilemiştir.

Batı Dünyasına Etkileri

Gazzâlî’nin bazı eserleri erken dönemlerde İbrânîce ve Latince’ye çevrilmiştir. Özellikle Maḳāṣıdü’l-felâsife, Batı’da tanınan ilk eserlerinden biri olmuştur. Bu eser, bir süre onun Aristocu bir filozof sanılmasına bile yol açmıştır. Sonradan Tehâfütü’l-felâsife, Mişkâtü’l-envâr, Mîzânü’l-ʿamel gibi eserleri de farklı yollarla Batı dünyasında tanınmıştır.

Onun Batı üzerindeki etkisinin doğrudan mı yoksa dolaylı mı olduğu her zaman açık değildir. Ancak özellikle şüphe, sebep-sonuç ilişkisi, Tanrı bilgisi, ahlâk ve iç tecrübe gibi konularda bazı Ortaçağ ve modern Batı düşünürleriyle benzerlikler dikkat çekmiştir. Descartes, Pascal, Hume ve Kant ile arasında paralellikler kuran araştırmalar bu yüzden oldukça fazladır.

Hakkındaki Tartışmalar

Gazzâlî büyük bir hayranlık kadar ciddi eleştirilerin de konusu olmuştur. Kimi âlimler onu İslâm’ın hücceti ve müceddidi sayarken, kimileri özellikle İḥyâʾ’daki zayıf hadisler, tasavvufî yorumlar ve filozoflardan etkilenmiş olması sebebiyle eleştirmiştir. Hanbelî ve Selefî çizgideki bazı âlimler, onun bazı fikirlerine sert şekilde karşı çıkmıştır.

Buna rağmen genel tablo açıktır: Gazzâlî, İslâm düşünce tarihinin en büyük, en etkili ve en çok tartışılan simalarından biridir. Kelâmcı, fakih, mutasavvıf, ahlâkçı ve filozof olarak çok yönlü bir dehayı temsil eder. Gerçeği arama azmi, ilimle amel arasındaki ilişkiyi sürekli vurgulaması ve dinî düşünceyi içten yenileme çabası, onu çağını aşan bir isim hâline getirmiştir.

Iğdır için iftar menüsü

İftariyelik
Hurma, su, zeytin, beyaz peynir, tereyağı, lavaş

Çorba
Ayran aşı çorbası

Ana yemek
Iğdır usulü bozbaş

Yanında
Şehriyeli pirinç pilavı veya bulgur pilavı
Mor soğan, maydanoz ve sumaklı salata

Tatlı
Taş kadayıf veya şerbetli bir tatlı
İçecek olarak da hoşaf ya da ayran


Ana yemek: Iğdır usulü bozbaş

Bozbaş, Iğdır ve çevresinde sevilen, etli ve nohutlu, doyurucu bir yemektir. İftar için de çok uygundur.

Malzemeler

  • 750 gram kemikli kuzu eti veya iri doğranmış kuşbaşı kuzu eti

  • 1 su bardağı nohut

  • 2 orta boy soğan

  • 2 yemek kaşığı tereyağı

  • 1 yemek kaşığı domates salçası

  • 3-4 adet patates

  • 1 tatlı kaşığı tuz

  • 1 çay kaşığı karabiber

  • 1 çay kaşığı pul biber

  • 6-7 su bardağı sıcak su

Yapılışı

Nohudu bir gece önceden ıslatın.

Tencereye tereyağını alın. Yemeklik doğranmış soğanları hafifçe kavurun. Eti ekleyip suyunu salıp çekene kadar çevirin. Ardından salçayı ilave edip birkaç dakika daha kavurun.

Islatılmış nohudu süzüp tencereye ekleyin. Üzerine sıcak suyu dökün. Et ve nohut yumuşamaya başlayana kadar orta ateşte pişirin.

Patatesleri iri parçalar hâlinde doğrayın. Tencereye ekleyin. Tuz, karabiber ve pul biberi ilave edin. Patatesler de yumuşayıncaya kadar pişirmeye devam edin.

Yemek hafif sulu kalmalı, et iyice lokum gibi pişmelidir. İsterseniz servis ederken üzerine az miktarda karabiber serpebilirsiniz.

Servis önerisi

Bozbaşı sıcak şekilde, yanında pirinç pilavı ve lavaşla servis edebilirsiniz. İftarda önce hafif bir çorba, ardından bozbaş çok dengeli olur.

İmsak ve iftar saatleri

Konya merkez

Merkez İmsak İftar
Konya 05:34 19:03

Konya ilçeleri

İlçe İmsak İftar
Ahırlı 05:36 19:05
Akören 05:35 19:04
Akşehir 05:38 19:08
Altınekin 05:32 19:02
Beyşehir 05:38 19:07
Bozkır 05:36 19:05
Cihanbeyli 05:32 19:02
Çeltik 05:36 19:06
Çumra 05:33 19:02
Derbent 05:36 19:05
Derebucak 05:39 19:07
Doğanhisar 05:37 19:07
Emirgazi 05:30 18:59
Ereğli 05:28 18:57
Güneysınır 05:34 19:03
Hadim 05:37 19:06
Halkapınar 05:27 18:56
Hüyük 05:38 19:07
Ilgın 05:36 19:06
Kadınhanı 05:35 19:05
Karapınar 05:30 18:59
Karatay 05:34 19:03
Kulu 05:31 19:01
Meram 05:34 19:03
Sarayönü 05:35 19:05
Selçuklu 05:34 19:03
Seydişehir 05:37 19:06
Taşkent 05:36 19:05
Tuzlukçu 05:37 19:07
Yalıhüyük 05:37 19:06
Yunak 05:35 19:05

Çevre iller

İl İmsak İftar
Aksaray 05:28 18:57
Ankara 05:31 19:02
Afyonkarahisar 05:41 19:11
Eskişehir 05:40 19:11
Isparta 05:42 19:11
Karaman 05:32 19:01
Mersin 05:27 18:55

Büyükşehirler

Büyükşehir İmsak İftar
Adana 05:24 18:52
Antalya 05:41 19:13
Bursa 05:45 19:17
Gaziantep 05:16 18:44
İstanbul 05:45 19:17
İzmir 05:55 19:25

Dünyadaki önemli merkezler

Merkez İmsak İftar
Mekke 05:16 18:30
Medine 05:15 18:30
Kudüs 04:28 17:47
Londra 04:22 18:05
Paris 05:18 18:56
Berlin 04:26 18:11
Moskova 04:40 18:33

 

Mübarek Ramazan’ın 18. Günü

Ramazan ayının 18. gününe erişmenin huzuru ve bereketi, gönüllerde tefekkür, sabır ve teslimiyet duygusunu daha da derinleştiriyor. Oruçla, dua ile ve ibadetle şekillenen bu mübarek zaman dilimi; insanın iç dünyasına yönelmesini, kalbini arındırmasını ve manevi sükûnete yaklaşmasını sağlıyor. Ramazan’ın 18. günü de rahmet, mağfiret ve gönül dirilişi arayanlar için güçlü bir hatırlatma niteliği taşıyor; paylaşmanın, şükrün ve kulluk bilincinin hayatın merkezine yeniden yerleşmesine vesile oluyor.

Ayet

Rahman ve Rahim Olan Allah’ın Adıyla;

Siz, insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. İyiliği emreder, kötülükten men eder ve Allah’a iman edersiniz. Kitap ehli de inansalardı elbette kendileri için hayırlı olurdu. Onlardan iman edenler de var. Ama pek çoğu fasık kimselerdir. Onlar size eziyetten başka bir zarar veremezler. Eğer sizinle savaşmaya kalkışsalar, size arkalarını dönüp kaçarlar. Sonra onlara yardım da edilmez.

Allah (C.C.) ne güzel söyledi.
(Âl-i İmrân Suresi, 110-111. ayetler)

Hadis

Allah’ın Resulü Hz. Muhammet (S.A.V.) şöyle buyurdu:

Aranızda öyle bir grup ortaya çıkacaktır ki, namazınızı onların namazları, oruçlarınızı onların oruçları ve diğer amellerinizi de onların amelleri yanında az göreceksiniz. Onlar Kur’ân okurlar, fakat okudukları boğazlarından aşağı geçmez. Onlar okun yaydan çıktığı gibi dinden çıkarlar…

Allah’ın Resulü Hz. Muhammet (S.A.V.) ne güzel söyledi.
(Buhârî, Fedâilü’l-Kur’ân, 36)

Dua

Ey kalpleri evirip çeviren Allah’ım, kalbimi dininin üzerinde sabit kıl.
Âmin

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.

İsimlerin en hayırlısı olan Allah ismiyle.

Yer ve göğün Rabbi Allah’ın ismiyle.

İsmi sayesinde yerde hiçbir şeyin zarar veremeyeceği Allah’ın adıyla.

Kâfî (her şeye yeten) Allah’ın ismiyle.

Muâfî (âfiyet veren) Allah’ın ismiyle.

İsmi sâyesinde yerde ve gökte hiçbir şeyin zarar veremediği Allah’ın adıyla, O işitir ve bilir.

Kendim ve dînim üzerine bismillâh.

Ehlim ve malım üzerine bismillâh.

Rabbimin bana verdiği her şey üzerine bismillâh.

Allah en büyüktür, Allah en büyüktür, Allah en büyüktür. Korktuğum ve çekindiğim şeylerden Allah’a sığınırım.

Allah Rabbimdir, O’na hiçbir şeyi ortak koşmam. Sana sığınanlar azîz ve gâlip olur, Sen’in senân yücedir, isimlerin mukaddestir ve Sen’den başka ilâh yoktur.

Hz. Hamza

569 veya 570 yılında Mekke’de doğdu. Annesi, Hz. Âmine’nin amcasının kızı olan Hâle bint Vüheyb’dir. Ebû Leheb’in câriyesi Süveybe’den süt emdikleri için Hz. Peygamber ile sütkardeşi, aynı zamanda çocukluk ve gençlik yıllarında arkadaş ve dost oldukları bilinen Hamza’nın bi‘setin 2 (612) veya 6. yılında (616) müslüman olduğu nakledilmektedir.

Rivayete göre, Ebû Cehil ve adamlarının Resûl-i Ekrem’e hakaret ettiklerine şahit olan Abdullah b. Cüd‘ân’ın câriyesi, av dönüşü Kâbe’yi tavaf etmekte olan Hamza’ya gördüklerini anlatmış, büyük bir öfkeye kapılan Hamza elindeki yay ile Ebû Cehil’i yaralamış ve, “İşte ben de Muhammed’in dinini benimsiyorum, cesareti olan varsa gelsin dövüşelim” diyerek İslâmiyet’i kabul ettiğini ilân etmiştir. Hamza’nın İslâm dinini benimsemesiyle müslümanların güçleri artmış, bu da müşriklerin müslümanlar aleyhine gerçekleştirmek istedikleri cüretkâr teşebbüslerini bir kere daha gözden geçirmelerine sebep olmuştur.

Hz. Peygamber, hicretten sonra Medine’de ensar ile muhacirler arasında kardeşlik bağı (muâhât) kurduğu gibi, daha önce Mekke’de de müslümanları birbirleriyle kardeş yapmıştı. Nitekim Hamza müslüman olunca Resûl-i Ekrem onu Zeyd b. Hârise ile kardeş ilân etmiştir. Hz. Hamza gazâya çıktığında neyi varsa hepsini Zeyd’e vasiyet ederdi. Hamza Medine’ye hicret ettiğinde Kubâ’da Külsûm b. Hidm’in (veya Sa‘d b. Heyseme’nin) evinde misafir olarak kalmış, Hz. Peygamber muâhât sırasında onu Külsûm b. Hidm ile kardeş yapmıştır.

Hicretten sonra Medine’ye sığınan müslümanları tehdit eden Kureyşliler’i vazgeçirmek için onları ticaret yollarında sıkıştırmak üzere seriyyeler düzenleyen Resûl-i Ekrem, bu seriyyelerin ilki olduğu rivayet edilen Sîfülbahr seferinde Hz. Hamza’yı kumandan tayin etti. Hamza, 1. yılın Ramazanında (Mart 623), otuz kişilik bir müfreze ile, aralarında Ebû Cehil’in de bulunduğu yaklaşık 300 kişilik bir süvari birliğince korunan Kureyş kervanını kontrol altında tutmak ve gerektiğinde baskın düzenlemek amacıyla sefere çıktı. Taraflar, Medine’nin batısında Kızıldeniz sahillerine yakın bir yerde, Cüheyneliler’in yaşadığı bölgede karşılaştılar. Çarpışma, Cüheyne kabilesinden Mecd b. Amr’ın gayretiyle önlendi. Ebvâ ve Zül‘uşeyre seferlerine ve Kaynukā‘ Gazvesi’ne de iştirak eden Hz. Hamza bu seferlerde Resûl-i Ekrem’in sancağını taşımıştır.

Hz. Hamza, Bedir Savaşı’nın (2/624) önde gelen kahramanlarındandı. Büyük bir cesaretle savaşarak teke tek vuruşmak için ortaya çıkanlardan Şeybe b. Rebîa’yı öldürdü ve Ebû Süfyân b. Harb’in karısı Hind’in babası Utbe b. Rebîa’nın öldürülmesine yardımcı oldu. Savaş esnasında da Cübeyr b. Mut‘im’in amcası Tuayme b. Adî’yi ve Kureyş’in bazı ileri gelenlerini öldürdü. Bundan dolayı özellikle Hamza’dan intikam almaya çalışan müşrikler, Cübeyr b. Mut‘im’in Habeş asıllı kölesi Vahşî b. Harb’e, Uhud Gazvesi’nde Hamza’yı öldürdüğü takdirde âzat edileceğine dair söz verdiler. Hz. Hamza’nın ciğerini çiğneyeceğini ve organlarından yapacağı gerdanlığı boğazına takarak Mekke’ye döneceğini söyleyen Hind ise bütün takılarına ilâveten 10 altın vereceğini vaad etti.

Hz. Hamza, Uhud Gazvesi öncesinde Medine’de kalınıp savunma yapılması veya şehrin dışında düşmanla savaşılması konusu tartışılırken Resûl-i Ekrem’e ikinci şıkkı tercih ettiğini söyledi. Bu gazvede de kahramanca savaşan ve otuz bir kişiyi öldüren Hamza, Hz. Peygamber’in uyarısına rağmen okçuların yerlerini terketmesi yüzünden İslâm ordusu bozguna uğrayınca, “Ben Allah ve resulünün aslanıyım. Allah’ım! Ebû Süfyân ile adamlarının yaptıkları kötülüklerden sana sığınırım. Müslümanların yanlış hareketlerinden dolayı da senden af dilerim” diyerek düşmanla çarpışmaya devam etti.

Bir taşın arkasına gizlenip Sibâ‘ b. Abdüluzzâ ile vuruşmasını seyreden Vahşî, Hz. Hamza’nın Sibâ‘ı öldürdükten sonra kendisinin bulunduğu yere yaklaştığını görünce mızrağını fırlatarak onu şehid etti; daha sonra ciğerini çıkarıp Hind’e götürdü. Düşman askerleri, başta Hamza olmak üzere babası müşrik olan Hanzale b. Ebû Âmir dışında bütün şehidlerin burunlarını, kulaklarını ve diğer organlarını keserek iplere dizip savaşa katılan kadınların boyunlarına gerdanlık diye taktılar ve Mekke’ye o şekilde girmelerini sağladılar.

Resûl-i Ekrem, Hz. Hamza’yı bu durumda görünce çok üzüldü, ağladı ve şöyle dedi: “Hiç kimse senin kadar musibete uğramamıştır ve uğramayacaktır. Beni bunun kadar öfkelendiren bir şey olmamıştır. Ey Resûlullah’ın amcası! Ey Allah ve resulünün aslanı Hamza! Allah sana rahmet etsin. İyi bilirim ki sen hısım ve akrabalık haklarını gözetir, daima hayırlı işler yapardın. Eğer yas tutmak gerekseydi sana yas tutardım.”

Hz. Peygamber daha sonra yetmiş (veya otuz) müşriği katledip aynı şekilde intikam alacağına yemin etti. Ancak, “Eğer ceza verecekseniz size yapılanın misliyle ceza verin. Ama sabrederseniz elbette bu sabredenler için daha hayırlıdır” (en-Nahl 16/126) meâlindeki âyet nâzil olunca bundan vazgeçti.

Resûl-i Ekrem, Hz. Hamza’yı görmek isteyen kız kardeşi Safiyye’ye engel olmaya çalıştıysa da Safiyye, kardeşinin bu musibete Allah yolunda uğradığını, Allah yolunda bundan daha beterine de razı olacağını ve sevabı O’ndan bekleyeceğini söyleyerek ısrar etti; fakat Hamza’nın cenazesini görünce gözyaşlarını tutamadı.

Hz. Peygamber, Hamza’nın Allah ve resulünün aslanı, şehidlerin efendisi olduğunu söyleyerek halası Safiyye ile kızı Fâtıma’yı teskin etti ve şehidlerin ölmeyip cennette yaşadıklarını belirttikten sonra bu esnada nâzil olan, “Allah yolunda öldürülenleri sakın ölü zannetmeyin. Bilakis onlar diridirler. Allah’ın kendi lutuf ve kereminden kendilerine verdikleriyle sevinçli bir halde rableri yanında rızıklara mazhar olmaktadırlar. Arkalarından gelecek ve henüz kendilerine katılmamış olan şehid kardeşleri için de hiçbir keder ve korkunun bulunmadığı müjdesinin sevincini duymaktadırlar” (Âl-i İmrân 3/169-170) meâlindeki âyet-i kerîmeyi okudu.

Hz. Hamza’nın cenaze namazını Resûl-i Ekrem kıldırdı; arkasından da diğer şehidlerin namazı kılındı. Şehidler yıkanmadan kendi elbiseleriyle ikişer üçer Uhud’da toprağa verildi. Üzerlerindeki kıyafetler göğüs ve baş kısımlarına sarıldı, alt kısımları da kokulu otlarla örtüldü. Hamza’nın kabrini Ebû Bekir, Ömer, Ali ve Zübeyr kazdılar ve Resûlullah ile birlikte defnettiler. Hamza, kız kardeşinin oğlu Abdullah b. Cahş ile aynı kabre konuldu.

Resûl-i Ekrem Medine’ye dönünce Sa‘d b. Muâz, Muâz b. Cebel ve Abdullah b. Revâha ile ensara mensup kadınlar kendisine tâziyede bulundular ve gözyaşı dökerek üzüntüsünü paylaştılar. Ensarlı kadınların ağlamayı gece yarısına kadar sürdürdüklerini haber alan Hz. Peygamber, onlara teşekkür ve dua ettikten sonra evlerine yolladı. Ertesi gün de bu şekilde ağlamalarını uygun bulmadığını söyledi.

