Konyaspor iftarında birlik ve beraberlik mesajı

TÜMOSAN Konyaspor’da Ramazan ayının manevi atmosferi, stadyumda düzenlenen iftar programında birlik ve beraberlik mesajlarıyla öne çıktı. Kulübün sosyal medya hesabından yapılan paylaşımda, “Biz büyük bir aileyiz” ifadeleriyle duyurulan buluşma, camianın farklı kesimlerini aynı sofrada bir araya getirdi.

Nalçacılılar Taraftar Derneği tarafından stadyumda organize edilen iftar programına, Konya milletvekilleri Mustafa Hakan Özer ile Barış Bektaş’ın yanı sıra AK Parti Konya İl Başkanı Fatih Özgökçen de katıldı. Programda Konyaspor Başkanı Ömer Atiker ve yönetim kurulu üyeleri de hazır bulundu.

İftar organizasyonu, Konyaspor camiasında taraftar, yönetim ve kent protokolü arasındaki dayanışma görüntüsüyle dikkat çekti. Stadyumda gerçekleşen buluşma, yeşil-beyazlı kulübün şehirle kurduğu güçlü bağın Ramazan ayında da sürdüğünü ortaya koydu.

Paylaşımda verilen “büyük aile” vurgusu, Konyaspor’un yalnızca saha içindeki mücadelesiyle değil, sosyal birlikteliği güçlendiren etkinliklerle de şehirde önemli bir ortak değer olmayı sürdürdüğüne işaret etti. İftar programı, kulüp çevresinde birlik, dayanışma ve aidiyet duygusunu pekiştiren bir buluşma olarak kayda geçti.

Ribat’tan Gazze’de 50 bin kişilik iftar organizasyonu

Ribat İnsani Yardım Derneği, Ramazan ayı boyunca yürüttüğü insani yardım faaliyetleri kapsamında Gazze’de Kadir Gecesi’nde 50 bin kişilik iftar organizasyonu düzenledi. Gazze’nin farklı bölgelerinde kurulan sofralarda binlerce kişi aynı anda orucunu açtı.

Zor yaşam koşullarının sürdüğü bölgede gerçekleştirilen organizasyon, yalnızca yemek ikramı olmanın ötesinde önemli bir moral desteği olarak öne çıktı. Özellikle çocuklar, yaşlılar ve aileler için hazırlanan iftar sofraları, Ramazan ayının birlik, beraberlik ve dayanışma ruhunu yansıttı.

Ramazan boyunca yardım çalışmaları sürdü

Dernek, Ramazan ayı boyunca Gazze’de düzenli sıcak yemek dağıtımı gerçekleştirdiğini ve bu faaliyetlerin devam ettiğini bildirdi. Her gün binlerce kişiye ulaştırılan iftar yemeklerinin yanı sıra ihtiyaç sahibi ailelere gıda kolileri dağıtıldığı, ayrıca nakdi yardımların da yapıldığı ifade edildi.

Temel ihtiyaçlara erişimin her geçen gün daha da zorlaştığı Gazze’de, sağlanan yardımların birçok ailenin günlük yaşamını sürdürebilmesi açısından önemli destek sunduğu belirtildi.

En kapsamlı adımlardan biri Kadir Gecesi’nde atıldı

Kadir Gecesi’nde gerçekleştirilen 50 bin kişilik iftar organizasyonunun, Ramazan ayı boyunca yürütülen çalışmaların en kapsamlı adımlarından biri olduğu kaydedildi. Türkiye’den ve dünyanın farklı ülkelerinden destek veren hayırseverlerin katkılarıyla hazırlanan organizasyonda binlerce kişi aynı sofrada buluştu.

Bu büyük buluşmanın yalnızca bir iftar programı değil, aynı zamanda dayanışma ve kardeşlik mesajı taşıyan anlamlı bir organizasyon olduğu vurgulandı.

Yardımlar farklı ülkelere de ulaştı

Ribat İnsani Yardım Derneği’nin Ramazan çalışmaları yalnızca Gazze ile sınırlı kalmadı. Derneğin Afrika ve Asya’daki birçok ülkede de benzer yardım faaliyetleri yürüttüğü bildirildi. Sudan, Somali, Çad, Etiyopya, Tanzanya, Nepal, Bangladeş, Afganistan ve Suriye’de iftar sofraları kurulduğu, ihtiyaç sahiplerine gıda kolileri ulaştırıldığı ve nakdi destekler sağlandığı belirtildi.

Bu çalışmalarla Ramazan ayının paylaşma ve yardımlaşma ikliminin geniş bir coğrafyada hissedildiği ifade edildi.

Bağışçılara teşekkür mesajı

Dernek yetkilileri, yürütülen tüm faaliyetlerin bağışçıların destekleri sayesinde hayata geçirildiğini belirterek katkı sunan herkese teşekkür etti. Açıklamada, özellikle kriz bölgelerinde yaşayan insanların unutulmaması gerektiğine dikkat çekilirken, insani yardım faaliyetlerinin Ramazan ayı sonrasında da sürdürüleceği bildirildi.

Ayrıca toplumun empati bilinci ve sosyal dayanışma konusunda daha duyarlı olması çağrısında bulunularak, yapılacak bağışlarla daha fazla ihtiyaç sahibine ulaşılabileceği ifade edildi.

Gazze’de Kadir Gecesi’nde kurulan 50 bin kişilik iftar sofrası, Ramazan’ın dayanışma, paylaşma ve kardeşlik ruhunu yansıtan güçlü örneklerden biri olarak kayıtlara geçti.

Mübarek Ramazan’ın 24’üncü günü

Mübarek Ramazan’ın 24’üncü gününe ulaşmanın huzurunu ve bereketini yaşıyoruz. Rahmet, mağfiret ve arınma ikliminin kuşattığı bu müstesna günde; gönüllerimize sükûnet, sofralarımıza bereket, dualarımıza kabul niyaz ediyoruz. Ramazan’ın birlik, paylaşma ve kardeşlik ruhunun hayatımıza daha çok yansıdığı bu anlamlı günde, edilen duaların kabul, tutulan oruçların makbul olmasını diliyoruz.

Ayet:

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla;

“Mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık hayra sarf edenler var ya; onların mükâfatları Allah katındadır. Onlara korku yoktur, onlar üzülmeyeceklerdir.”

Allah ne güzel buyurdu.
(Bakara Suresi, 274. ayet)

Hadis:
Allah’ın Resûlü, Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed (s.a.v.) şöyle buyurdu:

“Allah katında arkadaşların en hayırlısı, arkadaşına karşı hayırlı davranandır. Allah katında komşuların en hayırlısı ise komşusuna karşı hayırlı davranandır.”

Allah’ın Resûlü ne güzel buyurdu.
(Tirmizî, Birr, 28; Dârimî, Siyer, 3)

Dua:

Allah’ım, beni; senden korkmayan ve kendini her şeyden emin gören bütün varlıklardan emniyette kıl, her şeyi de kendi zât-ı şerifinden korkut. Korkup çekindiğim şeylerden beni emin eyle. Şüphesiz sen her şeye kâdirsin.

Ey ayıpları örten Settâr, benim ayıplarımı da ört.

Hiçbir göz seni göremez, hiçbir el sana ulaşamaz. Allah’ım, Efendimiz Muhammed’e, âline ve ashâbına salât u selâm eyle. Rahmetinle, ey merhametlilerin en merhametlisi.

Mülk ve melekûtun sahibinin korumasına girdim. İzzet ve ceberût sahibi Allah’a sığındım.

Hiçbir zaman uyumayan Melik’e, Hayy’a, Kayyûm’a ve Halîm’e tevekkül ettim.

Allah’ın korumasına girdim, Allah’ın muhafazasına girdim, Allah’ın emânına girdim.

Kâf-Hâ-Yâ-Ayn-Sâd hakkı için kifayet olundum.

Hâ-Mîm-Ayn-Sîn-Kâf ve “Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhi’l-Aliyyi’l-Azîm” hakkı için himaye olundum.

Âmin.

Buhârî

Muhammed b. İsmâil

1/3

Muhammed b. İsmâil el-Buhârî, 13 Şevval 194 (20 Temmuz 810) Cuma günü Buhara’da doğdu. Dedesinin dedesi Berdizbeh Mecûsî idi. Onun oğlu Mugīre, Buhara Valisi Cu‘feli Yemân vasıtasıyla Müslüman oldu. Buhârî bu sebeple Cu‘fî nisbesiyle de anılmıştır. Dedesi İbrâhim hakkında fazla bilgi bulunmamakla birlikte, babası İsmâil’in Mâlik b. Enes ve Abdullah b. Mübârek gibi âlimlerden hadis öğrenen biri olduğu bilinmektedir. Buhârî henüz çocukken babasını kaybetmiş, hadise dair bazı kitapları kendisine intikal etmiştir. Annesinin ise duası makbul, dindar bir kadın olduğu zikredilmektedir.