Akrabalık hukukunu gözeten, mert ve titiz bir insan olan Hz. Hamza, Uhud Savaşı’nda dillere destan olacak şekilde bir kahramanlık göstermiştir. İslâmiyet uğruna kendi hayatını hiçe sayarken savaşın bütün tekniklerini kullanmış, o günün gazileri ve daha sonra hak yolunda savaşacak bütün gaziler için cesaret ve kahramanlık örneği olmuş, gazi ve şehidlerin pîri sayılmıştır. Bundan dolayı İslâm tarihinde “seyyidüşşühedâ” ve “esedullah” unvanları ile anılagelmiştir.

Resûl-i Ekrem’in çok sevip saydığı, maddî ve mânevî desteklerine mazhar olduğu Hz. Hamza yaşadığı dönemde ilmî ve idarî faaliyetlere katılamamış, bu sebeple de kaynaklarda hakkında fazla bilgi yer almamıştır. Onun mukadderatı, bir bakıma Resûlullah’ın anne ve babasının mukadderatına benzemiştir. Her ikisi de genç yaşta vefat eden ebeveyn-i resûlün vazifesi, sanki son peygamberi doğurup insanlığa hediye etmekten ibaretti. Hamza’nın da görevi müslüman varlığı uğrunda elden geleni yaptıktan sonra aynı yolda şahâdet şerbetini içmek ve tarih boyunca gazilerin gönüllerinde yaşamaktan ibaret olmuştur.

Vahşî b. Harb, Mekke’nin fethinden sonra Tâif’e kaçıp oraya yerleşti. Tâifliler, İslâmiyet’i kabul ettiklerini bildirmek üzere Medine’ye bir heyet gönderdiklerinde Vahşî de onlarla birlikte Medine’ye gelip Hz. Peygamber’in huzuruna çıktı. Amcasının şehid edilişini kendisinden dinlerken büyük bir teessüre kapılan Resûl-i Ekrem, ona bir daha gözüne görünmemesini söyledi. Resûlullah’ın Vahşî’yi cezalandırmak şöyle dursun ona kötü bir söz bile söylememekle beraber kendisini görmeye tahammül edemeyeceğini ifade etmesi, Hamza’yı ne kadar çok sevdiğini göstermesi bakımından dikkate değer bir olaydır.

Hamza’nın Havle bint Kays’tan Umâre, Bintü’l-Mille b. Mâlik el-Evsî’den Ya‘lâ ve Âmir adlı üç oğlu ile Selmâ bint Umeys’ten Ümâme adlı bir kızı olmuştu. Ümâme’nin teyzesi Esmâ, Ca‘fer b. Ebû Tâlib’in hanımı olduğundan Hz. Peygamber onun bakımını Hz. Ca‘fer’e tevdi etti. Daha sonraki yıllarda Hz. Ali, Resûlullah’a amcasının güzel kızı Ümâme ile evlenmesini teklif etmiş, ancak Hz. Peygamber Ümâme’nin süt kardeşinin kızı olduğunu ve Allah’ın süt kardeş kızı ile evlenmeyi haram kıldığını söylemiştir (İbn Sa‘d, III, 11-12). Resûl-i Ekrem Ümâme’yi Mahzûmoğulları’ndan Seleme b. Ebû Seleme ile evlendirmiştir.

Hz. Hamza, Resûlullah’tan şu meâlde bir hadis rivayet etmiştir: “Allah’ım! Senden ism-i a‘zamın ve rızâyı ekberin hürmetine istekte bulunuyorum” şeklindeki duaya devam ediniz” (İbnü’l-Esîr, II, 55).

Hz. Hamza’nın türbesinin Abbâsî Halifesi Nâsır-Lidînillâh’ın (1180-1225) annesi tarafından yaptırıldığı rivayet edilir. Türbenin yanına daha sonraki dönemlerde mescid ve kütüphane yapılmış, Osmanlılar zamanında buranın bakımına itina gösterilmiştir. Bölgenin yönetimi Osmanlılar’ın elinden çıktıktan sonra türbe ve çevresindeki bütün yapılar yıkılmıştır (DMT, III, 335-336).

Müslümanlar arasında kahramanlığın sembolü olan Hz. Hamza, Türk folklorunda güreşçilerin pîri sayıldığı gibi menkıbevî hayatı müslüman milletlerin edebiyatlarında kendi adıyla anılan eserlere konu olmuştur.

İmam-ı Rabbânî Ahmed Farukî (k.s.)

Uzun boylu, buğday benizli, gökçek yüzlüydü. Kaşları siyah ve hilal biçimindeydi. Gözlerinin beyazı oldukça beyaz, siyahı daha siyahtı. Bakışları canlı ve keskindi. Çekme burunlu, dudakları ince kırmızı renkliydi. Ağzı orta büyüklükteydi. Dişleri inci gibi düzgün ve parlaktı. Sakalı gür ve büyükçeydi. İkinci hicrî bininci yılın yenileyicisi yani “Müceddid-i elf-i sanî.” Nakşî, Kadirî, Suhreverdî, Çiştî ve Kubrevî tarikatlarından icazetli Rabbânî imam ve Rahmânî mürşid.

Adı Ahmed b. Abdülahad el-Farukî’dir. “Farukî” nisbesi, ikinci halife Hz. Ömerü’l-Faruk’un soyundan olmasından; “İmam-ı Rabbânî” Allah adamı imam demek; “Müceddid-i elf-i sanî” şöhreti ise Hz. Peygamber’in “Allah her yüzyılın başında bu ümmete dinini yenileyen (müceddid) gönderecektir.” (Ebû Dâvud, Mışkat, I, 82) hadis-i şerifi gereği, ikinci bin yılın başında gelen “müceddid” sayılmasındandır.

İmam-ı Rabbânî, 971/1563 yılında Hindistan’da Delhi ile Lahor arasındaki Serhind denilen yerde doğdu. İlk hocası babasıydı. Ondan Arapça ve İslamî ilimler tahsil etti. Küçük yaşta hıfzını tamamladı. Kemaleddin Keşmiri’den aklî ve naklî ilimleri, İbnu’l-Haceri’l-Mekkî ile Abdurrahman b. Fihri’l-Mekkî’den muteber hadis kaynaklarını, Behlul Bedahşanî’den de fıkıh, tefsir ve diğer İslamî konulara dair eserleri okudu. Onyedi yaşında iken icazet alacak seviyeye geldi. İlim tahsili sırasında bazı eserler telifiyle meşgul olacak kadar ilme ve telife yatkındı. Küçük yaşlardan itibaren tasavvuf yoluna olan meyli sebebiyle babası eliyle Kadiriyye, Suhreverdiyye ve Çiştiyye gibi tarikatlara intisab etti.

Babasının vefatından sonra hac vesilesiyle memleketinden ayrıldı. Hac dönüşü Delhi’ye geldiğinde Nakşbendî ulularından Muhammed b. Baki Billah’a intisab etti. İki aydan biraz fazla bir zaman içinde seyr ü sülûkunu tamamladı.

İmam-ı Rabbânî, Hind-Moğol hükümdarlarından Ekber Şah’ın başlattığı karma yeni bir din ihdası fikrine karşı “saf ve temiz İslam”ı bütün güzellikleriyle savundu ve Ekber’in oğlu Cihangir’in ve ona tabi olanların İslamî vasata ermelerini sağladı. İrşad, tebliğ ve mücadelelerle geçen ömrünü 63 yaşında noktaladı ve Serhind’de 1034/1625 yılında vefat etti. Serhind kabristanında medfundur. Türkçe telaffuzu bazan “Serhend” şeklinde ifade edilen bu yerin doğru adı Serhind’dir. Hindistan sınırı demektir.

Denizin Denize Kavuşması Gibi

İmam-ı Rabbânî, Nakşî yolunu öğrendiği şeyhi Muhammed Baki Billah ile Delhi’de karşılaştı. Ancak bu karşılaşma tesadüf eseri meydana gelmiş değildi. Belki de Baki Billah’ın Delhi’ye gelişi, ilahî kaderin “Müceddid-i elf-i sanî” olarak takdir buyurduğu Ahmed Farukî’yi yetiştirmek içindi. Şeyhi Hacegî Muhammed Emkenegî tarafından İmam-ı Rabbânî’yi irşad için gönderilen M. Baki Billah ile İmam-ı Rabbânî’nin buluşması iki denizin birbirine kavuşması gibiydi.

Ahmed Farukî, sahip olduğu üstün kabiliyet sayesinde iki ayda şeyhinin yanında sülûkunu tamamladı. İmam-ı Rabbânî bunu bizzat kendisi Mektûbât’ında (I, 333 vd., 190. Mektup) ve ondan naklen el-Hanî, el-Hadâiku’l-Verdiyye adlı eserinde anlatmaktadır. Mektûbât’ın verdiği bilgilere göre İmam-ı Rabbânî, “lafza-i celâl” zikriyle başladığı sülûkunu gaybet, fena, cem‘, sahv ve sekr hallerinden geçerek “müşahede”ye erdiği şeklinde anlatır. Müşahede halinde bütün zerreleri Hakk Teâlâ’nın görüldüğü aynalar olarak tanımlar. Onun ardından Hakk’ı, varlığının bütün zerreleri ile beraber görür. Bunu, Hakk’ı kâinata bitişik ya da ayrı olmayarak, içinde veya dışında bulunmayarak müşahede hali izler. Bunun ardından Hakk Teâlâ’yı kâinat ile ilişkisi olmayan ve keyfiyeti bilinemeyen bir ilgi içinde bilir. Nihayet keyfiyet, ya da tenzih ile de olsa müşahede edilen Hakk’ın tekvîn (yaratma) sıfatıdır.

Bu halleri anlattıktan sonra şeyhi tarafından kendisine irşad icazeti verildiğini ve bu emre uyarak irşada başladığını anlatmaktadır.

Yaşadığı Dönem

İmam-ı Rabbânî’nın yaşadığı dönemde Hindistan bölgesinin idaresi Moğol hükümdarlarının elindeydi. Bunlardan özellikle imam ile çağdaş olan Ekber Şah, sapıklığın, dalaletin zirvesindeydi. O, Hinduizm, Hristiyanlık ve Müslümanlık gibi dinlerin beğendiği taraflarını alarak yeni bir din kurma gayreti içindeydi. Ancak onun kurmaya çalıştığı din, en çok Hinduizmden etkileniyordu. Sultan, Hindulara yaranmak, onların gönüllerini kazanmak istiyordu. Mecûsîlerden ateşe tapmayı, Hristiyanlardan çan çalmayı, istavroz çıkarmayı, Hindulardan dinî gün ve bayramları, merasim ve törelerle ruh göçünü, tenasüh inancını aldı.

Devrin tasavvuf mensubu sayılan bazı kimseler filozofların, özellikle İşrâkiyye ve Revâkiyye felsefelerinin varlıkla ilgili görüşlerini Hind felsefesiyle de karşılaştırarak anlatıyordu. Böylesine karışık ve sultanların ulûhiyet iddiasına kalkıştığı bir dönemde yetişen İmam-ı Rabbânî çok büyük bir mücadele verdi. Silahsız ve kimsesiz bu gönül mücahidi, tek başına güzellikler dini İslam’ı savundu. Sultan; hapis, işkence, her türlü sindirme politikalarını izlediyse de başarılı olamadı. Hükümdarın uydurduğu din, bütün sapıklıklarıyla tükendi. İmam-ı Rabbânî, ezilen, yara alan İslam’ı yeniden dirilik ve güzelliğiyle hayata koydu. Tasavvufa, ruhbanlık ve felsefî cereyanlardan sokulmak istenen “hulûl, ittihad ve tenasüh” gibi düşünceleri atıp onu asıl kaynağı olan Kur’an ve Sünnet çizgisine getirdi. Halk arasında yayılan bid‘at ve cahiliye adetlerini temizleyerek şeriata bağlılığı perçinledi. İmam-ı Rabbânî’nin terbiye anlayışıyla yetişmiş binlerce halife, mürid ve müntesibi, bu düşünceleri Orta Asya, Anadolu, Irak ve Suriye taraflarına da taşıdı.

Eserleri ve Mektûbât’ı

İmam-ı Rabbânî, gençlik yıllarında birtakım eserler ve risaleler kaleme almışsa da şeyhlik yıllarında gönül sohbeti ve mektupla irşad usulünü benimseyerek eser telifini bıraktı. Mektupla irşad, Hz. Peygamber’le başlayan bir tebliğ yöntemiydi. Asr-ı saadetten sonra pek çok ilim ve gönül adamı bunu benimsedi. İmam-ı Rabbânî’nin gerek talebelerine ve halifelerine, gerekse halktan kendisine soru soran kimselere yazdığı mektuplar bir eser haline gelmiş, muhtelif dillere terceme edilerek kaynak eser niteliği kazanmış, tasavvuf ve ahlakta müracaat kitabı olmuştur.

Vahdet-i Vücud – Vahdet-i Şühud

İmam-ı Rabbânî’nin en önemli özelliklerinden biri de genellikle “Vahdet-i vücud” denilen ve “panteizm” ile karıştırılan vahdet-i vücudu, “Vahdet-i şühud” adıyla daha anlaşılabilir hale getirmesidir. Vahdet-i vücuddaki “Her şey O’dur” anlayışını, “Her şey O’ndandır” şeklinde anlayan; Hakk ile halkın ayrı ayrı varlığı bulunduğunu, ancak halkın vücudunun Hakk’ın varlığına göre gölge mesabesinde olduğu görüşünü benimsemiştir. “Eşya’da Hakk’ı görme” şeklinde ifade edilen vahdet-i şühud, bir bakıma vahdet-i vücudun ileri derecesi olarak görülmesidir.

Dervişlik, Şeyhe Teslimiyet

Müridin, şeyhine bağlılıkta “gassal (ölü yıkayıcı) önündeki ölü gibi olması gerektiğini” öğütlerdi. Minnet ve ıstırabı aşkın levazımı sayardı. Yoksulluk, sıkıntı ve dert, çaresiz katlanılacak hususlardandı. Çünkü dost, sevdiğini, kendisinden başka her şeyden kesilmiş ve sıyrılmış bir halde görmek ister. Bu makamda huzur huzursuzlukta, karar kararsızlıkta, rahat rahatsızlıkta olurdu. Bu makamda nefsin talebine çare aramadan kendini minnet ve ıstıraba bırakmak, devanın ta kendisidir. Devlet, O’ndan ne gelirse razı olmaktır.

Dervişlikte kemalin şartı olarak fenaya ermeyi şart koşardı. O’na göre fena, “ölmeden evvel ölmek” sırrına ermekti. Değilse insan, kalbi, dünya mabudları ve nefs putlarına tapmaktan kurtulamazdı.

Anlatıldığına göre Abdülhakim Siyalkuti, İmam-ı Rabbânî ile çağdaştı ve onu küçümseyenlerdendi. Bir gece rüyada İmam-ı Rabbânî’yi gördü. İmam ona: “Habibim sen ‘Allah’ de geç. Onları daldıkları bataklıkta bırak da oynayadursunlar” (el-En‘âm, 6/91) ayetini okudu. Rüyada bu ayetin manası sayesinde Şeyh Abdülhakim’in kalbinde aşk, muhabbet ve şevk meydana geldi. Kalbi “Allah Allah” diyerek uyandı. Uyandıktan sonra da zikr-i ilahî devam etti. Doğruca İmam-ı Rabbânî’ye gidip intisab etti. Rivayete göre İmam-ı Rabbânî’ye Müceddid-i elf-i sanî sıfatını veren odur.

Sahabe ile Veli Arasındaki Fark

Fena, baka, sülûk ve cezbe ile Hakk’a yakınlık için “velayet yakınlığı” tabiri kullanılır. Ümmetin velileri bu “yakîn” ile şereflenmiştir. Ashâb-ı kiramın Resûlullah (s.a.) Efendimizin sohbetiyle elde ettikleri yakınlığa “nübüvvet yakınlığı” denilir. Nübüvvet yakınlığı, ittiba ve veraset yoluyla gelmiştir. Bu yüzden bu yakınlıkta fena, baka, cezbe ve sülûk yoktur ve bu yakınlık, velayet yakınlığından üstündür. Çünkü nübüvvet yakınlığı, asıl yakınlıktır. Velayet yakınlığı ise onun gölgesinde bir yakınlıktır.

Velayet yakınlığına ulaşmak için fena, baka, cezbe ve sülûk; öncü ve başlangıç sayılır. Eğer yol, nübüvvet yakınlığı caddesine düşecek olursa, o zaman bu öncü ve başlangıca gerek kalmaz. Ashâb-ı kiram nübüvvet yakınlığı caddesinden yürümüşlerdir.

Şeriat ve Tarikat

İmam-ı Rabbânî’ye göre gerçekte şeriat ve tarikat birdir; ikisi arasında ayrılık, gayrılık ve fark yoktur. Ancak toplu ve açık tasnifte farklılık vardır. Şeriat icmâldir, derli toplu belli manalardır. Hakikat ise ayrıntılardır. Birine çeşitli delillerle, diğerine keşf ile erilir. Biri gayb, biri şehadettir. Şeriat gayb, hakikat ise şehadet sayılır. Şeriat gayba imanı emreder; hakikate erince gizli, saklı bir şey kalmaz, her şey açık hale gelir. Şeriatın emri gereği açıklanmış hükümler, hakka’l-yakîn hakikatiyle tahakkuk edince aynen açığa çıkar, ayrıntıları ile ortaya dökülür. Daha önce gayb iken şehadet âleminde gözükürler. Hakka’l-yakîne eren kimsede meydana gelen ilimler, şeriat ilimlerine uygun düşer. Arada kıl kadar da olsa bir ayrılık olsa hakka’l-yakîn makamının hakikatine ulaşılmamış sayılır.

Erbâb-ı tarikatten sadır olan ve şeriatın emirlerine aykırı görülen tutum ve sözler, genellikle vaktin manevî sarhoşluğuna yorulur. Bunlar seyr ü sülûk esnasında meydana gelir. Yolunu tamamlayan kimseler, ayıldığı, sahv ve temkine erdiği için onlarda bu tür sözler kalmaz.

Hz. Ebû Bekir (r.a.) ve Nakşbendîlik

İmam-ı Rabbânî, Nakşbendiyye tarikatının başının Hz. Ebû Bekir olduğunu belirttikten sonra, bu yoldaki bağlılığın bütün bağlılıkların üstünde olduğunu anlatır. Çünkü onların bağlılıkları, Hz. Ebû Bekir (r.a.)’ın huzuruna bağlı özel bir bağlılıktır. Ayrıca Nakşbendiyye tarikatının bir başka özelliği de bu yolda sonda elde edilecek makamın işin başında elde edilmesidir. Çünkü Şah-ı Nakşbend, “Biz sonu öne aldık” buyurur. Tarikatte nihai gaye Hakk’a vuslattır, onun da dereceleri vardır. Nakşî mensupları yolun başında vuslattan nasib alırlar.

Veraset İlmi

Cenâb-ı Peygamber (s.a.) buyurur ki: “Âlimler, peygamberlerin varisleridir” (Ahmed b. Hanbel’in Müsnedi). İmam-ı Rabbânî’ye göre âlimler iki tür ilim bırakmışlardır: “Ahkâm ilmi, esrar ilmi.” Peygamber varisi olmaya layık olan kimse, peygamberlerin bu iki ilmine de varis olur. Sadece birine varis olmak yetmez. Çünkü mirasçı, ölenin her şeyine varis olur. Murisin bıraktıklarından bazılarına varis olup bazılarına olmaması söz konusu olamaz.

Hz. Peygamber (s.a.) bir başka hadislerinde, “Ümmetimin bilginleri, İsrailoğullarının peygamberleri gibidir” buyurmuştur. Burada geçen âlim, Hz. Peygamber’in her iki mirasına da varis olandır.

Sırlara dair ilimler, manevî sarhoşluk denilen “sekr” halinde söylenen vahdet-i vücud, vahdette kesreti, kesrette vahdeti görme gibi duygular ve bilgiler değil; sahv, yani ayıklık halindeki keşf ve ilhamlardır.

Bid‘atlerle Mücadele

İmam-ı Rabbânî, her bid‘atin bir sünneti ortadan kaldırmasından dolayı bid‘atlerle çok mücadele etmiştir. Bid‘atlerin sünnetleri kaldırdığını örneklerle anlatırken şunları söylemektedir:

Mesela bazı şeyhler sarıklarının ucunu sol taraftan sarkıtırlar. Bunu da iyi ve makbul sayarlar. Oysa ki sarığın ucunun iki omuz arasından sarkıtılması sünnettir. Sarığını sol taraftan sarkıtma bid‘atini işleyen kimse, böylece bir sünneti ortadan kaldırmış olmaktadır.

Bunun daha ileri derecesinin ise namaza niyet konusunda olduğunu anlatır. Namaza niyet konusunda dil ile niyetin tekrarlanması sünnette yoktur. Bazı âlimler, kalb ile niyete yardımcı olur düşüncesiyle bu görüşü benimsemişlerdir. Bazıları da sadece dil ile niyeti kâfi görmüşlerdir. Sadece dil ile niyeti kâfi görmek, İmam-ı Rabbânî’ye göre bir farzın ortadan kaldırılması sonucunu doğuracak kadar tehlikeli bir bid‘attir. Çünkü namaza uyanık bir kalb ile niyet farzdır. Dil ile niyeti yeterli görmek bu farzı ortadan kaldırmaktır.

Velilik

İmam-ı Rabbânî’ye göre velilik, fena ve baka hallerinden sonra gelen makamdır. Keramet de veliliğin ayrılmaz bir parçasıdır. Ancak keramet ve olağanüstü hali çok olan velinin kemalinin de çok olduğu anlaşılmamalıdır. Aksine olağanüstü hali az olanın veliliği belki daha mükemmeldir.

Keramet ve olağanüstü haller, hem “urûc” yani manevî yükseliş sırasında, hem de “hubût” yani kemalat kazandıktan sonra halkın arasına karışmak üzere “iniş” sırasında görülür. Ancak “urûc” sırasındaki olağanüstü haller, “hubût” ve “nüzûl” sırasındakinden çoktur. Çünkü biri sebepsizlik âlemine yükseliş, öbürü sebepler âlemine dönüştür ve sebepler âlemine dönüşte temkin daha çok olur.

İmam-ı Rabbânî, Nakşîlik yoluna yeni bir üslup kazandırarak kendisinden sonra bu tarikatın, Nakşbendiyye-i Ahrâriyye-i Müceddidiyye diye anılmasına vesile olmuştur.

-Rahmetullahi aleyh-

Faizsiz Bankaların Finansman Kullandırma Yöntemleri

Makale: Prof. Dr. Hamdi Döndüren

Faizsiz finans kurumları ile tasarruf sahipleri arasındaki ilişki, “Mudarebe (emek-sermaye ortaklığı)” esasına dayanır. Finans kurumu işletmeci (mudarib), bu işletmelerin kâr-zarar katılım fonlarına para yatıranlar ise sermaye (re’sülmal) sahibi tarafını oluşturur.

İşletme, çeşitli vadelerde yatırılan sermayeleri, vadesine göre 3 veya 6 ay, 1 yıl, 3 yıl gibi kâr-zarar katılım fonlarında toplar ve bunları vade sonundan önce geri dönecek şekilde finansman olarak müteşebbislere kullandırır. Finans kuruluşlarının para kullandırma yöntemleri genel olarak beş maddede toplanabilir: Mudarebe, Muşareke, Murabaha, İstisna’ ve Sukuk uygulaması. Bunları kısaca açıklayacağız.

1- Murabaha

Peşin parayla mal alıp vadeli satma yoluyla finansman kullandırma yoludur. Burada faizsiz banka, müşteriye verdiği vekâletle, daha önce satış şartları üzerinde yapılan anlaşmaya uygun olarak malı satın alma, kendine devir ve temlik etme yoluyla murabaha muamelesi yapmaktadır.

Murabahada piyasa şartları, faizsiz bankayı vade farkı oranlarını hesaplamada banka faiz oranlarına yakın vade farkı uygulamasına zorlamaktadır. Bunun sonucu olarak da dağıtılan kâr oranları faiz oranlarına yakın gerçekleşmektedir. Bu durum Osmanlı Devleti döneminde gelişen para vakıflarının murabaha uygulamasında da görülmektedir. Nitekim elimizdeki bir murabaha uygulama vakfiyesindeki şu ifadeler bunu gösterir:

“Yukarıda adı geçen vakfedici kadın, miktarı belirtilen 91.000 gümüş dirhemin, ne eksik ne de fazla olmamak üzere, yılda her 10 dirheme 1,25 dirhem (yıllık %12,5) hesabı üzere, faiz (riba) ve faiz şüphesinden uzak bir şekilde, İslâm’a uygun bir muamele (muamele-i şer’iyye) ve günlük rayiç bedeller (murabaha-i mer’iyye) uygulanarak, kâr (rıbh) getirecek şekilde işletilmesini şart koştu. Bu muamele sağlam rehin veya varlıklı kefil güvencesi ile güçlendirilir.” [1]

Vakıf paralarda kâr getirisi vakfın hayır cihetine harcandığı için anaparanın artması ve vakfın gelişip büyümesi amaçlanmıyordu. Bu yüzden kâr miktarı belli olan ve mala konan ipotekle de alacaklar, zarar riski bulunmayan bir güvenceye bağlanan murabaha, günümüz faizsiz bankacılığının ana muamelesi haline gelmiş ve son yıllarda %95’in üzerine çıkmıştır. Bu yöntem faizsiz bankaları konvansiyonel bankacılık sistemine yaklaştırmıştır. Ancak sistemin büyümesi için Ahmad en-Neccar’ın da bir sempozyumda dile getirdiği gibi İslâm bankalarının %40’ın üzerinde emek-sermaye (mudarabe) yöntemine yönelmesi gerekir.

2- Mudarebe

İslâmî finans kurumunun havuzdaki paranın önemli bir bölümünü piyasada dürüst iş yapan girişimcilerle emek-sermaye ortaklığı yoluyla işletmesi beklenir. Meselâ; ihracat işi yapan bir müteşebbis, bir yıllık fondan 500 bin doları mudarebe yöntemiyle alıp yıl boyunca üç defa ihracat işi gerçekleştirse ve yıl sonunda 150 bin dolar kâr elde etse, anlaşma gereği kârın %20’si olan 30 bin doları alma hakkı bulunur. Geri kalan anapara ve 120 bin dolar kâr da finans kurumuna iade edilir. Buna göre kurum, döviz bazında %25 gelir elde etmiş bulunur.

Böyle yüksek bir gelir sağlayan mudarebe havuzuna tasarruf sahiplerinin yıllık, iki veya üç yıllık vadelerle kaynak sağlaması mümkün hale gelir. Sermaye sahibinin bu gibi işlemleri izleme, her aşamada kontrol etme ve gerektiğinde riskler için sigorta ettirme hakları bulunduğu için zarar riski en aza indirilebilir.

İslâm’daki “emek-sermaye ortaklığı (mudarebe)” yöntemi, Doğu ve Batı’nın ileri ekonomilerinde “risk sermayesi (venture capital)” adıyla modernize olmuştur. Bu yöntem özellikle ABD, İngiltere, Japonya, Kanada ve Almanya gibi ülkelerde ileri teknolojiyi geliştiren itici bir güç olmuştur. Çünkü bilim adamı ve girişimcinin şirketin bilanço kârından %20 dolaylarında pay alması, her gün yüzlerce yeni projenin, keşif ve icadın etkeni olmuştur.

ABD’de emek-sermaye ortaklığının öncüsü sayılan Harvard Üniversitesi hocalarından General Doriot’un şu sözleri dikkat çekicidir: “Yaratıcı ve uzak görüşlü genç insanları arayınız. Bu insanların proje ve fikirlerine sermaye ile, hatta sermayeden de önemli olarak, onların teknoloji üretme vasıflarına duyacağınız saygı ile hayat veriniz. Amacımız yeni keşif ve icat yapabilen insanlar ve bu insanların şirketlerini yoktan var etmek olmalıdır. Kâr, amacımız değil mükâfatımızdır…”

Doriot’un yönettiği risk sermayesi şirketi (ARDC), 1957’de Digital Equipment Co. (D.E.C.) isimli girişimci şirketi desteklemeye karar verir. Desteklenecek şirket, başlangıçta yalnız fikir ve proje üreten yoksul, fakat yetenekli iki mühendisten ibarettir. Doriot’un şirketi, girişimci şirketin (D.E.C.) %78 hissesini 70 bin dolar karşılığında almış, 15 yıl sonra yani 1972’de kâr payı olarak 350 milyon dolar kazanmıştır. Bu, anaparanın dolar hesabıyla beş bin katına yükseldiği anlamına gelir. [2]

3- Muşareke (Sermaye Ortaklığı)

Finans kuruluşu bazı projeler için kendi öz sermayesi ile vadesi uygun olan katılım fonundan da sermaye koyarak yatırım yapabilir. Elde edilen kâr, ana sözleşmedeki ölçülere göre paylaşılır. Ancak faizsiz bankanın bu iş için kendi bünyesinde ticaret yapan birimler oluşturması ve piyasaya açılması gerekir.

Günümüzde faizsiz bankacılığın ziraat ortakçılığı (muzâraa), bağ-bahçe ortakçılığı (musâkât) ve ağaç dikimi ortakçılığı (mugârase) yöntemleriyle tarım alanına da girme zamanı gelmiştir. Nitekim Hz. Peygamber, Hayber toprakları üzerinde ziraat ortakçılığı esasını uygulamıştır. [3] Ebû Cafer Muhammed İbn Ali’den şöyle dediği nakledilmiştir: “Ehl-i beytten Medine’ye hicret eden hiçbir kimse yoktur ki, çıkacak ürünün üçte biri veya dörtte biri ile ziraat ortakçılığı yapmış olmasın.” [4]

Buna göre faizsiz bankalar, bünyelerinde istihdam edecekleri ziraat teknisyeni, mühendisi ve benzeri girişimciler eliyle emek ve sermaye katkısı sağlayarak çıkacak ürünü paylaşma esasına dayalı ortaklıklar tesis edebilirler. Faizsiz banka bünyesinde oluşturulacak özel fonlarla bu sektörlere girildiğinde, tasarruf sahiplerine faizin çok üstünde kâr dağıtma imkânı olunca sistemin hızla geliştiği görülecektir.

4- İstisna’ (Eser) Sözleşmesi

Toplum hayatında kimi mal, eşya ve ekipman sipariş verilerek özel olarak imal ettirilir. Günümüzde inşaat ve sanayi sektöründe pek çok imalât, ölçü ve nitelikleri belirlenerek üretilmektedir. Yine tren, gemi, uçak, tır, fabrika bina ve donanımı gibi araç ve tesisler, proje ve şartnamesi hazırlanarak müteahhit kişi veya firmalara yaptırılmaktadır.

Burada, selem sözleşmesinde olduğu gibi sipariş bedelinin peşin verilmesi şart değildir. Ancak sipariş bedelinin bir bölümünün işin başında peşin verilmesi, bundan sonra hakedişlere göre ödeme yapılması mümkündür.

Günümüzde faizsiz bankaların “eser sözleşmesi” çerçevesinde istisna akdi alanına girerek bu sektörde de yerini alması gerekir.

Bir sukuk bono ihraç edebilmek için borçlunun önce bir varlık sahibi olması gerekir. Bu varlığa istinaden ihraç gerçekleşir. Örneğin ilk uygulamanın hayata geçtiği Malezya’da, Federal Malezya Arsa Ofisi’nin elindeki arsalar kurulan bir kamu varlık şirketine satılmıştır.

Standart olan üretimlerde bunun, paranın tamamı peşin mal veresiye olmak üzere “selem akdi” ölçüleri içinde değerlendirilmesi de mümkündür.

5- Sukuk Uygulaması

Günümüzde mudarebe, muşareke, icâre hatta istisna’ sözleşmelerine dayalı olarak ihraç edilen bu menkul değerlere “kâr veya gelir ortaklığı senedi” diyebiliriz. Sukuk veya faizsiz menkul kıymet kullanımı son yıllarda oldukça yaygınlaşmıştır.

Sukuk bonolar, yani varlığa dayalı faizsiz tahviller, Malezya’nın buluşudur. 2002 yılında Malezya hükümeti tarafından ihraç edilen sukuk bonolara yönelik ilgi; Pakistan, Bahreyn, Brunei Sultanlığı, Katar gibi birçok bölge ülkesinin de konuyla ilgili harekete geçmesini, gelişmiş ülke sermaye piyasalarının da bu yeni yatırım enstrümanına uygun ortamlar yaratmasını sağlamıştır.

Bir sukuk bono ihraç edebilmek için borçlunun önce bir varlık sahibi olması gerekir. Bu varlığa istinaden ihraç gerçekleşir. Örneğin ilk uygulamanın hayata geçtiği Malezya’da, Federal Malezya Arsa Ofisi’nin elindeki arsalar kurulan bir kamu varlık şirketine satılmış, arsalar daha sonra Malezya hazinesine kiralanarak kira geliri kontratları yaratılmıştır. Bu kira gelirlerine dayalı olarak ihraç edilen sukuk bonolarla da menkul kıymetleştirme yapılmıştır.

Sukukta yer alan hak-iddia sadece nakit akışı hakkı değil, aynı zamanda mülkiyet hakkıdır. Bu, sukuku geleneksel bonolardan ayırır. Geleneksel bonolar faiz taşıyan menkul kıymetlerden oluşurken, sukuklar temel olarak varlık sepetinde sahiplik hakkından oluşan yatırım sertifikalarıdır.

Şunu da belirtelim ki sukuk uygulaması, gerçek ortaklık, istisna’ akdi, alım satım gibi İslâm hukukunun esaslarını belirlediği uygulamalara dayalı olarak yapılmalıdır. Örneğin ülkemizde yapımı öngörülen 3’üncü köprü, baraj, Kanal İstanbul, tüneller, otoyollar, hızlı tren projeleri, havaalanı, hastane ve kamu binaları yapımı, kentsel dönüşümler ve üniversite inşaatları ve benzerleri için sukuk ihracı yoluyla kaynak sağlanabilir. Bu gibi projeler halkın tasarrufları ile daha kısa sürede hayata geçirilebilir. Bankalar da bu gibi para hareketlerini hizmet bedeli karşılığında toplama, dağıtma ve işlemleri izleme faaliyetlerine katkıda bulunabilir.

Sonuç olarak İslâm’da nakit para kaynaklarının, faizsiz yöntemlerle doğrudan reel ekonomide kullanımını sağlayacak alternatif finansman enstrümanları vardır. Bunların güncellenerek geliştirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmalar, aynı zamanda para gücünün doğrudan reel ekonomide kullanımını sağlayacaktır.

1- Orijinal metin için bk. Bursa Şer’iyye Sicilleri, A 21/27, 33a.
2- Bk. Tansu Çiller-Murat Çizakça, Türk Finans Kesiminde Sorunlar ve Reform Önerileri, Neşr. İSO, İstanbul 1989, s. 152; Hamdi Döndüren, “İslâm Bankacılığı ve Reform Önerileri”, İslâmî Araş. Dergisi, c. VI, sy. 1, yıl 1992; Çiller-Çizakça, age, s. 128, 129.
3- Buhârî, Hars, 14; İcâre, 3.
4- Buhârî, Hars, 8.

Antalya İçin İftar Menüsü

İftariyelik: Hurma, siyah-zeytin, beyaz peynir, salatalık, domates
Çorba: Terbiyeli tavuk suyu çorbası
Ara sıcak: Fırında sebzeli börek
Ana yemek: Portakallı ve kekikli fırın tavuk
Yan lezzet: Antalya usulü piyaz
Tatlı: Tahinli kabak tatlısı
İçecek: Limonlu nane şerbeti

Ana Yemek Tarifi: Portakallı ve Kekikli Fırın Tavuk

Malzemeler

  • 6 tavuk baget ya da 4 kalça-but

  • 2 portakalın suyu

  • 3 yemek kaşığı zeytinyağı

  • 4 diş sarımsak

  • 1 tatlı kaşığı kekik

  • 1 çay kaşığı karabiber

  • 1 tatlı kaşığı tuz

  • 1 tatlı kaşığı kırmızı toz biber

  • 2 patates

  • 2 havuç

  • 1 kuru soğan

Yapılışı

  1. Portakal suyu, zeytinyağı, ezilmiş sarımsak, kekik, tuz, karabiber ve kırmızı toz biberi karıştır.

  2. Tavukları bu sosla harmanlayıp en az 30 dakika dinlendir.

  3. Patates, havuç ve soğanı iri doğrayıp fırın kabına al.

  4. Tavukları sebzelerin üzerine yerleştir, artan sosu da gezdir.

  5. Önceden ısıtılmış 190 derece fırında yaklaşık 45-50 dakika pişir.

  6. Son 10 dakikada üzerini kızartıp sıcak servis et.

Servis önerisi: Antalya piyazı ve mevsim salatası ile iyi gider.

08 Mart 2026 Pazar için imsak ve iftar vakitleri

Konya ve İlçeleri

Yer İmsak İftar
Konya Merkez 05:45 18:57
Karatay 05:45 18:57
Meram 05:45 18:57
Selçuklu 05:45 18:57
Ahırlı 05:47 18:59
Akören 05:46 18:57
Akşehir 05:49 19:01
Altınekin 05:43 18:55
Beyşehir 05:48 19:00
Bozkır 05:46 18:58
Cihanbeyli 05:43 18:55
Çeltik 05:47 18:59
Çumra 05:44 18:56
Derbent 05:47 18:59
Derebucak 05:49 19:01
Doğanhisar 05:48 19:00
Emirgazi 05:40 18:51
Ereğli 05:39 18:51
Güneysınır 05:44 18:56
Hadim 05:46 18:57
Halkapınar 05:39 18:50
Hüyük 05:49 19:00
Ilgın 05:47 18:59
Kadınhanı 05:46 18:58
Karapınar 05:41 18:53
Kulu 05:42 18:54
Sarayönü 05:45 18:57
Seydişehir 05:48 18:59
Taşkent 05:46 18:57
Tuzlukçu 05:48 19:00
Yalıhüyük 05:47 18:59
Yunak 05:47 18:59

Konya merkezi ve ilçe vakitleri Diyanet verilerine göre düzenlendi.