Buhârî, on yaşlarına doğru Muhammed b. Selâm el-Bîkendî ve Abdullah b. Muhammed el-Müsnedî gibi Buharalı muhaddislerden hadis öğrenmeye başladı. On bir yaşlarında, hocası Dâhilî’nin rivayet sırasında yaptığı bazı hataları tashih etmesiyle dikkat çekti. On altı yaşına geldiğinde İbnü’l-Mübârek ve Vekî‘ b. Cerrâh’ın kitaplarını tamamen ezberlemişti. Bu sırada annesi ve kardeşi Ahmed ile birlikte hacca gitti. Hac sonrası onlar memleketlerine döndüler, Buhârî ise Mekke’de kalarak Hallâd b. Yahyâ ve Humeydî gibi âlimlerden hadis tahsil etti.

Daha sonra ilim merkezlerini dolaşmaya başladı. Bağdat’a sekiz defadan fazla gitti ve her seferinde Ahmed b. Hanbel ile görüşüp ondan faydalandı. Basra’ya dört veya beş defa gitti; orada Ebû Âsım en-Nebîl, Ensârî diye tanınan Basra kadısı Muhammed b. Abdullah ve Haccâc b. Minhâl gibi muhaddislerden istifade etti. Belh’e birkaç defa giderek Mekkî b. İbrâhim, Kuteybe b. Saîd gibi âlimlerden hadis dinledi. Dımaşk’ta Ebû Müshir’den hadis öğrendi. Hicaz’da altı yıl kaldı. Humus’a gitti. Kûfe’ye birçok defa seyahat ederek Âdem b. Ebû İyâs, Ubeydullah b. Mûsâ ve Ebû Nuaym Fazl b. Dükeyn gibi muhaddislerden hadis dinledi. Medine’de İsmâil b. Ebû Üveys’ten, Merv’de Abdân b. Osman’dan, iki defa gittiği Mısır’da Saîd b. Ebû Meryem, Abdullah b. Yûsuf ve Asbağ b. Ferec gibi hocalardan hadis tahsil etti. İlk defa 209’da (824), son olarak da 250’de (864) gittiği ve beş yıl süreyle hadis okuttuğu Nîşâbur’da Yahyâ b. Yahyâ el-Minkarî gibi hadis hâfızlarından faydalandı.

Buhârî, kendilerinden hadis yazdığı muhaddislerin sayısının 1080 olduğunu söyler. Meşhur talebesi Firebrî, el-Câmiʿu’s-Sahîh’i Buhârî’den 90 bin talebenin dinlediğini belirtir. En tanınmış talebeleri arasında İmam Müslim, Tirmizî, Ebû Hâtim, Ebû Zür‘a er-Râzî, Muhammed b. Nasr el-Mervezî, Sâlih Cezere ve İbn Huzeyme gibi muhaddisler yer alır.

Buhârî’nin uzun seyahatleri sonunda derlediği hadislerle geniş bir kütüphane meydana getirdiği ve seyahatlerinde kitaplarını imkân nisbetinde yanında taşıdığı anlaşılmaktadır. Câriyesinin, odasında adım atacak yer bulunmadığından şikâyet etmesi ve bir gece uyumayıp o güne kadar yazdığı hadisleri hesaplayarak senedleri muttasıl 200 bin hadis kaydettiğini söylemesi, bunu göstermektedir.

Bağdat’ta verdiği imtihan da onun güçlü hafızasının en dikkat çekici örneklerinden biridir. Rivayete göre muhaddisler 100 hadisin sened ve metinlerini birbirine karıştırarak çeşitli kişilere verdiler. Buhârî’ye bunlar sorulduğunda, önce hiçbirini okunduğu şekliyle tanımadığını söyledi; ardından her hadisin doğru sened ve metnini tek tek düzeltti. Böylece onun hadis ilmindeki kudreti bir kez daha ortaya çıkmış oldu.

Buhârî ve Mihne Olayı

Kur’ân-ı Kerîm’in mahlûk olup olmadığına dair Mu‘tezile tarafından ileri sürülen görüş, devlet desteğiyle İslâm âleminde büyük bir fitneye sebep oldu. Ahmed b. Hanbel bu meselede büyük bir direnç göstermiş, sonunda devlet desteği çekilince Mu‘tezile bu davayı kaybetmiştir. Ancak tartışmalar tamamen sona ermemiş, Buhârî de bu süreçten etkilenmiştir.

İmam Müslim’in nakline göre Buhârî Nîşâbur’a gittiğinde halk kendisine büyük itibar göstermiştir. Nîşâbur’un tanınmış muhaddisi Muhammed b. Yahyâ ez-Zühlî de onu karşılamaya gitmiş, fakat talebelerine ona kelâm meseleleriyle ilgili soru sormamalarını tembihlemiştir. Daha sonra bir kişinin Kur’an’ın mahlûk olup olmadığını sorması üzerine Buhârî’nin verdiği cevap tartışmalara sebep olmuş, bu mesele yüzünden şehirde büyük bir ihtilaf çıkmıştır.

Buhârî, “Kur’an Allah kelâmıdır, mahlûk değildir; kulların fiilleri ise mahlûktur. Kur’an’ı okuyuş da kulların fiillerindendir” görüşünü savunmuştur. Ancak bu mesele etrafında çıkan tartışmalar sebebiyle Nîşâbur’dan ayrılmak zorunda kalmıştır.

Daha sonra Merv’e, oradan da Buhara’ya geçen Buhârî, devlet adamlarından uzak durmayı tercih etmiş, ilmi saraylara taşımayı doğru bulmamıştır. Buhara Valisi Hâlid b. Ahmed ez-Zühlî’nin özel ders taleplerini de reddetmiştir. Bunun üzerine bazı çevrelerin ithamlarına maruz kalmış ve memleketinden ayrılmak zorunda bırakılmıştır.

Semerkant’a gitmek üzere yola çıkan Buhârî, yolda Hartenk kasabasındaki akrabalarını ziyaret etti. Orada hastalandı ve 256 yılının Ramazan Bayramı gecesi vefat etti. Ertesi gün, 1 Eylül 870 Cuma günü orada toprağa verildi.

Şahsiyeti

Buhârî orta boylu, zayıf ve ince yapılıydı. Az konuşur, başkalarının imkânlarına göz dikmezdi. Dünya malına değer vermez, cömert ve yardımsever bir hayat sürerdi. Borçlularına karşı gösterdiği müsamaha bunun açık örneklerinden biridir. İlmi dünya menfaati için kullanmayı asla kabul etmezdi.

Tenkit ettiği râviler hakkında da son derece mutedil ifadeler kullanır, gıybetten titizlikle kaçınırdı. Hatta hadis okuturken âmâ talebesi Ebû Ma‘şer’e tebessüm ettiği için sonradan ondan helallik istemesi, ahlâkî hassasiyetini göstermektedir.

Onu yakından tanıyan âlimler, Buhârî’yi “bu ümmetin fakihi”, “hadiste emsalsiz bir imam” gibi ifadelerle anmışlardır. İmam Müslim’in ona hitaben söylediği, “Dünyada senin bir benzerinin bulunmadığına şahadet ederim” sözü, ona duyulan büyük saygının en dikkat çekici örneklerindendir.

Hadisçiliği

Buhârî’nin İslâm ilim tarihindeki önemi, sadece sahih hadisleri ilk defa bir araya getirmesi değil, aynı zamanda hadis ilmindeki tartışmasız otoritesidir. Yüz binlerce rivayet arasından en sahih olanları seçmedeki titizliği, raviler arasındaki görüşme şartını gözetmesi ve hadislerden fıkhî hükümler çıkarmadaki mahareti, onu ayrı bir yere koymuştur.

En meşhur eseri olan el-Câmiʿu’s-Sahîh, halk arasında Sahih-i Buhârî adıyla tanınmıştır. Buhârî bu eseri yaklaşık 600 bin hadis arasından seçerek 16 yılda tamamladığını belirtmiştir. Bunun yanında et-Târîḫu’l-kebîr, el-Edebü’l-müfred, Ḫalḳu efʿâli’l-ʿibâd, Refʿu’l-yedeyn fi’s-salât ve Kitâbü’l-Kırâʾati خلفe’l-imâm gibi birçok önemli esere de imza atmıştır.