Konya’nın Komşusu İller

İl İmsak İftar
Ankara 05:42 18:54
Eskişehir 05:51 19:04
Afyonkarahisar 05:52 19:04
Isparta 05:53 19:05
Antalya 05:53 19:04
Mersin 05:37 18:49
Karaman 05:43 18:54
Aksaray 05:38 18:50

Türkiye’nin Büyükşehirleri

Büyükşehir İmsak İftar
Adana 05:34 18:46
Ankara 05:42 18:54
Antalya 05:53 19:04
Aydın 06:04 19:15
Balıkesir 06:02 19:14
Bursa 05:57 19:09
Denizli 05:59 19:10
Diyarbakır 05:14 18:26
Erzurum 05:08 18:21
Eskişehir 05:51 19:04
Gaziantep 05:26 18:38
Hatay 05:31 18:43
İstanbul 05:57 19:09
İzmir 06:06 19:18
Kahramanmaraş 05:27 18:39
Kayseri 05:32 18:44
Kocaeli 05:53 19:05
Konya 05:45 18:57
Malatya 05:21 18:33
Manisa 06:05 19:17
Mardin 05:12 18:24
Mersin 05:37 18:49
Muğla 06:02 19:14
Ordu 05:21 18:34
Sakarya 05:51 19:03
Samsun 05:27 18:40
Şanlıurfa 05:20 18:32
Tekirdağ 06:05 19:17
Trabzon 05:14 18:26
Van 05:01 18:13

Büyükşehirler tablosu, 08 Mart 2026 Pazar gününe ait Diyanet vakitleri üzerinden oluşturuldu.

Dünyanın Önemli Merkezleri

Merkez İmsak İftar
Londra 04:40 17:59
Berlin 04:44 18:04
Paris 05:34 18:51
Toronto 06:07 19:21
Mekke 05:22 18:34
Medine 05:22 18:34

Dünya merkezleri için de aynı tarihli resmî vakitler esas alındı.

 

Mübarek Ramazan’ın 17. Gün

Ramazan ayının 17. gününde, mübarek zamanların huzuru sofralara, hanelere ve gönüllere daha derinden sirayet ediyor. İmsak vaktinde sabır, teslimiyet ve niyetle başlayan bu manevi yolculuk; iftarla birlikte şükür, paylaşma ve bereket duygusuyla anlam kazanıyor. Ayetlerin hikmeti, hadislerin rehberliği, duaların sükûneti ve gönle dokunan hatırlatmalar eşliğinde, bu kutlu günün ruhu bir kez daha idrak ediliyor.

Mübarek Ramazan’ın 17. Günü

“Ey iman edenler! Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden, dininizi alaya alıp oyuncak edinenleri ve diğer kâfirleri dost edinmeyin. Eğer müminlerseniz Allah’a karşı gelmekten sakının.”

Ayet

Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla;

“Ey iman edenler! Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden, dininizi alaya alıp oyuncak edinenleri ve diğer kâfirleri dost edinmeyin. Eğer müminlerseniz Allah’a karşı gelmekten sakının.”

Allah (C.C.) ne güzel buyurdu.

(Maide Suresi, 57. Ayet)

Hadis

Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:

“Üç şey imanın lezzetini artırır: Allah ve Resulünü her şeyden çok sevmek, kendisini sevmeyen Müslüman’ı Allah rızası için sevmek, kâfirleri sevmemek.”

Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (S.A.V.) ne güzel buyurdu.

(Taberânî)

Dua

Allah’ım, senden iffetli yaşamayı; dünyam, dinim, aile fertlerim ve malım hakkında sağlık ve güvenlik istiyorum. Eksiklerimi ört, korkumu güvenliğe çevir. Önümden, arkamdan, sağımdan, solumdan ve üstümden gelecek günah ve felaketlere karşı beni koru.

Âmin.

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.

İsimlerin en hayırlısı olan Allah ismiyle.

Yer ve göğün Rabbi Allah’ın ismiyle.

İsmi sayesinde yerde hiçbir şeyin zarar veremeyeceği Allah’ın adıyla.

Kâfî (her şeye yeten) Allah’ın ismiyle.

Muâfî (âfiyet veren) Allah’ın ismiyle.

İsmi sâyesinde yerde ve gökte hiçbir şeyin zarar veremediği Allah’ın adıyla, O işitir ve bilir.

Kendim ve dînim üzerine bismillâh.

Ehlim ve malım üzerine bismillâh.

Rabbimin bana verdiği her şey üzerine bismillâh.

Allah en büyüktür, Allah en büyüktür, Allah en büyüktür. Korktuğum ve çekindiğim şeylerden Allah’a sığınırım.

Allah Rabbimdir, O’na hiçbir şeyi ortak koşmam. Sana sığınanlar azîz ve gâlip olur, Sen’in senân yücedir, isimlerin mukaddestir ve Sen’den başka ilâh yoktur.

Abdullah Bin Atik (R.A.)

Peygamberimizin Medine’ye hicretinden önce İslamiyet’i kabul edip Medine’nin ilk Müslümanlarından olmakla şereflenen sahâbîlerden biridir. Adı, Abdullah bin Atik bin Kays bin Esved bin Berâ bin Ka’b bin Ganem bin Seleme bin Hazrec el-Ensârî’dir. Soyu ve kardeşi Cebr bin Atik hakkında farklı rivayetler de bulunmaktadır. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Hicretin 12’nci yılında (miladi 633) Yemâme Harbi’nde şehit olmuştur.

Abdullah bin Atik’in (R.A.) Müslüman oluşu hakkında kaynaklarda geniş bilgi yer almamaktadır. Medine’de, ilk Müslümanlardan Hz. Es’ad bin Zürâre’nin ve Peygamberimiz tarafından Kur’an-ı Kerim’i ve İslamiyet’i öğretmek üzere gönderilen Hz. Mus’ab bin Umeyr’in tebliğ hizmetleri sebebiyle birçok kimse iman etmişti. Peygamberimizin hicreti gerçekleşmeden önce Müslüman olmakla şereflenenlerden biri de Hz. Abdullah bin Atik idi.

Hz. Abdullah bin Atik, Bedir ve Uhud harplerinde Resulullah’ın yanında birçok hizmette bulundu. Hicretin 5’inci yılında (miladi 627) Medine’nin müdafaası için yapılan Hendek Harbi’ne de katıldı. Hicretin 6’ncı yılında (miladi 628), komutanlığında Ensar’dan beş kişiyle birlikte bir seriyyede bulundu.

Hz. Abdullah bin Atik, Hayber’in fethine katılarak burada da büyük yararlılıklar gösterdi. Daha sonra hicretin 8’inci yılında (miladi 630) Mekke’nin fethine ve Huneyn Harbi’ne katıldı, önemli hizmetlerde bulundu.

Hicretin 9’uncu yılında (miladi 631) Peygamber Efendimiz (S.A.V.), Ensar’dan meydana gelen 150 kişilik bir birliği, Hz. Ali’nin kumandasında Beni Tayy kabilesinin putlarını kırıp parçalayarak bu kavmi sapık âdet ve inançtan kurtarmak için görevlendirdi. Bu birliğin silah ve teçhizat temini için de Hz. Abdullah bin Atik memur edildi. Hz. Abdullah bin Atik, büyük gayret ve fedakârlık göstererek kısa zamanda birliğin ihtiyaçlarını temin etti. Tek Allah inancının yerleşmesinde ve putperestliğin ortadan kaldırılmasında büyük hizmetler verdi.

Hz. Abdullah bin Atik’in Yemâme Harbi’ndeki kahramanlığı da dillere destandır. Resulullah’ın vefatı haberinin yayılmasının ardından meydana gelen bu harp, Hz. Ebû Bekir döneminde cereyan etti. Bu sırada yalancı peygamber Müseyleme, Müslümanları rahatsız ediyordu. Hz. Hâlid bin Velid komutasındaki bir ordu onun üzerine gönderildi. Çünkü o, insanların İslamiyet’ten ayrılma hareketlerini teşvik ve idare ediyordu. Böylece Müslümanları onlardan kurtarmak zaruret hâline gelmişti.

Hz. Hâlid bin Velid ile Müseylemetü’l-Kezzâb’ın kuvvetleri arasında şiddetli çarpışmalar yaşandı. Bu savaşta Hz. Abdullah bin Atik de büyük kahramanlıklar gösterdi. Ashab-ı kiramdan 450 kişi şehit düştü. Bunların arasında Abdullah bin Atik de vardı. Yaralı olduğu hâlde, vücudundan kanlar fışkırırken kılıcını yere atmıyor, savaşmayı sürdürüyordu. Bütün gücü kuvveti kesilip dermanı kalmayıncaya kadar mücadeleye devam etti.

Hz. Abdullah bin Atik, Müslüman olduktan sonra ömrünün tamamını İslamiyet’e hizmette geçirmiştir. Resulullah Efendimizin uğrunda nice tehlikelere katlanmış, en güzel kahramanlık örneklerini göstermiştir. Nihayet bu büyük sahâbî, hicretin 12’nci yılında (miladi 634), en çok arzu ettiği şehitlik mertebesine kavuşmuş ve böylece ebedî saadete nail olmuştur.

Allah ondan razı olsun.

Muhammed Bâkî Billâh (K.S.)

Orta boylu, kırmızı tenli ve seyrek sakallıydı. Vefat ettiğinde henüz sakalının çok az bir kısmı ağarmıştı. Uzlet ve riyazat ehliydi. Kur’an tilavetine düşkündü. Geceleri az uyurdu. Az yemek ve az konuşmak, onun tabii hâli olmuştu.

Müceddid-i elf-i sânî, yani hicri ikinci bin yılın yenileyicisi unvanının haklı sahibi İmam-ı Rabbânî Hazretlerinin mürşidi, Hacegân pirânının ulularındandır.

Onun hayat coğrafyası, bugün Afganistan’ın başşehri olan Kabil’den, Özbekistan’da Buhara yakınındaki Semerkant’a, oradan da Hindistan’ın Delhi’sine kadar; Acem, Türkistan ve Hind diyarını içine alır.

673/1565 yıllarında Kabil’de doğdu. Gençlik yıllarında dinî ilimler tahsili için Semerkant’a gitti. Orada bir süre dinî ilimlerle meşgul oldu. Ardından gönlüne tasavvuf yoluna sülûk arzusu düşünce, kendisini Hâcegî Muhammed İmkenegî’nin kapısında buldu. Bâtın âlemi, kendisine bu gönül sultanının eliyle açıldı. Üveysî meşrep olduğu için gerek Şah-ı Nakşibend, gerekse Ubeydullah Ahrar Hazretlerinden feyiz aldığı kaydedilir.

Hz. Ahrar, kendisine üveysî yolla emaneti yükledikten sonra onu Hindistan tarafına gönderdi. O da Hindistan’da Delhi civarında Cihânâbâd’a yerleşti. Çevresine iman ve irfan nuru saçmaya başladı. Hindu ya da putperest halka İslam’ı, Müslümanlara da tasavvufu anlatarak Ahmed Faruk es-Serhendî’nin yetişeceği ortamı hazırladı.

Nazarı etkileyici, konuşması cezbedici, tavırları sevimliydi. Bu yüzden meclisine katılanlar kısa zamanda muhib ve müntesibi olurlardı. Teveccüh ettiği kimselere nazarlarından cezbe aksederdi. 1014/1605 yılında Delhi’de vefat etti. Kabri, Delhi’de Kadem-i Saadet resminin bulunduğu cami civarındadır.

Anlatıldığına göre büyük oğlu Abdullah, elinde bir ayna olduğu hâlde babasının yanına geldi. Muhammed Bâkî Billâh dedi ki:

— Oğlum, elindeki aynada bir suretine bak bakalım.

Abdullah aynayı çevirip bakınca kendisini değil, babasını gördü. Hem de simsiyah sakallı babasını, bembeyaz sakallı ve nurlu yüzüyle gördü.

Gördüklerinden şaşkına dönen Abdullah’ın hâlini fark eden babası şöyle dedi:

— Şaşkınlığa gerek yok. Aynada yüzümde ve sakalımda gördüğün beyazlık ve nur, Allah’ın cemal nurudur. Bizden değildir.

Kur’an okumaya düşkünlüğü sebebiyle geceleri çok az uyurdu. Tanyeri ağarıncaya kadar Kur’an ve özellikle de Yâsîn okurdu. Tanyeri ağardığını görünce de:

— Aman Allah’ım, geceler ne çabuk geçiyor, diye hayıflanırdı.

Talebesi İmam-ı Rabbânî’nin, şeyhi ve emaneti devraldığı mürşidi hakkında söyledikleri ise şöyledir:

— Nakşî meşayıhının ulularındandı. Velayet makamının en üst noktasında, kutbiyyet sırrına ermiş bir Muhammedî meşrep erdi. Arifler serdarı, mesnedimiz, mürşidimiz, irfan sahibi üstadımız Muhammed Bâkî Billâh.

Rahmetullahi aleyh.

Kulaklarımız Doydu, Ya Gözlerimiz?

“İbrahim Rabbine: ‘Ey Rabbim! Ölüyü nasıl dirilttiğini bana göster’ demişti. Rabbi ona: ‘Yoksa inanmadın mı?’ dedi. İbrahim: ‘Hayır, inandım. Fakat kalbimin mutmain olması için görmek istedim’ dedi. Bunun üzerine Allah: ‘Öyleyse dört tane kuş yakala, onları yanına al, sonra kesip parçala, her dağın başına onlardan bir parça koy. Sonra da onları kendine çağır, koşarak sana gelirler. Bil ki Allah azizdir, hâkimdir’ buyurdu.”
(Bakara, 2/260)

Okuduğumuz her ayet, önümüze bir gündem koymaktadır. Bu gerçeği kavrayamazsak, günlük ve geçici gündemlerle vakit geçirir, eylem olarak da ortaya bir şey koyamayız. Günümüzde konuşmalar, dinlemelerin önüne geçmiş durumdadır. Herkes konuşuyor. Konuşmalar çoğaldıkça ameller azalıyor. Bir insanın konuşması, amelinden çoksa onda münafıklık alameti var demektir. Çok konuşup ortaya bir şey koymazsak, halkımızın bizlere olan güveni azalır.

O kadar çok söz ve konuşma dinliyoruz ki artık kulaklarımız iyice doydu. Ancak gözlerimiz hâlâ açtır. Her sözün, her konuşmanın karşılığı amel ve eylem olarak karşımıza çıkmazsa, bu kez Rabbimizden azar işitiriz:

“Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz, Allah katında büyük bir nefretle karşılanır.”
(Saff, 61/2-3)

Müminlere yakışan şey, konuşurken doğru konuşmak ve konuştuklarımızın üzerimizdeki haklarını yerine getirmektir. Böylece hem konuşanın hem de dinleyenin kalbi mutmain olur.

Bu kısa girişten sonra, kıymetli okuyucularımıza son 40-50 yıllık geçmişimizin bazı gündem maddelerinden örnekler verelim. İçi boş gündem maddeleri, Müslümanları hem meşgul edip hem de zamanlarını israf ettirirken; sözü ve eylemi ile hareket eden din düşmanları ise bu esnada İslam dünyasının adeta içini boşaltmıştır.

Yüz bin misyoner, yıllık 350 milyar dolar bütçe ile Afrika kıtasında Müslüman avına devam ediyor.

Geride kalan yüz yılda Müslümanlar, “32 farzı bilmeyenin nikâhı olmaz” gibi gündemlerle vakit geçirirken, gayrimüslimler saman altından su yürütmüşlerdir. Papa 6. Paul, “Mekke’yi güneyden kuşatmalıyız” demiş ve düğmeye basmıştır.

Allah’a hamdolsun ki son 9-10 senedir ülkemizde fikir sahibi olanlarımızın, ilim ehlinin ayakları yere değmiş; dernekler, vakıflar ve sivil toplum kuruluşları, “Zararın neresinden dönersek kârdır” inancıyla harekete geçmiştir.

Harekete geçilmesiyle birlikte Müslüman halkımızın kulaklarıyla beraber gözleri de doymaya başlamış, Kur’an-ı Kerim’in beyanıyla, “Onların önden gönderdikleri her işi, geriye bıraktıkları eserleri, her izi yazarız” (Yâsîn, 36/12) ayetinin gölgesine yüz binlerce insan sığınmıştır.

Hizmetleriyle, eserleriyle göz ve gönül dolduran nice vakıf, dernek ve salih kul; yeni bir neslin yetişmesi için harekete geçmiştir. Efendimiz’in vefatından 1500 sene sonrasının talebeleri oldukları inancıyla, adeta karanlık gecelerin, karanlık oyun ve tuzakların yıldızları olmuşlardır.

Bir taraftan ümmetin derdini yaşayarak son nefeslerin tehlikeye girmesine engel olmaya çalışıyorlar, diğer taraftan ise kendilerini inşa ederek toplumun inşasında başarılı oluyorlar. Hizmetlerini ibadet vecihesiyle yapan bu güzide insanlar, rehavete düşmemek için hizmetlerini ikiye, üçe katlamanın mücadelesini veriyorlar. Bedel ödemeden dünyaya gelen insan, bugün bedel ödeyerek ahirete gitmenin hazırlığını yapıyor.

Böylesine onurlu ve şerefli bir hizmet yolculuğuna revan olanlara selam olsun demekten kendimizi alamıyoruz. Gözlerimiz nereye baksa, orada hizmet ehlinin eserlerini görmekteyiz. İçerisinde bulunduğumuz bu güzel aylar hürmetine Rabbimiz, dergâhında kabul eylesin.

Âmin.

Tekirdağ İftar Menüsü

İftar Açılışı
Hurma, su, zeytin, çorba

Ara Sıcak
Peynirli börek ya da fırında sigara böreği

Ana Yemek
Tekirdağ köftesi

Yan Ürünler
Piyaz, közlenmiş domates ve biber, pirinç pilavı

Tatlı
Peynir helvası

Tekirdağ sofrası için en uygun ana yemek olarak Tekirdağ köftesi, tatlı olarak da peynir helvası öne çıkıyor. Bu tercih, kentin öne çıkan yöresel mutfağıyla uyumlu.

Ana Yemeğin Tarifi: Tekirdağ Köftesi

Malzemeler
1 kg orta yağlı kıyma ya da parça et, 75 gram bayat ekmek, 1 küçük soğan, 1 diş sarımsak, yarımşar kaşık kimyon, tuz, taze çekilmiş karabiber, pul biber ve karbonat.

Hazırlanışı
Et, bayat ekmek, soğan ve sarımsak birlikte çekilir. Ardından baharatlar ve karbonat eklenip iyice yoğrulur. Harç dinlendirildikten sonra ince-uzun köfte şekli verilir. Izgarada ya da döküm tavada pişirilir. Yanında piyaz, domates ve biberle servis edilir. Bu tarif, Kültür Portalı’nda yer alan Tekirdağ köftesi tarifine dayanmaktadır.