2/3

Akaide dair görüşleri

Buhârî, ünlü bir muhaddis olmasının yanında itikadî meselelerle de yakından ilgilenmiştir. el-Câmiʿu’s-Sahîh ile Ḫalḳu efʿâli’l-ʿibâd adlı eserlerinden, ayrıca akaide dair başka kitaplar kaleme almasından, onun Selef inancına bağlı bir çizgide yer aldığı anlaşılmaktadır. Buhârî; Cehmiyye, Mu‘tezile, Havâric ve Şîa gibi mezheplerin bazı görüşlerini eleştirmiş, Ehl-i sünnet akaidinin oluşumuna katkı sağlayan ilk Sünnî âlimlerden biri olmuştur.

  1. İlâhî sıfatlar

Buhârî’ye göre Allah’ın zâtı, isimleri, sıfatları ve fiilleri vardır. Bunların hepsi O’na ait olup kadîmdir. Allah’ın kelâmı da bu sıfatlardan biridir. Bu sebeple Kur’an Allah kelâmıdır ve mahlûk değildir. Buna karşılık Kur’an’ı okuma ve yazma gibi fiiller kullara ait olduğu için mahlûktur.

Ayrıca yed, vech, nefs, ayn ve istivâ gibi naslarda geçen kavramları Allah’ın sıfatları olarak kabul eder. Allah’ın dünyada görülemeyeceğini, ahirette ise müminler tarafından görüleceğini savunur.

  1. Kader

Buhârî’ye göre her şey Allah’ın kaderiyle gerçekleşir. İnsanların fiillerini yaratan Allah’tır; kullar ise o fiilleri işleyen ve kazanan varlıklardır. Bu yaklaşım, kulun fiillerinde tam bağımsız bir yaratıcı güç bulunduğunu savunan anlayışlara karşıdır.

  1. Nübüvvet

Peygamberlik, gaybdan haber verme ve mucize gösterme gibi delillerle sabittir. Hz. Peygamber’in geleceğe dair verdiği haberlerin gerçekleşmesi ve gösterdiği mucizeler, nübüvvetinin açık işaretleri olarak kabul edilir.

  1. Âhiret halleri

Kabir azabı veya nimeti, haşir, hesap, mizan, sırat, cennet ve cehennem haktır. Bunlara iman etmek farzdır. Buhârî, cennet nimetlerinin ebedî olduğunu ve yok olmayacağını da açıkça kabul eder.

  1. İman ve günah

Buhârî’ye göre iman; kalbin tasdiki, dilin ikrarı ve amelle desteklenmesinden oluşur. İman artar ve azalır. Büyük günah işleyen kimse kâfir olmaz; günahkâr mümin sayılır. Bu yönüyle Mürcie, Cehmiyye ve Kerrâmiyye gibi bazı fırkaların görüşlerine karşı çıkar.

Buhârî’nin en çok tartışılan meselesi halku’l-Kur’ân konusudur. Onun bu husustaki görüşü açıkça şöyledir: “Kur’an Allah kelâmıdır, mahlûk değildir; kulların fiilleri ise mahlûktur.” Sonraki dönemlerde bazı çevreler bu görüşü farklı şekillerde aktarmış olsa da, Buhârî’nin kendi eserlerinde ortaya koyduğu çizgi budur.

3/3

Fıkıh ilmindeki yeri

Buhârî, büyük bir hadis imamı olarak tanınmakla birlikte aynı zamanda güçlü bir fakih olarak kabul edilir. Hayatı ve ilmî şahsiyetiyle ilgili tabakat eserlerinde onun “fakihlerin efendisi”, “bu ümmetin fakihi” ve “Allah’ın yarattığı kullar içinde en fakih olanlardan biri” diye anıldığı görülür.

Dört mezhebin mensupları da onu kendi gelenekleri içinde değerlendirmeye çalışmıştır. Ancak birçok araştırmacıya göre Buhârî, belli bir mezhebin sınırları içinde kalan bir müctehid değil; doğrudan Kur’an ve sünnetten hüküm çıkarabilen mutlak müctehid seviyesinde bir âlimdir.

Buhârî’nin fıkıh alanındaki en büyük mirası, hiç şüphesiz el-Câmiʿu’s-Sahîh’tir. Bu eser sadece bir hadis kitabı değil, aynı zamanda büyük bir fıkıh ve fetva hazinesi olarak görülmüştür. Özellikle bab başlıklarında yer verdiği hükümler, onun fıkhî görüşlerini yansıtması bakımından son derece önemlidir. Bu sebeple, “Buhârî’nin fıkhı bab başlıklarındadır” sözü meşhur olmuştur.

Buhârî, sadece kendi görüşlerini aktarmakla kalmamış; gerektiğinde muhalif görüşleri de kaydederek onlarla tartışmıştır. Hadisleri bablara ayırırken takip ettiği yöntem, hadislerin ihtiva ettiği fıkhî hükümleri merkeze almak ve meseleleri Kur’an, hadis ve sahâbe fetvalarıyla temellendirmek olmuştur.

Bu yönüyle Buhârî hem hadis hem fıkıh sahasında derin izler bırakmış büyük bir İslâm âlimidir.


Mardin usulü iftar menüsü

İftariyelik
Hurma, su, zeytin, kuru kayısı veya ceviz

Çorba
Mercimek çorbası ya da lebeniye benzeri yoğurtlu hafif bir başlangıç

Ara sıcak
İkbebet (içli köfte) veya sembusek

Ana yemek
Kaburga dolması

Yan lezzetler
Bulgur pilavı, cacık ya da süzme yoğurt, mevsim salatası

Tatlı
Harire, zerde ya da cevizli irmik tatlısı

İçecek
Ayran, demirhindi şerbeti veya hoşaf


Ana yemek tarifi: Mardin usulü kaburga dolması

Kaburga dolması, Mardin mutfağının en bilinen ve en gösterişli yemeklerinden biridir. Kalabalık iftar sofralarına çok yakışır.

Malzemeler

Et için

  • 1 adet kuzu kaburga

  • Tuz

  • Karabiber

İç pilav için

  • 2 su bardağı pirinç

  • 300 gram kuşbaşı kuzu eti ya da kıyma

  • 2 adet orta boy soğan

  • 3 yemek kaşığı tereyağı

  • 2 yemek kaşığı sıvı yağ

  • 1 çay bardağı badem

  • 1 çay bardağı kuş üzümü

  • 1 tatlı kaşığı tuz

  • 1 çay kaşığı karabiber

  • 1 çay kaşığı yenibahar

  • 1 çay kaşığı tarçın

  • 4 su bardağı sıcak su ya da et suyu

Üzeri için

  • 1 yemek kaşığı tereyağı


Yapılışı

Önce pirinci yıkayıp 20 dakika kadar ılık suda bekletin. Kuş üzümünü de ayrı bir kapta suda yumuşatın.

Soğanları ince ince doğrayın. Tereyağı ve sıvı yağı tencereye alıp soğanları kavurun. Ardından kuşbaşı eti ya da kıymayı ekleyip suyunu çekene kadar pişirin.

Bademleri ekleyin. Süzülmüş pirinci ilave edip birkaç dakika kavurun. Kuş üzümünü, tuzu, karabiberi, yenibaharı ve tarçını ekleyin. Üzerine sıcak suyu dökün. Pilavı tam pişirmeden, hafif diri kalacak şekilde ocaktan alın.

Kaburganın iç kısmını kasabınıza cep şeklinde açtırmanız en iyisidir. Hazırladığınız iç pilavı kaburganın içine çok sıkı olmayacak şekilde doldurun. Açık kısmını kalın iplikle dikin.

Kaburgayı fırın kabına alın. Üzerine biraz tuz, karabiber ve küçük parçalar halinde tereyağı sürün. Kabın içine az miktarda su ekleyin. Üzerini yağlı kâğıt ve ardından folyo ile kapatın.

Önceden ısıtılmış 180 derece fırında yaklaşık 2,5 ila 3 saat pişirin. Son 20-30 dakikada üzerini açıp kızarmasını sağlayın.

Fırından çıktıktan sonra 10-15 dakika dinlendirin. Ardından dilimleyerek servis edin.


Servis önerisi

Kaburga dolmasını;

  • bademli bulgur pilavı,

  • süzme yoğurt,

  • sumaklı soğan salatası
    ile birlikte sunabilirsiniz.

Daha pratik bir Mardin menüsü

Daha az zahmetli bir seçenek istersen menüyü şöyle kurabilirsin:

  • Mercimek çorbası

  • İkbebet

  • Alluciye

  • Pirinç pilavı

  • Harire


İmsak ve iftar saatleri

Konya merkez ve ilçeler

Yer İmsak İftar
Konya (merkez) 05:36 19:02
Ahırlı 05:38 19:04
Akören 05:37 19:03
Akşehir 05:40 19:07
Altınekin 05:34 19:01
Beyşehir 05:39 19:06
Bozkır 05:38 19:04
Çeltik 05:37 19:05
Cihanbeyli 05:33 19:01
Çumra 05:35 19:01
Derbent 05:38 19:04
Derebucak 05:40 19:07
Doğanhisar 05:39 19:06
Emirgazi 05:30 18:57
Ereğli 05:30 18:56
Güneysınır 05:36 19:02
Hadim 05:37 19:03
Halkapınar 05:30 18:56
Hüyük 05:39 19:06
Ilgın 05:38 19:05
Kadınhanı 05:37 19:04
Karapınar 05:32 18:58
Karatay 05:36 19:02
Kulu 05:32 19:00
Meram 05:36 19:03
Sarayönü 05:36 19:03
Selçuklu 05:36 19:03
Seydişehir 05:39 19:05
Taşkent 05:37 19:03
Tuzlukçu 05:39 19:06
Yalıhüyük 05:38 19:04
Yunak 05:38 19:05

Çevre iller ve büyükşehirler

Yer İmsak İftar
Aksaray 05:29 18:56
Karaman 05:34 19:00
Ankara 05:32 19:01
Antalya 05:44 19:10
Eskişehir 05:42 19:10
Isparta 05:44 19:10
Mersin 05:28 18:54
Adana 05:25 18:51
İstanbul 05:47 19:16
İzmir 05:57 19:24
Bursa 05:47 19:16
Gaziantep 05:17 18:43

Dünyadaki önemli merkezler

Yer İmsak İftar
Mekke 05:17 18:36
Medine 05:16 18:37
Londra 04:25 18:09
Toronto 05:56 19:28

Bakan Bayraktar, Zonguldak’ta madencilerle iftar yaptı

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, TTK Kozlu Müessese Müdürlüğü’nde yerin 630 metre altında madencilerle iftar yaptı; üretim ve çalışma düzeninin kısa sürede normale döneceğini söyledi.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Zonguldak’ta gerçekleştirdiği program kapsamında Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun işlettiği Kozlu Taşkömürü İşletme Müessesesi’ni ziyaret etti. Bayraktar, maden ocağında eksi 630 metre kotta madencilerle iftar programında bir araya geldi.

Programa Zonguldak Valisi Osman Hacıbektaşoğlu, AK Parti milletvekilleri Muammer Avcı ile Ahmet Çolakoğlu, AK Parti İl Başkanı Mustafa Çağlayan ve AK Parti MKYK Üyesi Mesut Özil de katıldı.

İftar programında madencilere seslenen Bayraktar, çalışma sayısı ve sürelerinin en kısa zamanda normale dönmesi için tedbirleri hızla aldıklarını belirterek, “Çalışma sayısı ve süreleri en kısa zamanda normale döndürecek tedbirleri de en hızlı şekilde alıyoruz. Bundan bir endişeniz olmasın” dedi.

Bayraktar, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda da TTK Kozlu Müessese Müdürlüğü’nde yerin yüzlerce metre altında üretime katkı sunan madencilerle aynı sofrayı paylaştıklarını ifade etti.

Madencilerin fedakârlıkları, cesaretleri ve görev bilinciyle yalnızca üretimin değil, Türkiye’nin kalkınma hikâyesinin de önemli temsilcileri olduğunu vurgulayan Bayraktar, madenciliği sadece bir üretim alanı olarak değil; insanı, çevreyi ve katma değerli üretimi önceleyen bir anlayışla ele aldıklarını kaydetti.

Kozlu’da emniyet tedbirlerinin en üst düzeyde tutulduğunu belirten Bayraktar, normal üretim süreçlerine en kısa sürede dönmeyi hedeflediklerini söyledi.

Başlık: Erdoğan: Türkiye karşılıklı saygının hakim olduğu örnek bir ülkedir

Programda konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, ramazanın manevi atmosferini teneffüs ettikleri bu anlamlı iftar sofrasında davetlilerle bir araya gelmekten duyduğu memnuniyeti ifade etti. Ramazanın gönülden gönüle köprülerin kurulduğu, paylaşmanın ve dayanışmanın arttığı, kardeşliğin güçlendiği müstesna bir zaman dilimi olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Savaşların, çatışmaların, ayrışmaların, acıların, zulümlerin, insanlığın gündemini belirlediği günümüzde burada verilen birlik, beraberlik ve dayanışma görüntüsünün çok anlamlı olduğuna inanıyorum.” ifadelerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Anadolu topraklarının, medeniyetlerin buluştuğu, farklı inançların kaynaştığı, aynı sokakta yer alan camilerin, kiliselerin, sinagogların birbirine yakıştığı bir coğrafya olduğunu dile getirerek, şöyle devam etti:

“Bu akşam da aynı sofranın etrafında Rum Ortodoks, Ermeni, Musevi, Süryani, Katolik ve farklı cemaatlerin kıymetli temsilcileri buluşuyor. Davetimize icabet ettiğiniz için her birinize ayrı ayrı teşekkür ediyorum. Burada şunu özellikle ifade etmek istiyorum, sizler sadece kendi cemaatlerinizin değil aynı zamanda Türkiye’nin çok kültürlü ve çok inançlı toplumsal yapısının da temsilcilerisiniz. Bu toprakların mayasında birlikte yaşama kültürü vardır. Bu toprakların ruhunda karşılıklı saygı vardır. Bu toprakların hafızasında kardeşlik vardır. Yunus Emre bunu o arı, duru Türkçesiyle şöyle ifade ediyor, ‘Dört kitabın manasını okudum. Ezber ettim, aşka gelince gördüm bir uzun heceymiş.’ Meselenin özü, özeti, esası işte budur. Mesele yaratılanı yaratandan ötürü sevebilmektir. Allah’ın yarattığı insanları kategorilere ayırmak, ırkçılık yapmak, mezhep ve meşrebine göre ötekileştirmek kimsenin haddi de hakkı da değildir.”

“Cumhuriyet tarihinde ilk kez yeni bir kilise bizim dönemimizde inşa edildi”

Son 23 yılda bu minvalde çok kapsamlı adımlar attıklarına işaret eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Cemaat vakıflarının geçmişten gelen mülklerinin iadesi konusunda önemli düzenlemeler yaptık. Vakıflar mevzuatında gerçekleştirdiğimiz reformlarla cemaat vakıflarının haklarını genişlettik. Uzun yıllar ihmal edilmiş pek çok kilise ve ibadethaneyi restore ederek yeniden cemaatlerin hizmetine sunduk. Cemaatlerin ihtiyaç duyduğu din görevlileri konusunda da ciddi kolaylıklar sağladık. Cumhuriyet tarihinde ilk kez yeni bir kilise bizim dönemimizde inşa edildi.” diye konuştu.

İstanbul Yeşilköy’de ibadete açtıkları Süryani Kilisesi’nin, Türkiye’deki dini özgürlük ortamının güçlü bir sembolü olduğunu dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Farklı inançlara mensup vatandaşlarımızın akademide, bürokraside, iş dünyası ve siyasette aktif olmalarından büyük bir memnuniyet duyuyoruz. Yakın zamanda Ermeni kökenli bir vatandaşımızın kaymakam olarak atanması ve Ermeni milletvekillerimizin Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde uzun süredir görevde bulunması bunun en güzel örneklerinden biridir. İnşallah önümüzdeki dönemde sizlerle el birliği ve gönül birliği içerisinde bu iklimi daha da güzelleştirmeye devam edeceğiz.” ifadelerini kullandı.

Gerçekler apaçık ortadayken zaman zaman bazı uluslararası çevrelerin dini özgürlükler konusunda Türkiye’yi haksızca eleştirdiğini aktaran Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle devam etti:

“Türkiye karşıtlığını siyasetlerinin merkezine yerleştirenlerin söylediklerinin bizim nazarımızda hiçbir kıymeti yoktur. Türkiye, herkesin din ve vicdan hürriyetine sahip olduğu, inançlarını özgürce yerine getirebildiği, cemaatlerin kendi kurumlarını yaşatabildiği ve karşılıklı saygının hakim olduğu örnek bir ülkedir. Katolik dünyasının ruhani lideri Papa Fransuva’nın Türkiye’yi ziyareti sırasında yaşananlar bunun önemli bir göstergesidir. Gerek İznik’teki dua programı gerekse İstanbul’da gerçekleştirilen ayin, devletimizin sağladığı imkanlar sayesinde icra edilmiştir.”