İmsak ve İftar Vakitleri

17 Ramazan 1447 / 7 Mart 2026 Cumartesi

Konya ve İlçeleri

Konya Merkez — İmsak 05:46 | İftar 18:56
Beyşehir — İmsak 05:50 | İftar 18:59
Cihanbeyli — İmsak 05:44 | İftar 18:54
Çumra — İmsak 05:46 | İftar 18:55
Ereğli — İmsak 05:40 | İftar 18:50
Ilgın — İmsak 05:48 | İftar 18:58
Karapınar — İmsak 05:42 | İftar 18:52
Kadınhanı — İmsak 05:47 | İftar 18:57
Kulu — İmsak 05:43 | İftar 18:53
Seydişehir — İmsak 05:49 | İftar 18:59
Altınekin — İmsak 05:45 | İftar 18:54
Halkapınar — İmsak 05:40 | İftar 18:49

Konya Çevre İlleri

Aksaray — İmsak 05:40 | İftar 18:49
Karaman — İmsak 05:44 | İftar 18:53
Niğde — İmsak 05:38 | İftar 18:47
Mersin — İmsak 05:39 | İftar 18:48
Antalya — İmsak 05:54 | İftar 19:03

Türkiye’deki Büyükşehirlerden Öne Çıkanlar

İstanbul — İmsak 05:58 | İftar 19:08
Ankara — İmsak 05:44 | İftar 18:53
İzmir — İmsak 06:08 | İftar 19:17
Bursa — İmsak 05:59 | İftar 19:08
Antalya — İmsak 05:54 | İftar 19:03
Adana — İmsak 05:33 | İftar 18:42
Gaziantep — İmsak 05:22 | İftar 18:31
Konya — İmsak 05:46 | İftar 18:56

Dünyadaki Önemli Merkezler

Mekke — İmsak 05:23 | İftar 18:27
Riyad — İmsak 04:54 | İftar 17:58
Londra — İmsak 04:42 | İftar 17:51
Paris — İmsak 04:42 | İftar 17:51
New York — İmsak 04:50 | İftar 17:54
Hartum — İmsak 04:52 | İftar 17:59

 

Ramazan’ın 8. Günü: Maneviyat, Dayanışma ve Bereketle Dolu Bir Gün

Ramazan ayının sekizinci günü, kalplerin yavaş yavaş oruçla yumuşadığı, sabrın ve şükrün içimizde kök saldığı bir döneme işaret eder. İlk haftanın ardından, bedenimiz açlığa alışırken, ruhumuz da Ramazan’ın manevi ikliminde derinleşir. Her geçen gün, iftar sofralarında paylaşılan bir lokmanın, sahurda edilen bir duanın, teravihte dökülen bir damla gözyaşının anlamı daha da büyür. Ramazan’ın bu sekizinci günü, sabrın meyveye durduğu, merhametin ve affın gönüllerde filizlendiği bir eşiğe benzer. Oruç, sadece aç kalmak değil; nefsin terbiyesi, kalbin arınması ve insanın kendini yeniden keşfetmesidir. Bu gün, geçmişin yüklerinden arınmak, kırgınlıkları unutmak ve yeni bir umutla geleceğe bakmak için eşsiz bir fırsattır. Ramazan’ın bereketiyle, sofralarımızda paylaştığımız her lokma, gönüllerimizde çoğalan bir sevgiye dönüşür. Komşuya uzanan bir tabak tatlı, bir yetimin başını okşayan el, bir dostun halini sormak… Hepsi bu ayın ruhunu yansıtan küçük ama derin izlerdir. Sekizinci gün, Ramazan’ın ortasına yaklaşırken, sabrın, şükrün ve paylaşmanın hayatımızda ne kadar kıymetli olduğunu bir kez daha hatırlatır. Bu mübarek günde, dualarımızın kabul, oruçlarımızın makbul, kalplerimizin huzurla dolmasını dileriz. Ramazan’ın sekizinci günü, affın, merhametin ve kardeşliğin gölgesinde, umutla ve sevgiyle yaşansın.

Ayet: Sabır, Oruç ve Ramazan’ın Anlamı

“Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de farz kılındı.”
(Bakara Suresi, 183. Ayet)

Bakara Suresi’nin 183. ayeti, orucun sadece bir ibadet değil, aynı zamanda insanı takvaya, yani Allah’a yakınlığa ulaştıran bir yolculuk olduğunu vurgular. Bu ayet, orucun geçmiş ümmetlere de farz kılındığını belirterek, insanlığın ortak manevi mirasına işaret eder. Oruç, sabırla, iradeyle ve bilinçle tutulan bir ibadettir. Ramazan ayı, bu ayetin rehberliğinde, sadece aç kalmanın ötesinde, insanın kendini, nefsini ve Rabbini tanıdığı bir arınma mevsimidir. Oruç, insanı kötülüklerden, bencillikten ve dünyevi hırslarından uzaklaştırır; sabrı, şükrü ve merhameti öğretir. Bu ayet, Ramazan’ın özünü ve orucun insan hayatındaki dönüştürücü gücünü en güzel şekilde özetler. Oruçla geçen her gün, insanı biraz daha olgunlaştırır, kalbini arındırır ve Allah’a yakınlaştırır. Ramazan’ın sekizinci gününde bu ayetin ışığında, sabırla ve umutla oruçlarımızı tutmaya devam ediyoruz.

Hadis: Ramazan ve Oruçla Bağışlanmanın Müjdesi

“Kim, faziletine inanarak ve karşılığını Allah’tan bekleyerek Ramazan orucunu tutarsa, geçmiş günahları bağışlanır.”
(Buhârî, Îmân 28, Savm 6)

Bu hadis-i şerif, Ramazan orucunun manevi değerini ve Allah katındaki mükafatını açıkça ortaya koyar. Oruç, sadece bedensel bir açlık değil, aynı zamanda niyetin, samimiyetin ve teslimiyetin bir göstergesidir. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) bu müjdesi, Ramazan’da tutulan orucun, insanın geçmişteki hatalarını ve günahlarını bağışlatacak kadar büyük bir ibadet olduğunu bildirir. Ancak burada önemli olan, orucun sadece şeklen değil, kalpten, faziletine inanarak ve karşılığını yalnızca Allah’tan bekleyerek tutulmasıdır. Bu bilinçle tutulan oruç, insanı arındırır, affa ve mağfirete vesile olur. Ramazan’ın sekizinci gününde, bu hadisin rehberliğinde, oruçlarımızı ihlasla ve umutla tutmaya devam ediyoruz. Her gün, yeni bir başlangıç, yeni bir arınma ve Allah’ın rahmetine bir adım daha yaklaşma fırsatıdır.

Dua: Ramazan’ın 8. Gününe Özel Manevi Dua

اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فِيهِ رَحْمَةَ الْأَيْتَامِ وَإِطْعَامَ الطَّعَامِ وَإِفْشَاءَ السَّلَامِ وَصُحْبَةَ الْكِرَامِ بِطَوْلِكَ يَا مَلْجَأَ الْآمِلِينَ

Allahümmerzukni fihi rahmetel-eytami ve it’amet-taami ve ifşaes-selami ve suhbetel-kirami bi-tavlike ya melceel-amilin

Anlamı:
Allah’ım! Bu ayda yetimlere merhamet etmeyi, yemek yedirmeyi, selamı yaymayı ve kerem sahipleriyle arkadaşlık etmeyi bana nasip eyle, lütfunla ey ümit edenlerin sığınağı!

Bu dua, Ramazan’ın özünü ve toplumsal dayanışmanın ruhunu yansıtır. Yetimlere merhamet, ihtiyaç sahiplerine yemek yedirmek, selamı yaymak ve iyi insanlarla dostluk kurmak, Ramazan’ın en güzel erdemlerindendir. Sekizinci günün duası, sadece bireysel bir arınma değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluk ve paylaşma bilinci taşır. Bu duayla, Allah’tan hem kendi kalbimizin yumuşamasını hem de toplumun huzur ve barış içinde olmasını niyaz ediyoruz. Ramazan’ın bereketiyle, dualarımızın kabul, gönüllerimizin huzur bulmasını dileriz.

Hz. Fatıma’nın Hayatı: Ramazan ve Maneviyatın Işığında Bir Örnek

Hz. Fatıma (r.a.), Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) en küçük ve en sevgili kızı, cennet hanımlarının efendisidir. Onun hayatı, sabır, tevekkül, nezaket ve derin bir maneviyatla örülüdür. Hz. Fatıma, İslam’ın ilk yıllarında Mekke’de doğmuş, annesi Hz. Hatice’nin vefatından sonra babasına olan sevgisi ve bağlılığıyla öne çıkmıştır. Çocukluğunda, müşriklerin babasına yaptığı eziyetlere şahit olmuş, babasının yanında her türlü zorluğa sabırla göğüs germiştir. Hz. Fatıma’nın hayatı, yokluk ve sıkıntılarla dolu olsa da, hiçbir zaman şikayet etmemiş, zühd ve kanaat içinde yaşamıştır. Evliliği, Hz. Ali (r.a.) ile gerçekleşmiş, bu evlilik İslam ümmetine örnek bir aile modeli sunmuştur. Hz. Fatıma, ev işlerinde maharetli, cömert, iffetli ve sabırlı bir hanımefendi olarak tanınır. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) terbiyesinde yetişmiş, ilim, edep ve haya gibi üstün ahlaki meziyetlerle donanmıştır.

Ramazan ayı, Hz. Fatıma’nın hayatında özel bir yere sahiptir. O, oruç ve ibadetle geçen günlerde, fakirlere ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmeyi, iftar sofralarını paylaşmayı bir görev bilmiştir. Kur’an-ı Kerim’de İnsan Suresi’nde, Hz. Ali ve Hz. Fatıma’nın üç gün üst üste kendi iftarlıklarını yoksullara, yetimlere ve esirlere vermeleri övülmüştür. Bu davranış, onların cömertliğinin ve Allah rızası için yapılan iyiliğin en güzel örneğidir. Hz. Fatıma, Ramazan’da sabır, şükür ve paylaşmanın en yüce temsilcilerindendir. Babası Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) vefatından sonra kısa bir süre yaşamış, genç yaşta vefat etmiştir. Ancak onun hayatı, kıyamete kadar gelecek tüm Müslüman hanımlar için bir rehber ve ilham kaynağı olmaya devam etmektedir. Hz. Fatıma’nın hayatı, Ramazan’ın ruhunu, sabrı, şükrü ve paylaşmayı en güzel şekilde yansıtan bir örnektir.

İmam-ı Rabbani: Hayatı, Tasavvufi Yönü ve Ramazan’a Bakışı

İmam-ı Rabbani, asıl adıyla Ahmed-i Sirhindî, 1564 yılında Hindistan’ın Sirhind şehrinde doğmuş, Nakşibendiyye tarikatının önde gelen sufilerinden ve İslam düşüncesinin büyük müceddidlerinden biridir. “Müceddid-i elf-i sânî” yani hicri ikinci bin yılın yenileyicisi olarak anılır. Babası da tasavvufla ilgilenen bir alim olan İmam-ı Rabbani, küçük yaşta çeşitli tarikatlara intisap etmiş, özellikle Nakşibendiyye yolunda derinleşmiştir. Hayatı boyunca, tasavvufun derinliklerinde yol almış, vahdet-i vücud anlayışını eleştirmiş ve “abdiyet” makamını en yüce mertebe olarak görmüştür. Ona göre, kulun Allah’a tam teslimiyeti ve kulluk bilinci, tasavvufun nihai hedefidir.

İmam-ı Rabbani’nin düşüncelerinde, şeriat ve tarikat arasında güçlü bir denge vardır. O, şeriatın her şeyin temeli olduğunu, tarikatın ise şeriatın ruhunu derinleştiren bir yol olduğunu savunur. Nakşibendiyye tarikatının “bidâyetinin nihayeti içermesi” yani yolun başında nihai hedefin de bulunması, onun tasavvufi anlayışında merkezi bir yer tutar. İmam-ı Rabbani, sufilerin manevi tecrübelerini, Kur’an ve Sünnet’in ölçüleriyle değerlendirmiş, bidat ve hurafelerden uzak durulmasını öğütlemiştir.

Ramazan ayı, İmam-ı Rabbani’nin tasavvufi düşüncesinde, nefis terbiyesi, sabır ve manevi arınma açısından büyük bir fırsattır. Oruç, insanın nefsini dizginlemesi, dünyevi arzularından uzaklaşması ve Allah’a yaklaşması için bir vesiledir. İmam-ı Rabbani, orucun sadece aç kalmak değil, kalbin ve ruhun da arındırılması gerektiğini vurgular. Ramazan’da yapılan ibadetlerin, sadaka ve infakın, insanı Allah’a daha da yakınlaştırdığını belirtir. Onun mektuplarında, Ramazan’ın manevi atmosferinin, insanı derin bir tefekküre ve Allah’a teslimiyete yönelttiği sıkça dile getirilir. İmam-ı Rabbani’nin hayatı ve düşünceleri, Ramazan’ın ruhunu anlamak ve yaşamak isteyenler için eşsiz bir rehberdir. Onun öğretileri, sabır, teslimiyet ve kulluk bilincinin Ramazan’da nasıl derinleşebileceğini gösterir.

Makale: Ramazan’ın İnsanları Birbirine Yaklaştıran, Kalpleri Isıtan ve Toplumsal Dayanışmayı Güçlendiren Etkisi

Ramazan ayı, sadece bireysel bir ibadet mevsimi değil, aynı zamanda toplumsal vicdanın, empati bilincinin ve dayanışma ruhunun zirveye ulaştığı eşsiz bir zaman dilimidir. Oruç, insanı açlıkla sınarken, aynı zamanda başkalarının yaşadığı sıkıntıyı kalben hissetmeye, empati kurmaya davet eder. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) “Komşusu aç iken tok yatan bizden değildir” hadisi, Ramazan’ın toplumsal boyutunu ve paylaşmanın önemini en güzel şekilde özetler. Oruç, insanı sadece kendi nefsiyle değil, toplumun en zayıf halkalarıyla da yüzleştirir. Açlık, yoksulluk ve muhtaçlık, Ramazan’da daha derinden hissedilir ve bu his, insanı paylaşmaya, yardımlaşmaya ve kardeşliğe yönlendirir.

Ramazan’da verilen zekât ve sadaka, toplumda adaletli paylaşımın ve sosyal refahın sağlanmasına katkı sunar. Allah Teâlâ’nın “Mallarınızla Allah yolunda yarışın; ne verirseniz Allah onu bilir” ayeti, paylaşmanın sadece maddi değil, manevi bir sorumluluk olduğunu da vurgular. Sadaka, hem verenin hem de alanın kalbinde huzur ve bereket oluşturur. Ramazan’da kurulan toplu iftar sofraları, sadece yemek yenilen ortamlar değil, toplumsal bağların güçlendiği, dostlukların pekiştiği, kırgınlıkların unutulduğu buluşma alanlarıdır. Komşular, akrabalar, dostlar ve ihtiyaç sahipleri aynı sofrada buluşur, aralarındaki mesafeler azalır, kalpler birbirine yaklaşır.

Ramazan, aile içi dayanışmayı da güçlendirir. Sahurda birlikte uyanmak, iftarda duaları paylaşmak, namaz ve Kur’an okumak, aile fertleri arasındaki manevi bağı derinleştirir. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) “Müminler bir binanın her bir taşı gibidir; birbirlerine kenetlenmişlerdir” hadisi, Ramazan’da aile ve toplum arasındaki dayanışmanın ne kadar önemli olduğunu gösterir. Kur’an’ın Ramazan’da daha çok okunması, üzerinde sohbet edilmesi ve anlamının paylaşılması, toplumsal değerlerin ortak bir bilince dönüşmesini sağlar.

Empati, Ramazan’ın en önemli kazanımlarından biridir. Açlıkla sınanan bir kişi, başkasının halini daha derin hisseder, yardıma muhtaç olanın derdini kendi yüreğinde duyar. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) “Hiçbir mümin, kardeşi için sevdiğini kendisi için sevmedikçe gerçek imana kavuşamaz” hadisi, Ramazan’ın empatiyi nasıl bir eğitim haline getirdiğini açıklar. Toplumlar, zaman zaman ekonomik sıkıntılar, doğal afetler veya sosyal kırılmalarla karşılaşır. Ramazan dayanışması, bu zorluklarla birlikte mücadele etme bilincini güçlendirir. Allah Teâlâ’nın “İyilikle kötülük bir olmaz. Sen kötülüğü en güzel şekilde sav; o zaman seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki candan bir dost olur” ayeti, toplumsal bütünleşmenin manevi altyapısını oluşturur.

Ramazan ayı sona erdiğinde, kazanılan toplumsal farkındalık ve dayanışma ruhu, yıl boyunca sürdürülebilir hale gelmelidir. Dayanışma grupları oluşturmak, ihtiyaç sahipleriyle ilişkileri yıl boyunca sürdürmek, topluca Kur’an ve dua programları düzenlemek, yardımlaşma ve gönüllülük faaliyetlerine devam etmek, Ramazan’da kazanılan değerlerin hayat boyu yaşanmasını sağlar. Sonuç olarak, Ramazan ayı, bireysel maneviyatın ötesine geçerek toplumun ortak bilincini yükselten, empatiyi, paylaşmayı ve dayanışmayı kökleştiren eşsiz bir dönemdir. Oruçla empati kurmayı öğrenen, ibadetle birbirine yakınlaşan ve paylaşmayla gönül bağlarını güçlendiren insanlar, sadece kendi imanını yükseltmekle kalmaz, toplumun dayanışma kapasitesini de artırır. Ramazan; empati bilincini artırır, paylaşma kültürünü kökleştirir, toplum içinde birlik ve beraberliği güçlendirir, zorluklarla birlikte mücadele etme iradesini yükseltir ve hayırla devam eden bir dayanışma ağı kurar. Bir ayın manevi etkisi, doğru yaşandığında ömür boyu sürecek iyiliklere dönüşür.

Ege Mutfağından Ramazan’ın 8. Gününe Özel İftar Menüsü

Ramazan’ın sekizinci günü için Ege mutfağının hafif, sağlıklı ve lezzetli yemeklerinden oluşan bir iftar menüsü, hem bedeninizi hem de ruhunuzu doyuracak. Ege mutfağı, zeytinyağının başrolde olduğu, taze otlar, sebzeler ve deniz ürünleriyle zenginleşen, sade ama bir o kadar da zengin bir mutfaktır. İşte Ege’ye özgü, dengeli ve doyurucu bir iftar menüsü önerisi:

Menü Kategorisi Yemek Adı Açıklama
Çorba Çeşmi Nigar Çorbası Saray mutfağından, terbiyeli mercimek çorbası; süt ve unla ipeksi kıvamlı, mideyi yormayan hafif bir başlangıç.
Ana Yemek Zeytinyağlı Enginar Taze enginar, havuç, patates ve bezelye ile, bol zeytinyağında pişirilmiş, Ege’nin en sevilen zeytinyağlılarından.
Yardımcı Yemek Ege Otları Salatası Haşlanmış cibes, radika ve turp otu; zeytinyağı ve limonla harmanlanmış, ferahlatıcı ve besleyici bir salata.
Tatlı Lor Tatlısı Tuzsuz lor peyniriyle yapılan, üzerine karadut reçeli gezdirilen hafif ve yöresel bir Ege tatlısı.
İçecek Demirhindi Şerbeti Serinletici, hafif ekşi ve tatlı aromalı geleneksel bir içecek; iftar için ideal.