“İslam düşmanlığı hem insanlarımızı hem de bir arada yaşama kültürünü açıkça tehdit ediyor”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bugün dünyanın maalesef ayrımcılık, nefret söylemi ve ötekileştirme gibi ciddi sorunlarla karşı karşıya olduğuna dikkati çekerek, şunları kaydetti:

“Özellikle son yıllarda tırmanan İslam düşmanlığı hem bizim insanlarımızı hem de bir arada yaşama kültürünü açıkça tehdit ediyor. Türkiye olarak her türlü ayrımcılığa karşıyız. Bunun da mücadelesini içeride ve dışarıda kararlılıkla veriyoruz. Aynı şekilde cami, kilise, havra demeden bombalayan ibadethanelere dahi saygısı olmayan DEAŞ vari karanlık yapılara da müsamahamız yoktur. Hep söylediğim gibi İslam düşmanlığı nasıl bir insanlık suçuysa antisemitizm de suçtur, makul ve meşru görülemez bir kötülüktür. Bizim hedefimiz açıktır. Bu topraklarda yaşayan herkesin kendini eşit, özgür ve güvende hissettiği bir Türkiye’yi hep birlikte inşa ettik, inşa edeceğiz inşallah.”

Bu akşamki iftar sofrasını bu arzularının bir nişanesi olarak gördüğünü ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, davete icabet eden dini azınlık temsilcilerine teşekkür etti, ramazanın ülkeye, millete ve tüm insanlığa barış, huzur ve bereket getirmesini diledi.

İftara 21 azınlık cemaati temsilcisi katıldı

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Diyanet İşleri Başkanı Safi Arpaguş, Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü Hasan Doğan, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hakkı Susmaz, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Cumhurbaşkanı Dış Politika ve Güvenlik Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç, Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kurul Üyesi Aram Kuran, Vakıflar Genel Müdürü Sinan Aksu ve AK Parti MKYK Üyesi Sevan Sıvacıoğlu ve Kosovalı Hafız Egzon İbrahimi’nin de hazır bulunduğu iftar programına şu isimler katıldı:

“Fener Rum Patriği Bartholomeos, Türkiye Ermenileri Patriği Sahak Maşalyan, Türkiye Musevileri Hahambaşı David Sevi, Süryani Metropoliti Yusuf Çetin, Papa Türkiye Dini Temsilcisi/Latin Katolik Metropoliti Massi Milano, Arkepiskopos İzmir Metropoliti Monsenyör Martin Kmetec, Türkiye Süryani Katolik Metropoliti Orhan Çanlı, Türkiye Ermeni Katolik Cemaati Ruhani Reisi Vartan Kerabaydzar Kirakos Kazancıyan, Kadıköy Metropoliti Emanuel Adamakis, Hatay Katolik Anadolu Havarisi Vekili Antuan Ilgıt, Mardin Süryani Metropoliti Mor Timotheos Samuel, Keldani Kilisesi Başepiskoposu Sabri Anar, Ermeni Vakıflar Birliği Platformu Başkanı Bedros Şirinoğlu, Balıklı Rum Hastanesi Vakfı Başkanı Konstantin Yuvanidis, Türk Musevi Toplumu Başkanı Erol Kohen, Yahudi Cemaati Başkanı İsak İbrahimzadeh, Süryani Vakfı Başkanı Kenan Gürdal, Mor Gabriel Vakfı Başkanı Kuryakus Ergun, Kadıköy Rum Vakfı Başkan Vekili Lena Kaçi Açık, Ermeni Katolik Vakfı Başkanı Antuan Sultanoğlu ve Süryani Katolik Vakfı Başkanı Münir Üçkardeş.”

Konya’da Spor Camiası İftarda Buluştu

AK Parti Konya İl Başkanı Fatih Özgökçen, düzenlenen iftar programında Konya’nın spor camiası ve spor basını temsilcileriyle buluştu.

Ramazan ayı dolayısıyla gerçekleştirilen programda, şehrin spor dünyasına ilişkin konular ele alındı, karşılıklı görüş alışverişinde bulunuldu. Samimi bir atmosferde geçen buluşmada sporun gelişimi, spor kulüplerinin çalışmaları ve Konya sporunun geleceği üzerine değerlendirmeler yapıldı.

Programda konuşan Fatih Özgökçen, spor camiası ile basın temsilcilerini aynı sofrada buluşturmanın anlamlı olduğunu belirtti. Özgökçen, Konya’da sporun gelişimine katkı sunan herkese teşekkür ederek, şehrin spor alanında daha büyük başarılara ulaşması temennisinde bulundu.

Vali İbrahim Akın Çiftçilerle İftar Sofrasında Buluştu

Konya Valisi İbrahim Akın, Konya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü organizasyonunda düzenlenen iftar programında çiftçilerle buluştu. Meram ilçesine bağlı Kavak Mahallesi’nde gerçekleştirilen programda Vali Akın, üreticilerle sohbet ederek talep ve görüşlerini dinledi.

İftar programında tarım ve hayvancılığın Türkiye açısından taşıdığı stratejik öneme dikkat çeken Vali Akın, toprağı emekleriyle berekete dönüştüren çiftçilerin ülkenin gıda arz güvenliğine büyük katkı sunduğunu vurguladı. Akın, tüm üreticilere çalışmalarında kolaylıklar dileyerek bereketli ve verimli bir üretim sezonu temennisinde bulundu.

Kadınlara Çiçek Takdim Etti

Programın sonunda iftar sofrasına ev sahipliği yapan çiftçilere teşekkür eden Vali İbrahim Akın, sofranın hazırlanmasında emeği bulunan kadınlara çiçek takdim etti. Akın, kadınların 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü de kutladı.

İftar programına Vali İbrahim Akın’ın yanı sıra Meram Kaymakamı Dr. Bayram Yılmaz ile Konya İl Tarım ve Orman Müdürü Duran Seçen de katıldı.

Selçuklu’da Ramazan Birlik ve Beraberlik Coşkusuyla Yaşanıyor

Selçuklu’da Ramazan ayının manevi atmosferi, iftar programları ile teravih ve kardeşlik buluşmalarıyla güçlü şekilde hissediliyor. Selçuklu Belediye Başkanı Ahmet Pekyatırmacı da Ramazan’ın bereketini hemşehrileriyle bir araya geldiği programlarda paylaşıyor. Ay boyunca sürecek buluşmalarla birlik ve beraberliğin en güzel örnekleri Selçuklu’da yaşanmaya devam ediyor.

İftar sofralarında vatandaşların evlerine ve gönüllerine konuk olan Başkan Pekyatırmacı, Selçuklu’nun farklı mahallelerinde düzenlenen teravih buluşmaları kapsamında namaz sonrası vatandaşlarla bir araya gelerek talep ve önerileri dinliyor. Pekyatırmacı, gönül köprülerinin güçlendiği, birlik, beraberlik ve dayanışma ruhunun Selçuklu’nun her köşesinde daha güçlü şekilde yaşatıldığı bu dönemde cuma buluşmaları ve esnaf ziyaretleriyle de hemşehrileriyle bir araya geliyor. Buluşmalarda çocuklarla yakından ilgilenen Pekyatırmacı, büyüklerin hayır dualarını alıyor.

Başkan Pekyatırmacı: “Ramazan ayı paylaşma, dayanışma ve kardeşlik ayıdır”

Ramazan ayı boyunca vatandaşlarla aynı sofrayı paylaşan Selçuklu Belediye Başkanı Ahmet Pekyatırmacı, birlik ve beraberliğin önemine dikkat çekerek Ramazan’ın manevi iklimini hemşehrileriyle birlikte yaşadıklarını ifade etti.

Pekyatırmacı, “Paylaşma ve dayanışma ruhunun en güçlü şekilde hissedildiği bu mübarek ayda, Ramazan’ın manevi iklimini mahalle mahalle vatandaşlarımızla birlikte yaşıyoruz. Ramazan ayının sadece oruç tutmak değil; yardımlaşmayı, kardeşliği ve gönül bağlarını güçlendirmeyi de beraberinde getirdiğine hep birlikte şahit oluyoruz. Bu mübarek ay boyunca hemşehrilerimizle aynı sofrada buluşmanın, onların dualarına ortak olmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Hemşehrilerimizle bir araya gelmek, birlikte iftar açmak bizim için en büyük mutluluklardan ve şükür sebeplerinden biri” dedi.