Bu menü, Ege mutfağının sadeliğini ve doğallığını yansıtırken, Ramazan’ın sekizinci gününde sindirimi kolay, besleyici ve lezzetli bir iftar sofrası sunar. Çeşmi Nigar Çorbası, saray mutfağından günümüze ulaşan, süt ve un terbiyesiyle ipeksi bir kıvama sahip, mideyi yormayan bir çorbadır. Ana yemek olarak zeytinyağlı enginar, Ege’nin en sevilen sebzelerinden biri olup, bol zeytinyağı ve taze sebzelerle hazırlanır. Yardımcı yemek olarak Ege otları salatası, bölgenin dağlarından ve tarlalarından toplanan cibes, radika ve turp otunun haşlanıp zeytinyağı ve limonla harmanlanmasıyla hazırlanır; hem ferahlatıcı hem de besleyicidir. Tatlı olarak lor tatlısı, tuzsuz lor peyniriyle yapılan, üzerine karadut reçeli gezdirilen hafif bir Ege tatlısıdır. İçecek olarak ise demirhindi şerbeti, iftar sofralarına serinlik ve ferahlık katar. Bu menü, Ramazan’ın ruhuna uygun, paylaşmanın ve sağlıklı beslenmenin ön planda olduğu bir sofra sunar.

26 Şubat 2026 İmsak ve İftar Saatleri Tablosu

Aşağıda, 26 Şubat 2026 Perşembe günü için Konya, çevre iller, büyükşehirler ve dünyadaki önemli merkezlerin imsak ve iftar saatleri yer almaktadır:

Şehir/Merkez İmsak (Sahur) İftar (Akşam)
Konya 05:59 18:47
Aksaray 05:53 18:40
Karaman 05:56 18:44
Niğde 05:50 18:38
Afyonkarahisar 06:07 18:54
Isparta 06:07 18:55
İstanbul 06:12 18:58
Ankara 05:57 18:43
İzmir 06:20 19:08
Bursa 06:12 18:58
Antalya 06:06 18:55
Adana 05:48 18:36
Gaziantep 05:40 18:28
Diyarbakır 05:28 18:16
Mekke 05:30 18:30
Medine 05:31 18:29
Kudüs 05:09 17:37
Londra 05:01 17:41
Paris 05:54 18:35
Berlin 05:07 17:46
New York 05:04 17:50
Tokyo 04:50 17:39

Tablodaki saatler, ilgili şehirlerin yerel saatine göredir. Türkiye’deki saatler Diyanet İşleri Başkanlığı’nın 2026 Ramazan İmsakiyesi’nden, yurt dışı merkezler ise güvenilir imsakiye kaynaklarından alınmıştır.

Bu tablo, Ramazan’ın evrensel bir ibadet olduğunu ve dünyanın dört bir yanında milyonlarca Müslümanın aynı manevi iklimi paylaştığını gösterir. Konya ve çevre illerinde imsak ve iftar saatleri birbirine yakınken, büyükşehirlerde ve dünya merkezlerinde saatler coğrafi konuma göre değişiklik göstermektedir. Bu farklılıklar, Ramazan’ın evrenselliğini ve Müslümanların birlik içinde, farklı coğrafyalarda aynı ruhu yaşadığını ortaya koyar.

Sonuç: Ramazan’ın 8. Gününde Maneviyat, Dayanışma ve Umut

Ramazan’ın sekizinci günü, sabrın, şükrün ve paylaşmanın hayatımızda ne kadar kıymetli olduğunu bir kez daha hatırlattı. Oruç, sadece aç kalmak değil, nefsin terbiyesi, kalbin arınması ve insanın kendini yeniden keşfetmesidir. Ayet ve hadislerle, Ramazan’ın manevi derinliği ve orucun insanı Allah’a yakınlaştıran bir ibadet olduğu vurgulandı. Hz. Fatıma’nın hayatı, sabır, şükür ve paylaşmanın en güzel örneği olarak önümüzde duruyor. İmam-ı Rabbani’nin tasavvufi düşünceleri, Ramazan’ın nefis terbiyesi ve manevi arınma açısından ne kadar önemli bir fırsat olduğunu gösteriyor.

Ramazan, toplumsal dayanışmanın, empati ve kardeşliğin zirveye ulaştığı bir aydır. İftar sofralarında paylaşılan bir lokma, komşuya uzanan bir tabak yemek, bir yetimin başını okşayan el… Hepsi Ramazan’ın ruhunu yansıtan küçük ama derin izlerdir. Ege mutfağından hazırlanan iftar menüsü, sağlıklı ve lezzetli bir sofra sunarken, imsak ve iftar saatleri tablosu, dünyanın dört bir yanında aynı manevi iklimin yaşandığını gösteriyor.

Bu mübarek günde, dualarımızın kabul, oruçlarımızın makbul, kalplerimizin huzurla dolmasını dileriz. Ramazan’ın sekizinci günü, affın, merhametin ve kardeşliğin gölgesinde, umutla ve sevgiyle yaşansın. Her gün, yeni bir başlangıç, yeni bir arınma ve Allah’ın rahmetine bir adım daha yaklaşma fırsatıdır. Ramazan’ın bereketiyle, sofralarımızda paylaştığımız her lokma, gönüllerimizde çoğalan bir sevgiye dönüşsün. Hayırlı Ramazanlar.

 

Mübarek Ramazan | 22 Şubat 2026 Pazar | 4. Gün

Ramazan’ın dördüncü günü, kalpte saklı bir inancın hayatın içine nasıl taşınacağını yeniden hatırlatan bir eşik gibidir. İman; yalnızca “inanıyorum” demek değil, iyiliği çoğaltacak bir irade, kötülüğe karşı bir direnç ve hayırda yarışacak bir canlılık istemektir. Bugün, Âl-i İmrân’ın çağrısı bize üç temel çizgiyi gösteriyor: iyiliği emretmek, kötülüğü engellemek ve hayır işlerinde yarışmak. Bu çizgiler, insanı “salihler” safına yaklaştıran bir ahlâk haritasıdır.

Bu hatırlayışın kalbinde ise yetim vardır. Çünkü yetimi gözetmek, bir gönlü okşamak kadar; bir hakkı korumak, bir adaleti ayakta tutmak demektir. Bir çocuğun güven duygusuna dokunan her el, aslında toplumun vicdanına da dokunur. Ramazan’ın ruhu, merhameti sadece duyguda bırakmaz; sorumluluğa dönüştürür, ölçüye bağlar, istikamete taşır.

Günün ayeti, hadisi ve duası; bize kalbin yönünü de sorar: İstikametimiz sabit mi, yoksa küçük tavizlerle kaymaya mı başlıyor? Bu yüzden bugün, hem hayırda yarışmanın kapısını aralıyor hem de “kalbimizi kaydırma” endişesini diri tutuyoruz. Çünkü Ramazan, insanın kendini yavaşça toparladığı; niyetini, sözünü ve amelini aynı çizgide buluşturduğu bir diriliş mevsimidir.

AYET

“Onlar Allah’a ve ahiret gününe inanırlar; iyiliği emreder, kötülükten alıkoyarlar; hayır işlerinde birbirleriyle yarışırlar. İşte onlar salihlerdendir.”
(Âl-i İmrân Suresi, 3/114)

HADİS

Ebû Hüreyre’den (r.a.) rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

“Yetimin işlerini üstlenen kimse—ister akrabası olsun ister yabancı—Cennette benimle şu iki parmak gibi yan yana olacaktır.”
(Ebû Dâvûd, Edeb, 123)

DUA

Yâ Rabbî! Doğruyu bize doğru olarak göster, ona uymayı bize nasip et. Yanlış ve bozuk olanı da bize yanlış olarak göster; ondan sakınmayı nasip eyle. İnsanların en üstünü olan Peygamber Efendimizin hürmetine duamızı kabul buyur. Âmin.

GÜNÜN HATIRLATMASI

Bugün iki kapı özellikle açık:

  • Hayırda yarış: İyilik, niyetle başlar; ısrarla büyür, süreklilikle kök salar.
  • Yetimi gözetmek: Bir çocuğun hayatına “güven” eklemek, topluma “adalet” eklemektir.

Hz. Ali (r.a.) (598–661)

Hz. Ali (r.a.), 598 yılında Mekke’de dünyaya gelmiştir. Babası, Peygamber Efendimiz’i (s.a.v.) küçük yaşlardan itibaren himayesinde büyüten amcası Ebû Tâlib; annesi ise Fâtıma bint Esed’dir. Rivayetlere göre Efendimiz (s.a.v.), Fâtıma bint Esed’e “anneciğim” diye hitap ederdi. Mekke’de yaşanan kıtlık yıllarında Ebû Tâlib’in aile yükünün artması üzerine Hz. Abbas (r.a.) Ca‘fer’i, Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de Ali’yi (r.a.) yanına alarak yetişmesine katkı sağlamıştır.

Hz. Ali (r.a.), İslâm’ı ilk kabul edenler arasında yer alır. Hicret gecesi, Efendimiz’in (s.a.v.) yatağına yatarak canını ortaya koyması, fedakârlık ve teslimiyetin en çarpıcı örneklerinden biri olarak anılır. Bu fedakârlığa işaretle Bakara Sûresi 207. ayet-i kerimesinin nazil olduğuna dair rivayetler vardır.

Gazvelerde ve önemli hadiselerde aktif rol alan Hz. Ali (r.a.), Tebük Seferi dışında Efendimiz’in (s.a.v.) katıldığı seferlerde bulunmuştur. Hendek Savaşı’nda Amr b. Abdüved ile olan mücadelesi ve Hayber’deki üstün gayreti, İslâm tarihinin dikkat çeken dönüm noktaları arasında sayılır. Aynı zamanda güçlü hitabetiyle de öne çıkmış; söz ve irfan yönüyle “belâgat” geleneğinde müstesna bir yerde anılmıştır.

Medine döneminde gerçekleştirilen muâhât (kardeşlik) uygulamasında Efendimiz (s.a.v.), Hz. Ali’yi (r.a.) kendisine kardeş kılmış; kızı Hz. Fâtıma (r.a.) ile evlendirmiştir. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) vefatından sonra da, O’nun (s.a.v.) teçhiz ve tekfininde (yıkanması ve kefenlenmesi) bizzat görev aldığı rivayet edilir.

Hz. Ali (r.a.), İslâm toplumunda fitnelerin yoğunlaştığı bir dönemde halife olmuş; yaklaşık 4 yıl 9 ay süren hilafeti boyunca adalet, kamu düzeni ve ıslah hedefiyle hareket etmiştir. Bu dönemde yaşanan Cemel Vakası ile Sıffîn süreci, İslâm siyaset tarihinin en tartışmalı ve zor başlıkları arasında yer alır. Nehrevan Savaşı’nda ise Hâricîlere karşı mücadele edilmiştir.

Nehrevan’dan sonra Hâricîler arasından bazı kişiler Hz. Ali (r.a.), Muâviye ve Amr b. Âs’a yönelik suikast planı kurmuş; Hz. Ali’ye saldırı görevi Abdurrahman b. Mülcem tarafından üstlenilmiştir. Rivayete göre Ramazan ayının 19. günü sabah namazı sırasında aldığı ağır yara üzerine Hz. Ali (r.a.), saldırgan hakkında “haddi aşmayın” vurgusuyla ölçülü davranılmasını istemiştir.

Hz. Ali (r.a.), 661 yılında Kûfe’de vefat etmiştir. Rivayetlere göre cenaze işlemleri oğulları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin tarafından yerine getirilmiş; namazını Hz. Hasan kıldırmıştır. Kabri Irak’ın Necef şehrindedir.

Allah ondan razı olsun.

Yûsuf Hemedânî (k.s.)

Yûsuf Hemedânî (k.s.), 440/1048 yılında Rey ile Hemedan arasında Bûzencird adlı bir köyde dünyaya geldi. Çocukluk yıllarını memleketinde geçirdikten sonra, ilim ve irfanını artırmak amacıyla on sekiz yaşında dönemin hilâfet ve ilim merkezi Bağdat’a gitti. Burada Ebû İshak eş-Şîrâzî’den fıkıh, usûl ve kelâm tahsil etti. Eş-Şîrâzî’nin, yaşının küçüklüğüne rağmen Hemedânî’yi ilmi ve güzel ahlâkı sebebiyle talebeleri arasında öne çıkardığı rivayet edilir.

Hemedânî, Bağdat, Semerkant ve İsfahan’da dönemin muhaddislerinden hadis ilmi aldı; Kadı Ebû’l-Hüseyn Muhammed, Ebû’l-Ganâim Abdüssamed ve Ebû Ca‘fer Muhammed gibi isimlerden istifade etti. Şeyh Abdullah Cüveynî ve Hasan Simnânî’nin sohbetlerine katıldı; dinlediği rivayetlerin çoğunu yazıya geçirdi. Ardından zühd ve tasavvuf yoluna yönelerek bir süre riyazet ve mücahedeyle meşgul oldu. Bu süreçte, İmam Gazâlî’nin de mürşidi olarak bilinen Ebû Ali Farmedî’yi tanıdı ve ona intisap etti. Genç yaşına rağmen şeyhine hizmette bulunarak himmetine mazhar olduğu aktarılır.

477/1084 yılında şeyhinin vefatından sonra Herat, Merv ve Rey şehirleri arasında irşad faaliyetlerini sürdürdü. Gittiği yerlerde zikir ve sohbet halkaları kurdu; özellikle Rey’deki dergâhının geniş bir cemaatle dolup taştığı anlatılır.

515/1121 yılında bir süreliğine yeniden Bağdat’a geldi. Bir yandan halka hadis naklederken, diğer yandan Nizâmiye Medresesi’nde fıkıh dersleri okuttu. Hadis ve fıkıh dersleriyle vaazlarının halk nezdinde büyük ilgi gördüğü belirtilir. 535/1141 yılında Herat’tan Merv’e giderken Bâmeyân denilen yerde vefat etti; daha sonra naaşı Merv’e nakledilerek adına bir türbe yaptırıldı.

Yûsuf Hemedânî (k.s.), Türkistan coğrafyasında İslâm’ın ve tasavvufî irfanın yayılışında etkili isimlerden biri olarak kabul edilir. Başlıca halifeleri arasında Abdullah Berkî, Hasan Endâkî, Ahmed Yesevî ve Abdülhâlık Gücdüvânî zikredilir. Ahmed Yesevî’nin Yesevîlik, Abdülhâlık Gücdüvânî’nin ise Hacegân yolu üzerinden Nakşbendî geleneği üzerinde etkili olduğu ifade edilir.

Hemedânî’den yaklaşık bir asır sonra yaşayan Şeyh-i Ekber Muhyiddin İbnü’l-Arabî, eserlerinde ondan bahseder; şöhretini Evhadüddin Kirmânî’den işittiğini nakleder. Rivayete göre Evhadüddin Kirmânî, H. 602/M. 1205 yılında Konya’ya geldiğinde Yûsuf Hemedânî (k.s.) hakkında duyduklarını şöyle aktarmıştır: Hemedânî, uzun yıllar irşad makamında bulunmuş; ileri yaşlarında cuma namazı dışında dergâhtan pek çıkmaz olmuştur. Bir gün gönlüne doğan bir “vârid” üzerine dışarı çıkmış, merkebine binerek yularını salıvermiş; hayvanın götürdüğü yere gitmeye niyet etmiştir. Merkep şehrin dışında harap bir mescidin yanında durunca Hemedânî içeri girmiş; içeride başı öne eğik, heybetli bir hâlde oturan bir gençle karşılaşmıştır. Genç, bir müşkil meseleyle karşı karşıya olduğunu söyleyip himmet isteyince Hemedânî meseleye açıklık getirmiş; ardından da “Bir daha böyle bir müşkille karşılaştığında tekkemize gel; bizim gibi pir-i fânîyi buraya kadar yorma” diyerek onu irşad etmiştir.

Rahmetullahi aleyh.

Kalbimizi Kaydırma

Hazreti Peygamber’in (s.a.v.) sıkça yaptığı dualardan biri, iman hayatının en hassas noktasına işaret eder: Kalbin istikameti. Şehr b. Havşeb’in (r.a.) rivayetinde, “Yâ Resûlallah, bu duayı ne çok yapıyorsunuz?” denildiğinde Efendimiz (s.a.v.) şu manaya gelen bir cevap verir: Kalbi Allah Teâlâ’nın kudret ve tasarrufu dışında kalan hiç kimse yoktur; O dilerse doğru üzerinde sabit kılar, dilerse kaydırır.

Bu hakikat, imanın sadece bir bilgi değil; insanın bütün davranışlarına yön veren temel bir kuvvet olduğunu gösterir. Kalp, hak din üzere sabit kaldıkça mümin de iman çizgisinde yürür. Aksi hâlde sapmalar çoğu zaman kalpteki yanlış kabullerden, zayıflayan teslimiyetten ya da inkâr ve itirazın izlerinden doğar. Kur’ân-ı Kerîm’de kalbin haktan yana eğrilmesi “zeyğ” kavramıyla ifade edilir. Bu eğrilik, insanı hakikatin yerine şüpheye, sahih ölçünün yerine keyfî yoruma sürükleyebilir. Nitekim ayet, kalbinde yamukluk bulunanların müteşabih ayetlerin peşine düşme eğilimine dikkat çeker.

Kur’an, “Ümmü’l-kitâb” olan muhkem, anlamı açık ayetleri bırakıp yorumu güç alanlarda ısrarı bile bir “yan çizme” belirtisi sayar. Bu inceliği kavrayan müminlerin duasını da haber verir:
“Rabbimiz! Bizi hidayete erdirdikten sonra kalplerimizi kaydırma; bize katından rahmet bağışla. Şüphesiz Sen çok bağışlayansın.”
Hadis ile ayet arasındaki derin uyum burada açıkça görülür.

Peygamberler için imansızlık ihtimali söz konusu olmadığı hâlde, Efendimiz’in (s.a.v.) en çok yaptığı dualardan birinin “Kalbimi dinin üzere sabit kıl” olması, konunun ciddiyetini ümmete öğretmek içindir. Rivayetlere göre, “ridde” günlerinde Hz. Ebû Bekir’in (r.a.) özellikle akşam namazlarında “kalplerimizi kaydırma” mealindeki ayeti okuması da, o dönemde yaşanan sarsıntıyı iman istikametinden okuyuşunun işaretidir.

Dikkat çekici bir nokta şudur: Riddet hadiseleri, çoğu zaman zekât vermemek gibi “ibadet-amel” eksenli bir kırılma üzerinden görünür hâle gelmiştir. Bu durum, kalp yamukluğunda iki etkenin belirginliğini ortaya koyar:

  1. Yorum ve tevilin keyfîleşmesi,
  2. Ekonomik menfaat ve dünyevî kaygıların baskınlaşması.

Kalp kayması çoğu zaman “bir anda” değil; küçük küçük tavizlerle, yanlış yorumlarla ve nefse meşruiyet arayan tevillerle başlar. Bu nedenle, bilmeden yorumlara kalkışmamak; meseleleri mümkün mertebe bütün naslar çerçevesinde, sahih ölçülerle anlamaya çalışmak gerekir. Özellikle ekonomik tarafı bulunan konularda (zekât, faiz gibi) keyfî yorumların tehlikesi daha büyüktür.

Din ve iman hayatı, özünde teslimiyet ve ameldir. Fedakârlık yapmadan, bazı bedelleri göze almadan ciddî bir iman yürüyüşü kolay kurulmaz. Şehitlik yüce bir mertebedir; bedeli halis niyetle canı ortaya koymaktır. Dini değerleri korumanın da bir bedeli vardır. Bu bedelden kaçmak için “kolay yollar” aramak çoğu kez kalp kaymasının başlangıcıdır. Kur’an, Musa (a.s.)’ın kavmi üzerinden bu hakikati hatırlatır: İnsan hak yoldan sapınca, sapmanın sonucu olarak kalpler de hidayetten uzaklaşır.

Kalp kayması; sevgi-nefret dengesinin bozulması, özenti, çıkar ve şöhret duygusu, daha fazla kazanma kaygısı gibi insanı kuşatan etkenlerle büyür ve çoğu zaman itaatsizlik şeklinde görünür. Kur’an bu noktada temel bir ilke koyar: Allah, bir toplumu doğru yola ilettikten sonra, sakınacakları şeyleri açıklamadan onları sapıklığa düşürmez; yani ölçü nettir, sorumluluk da.

Bu başlıkta Ammâr b. Yâsir’in (r.a.) yaşadığı ağır imtihan da ibretlidir. Müşriklerin dayanılmaz işkenceleri karşısında zorla bazı sözler söyletildiğinde Efendimiz’e (s.a.v.) gelip hâlini arz eder. Efendimiz (s.a.v.) ona kalbinin hâlini sorar; Ammâr (r.a.) “imanla dopdoluydu” deyince, Efendimiz (s.a.v.) zor altında kalan için hükmün farklı olduğuna işaret eder. Bu çerçevede, kalbi imanla mutmain olduğu hâlde zorlananların mazur görüleceğini bildiren ayetler hatırlatılır.

Bütün bu örnekler şunu öğretir: Kalbî istikamet, Müslümanlığın özü ve emniyet hattıdır. Karmaşık bir dünyada imanla yaşamak ve ahirette selamet bulmak, kalbin doğru üzerinde sabit kalmasına bağlıdır. Bu yüzden duamız da aynı çizgide olmalıdır:

“Ey kalpleri hâlden hâle çeviren Allah’ım! Kalbimi dinin üzere sabit kıl.”

İftar Sofrası Önerisi

1) Başlangıç

  • Hurma + su
  • Mercimek çorbası (yanına limon, pul biber)

2) Ara sıcak / sofra tamamlayıcıları

  • Pastırmalı kuru fasulye piyazı ya da mevsim salata
  • Su böreği (küçük porsiyon)
  • Cacık (sarımsaklı, bol naneli)

3) Ana yemek

  • Fırında etli patates (Konya usulü sade, ağır ateş)

4) Ekmek

  • Ramazan pidesi (iftarın “olmazsa olmazı”)

5) İçecek

  • Ev yapımı hoşaf (kuru kayısı/üzüm) veya ayran

6) Tatlı

  • İrmik helvası

7) Konya dokunuşu

  • Çifte kavrulmuş tahin + pekmez karıştır, pideyle ban (sofranın finali gibi düşün)

Ana Yemek Tarifi: Fırında Etli Patates

Malzemeler (4 kişilik)

  • 600–700 g kuşbaşı dana eti (ya da kuzu)
  • 4–5 orta boy patates
  • 1 büyük soğan
  • 2 diş sarımsak (isteğe bağlı)
  • 2 yemek kaşığı zeytinyağı veya tereyağı
  • 1 yemek kaşığı domates salçası
  • 1 çay kaşığı biber salçası (isteğe bağlı)
  • 1,5 su bardağı sıcak su (gerekirse biraz daha)
  • Tuz, karabiber
  • 1 çay kaşığı kimyon (ete çok yakışır)
  • 1 tatlı kaşığı kırmızı toz biber
  • İsteğe bağlı: 1 adet yeşil biber, 1 domates

Hazırlık

  1. Eti mühürle: Tencereyi kızdır, yağı ekle. Kuşbaşı eti yüksek ateşte 4–5 dk çevirerek mühürle.
  2. Soğanı kavur: Doğranmış soğanı ekle, 3–4 dk kavur. Sarımsak ekleyeceksen burada ekle.
  3. Salçayı aç: Salçaları ekle, 1 dk kokusu çıkana kadar kavur.
  4. Baharat + su: Tuz, karabiber, kimyon, toz biberi ekle. Sıcak suyu dök. Kısık ateşte 25–35 dk (etine göre) hafif yumuşayana kadar pişir.

Fırınlama

  1. Patatesleri hazırla: Patatesleri iri dilimle. İstersen çok az tuzla harmanla.
  2. Tepsiye al: Eti ve suyunu fırın tepsisine dök, patatesleri üzerine yerleştir. Suyu azsa yarım bardak daha sıcak su ekleyebilirsin.
  3. Fırında pişir: Önceden ısıtılmış 190°C fırında 35–45 dk pişir. Üstü kızarsın, patatesler yumuşasın. Son 5 dakikada istersen fan aç.

Servis

  • Yanına cacık + salata + pide ile tam iftarlık olur.
  • Etin daha lokum gibi olsun dersen: Tencerede biraz daha uzun pişir, sonra fırına ver.

Konya ve bazı iller imsak ve imsakiye:

Şehir İmsak İftar (Akşam)
Konya 06:04 18:43
Ankara 06:02 18:39
Aksaray 05:59 18:35
Karaman 06:01 18:40
Niğde 05:55 18:33
Mersin 05:56 18:35
Antalya 06:11 18:51
Isparta 06:12 18:50
Afyonkarahisar 06:12 18:49
Eskişehir 06:12 18:48
İstanbul 06:18 18:53
İzmir 06:25 19:03
Bursa 06:17 18:54
Adana 05:53 18:32
Gaziantep 05:45 18:24

Dünyadaki önemli merkezler (yerel saat)

Not: Uluslararası listede “İmsak” karşılığı olarak yaygın biçimde Fajr (tan) vakti, “İftar” karşılığı olarak Maghrib (güneş batımı) alınmıştır.

Merkez İmsak (Fajr) İftar (Maghrib) Saat dilimi
Mekke (Makkah) 05:30 18:22 +03
Medine (Madinah) 05:32 18:20 +03
Şam (Damascus) 05:49 18:30 +03
Kudüs (Jerusalem) 04:53 17:36 IST
Londra (London) 05:09 17:28 GMT
Berlin 05:15 17:32 CET
Toronto 05:46 17:57 EST
New York 05:25 17:39 EST

 

 

 

Mübarek Ramazan | 21 Şubat 2026 | 3. Gün

Ramazan’ın üçüncü gününe girerken, insanın iç dünyasında sessiz bir tartı kurulur: Söyleyeceğimiz söz, tutacağımız niyet, uzatacağımız el… Bu mübarek gün, bize ibadetin sadece bir “takvim” değil; kalbi incelten, dili terbiye eden, vicdanı diri tutan bir yolculuk olduğunu hatırlatır. Tevbe Suresi’nin uyarısı, hakikati küçük menfaatlere satmamanın ağır sorumluluğunu önümüze koyarken; hadis-i şerif Ramazan’ın hürmetini ve orucun ciddiyetini güçlü bir dille vurgular. Bugünün duası ise en güvenli kapıya yöneltir: Resûlullah’ın (S.A.V.) istediğine talip olmak, O’nun sığındığına sığınmak…

AYET

“Allah’ın âyetlerini az bir karşılığa değiştiler de insanları O’nun yolundan alıkoydular. Bunların yapmakta oldukları şeyler gerçekten ne kötüdür!”
(Tevbe Suresi, 9. Ayet)

HADİS

“Ramazan ayında, hasta veya ruhsat sahibi olmaksızın kim bir günlük orucunu yerse, bütün zaman boyu oruç tutsa bu orucu kaza edemez.”
(Buhârî, Savm 29)

DUA

Ey Rabbim! Her şeye mutlak gâlib ve mutlak büyük ancak sensin, ben de senin zayıf ve düşkün bir kulunum. Her türlü kudret kuvvet ancak seninledir. Ey Rabbim! Fir’avn’i Musa’ya musahhar kıldığın gibi zorlukları da bana musahhar kıl ve Davud’un elinde demiri yumuşattığın gibi insanların kalbini de bana karşı yumuşat. Hiçbir insan iznin olmadan bir şey konuşamaz, insanların nâsiyesi de kalbi de senin kabza-i kudretindedir. Senin zâtının senâsı yücedir ey merhamet edicilerin merhamet edicisi, bana ve aileme yardım et, bu ağır çağda bizim ayağımızı kaydırma, bizlere helalinden bol ve bereketli kazançlar ver.

Âmin.

Hz. Osman (r.a.)

Hz. Osman (r.a.), Kureyş’in Ümeyyeoğulları koluna mensup, Mekke’nin itibarlı ve varlıklı ailelerinden birinin evladıdır. Babası Affân’dır. Peygamber Efendimiz’e (s.a.v.) yaşça yakın olan Hz. Osman, gençlik yıllarında ticaretteki başarısı, nezaketi ve vakarıyla tanınmıştır.

Rivayetlere göre feraset sahibi bir yakını, kendisine ileride bir peygamberin kızıyla evleneceğini ve vahyin başladığını ifade edince, Hz. Osman bu sözü yakın dostu Hz. Ebû Bekir (r.a.) ile paylaşır. Hz. Ebû Bekir’in davetiyle Resûlullah’ın (s.a.v.) huzuruna gider ve burada kelime-i şehâdet getirerek İslâm’la şereflenir.

İlk Müslümanların çoğunlukla toplumun zayıf kesimlerinden olduğu bir dönemde, Hz. Osman gibi itibarlı bir kişinin iman etmesi Mekke’de dikkat çekmiş; bu durum hem yankı uyandırmış hem de çeşitli tepkilere yol açmıştır.

“Zinnûreyn” (İki Nur Sahibi)

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Allah’tan gelen emir üzere kızı Hz. Rukiyye’yi Hz. Osman (r.a.) ile nikâhlamıştır. Hz. Rukiyye’nin vefatından sonra ise bu kez diğer kızı Hz. Ümmü Gülsüm, Hz. Osman (r.a.) ile evlendirilmiştir. Resûlullah’ın (s.a.v.) iki kızıyla evlenme nimetine mazhar olduğu için Hz. Osman’a “Zinnûreyn” (iki nur sahibi) denilmiştir.

Hicretler ve Medine Hayatı

Hz. Osman (r.a.), İslâm’ın ilk yıllarında Habeşistan’a hicret etmiş; ardından Mekke’ye dönmüş ve daha sonra Medine’ye hicret etmiştir. Medine’de çalışkanlığı ve ticaretteki maharetiyle kısa sürede düzenini kurmuş; ticaretin gelişmesine katkı sağlamış, Medine toplumunun ekonomik yapısında önemli bir hareketlilik oluşmasına vesile olmuştur.

Halifeliği ve Hizmetleri

Hz. Osman (r.a.), 644 yılında halife olmuş ve yaklaşık 12 yıl bu görevi sürdürmüştür. Dört Halife arasında en uzun süre hilafet makamında kalan isimlerden biridir. Onun döneminde İslâm coğrafyası genişlemiş; Horasan, Kafkasya, Kuzey Afrika ve Akdeniz hattında önemli fetihler gerçekleşmiştir. Deniz gücünün tesis edilmesi, idari ve mali düzenlemeler, kamu hizmetleri ve şehirleşme alanındaki çalışmalar bu dönemin öne çıkan başlıkları arasındadır.

Hz. Ebû Bekir (r.a.) döneminde bir araya getirilen Kur’ân-ı Kerîm mushaflarının çoğaltılarak önemli merkezlere gönderilmesi de Hz. Osman (r.a.) döneminin en kritik hizmetlerinden biri olarak kabul edilir.

Şehadeti ve Son Duası

Hz. Osman’ın (r.a.) hilafet yıllarının sonu, İslâm tarihinde “fitne dönemi” diye anılan ağır bir toplumsal gerilim sürecine denk gelmiştir. Medine’de evinin kuşatıldığı bu süreçte, rivayetlere göre Kur’ân okuduğu sırada saldırıya uğrayarak şehit edilmiştir. Son nefesinde şu duayı yaptığı aktarılır:

“Yâ Rabbî! Ümmet-i Muhammed’i tefrikadan, fitneden koru!”

Hz. Osman (r.a.), şehit edildiğinde ileri bir yaştaydı.

Ebû Ali el-Fârmedî (k.s.)

Ebû Ali el-Fârmedî (k.s.), Ebû’l-Kasım Kuşeyrî’nin talebesi; İmam Gazâlî’nin ise şeyhi ve üstadı olarak anılan, Horasan irfan geleneğinin seçkin isimlerindendir. Tuş (Tûs) civarındaki Farmez bölgesine nisbetle “Fârmedî” diye tanınır. Asıl adı Fazl b. Muhammed, künyesi Ebû Ali’dir.

İlim yolculuğu ve yetişmesi

407/1016 yılında dünyaya gelen Ebû Ali el-Fârmedî, Ebû Abdullah Şîrâzî, Ebû Mansur Bağdâdî ve Ebû’l-Hasan el-Müzekkî gibi âlimlerden ilim tahsil etti. Gençlik yıllarında Nişâbur’da Ebû Saîd Ebû’l-Hayr’ın ders halkasına katıldığı aktarılır.

Kuşeyrî’nin terbiyesinde tefsir ve hadis başta olmak üzere dinî ilimlerde derinleşti; vaaz ve irşad üslubunu da bu mektepte olgunlaştırdı. Kuşeyrî’nin onu sürekli ilme teşvik ettiği; fakat ilmin yalnız bilgiyle değil, hâl ve ahlâkla tamamlandığını da öğrettiği rivayet edilir.

Dönüm noktası: “mürekkep” tecellisi

Kaynaklarda, Ebû Ali’nin ilimle meşgul olduğu bir sırada yaşadığı sarsıcı bir hâl anlatılır: Kalemini mürekkep dolu hokkaya batırmasına rağmen kalemin ucunun bembeyaz kaldığını görür; bunu defalarca tekrar eder fakat sonuç değişmez. Bu hâl, onda büyük bir ürperti uyandırır ve doğruca üstadı Kuşeyrî’ye gider.

Kuşeyrî, dinlediği bu hâdise üzerine şu mânâya gelen bir yönlendirmede bulunur:
“Artık senin işin benim sınırlarımı aştı. İlim senden el çektiğine göre sen de ondan el çek; ruhunu olgunlaştırmaya ve içindeki ateşi söndürmeye bak.”

Bu sözlerin ardından Ebû Ali el-Fârmedî’nin medreseden ayrılıp Kuşeyrî’nin dergâhına yöneldiği aktarılır.

Seyr u sülûk ve irşad vazifesi

Bir müddet sonra yaşadığı bazı manevî hâller sebebiyle yurdundan ayrılarak Nişâbur ve Tûs taraflarına gider. Tûs’ta Ebû’l-Kasım Gürgânî’yi bulur ve ona intisap eder. Gürgânî’nin yanında riyâzat ve mücâhede ile meşgul olarak seyr u sülûkünü tamamlar. Şeyhi tarafından vaaz ve irşad halkası kurmak, zikir meclisleri teşkil etmekle görevlendirildiği; ayrıca şeyhinin kızıyla evlendirildiği rivayet edilir.

Şöhreti, nüfuzu ve vefatı

Ebû Ali el-Fârmedî, irşad ve nasihatteki incelikli üslubu; hâl ve tavırlarında görülen olgunluk sebebiyle devrinde büyük bir muhabbet ve hürmete mazhar oldu. Horasan’da “Şeyhler şeyhi”, “Horasan’ın dili” gibi nitelemelerle anıldığı belirtilir.

Dönemin Selçuklu veziri Nizâmü’l-Mülk’ün ona duyduğu saygı da kaynaklarda yer alır. Nizâmü’l-Mülk, bu saygının sebebi sorulduğunda şu mânâya gelen bir cevap vermiştir:
“Diğer âlim ve şeyhler beni yüzüme karşı över; nefsim hoşlanır. Fârmedî ise beni övmediği gibi kusurlarımı da söyler, ikaz eder. Ben de onun bu sözlerinde hayır görürüm.”

Ebû Ali el-Fârmedî’nin vefatı 477 Rebîü’l-evvel / 1084 Temmuz olarak kaydedilir. Allah rahmet eylesin.

Ramazân-ı Şerîfin Fazîlet Dersleri

Ramazân-ı şerîf, âdeta yoğunlaştırılmış bir mânevî tekâmül mektebidir. Oruç, iftar, sahur, terâvih, mukabele, duâ ve zikir, fitre-zekât, îtikâf, Kadir Gecesi ve bayram; bu mektebin temel dersleridir. Bu dersleri hakkıyla idrâk edebilmek, insanı ilâhî mağfiretin iklimine taşır; kalbe seviye, hayata istikamet kazandırır.

Her ibadet, rûhun ayrı bir gıdâsıdır. Lâyıkıyla tutulan bir orucun verdiği feyiz ve rûhâniyet ise pek müstesnâdır. Orucun aslî hakîkati; yalnız açlıkta değil, mânevî, ahlâkî ve ictimâî kıymetlerinde gizlidir.

1) Şükür ve idrak terbiyesi

Oruç, nîmetlerin kadrini bildirir; gönülde şükran duygusunu derinleştirir. Her gün kolayca ulaşılan nîmetlerden günün belli bir kısmında mahrum kalmak bile, insana aczini hatırlatır. Her hâlükârda Rabbimize muhtaç olduğumuzu, O’nun lûtfuna sığınmadan bir an bile müstağnî kalamayacağımızı telkin eder. Böylece hamd ve şükür hissini güçlendirir.

2) Sabır ve nefse hâkimiyet

Oruç, bir sabır tâlimidir; nefsin isteklerini frenleyebilme iradesini kazandırır. Öfkeyi yenebilmek, affedebilmek, fedâkârlık ve ferâgat gibi yüksek fazîletler; nefsin itirazlarını susturabilmekle gerçekleşir.