Selçuklu’da sadece hizmet üretmediklerini, aynı zamanda gönül köprüleri kurduklarını vurgulayan Pekyatırmacı, “Vatandaşlarımızın isteklerini ve dileklerini dinliyor, bu konuda yapmamız gerekenleri gönül belediyeciliği anlayışıyla hayata geçiriyoruz. Birlik ve beraberliğimizi pekiştiren, gönüllerimizi arındıran bu mübarek aya bizleri ulaştıran Rabbimize hamdolsun. İnşallah sağlık ve afiyetle Ramazan Bayramı’na kavuşuruz” diye konuştu.

Mübarek Ramazan’ın 17. Gün

Ramazan ayının 17. gününde, mübarek zamanların huzuru sofralara, hanelere ve gönüllere daha derinden sirayet ediyor. İmsak vaktinde sabır, teslimiyet ve niyetle başlayan bu manevi yolculuk; iftarla birlikte şükür, paylaşma ve bereket duygusuyla anlam kazanıyor. Ayetlerin hikmeti, hadislerin rehberliği, duaların sükûneti ve gönle dokunan hatırlatmalar eşliğinde, bu kutlu günün ruhu bir kez daha idrak ediliyor.

Mübarek Ramazan’ın 17. Günü

“Ey iman edenler! Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden, dininizi alaya alıp oyuncak edinenleri ve diğer kâfirleri dost edinmeyin. Eğer müminlerseniz Allah’a karşı gelmekten sakının.”

Ayet

Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla;

“Ey iman edenler! Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden, dininizi alaya alıp oyuncak edinenleri ve diğer kâfirleri dost edinmeyin. Eğer müminlerseniz Allah’a karşı gelmekten sakının.”

Allah (C.C.) ne güzel buyurdu.

(Maide Suresi, 57. Ayet)

Hadis

Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:

“Üç şey imanın lezzetini artırır: Allah ve Resulünü her şeyden çok sevmek, kendisini sevmeyen Müslüman’ı Allah rızası için sevmek, kâfirleri sevmemek.”

Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (S.A.V.) ne güzel buyurdu.

(Taberânî)

Dua

Allah’ım, senden iffetli yaşamayı; dünyam, dinim, aile fertlerim ve malım hakkında sağlık ve güvenlik istiyorum. Eksiklerimi ört, korkumu güvenliğe çevir. Önümden, arkamdan, sağımdan, solumdan ve üstümden gelecek günah ve felaketlere karşı beni koru.

Âmin.

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.

İsimlerin en hayırlısı olan Allah ismiyle.

Yer ve göğün Rabbi Allah’ın ismiyle.

İsmi sayesinde yerde hiçbir şeyin zarar veremeyeceği Allah’ın adıyla.

Kâfî (her şeye yeten) Allah’ın ismiyle.

Muâfî (âfiyet veren) Allah’ın ismiyle.

İsmi sâyesinde yerde ve gökte hiçbir şeyin zarar veremediği Allah’ın adıyla, O işitir ve bilir.

Kendim ve dînim üzerine bismillâh.

Ehlim ve malım üzerine bismillâh.

Rabbimin bana verdiği her şey üzerine bismillâh.

Allah en büyüktür, Allah en büyüktür, Allah en büyüktür. Korktuğum ve çekindiğim şeylerden Allah’a sığınırım.

Allah Rabbimdir, O’na hiçbir şeyi ortak koşmam. Sana sığınanlar azîz ve gâlip olur, Sen’in senân yücedir, isimlerin mukaddestir ve Sen’den başka ilâh yoktur.

Abdullah Bin Atik (R.A.)

Peygamberimizin Medine’ye hicretinden önce İslamiyet’i kabul edip Medine’nin ilk Müslümanlarından olmakla şereflenen sahâbîlerden biridir. Adı, Abdullah bin Atik bin Kays bin Esved bin Berâ bin Ka’b bin Ganem bin Seleme bin Hazrec el-Ensârî’dir. Soyu ve kardeşi Cebr bin Atik hakkında farklı rivayetler de bulunmaktadır. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Hicretin 12’nci yılında (miladi 633) Yemâme Harbi’nde şehit olmuştur.

Abdullah bin Atik’in (R.A.) Müslüman oluşu hakkında kaynaklarda geniş bilgi yer almamaktadır. Medine’de, ilk Müslümanlardan Hz. Es’ad bin Zürâre’nin ve Peygamberimiz tarafından Kur’an-ı Kerim’i ve İslamiyet’i öğretmek üzere gönderilen Hz. Mus’ab bin Umeyr’in tebliğ hizmetleri sebebiyle birçok kimse iman etmişti. Peygamberimizin hicreti gerçekleşmeden önce Müslüman olmakla şereflenenlerden biri de Hz. Abdullah bin Atik idi.

Hz. Abdullah bin Atik, Bedir ve Uhud harplerinde Resulullah’ın yanında birçok hizmette bulundu. Hicretin 5’inci yılında (miladi 627) Medine’nin müdafaası için yapılan Hendek Harbi’ne de katıldı. Hicretin 6’ncı yılında (miladi 628), komutanlığında Ensar’dan beş kişiyle birlikte bir seriyyede bulundu.

Hz. Abdullah bin Atik, Hayber’in fethine katılarak burada da büyük yararlılıklar gösterdi. Daha sonra hicretin 8’inci yılında (miladi 630) Mekke’nin fethine ve Huneyn Harbi’ne katıldı, önemli hizmetlerde bulundu.

Hicretin 9’uncu yılında (miladi 631) Peygamber Efendimiz (S.A.V.), Ensar’dan meydana gelen 150 kişilik bir birliği, Hz. Ali’nin kumandasında Beni Tayy kabilesinin putlarını kırıp parçalayarak bu kavmi sapık âdet ve inançtan kurtarmak için görevlendirdi. Bu birliğin silah ve teçhizat temini için de Hz. Abdullah bin Atik memur edildi. Hz. Abdullah bin Atik, büyük gayret ve fedakârlık göstererek kısa zamanda birliğin ihtiyaçlarını temin etti. Tek Allah inancının yerleşmesinde ve putperestliğin ortadan kaldırılmasında büyük hizmetler verdi.

Hz. Abdullah bin Atik’in Yemâme Harbi’ndeki kahramanlığı da dillere destandır. Resulullah’ın vefatı haberinin yayılmasının ardından meydana gelen bu harp, Hz. Ebû Bekir döneminde cereyan etti. Bu sırada yalancı peygamber Müseyleme, Müslümanları rahatsız ediyordu. Hz. Hâlid bin Velid komutasındaki bir ordu onun üzerine gönderildi. Çünkü o, insanların İslamiyet’ten ayrılma hareketlerini teşvik ve idare ediyordu. Böylece Müslümanları onlardan kurtarmak zaruret hâline gelmişti.

Hz. Hâlid bin Velid ile Müseylemetü’l-Kezzâb’ın kuvvetleri arasında şiddetli çarpışmalar yaşandı. Bu savaşta Hz. Abdullah bin Atik de büyük kahramanlıklar gösterdi. Ashab-ı kiramdan 450 kişi şehit düştü. Bunların arasında Abdullah bin Atik de vardı. Yaralı olduğu hâlde, vücudundan kanlar fışkırırken kılıcını yere atmıyor, savaşmayı sürdürüyordu. Bütün gücü kuvveti kesilip dermanı kalmayıncaya kadar mücadeleye devam etti.

Hz. Abdullah bin Atik, Müslüman olduktan sonra ömrünün tamamını İslamiyet’e hizmette geçirmiştir. Resulullah Efendimizin uğrunda nice tehlikelere katlanmış, en güzel kahramanlık örneklerini göstermiştir. Nihayet bu büyük sahâbî, hicretin 12’nci yılında (miladi 634), en çok arzu ettiği şehitlik mertebesine kavuşmuş ve böylece ebedî saadete nail olmuştur.

Allah ondan razı olsun.

Muhammed Bâkî Billâh (K.S.)

Orta boylu, kırmızı tenli ve seyrek sakallıydı. Vefat ettiğinde henüz sakalının çok az bir kısmı ağarmıştı. Uzlet ve riyazat ehliydi. Kur’an tilavetine düşkündü. Geceleri az uyurdu. Az yemek ve az konuşmak, onun tabii hâli olmuştu.

Müceddid-i elf-i sânî, yani hicri ikinci bin yılın yenileyicisi unvanının haklı sahibi İmam-ı Rabbânî Hazretlerinin mürşidi, Hacegân pirânının ulularındandır.