Bu sebeple oruçluyken bilhassa öfkeden sakınmak gerekir. Açlığın verdiği asabiyetle nefsânî davranışlara sürüklenmek, orucun rûhâniyetini zedeler. Hadîs-i şerîfte şöyle buyrulur:
“Hiçbiriniz (bilhassa) oruçlu olduğu gün, çirkin söz söylemesin ve kimse ile çekişmesin. Eğer biri kendisine söver veya çatarsa; «Ben oruçluyum» desin.” (Buhârî, Savm, 9)

3) İhram hassasiyeti: söz ve tavır temizliği

Sabır ayı olan Ramazân’da tutulan oruç, âdeta rûhun giydiği bir ihram gibidir. Nasıl ki ihramda refes, fısk ve cidâl yasaksa; aynı şekilde şehevî arzulara kapılmak, münâkaşaya sürüklenmek, bir gönle diken batırmak da orucun ecrini zâyî eder.

4) Rûhâniyeti güçlendiren büyük cihad

Oruç, nefsâniyeti dizginleyerek rûhâniyete seviye kazandırmaktır. İnsanda rûhâniyet ve nefsâniyet, bir terazinin iki kefesi gibidir: biri hafiflediğinde diğeri ağır basar. Oruç; bâkîyi fânîye, takvâyı fücûra gâlip getirmek için nefse karşı verilen büyük bir cihaddır.

Bedenin alıştığı fânî nîmetlerden bir süreliğine el çekmek, rûhu nefsânî arzuların kasvetinden kurtarır; duyguları ulvîleştirir, kalpte ilâhî nurların tecellîsine zemin hazırlar. Oruç tutan kimsede, nefsin tasallutundan kurtulan rûhun mânevî fetihleri başlar. Bu bakımdan oruçlu, bir fazîlet mücâhididir.

Ayrıca oruç, bir müddet helâllerden bile uzak kalmayı öğreterek; haram ve şüphelilere karşı daha güçlü mukavemet sağlayacak sağlam bir iradenin inşasına yardımcı olur.

5) Güzel ahlâk ve takvâ eğitimi

Oruç; Kur’ân ahlâkından nasiplenmek ve meleklerin letâfetinden hisse almaktır. Bunun için orucun hem zâhiren hem bâtınen korunması gerekir. Makbul oruç; bütün uzuvların, bilhassa kalbin iştirak ettiği oruçtur. Allah ile beraberlik şuuruyla tutulan; insanı günahlardan alıkoyan oruçtur.

Nitekim bir hadîs-i şerîfte şöyle buyrulur:
“Kim yalan konuşmayı ve yalan-dolanla iş yapmayı terk etmezse, Allah o kimsenin yemesini-içmesini bırakmasına kıymet vermez.” (Buhârî, Savm 8; Edeb 51)

Demek ki orucu nefsânî zaaflarla zedelememek; özellikle dili dedikodu, gıybet, yalan, iftirâ ve mâlâyânîden korumak gerekir. Başka bir ifadeyle, çirkin sözlere karşı dile de “sükût orucu” tutturmak icap eder.

6) İhlâs ve niyetin safiyeti

Oruç; bir ihlâs tâlimidir. Her ibadette olduğu gibi oruçta da yegâne niyet, Cenâb-ı Hakk’ın rızâsı olmalıdır. Riyâdan ve gösterişten sakınmak; ibadete fânî menfaatleri ortak etmemek gerekir. İbadet, maddî faydası için değil, Allah’ın emri olduğu için yapılır.

Bu sebeple, oruca dünyevî bir maksat karıştıranlar şu nebevî ikazın muhatabı olmaktan kurtulamaz:
“Nice oruç tutanlar vardır ki, orucundan kendisine kuru bir açlıktan başka bir şey kalmaz!..” (İbn-i Mâce, Sıyâm, 21/1690)

7) Zühd, iktisat ve helâl hassasiyeti

Oruç; zühd ve riyâzat terbiyesidir. Lüksün, israfın, oburluğun ve nefsânî ihtirasların arttığı çağımızda oruç; fânî nîmetlerin bir gün tamamen elimizden alınacağını hatırlatır. Helâlleri bile asgarî seviyede kullanmayı; kifâyet miktarıyla yetinmeyi ve imkânları âhiret sermâyesine dönüştürmeyi telkin eder.

Ashâb-ı kirâm’ın dünyaya karşı müstağnî duruşunu bilhassa Ramazan’da daha derin tefekkür etmek gerekir. Mü’minin iktisadî noktadaki asıl derdi, çok kazanmak değil; az veya çok, fakat mutlaka helâl kazanmaktır. Helâl lokmadan feyiz doğar; haram ve şüpheli lokma ise rûha gaflet ve hantallık taşır.

8) Diğergâmlık ve merhamet

Oruç; diğergâmlık tâlimidir. Yoksulların ve muhtaçların yaşadığı sıkıntılardan biri olan açlığı bizzat tattırarak onların hâlinden anlamayı sağlar. Böylece gönüllerde merhamet, şefkat ve cömertlik tohumları filizlenir.

RAMAZAN’A ÖZEL İFTAR MENÜSÜ ÖNERİSİ

Kahramanmaraş mutfağının ekşi dokunuşunu, baharat zenginliğini ve doyuruculuğunu aynı sofrada buluşturan; hem “özel gün” hissi veren hem de evde rahatça uygulanabilir bir iftar menüsü:

1) İftariyelik & Başlangıç

  • Hurma + su
  • Zeytin, peynir, domates–salatalık
  • Tam buğdaylı pide (sıcak servis)

2) Çorba

  • Maraş Ekşili Çorba (sumak–nane–semizotu uyumu; mideyi yormadan yumuşak bir başlangıç)

3) Ara Sıcak / Tamamlayıcı

  • Kabaklı börek (ince dilim, hafif porsiyon)
  • Yanına az limonlu yeşillik

4) Ana Yemek (Menünün yıldızı)

  • Analı Kızlı (doyurucu, klasik ve “özel gün” lezzeti)

5) Yan Lezzet / Meze

  • Çiğköfte (az porsiyon; ana yemeği gölgelemeden)

6) İçecek

  • Ballı demirhindi şerbeti veya hibiskus şerbeti (ferah, geleneksel)

7) Tatlı (İsteğe bağlı – hafif tutun)

  • Sütlü tatlı veya meyve
    (Şerbetliyi sahura bırakmak daha rahat hissettirir.)

TARİF: ANALİ KIZLI

Zorluk: İleri seviye (adım adım gidince olur)
Porsiyon: 3 (kalabalıksa rahatça 2 katına çıkar)

Malzemeler

İç harç için

  • 100 g orta yağlı dana kıyma
  • 160 g soğan (çok ince doğranacak)
  • 30 g tereyağı
  • 45 g biber salçası
  • 50 g domates salçası
  • Tuz (menünün geneline yayarak ayarlayın)
  • 1 çay kaşığı karabiber
  • ½ çay kaşığı kimyon

Köfte hamuru için

  • 200 g çiğ köftelik ince esmer bulgur
  • 50 g un (+ gerekirse az miktar daha)
  • 50 g irmik
  • 1 yumurta
  • Su (toplam 1075 g; hamur ve tencere için paylaştırılacak)

Sos / tencere için

  • 60 g zeytinyağı (+ gerekirse çok az ilave)
  • 1 çay kaşığı toz tatlı kırmızı biber
  • 3 çay kaşığı kuru nane
  • 25 g limon suyu
  • 200 g et suyu + 200 g su
  • 160 g haşlanmış nohut (süzülmüş)

Yapılış

1) İç harcı hazırlayın

  1. Soğanı çok ince doğrayın (isterseniz rondodan geçirin).
  2. Tereyağını eritin, soğanı pembeleştirin.
  3. Kıymayı ekleyip rengi dönene kadar kavurun.
  4. Biber ve domates salçasını ilave edin; kokusu çıkana kadar kavurun.
  5. Tuz, karabiber ve kimyonla tatlandırın.
  6. Harcı soğumaya bırakın. (Sıcak harç, hamuru yırtar.)

2) Dış hamuru yoğurun

  1. Bulguru geniş kapta ılık suyla kontrollü ıslatın. (Suyu bir anda dökmeyin.)
  2. İrmik, un ve yumurtayı ekleyin; yoğurun.
  3. Hedef kıvam: Ele yapışmayan, çatlamayan ve oyulabilir hamur.
    • Çatlıyorsa az su,
    • Çok yumuşuyorsa az un ekleyin.

3) “Analı” köfteleri şekillendirin

  1. Hamurdan ceviz büyüklüğünde parça alın.
  2. Avuç içinde inceltip “kase” gibi açın.
  3. İç harcı koyup kapatın, yuvarlayın.
  4. Hepsi bitene kadar tepsiye dizin.

4) “Kızlı” köfteleri hazırlayın

  • Hamurdan küçük misketler yapın. (İçsiz mini köfteler.)

5) Sosu kurun ve pişirin

  1. Tencerede zeytinyağını ısıtın; toz biber ve naneyi kısa süre çevirin.
  2. Et suyu + suyu ekleyin.
  3. Nohudu ilave edip kaynamaya bırakın.
  4. Kaynayınca önce kızlı köfteleri atın. (Dağılmaması için.)
  5. 8–10 dakika sonra analı köfteleri ekleyin.
  6. Orta ateşte köfteler pişene kadar devam edin.
  7. En sonda limon suyunu ekleyin; 1–2 taşım daha kaynatıp ocaktan alın.

Servis önerisi

  • Üzerine az nane gezdirin.
  • Yanına sade yoğurt veya ayran çok yakışır.
  • İftarda porsiyonu küçük tutun: Analı Kızlı doyurucudur; çorbayla birlikte hızlı tok eder.

Konya, çevre iller ve büyük şehirler 

Şehir İmsak İftar
Konya 06:05 18:41
Karaman 06:02 18:39
Aksaray 05:59 18:35
Afyonkarahisar 06:13 18:48
Antalya 06:13 18:50
Ankara 06:04 18:38
İstanbul (Pe 06:18 18:51
İzmir (Selçuk) 06:26 19:02
Bursa 06:19 18:52
Kayseri 05:53 18:28

Dünya – önemli kentler (yerel saat)

Şehir İmsak (Fajr) İftar (Maghrib)
Mekke 05:33 18:21
Medine 05:33 18:18
Kudüs 04:54 17:30
Kahire 05:02 17:48
Şam 05:50 18:30
Londra 05:11 17:26
Berlin 05:56 17:30
New York 05:26 17:38
Toronto 05:48 17:56

 

 

Oruç tutmak kulun Allah’a doğru manevî yolculuğunun ifadesi!

Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Reşat Öngören, Ramazan ayının tasavvufî boyutunu değerlendirdi. Öngören, Ramazan’ın Kur’ân-ı Kerim’de adı geçen “yegâne ay” olduğuna işaret ederek, Kur’an’ın bu ayda indirildiğinin vurgulandığını (Bakara 185) hatırlattı. Kadir Gecesi’nin Ramazan içinde yer aldığını belirten Öngören, Peygamber Efendimizin her Ramazan’da o ana kadar inen ayetleri Cebrail (a.s.) ile karşılıklı okuduğuna dair rivayetlerin, “mukabele” geleneğinin dayanağını oluşturduğunu ifade etti.

“Ramazan, Kur’an’la meşguliyetin artması gereken bir zaman”

Öngören’e göre inananların Ramazan’da Kur’an ile meşguliyeti hem okuma hem de hayata geçirme bakımından diğer aylara kıyasla daha yoğun olmalı. Bu noktada tasavvufun, dinî hükümleri içselleştirerek yaşama ve “hâl” edinme hedefi taşıyan bir erdem inşası programı sunduğunu kaydeden Öngören, Ramazan ikliminin bu yönüyle tasavvuf eğitim metotlarıyla kesiştiğini dile getirdi.

“Oruç, Allah’a doğru manevî yolculuğun bir ifadesi”

Ramazan’ın bünyesinde taşıdığı maddî-mânevî unsurların tasavvuf eğitim süreciyle paralellik gösterdiğini belirten Prof. Dr. Öngören, insanın dünyada Allah’a doğru bir yolculuk halinde olduğunu vurguladı. Kur’an’daki “Allah’tan geldik ve yine O’na dönmekteyiz” (Bakara 156) ifadesini hatırlatan Öngören, tasavvufta erdemli birey yetiştirme programının “seyr u sülûk” yani “Allah’a yolculuk” kavramıyla çerçevelendiğini söyledi. Kur’an’da oruç tutanlar için “yolcular” (sâihûn) ifadesinin kullanıldığını (Tevbe 112) hatırlatan Öngören, orucun bu bakımdan manevî yolculuğun pratik bir karşılığı olduğunu belirtti.

Açlığın nefis terbiyesindeki yeri: “Çirkinliklerden uzaklaşmada etkili”

Öngören, tasavvuf eğitiminde oruç ibadetinin yoğun uygulanmasının nedenini “bilinçlenme” ve “nefis terbiyesi” ile açıkladı. Açlığın, kulun kötü huylardan uzaklaşıp güzel huylar kazanmasında birinci derecede etkili olduğunu ifade eden Öngören’e göre nefis, sınırsız arzularından açlıkla daha kolay vazgeçiyor; bu da insan ruhunun ilâhî ve melekî niteliklere yönelmesine zemin hazırlıyor. Oruçlunun yemeden, içmeden ve cinsel birliktelikten uzak durarak günü tamamlamasının, bu yönelişin somut bir göstergesi olduğu kaydedildi.

“Oruç, sabır-şükür ve zaman bilinci eğitimidir”

Prof. Dr. Öngören, orucun insan için “sabır ve şükür” eğitimi anlamına geldiğini belirterek, nimete erişim mümkünken kulluk bilinciyle uzak durmanın sabrı öğrettiğini dile getirdi. Kur’ân-ı Kerim’de orucun “sabır” kavramıyla ilişkilendirildiği ayete (Bakara 153) dikkat çeken Öngören, gün boyu yeme-içmeden uzak kalmanın nimetlerin değerini daha derinden hissettirdiğini, bunun da şükür duygusunu güçlendirdiğini söyledi.

Öte yandan oruç halinin, “vaktin kıymetini bilme” yönünde de dönüştürücü bir etkisi bulunduğunu belirten Öngören, dakikaları sayarak iftarı beklemenin zaman bilincini keskinleştirdiğini ifade etti. Tasavvuf geleneğinde bu kazanımın “İbnü’l-vakt” (vaktin çocuğu) kavramıyla anlatıldığını kaydetti.

“Zikr-i dâim” ve “halk içinde Hak ile beraber olmak”

Öngören’e göre oruçlu kimse gün boyu kesintisiz ibadet halindedir; bu hal tasavvuftaki karşılığıyla “zikr-i dâim” yani sürekli zikir bilincini besler. Günlük işlerini sürdürürken oruçlu olmanın ise “halk arasında Hak ile beraber olmak” şeklinde tarif edilen manevî hâli tecrübe etmeye imkân verdiğini vurguladı.

“Oruç yalnız açlık değildir; dil, göz ve kalp de korunmalı”

Oruç ibadeti şekilsel olarak gün boyu aç kalmak şeklinde gerçekleşse de bunun “açlıktan ibaret” görülmesinin dinin ruhuna uygun düşmeyeceğini ifade eden Prof. Dr. Öngören, açlık durumunun insan ruhunu besleyen mânevî bir gıda olarak anlaşılması gerektiğini söyledi. Bu yaklaşımın, kişinin yalnızca maddî gıdadan uzak durmasıyla sınırlı kalmayıp; gıybet gibi dilin, harama bakmak gibi gözün, kalp kırmaya sebep olan davranışlar gibi fiillerin de terk edilmesini gerektirdiğini belirterek sözlerini tamamladı.

Uğur İbrahim Altay: “Berat Kandilimiz mübarek olsun”

Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, Berat Kandili dolayısıyla yayımladığı mesajda, bu mübarek gecenin Ramazan-ı Şerif’in müjdecisi olduğunu vurgulayarak, kandilin Konya başta olmak üzere tüm İslam coğrafyasında huzur, barış ve esenliğe vesile olmasını diledi.

Başkan Altay, mesajında Berat Kandili’ni “rahmet ve mağfiret iklimi” olarak nitelendirerek, gecenin insanın geçmişini muhasebe etmesi ve yarınlara daha halis niyetlerle yürüyebilmesi için önemli bir fırsat sunduğunu ifade etti.

Altay, Berat Kandili’nde yalnızca kişisel dualarla yetinilmemesi gerektiğine dikkat çekerek, başta Gazze olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinde zor durumda olan mazlumlar ve Müslümanlar için de dua çağrısında bulundu.

Mesajında birlik ve beraberlik vurgusu da yapan Altay, milletin ve İslam âleminin fitneden, ayrılıktan ve darlıktan korunması için niyazda bulundu; gönüllerin imanla, dillerin duayla, yolların hayırla mamur olmasını temenni etti.

Başkan Altay mesajını, “Bu duygu ve düşüncelerle mübarek Berat Kandili’nin başta şehrimiz ve ülkemiz olmak üzere, tüm İslam coğrafyasında huzura, barışa ve esenliğe vesile olmasını diliyorum. Rabbim hepimizi sağlıkla önce Ramazan ayına, sonra bayrama kavuştursun. Berat Kandilimiz mübarek olsun” ifadeleriyle tamamladı.

Ahmet Pekyatırmacı’dan Berat Kandili mesajı

Selçuklu Belediye Başkanı Ahmet Pekyatırmacı, Berat Kandili dolayısıyla yayımladığı kutlama mesajında, Berat Kandili’nin Ramazan-ı Şerif’in müjdecisi olduğunu belirterek; kalplerin arındığı, duaların semaya yükseldiği ve bağışlanma kapılarının açıldığı kıymetli bir gece olduğuna dikkat çekti.

Pekyatırmacı mesajında, bu gecenin geçmişi gözden geçirip gönülleri arındırmak, tövbe ederek af dilemek ve geleceğe umutla bakmak için önemli bir fırsat sunduğunu ifade etti.

Başkan Pekyatırmacı, birlik ve beraberliğin güçlenmesi, paylaşma ve dayanışmanın artması çağrısında da bulunarak şu görüşlere yer verdi:

“Berat Kandili’nin verdiği bu manevi imkanı en iyi şekilde değerlendirmeli; gönüller yaparak kalplerimizi yumuşatmalı, ihtiyaç sahiplerine yardım eli uzatmalı ve birlik ile beraberliğimizi daha da güçlendirmeliyiz.”

Mesajında, kandil gecesinde yapılan duaların kabul olmasını temenni eden Pekyatırmacı, hanelere huzur, şehre bereket, ülkeye birlik ve dirlik dileğinde bulundu. İslam âleminin selameti için dua edilmesi gerektiğini belirten Pekyatırmacı, dualarda mazlumların da unutulmaması gerektiğini vurgulayarak, “Dualarımızda başta Gazze olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki mazlum Müslümanları unutmayalım” ifadelerini kullandı.

Başkan Pekyatırmacı, mesajını “Kandilimiz mübarek olsun” sözleriyle tamamladı.