Onun hayat coğrafyası, bugün Afganistan’ın başşehri olan Kabil’den, Özbekistan’da Buhara yakınındaki Semerkant’a, oradan da Hindistan’ın Delhi’sine kadar; Acem, Türkistan ve Hind diyarını içine alır.

673/1565 yıllarında Kabil’de doğdu. Gençlik yıllarında dinî ilimler tahsili için Semerkant’a gitti. Orada bir süre dinî ilimlerle meşgul oldu. Ardından gönlüne tasavvuf yoluna sülûk arzusu düşünce, kendisini Hâcegî Muhammed İmkenegî’nin kapısında buldu. Bâtın âlemi, kendisine bu gönül sultanının eliyle açıldı. Üveysî meşrep olduğu için gerek Şah-ı Nakşibend, gerekse Ubeydullah Ahrar Hazretlerinden feyiz aldığı kaydedilir.

Hz. Ahrar, kendisine üveysî yolla emaneti yükledikten sonra onu Hindistan tarafına gönderdi. O da Hindistan’da Delhi civarında Cihânâbâd’a yerleşti. Çevresine iman ve irfan nuru saçmaya başladı. Hindu ya da putperest halka İslam’ı, Müslümanlara da tasavvufu anlatarak Ahmed Faruk es-Serhendî’nin yetişeceği ortamı hazırladı.

Nazarı etkileyici, konuşması cezbedici, tavırları sevimliydi. Bu yüzden meclisine katılanlar kısa zamanda muhib ve müntesibi olurlardı. Teveccüh ettiği kimselere nazarlarından cezbe aksederdi. 1014/1605 yılında Delhi’de vefat etti. Kabri, Delhi’de Kadem-i Saadet resminin bulunduğu cami civarındadır.

Anlatıldığına göre büyük oğlu Abdullah, elinde bir ayna olduğu hâlde babasının yanına geldi. Muhammed Bâkî Billâh dedi ki:

— Oğlum, elindeki aynada bir suretine bak bakalım.

Abdullah aynayı çevirip bakınca kendisini değil, babasını gördü. Hem de simsiyah sakallı babasını, bembeyaz sakallı ve nurlu yüzüyle gördü.

Gördüklerinden şaşkına dönen Abdullah’ın hâlini fark eden babası şöyle dedi:

— Şaşkınlığa gerek yok. Aynada yüzümde ve sakalımda gördüğün beyazlık ve nur, Allah’ın cemal nurudur. Bizden değildir.

Kur’an okumaya düşkünlüğü sebebiyle geceleri çok az uyurdu. Tanyeri ağarıncaya kadar Kur’an ve özellikle de Yâsîn okurdu. Tanyeri ağardığını görünce de:

— Aman Allah’ım, geceler ne çabuk geçiyor, diye hayıflanırdı.

Talebesi İmam-ı Rabbânî’nin, şeyhi ve emaneti devraldığı mürşidi hakkında söyledikleri ise şöyledir:

— Nakşî meşayıhının ulularındandı. Velayet makamının en üst noktasında, kutbiyyet sırrına ermiş bir Muhammedî meşrep erdi. Arifler serdarı, mesnedimiz, mürşidimiz, irfan sahibi üstadımız Muhammed Bâkî Billâh.

Rahmetullahi aleyh.

Kulaklarımız Doydu, Ya Gözlerimiz?

“İbrahim Rabbine: ‘Ey Rabbim! Ölüyü nasıl dirilttiğini bana göster’ demişti. Rabbi ona: ‘Yoksa inanmadın mı?’ dedi. İbrahim: ‘Hayır, inandım. Fakat kalbimin mutmain olması için görmek istedim’ dedi. Bunun üzerine Allah: ‘Öyleyse dört tane kuş yakala, onları yanına al, sonra kesip parçala, her dağın başına onlardan bir parça koy. Sonra da onları kendine çağır, koşarak sana gelirler. Bil ki Allah azizdir, hâkimdir’ buyurdu.”
(Bakara, 2/260)

Okuduğumuz her ayet, önümüze bir gündem koymaktadır. Bu gerçeği kavrayamazsak, günlük ve geçici gündemlerle vakit geçirir, eylem olarak da ortaya bir şey koyamayız. Günümüzde konuşmalar, dinlemelerin önüne geçmiş durumdadır. Herkes konuşuyor. Konuşmalar çoğaldıkça ameller azalıyor. Bir insanın konuşması, amelinden çoksa onda münafıklık alameti var demektir. Çok konuşup ortaya bir şey koymazsak, halkımızın bizlere olan güveni azalır.

O kadar çok söz ve konuşma dinliyoruz ki artık kulaklarımız iyice doydu. Ancak gözlerimiz hâlâ açtır. Her sözün, her konuşmanın karşılığı amel ve eylem olarak karşımıza çıkmazsa, bu kez Rabbimizden azar işitiriz:

“Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz, Allah katında büyük bir nefretle karşılanır.”
(Saff, 61/2-3)

Müminlere yakışan şey, konuşurken doğru konuşmak ve konuştuklarımızın üzerimizdeki haklarını yerine getirmektir. Böylece hem konuşanın hem de dinleyenin kalbi mutmain olur.

Bu kısa girişten sonra, kıymetli okuyucularımıza son 40-50 yıllık geçmişimizin bazı gündem maddelerinden örnekler verelim. İçi boş gündem maddeleri, Müslümanları hem meşgul edip hem de zamanlarını israf ettirirken; sözü ve eylemi ile hareket eden din düşmanları ise bu esnada İslam dünyasının adeta içini boşaltmıştır.

Yüz bin misyoner, yıllık 350 milyar dolar bütçe ile Afrika kıtasında Müslüman avına devam ediyor.

Geride kalan yüz yılda Müslümanlar, “32 farzı bilmeyenin nikâhı olmaz” gibi gündemlerle vakit geçirirken, gayrimüslimler saman altından su yürütmüşlerdir. Papa 6. Paul, “Mekke’yi güneyden kuşatmalıyız” demiş ve düğmeye basmıştır.

Allah’a hamdolsun ki son 9-10 senedir ülkemizde fikir sahibi olanlarımızın, ilim ehlinin ayakları yere değmiş; dernekler, vakıflar ve sivil toplum kuruluşları, “Zararın neresinden dönersek kârdır” inancıyla harekete geçmiştir.

Harekete geçilmesiyle birlikte Müslüman halkımızın kulaklarıyla beraber gözleri de doymaya başlamış, Kur’an-ı Kerim’in beyanıyla, “Onların önden gönderdikleri her işi, geriye bıraktıkları eserleri, her izi yazarız” (Yâsîn, 36/12) ayetinin gölgesine yüz binlerce insan sığınmıştır.

Hizmetleriyle, eserleriyle göz ve gönül dolduran nice vakıf, dernek ve salih kul; yeni bir neslin yetişmesi için harekete geçmiştir. Efendimiz’in vefatından 1500 sene sonrasının talebeleri oldukları inancıyla, adeta karanlık gecelerin, karanlık oyun ve tuzakların yıldızları olmuşlardır.

Bir taraftan ümmetin derdini yaşayarak son nefeslerin tehlikeye girmesine engel olmaya çalışıyorlar, diğer taraftan ise kendilerini inşa ederek toplumun inşasında başarılı oluyorlar. Hizmetlerini ibadet vecihesiyle yapan bu güzide insanlar, rehavete düşmemek için hizmetlerini ikiye, üçe katlamanın mücadelesini veriyorlar. Bedel ödemeden dünyaya gelen insan, bugün bedel ödeyerek ahirete gitmenin hazırlığını yapıyor.

Böylesine onurlu ve şerefli bir hizmet yolculuğuna revan olanlara selam olsun demekten kendimizi alamıyoruz. Gözlerimiz nereye baksa, orada hizmet ehlinin eserlerini görmekteyiz. İçerisinde bulunduğumuz bu güzel aylar hürmetine Rabbimiz, dergâhında kabul eylesin.

Âmin.

Tekirdağ İftar Menüsü

İftar Açılışı
Hurma, su, zeytin, çorba

Ara Sıcak
Peynirli börek ya da fırında sigara böreği

Ana Yemek
Tekirdağ köftesi

Yan Ürünler
Piyaz, közlenmiş domates ve biber, pirinç pilavı

Tatlı
Peynir helvası

Tekirdağ sofrası için en uygun ana yemek olarak Tekirdağ köftesi, tatlı olarak da peynir helvası öne çıkıyor. Bu tercih, kentin öne çıkan yöresel mutfağıyla uyumlu.

Ana Yemeğin Tarifi: Tekirdağ Köftesi

Malzemeler
1 kg orta yağlı kıyma ya da parça et, 75 gram bayat ekmek, 1 küçük soğan, 1 diş sarımsak, yarımşar kaşık kimyon, tuz, taze çekilmiş karabiber, pul biber ve karbonat.

Hazırlanışı
Et, bayat ekmek, soğan ve sarımsak birlikte çekilir. Ardından baharatlar ve karbonat eklenip iyice yoğrulur. Harç dinlendirildikten sonra ince-uzun köfte şekli verilir. Izgarada ya da döküm tavada pişirilir. Yanında piyaz, domates ve biberle servis edilir. Bu tarif, Kültür Portalı’nda yer alan Tekirdağ köftesi tarifine dayanmaktadır.

İmsak ve İftar Vakitleri

17 Ramazan 1447 / 7 Mart 2026 Cumartesi

Konya ve İlçeleri

Konya Merkez — İmsak 05:46 | İftar 18:56
Beyşehir — İmsak 05:50 | İftar 18:59
Cihanbeyli — İmsak 05:44 | İftar 18:54
Çumra — İmsak 05:46 | İftar 18:55
Ereğli — İmsak 05:40 | İftar 18:50
Ilgın — İmsak 05:48 | İftar 18:58
Karapınar — İmsak 05:42 | İftar 18:52
Kadınhanı — İmsak 05:47 | İftar 18:57
Kulu — İmsak 05:43 | İftar 18:53
Seydişehir — İmsak 05:49 | İftar 18:59
Altınekin — İmsak 05:45 | İftar 18:54
Halkapınar — İmsak 05:40 | İftar 18:49

Konya Çevre İlleri

Aksaray — İmsak 05:40 | İftar 18:49
Karaman — İmsak 05:44 | İftar 18:53
Niğde — İmsak 05:38 | İftar 18:47
Mersin — İmsak 05:39 | İftar 18:48
Antalya — İmsak 05:54 | İftar 19:03

Türkiye’deki Büyükşehirlerden Öne Çıkanlar

İstanbul — İmsak 05:58 | İftar 19:08
Ankara — İmsak 05:44 | İftar 18:53
İzmir — İmsak 06:08 | İftar 19:17
Bursa — İmsak 05:59 | İftar 19:08
Antalya — İmsak 05:54 | İftar 19:03
Adana — İmsak 05:33 | İftar 18:42
Gaziantep — İmsak 05:22 | İftar 18:31
Konya — İmsak 05:46 | İftar 18:56

Dünyadaki Önemli Merkezler

Mekke — İmsak 05:23 | İftar 18:27
Riyad — İmsak 04:54 | İftar 17:58
Londra — İmsak 04:42 | İftar 17:51
Paris — İmsak 04:42 | İftar 17:51
New York — İmsak 04:50 | İftar 17:54
Hartum — İmsak 04:52 | İftar 17:59

 

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi Memleketi Konya’da Temaslarda Bulundu

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, memleketi Konya’da gün boyu yoğun bir program gerçekleştirdi. Şehir merkezindeki temaslarının ardından akşam iftar programına katılan Çiftçi, Konya’nın Gazze’den gelen ailelere sahip çıkmasını “Ensar-Muhacir kardeşliği” olarak tanımladı; siber tehditler, milli teknoloji ve Türkiye’nin bölgesel iddiasına ilişkin dikkat çeken mesajlar verdi.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, 06 Mart 2026 Cuma günü memleketi Konya’da bir dizi ziyaret ve programa katıldı. Kentteki programına cuma namazıyla başlayan Çiftçi, daha sonra şehir merkezinde vatandaşlarla ve esnafla bir araya geldi. Tarihi çarşı çevresindeki temaslarında yoğun ilgi gören Bakan Çiftçi, Konya’daki programını yalnızca resmî ziyaretlerle sınırlı tutmadı; şehirle doğrudan temas kuran bir gün geçirdi.

Gün Boyu Yoğun Konya Programı

Günün devamında Mevlana Türbesi’ni ziyaret eden Çiftçi, ardından Konya Valiliği’ne geçti. Buradaki temaslarının ardından Konya Büyükşehir Belediyesi’ni ziyaret eden Bakan Çiftçi, daha sonra siyasi parti teşkilatlarına yönelik ziyaretlerini sürdürdü. AK Parti Konya İl Başkanlığı ve MHP Konya İl Başkanlığı ziyaretleriyle devam eden program, akşam saatlerinde düzenlenen iftar buluşmasıyla tamamlandı.

Bakan Çiftçi’nin Konya programı, bir yandan kent protokolüyle resmî görüşmeleri, diğer yandan vatandaşla doğrudan teması içeren çok yönlü bir ziyaret trafiği ortaya koydu. Özellikle şehir merkezindeki temasları, memleketinde bulunan bir bakan olarak Konya ile kurduğu bağın görünür olduğu duraklar arasında yer aldı.

Bakan Çiftçi, ayrıca kendisinin de mezun olduğu Konya İmam Hatip Lisesi’nin yine bina inşaatını gezdi, yetkililerden inşaatın seyriyle ilgili bilgi aldı. 

İftar Programında Gazze Vurgusu

Bakan Çiftçi’nin gün içindeki temaslarının en dikkat çeken bölümü ise akşam katıldığı iftar programı oldu. Burada yaptığı konuşmada, Konya’nın Gazze’den gelen ailelere gösterdiği sahiplenmeyi öne çıkaran Çiftçi, şehrin yalnızca bir ev sahipliği yapmadığını, aynı zamanda tarihî ve manevi bir sorumluluğu yerine getirdiğini vurguladı.

Çiftçi konuşmasında, “Sayın Valim, Belediye Başkanım, kıymetli protokol üyeleri, Gazzeli misafirlerimiz, değerli Konyalı hemşehrilerim; bugün burada aynı sofrayı paylaşmaktan onur duyduğumuz Gazze’den gelen aileleri siz Konyalılar bağrınıza bastınız. Onlara şehrinizi, evinizi, sofranızı açtınız. Bu tablo tam anlamıyla Ensar-Muhacir kardeşliğidir. Konya’mız, Gazze’den yüreği yaralı gelen kardeşlerini aynı ruhla karşılamıştır. Bu sadece bir misafirperverlik örneği değil, İslam medeniyetinin özüdür” ifadelerini kullandı.

“Konya’da Kardeşlik Ruhu Yeniden Can Buluyor”

Konya’nın ortaya koyduğu tablonun tarihsel ve inanç temelli bir dayanışma zemini taşıdığını belirten Çiftçi, Peygamber Efendimizin Medine’de kurduğu kardeşlik hukukuna atıfta bulunarak, bu anlayışın bugün Konya’da yeniden hayat bulduğunu söyledi. Bakan Çiftçi, Konyalıların bu emanete sahip çıktığını belirterek teşekkür etti.

Konuşmasında Gazze’den gelen ailelerin şehirde yalnız bırakılmadığını vurgulayan Çiftçi, Konya’nın bu tavrının sadece bir sosyal destek değil, aynı zamanda medeniyet tasavvurunun canlı bir yansıması olduğunu ortaya koydu.

Siber Tehditler ve Dijital Güvenlik Mesajı

Konuşmasında yalnızca sosyal dayanışma ve Gazze başlığına değil, güvenlik politikalarının yeni boyutlarına da değinen Çiftçi, teknolojinin gelişmesiyle birlikte suçların da dijital ortama taşındığını söyledi. Sanal dünyanın artık hayatın paralel bir alanı haline geldiğini ifade eden Çiftçi, özellikle çocuklar ve gençler açısından bağımlılık, dijital tehditler ve suç ağlarının giderek büyüyen bir risk alanı oluşturduğunu dile getirdi.

Türkiye’nin bu yeni tehdit alanına karşı hazırlıksız olmadığını vurgulayan Çiftçi, yerli ve milli yazılımlar ile yapay zekâ yatırımları sayesinde siber güvenlik kapasitesinin güçlendirildiğini belirtti. Çocukları ve gençleri dijital bağımlılık, çevrimiçi suç ağları ve güvenlik risklerinden korumak için devletin gece gündüz çalıştığını kaydeden Bakan Çiftçi, Türkiye’nin bu alanda da bağımsız ve güçlü bir koruma kalkanı inşa ettiğini söyledi.

“Artık Oyun Kurulan Değil, Oyun Kuran Bir Türkiye Var”

Bakan Çiftçi, konuşmasının siyasi ve stratejik bölümünde ise Türkiye’nin artık bölgesel ve küresel gelişmeleri dışarıdan belirlenen sınırlar içinde takip eden bir ülke olmadığını vurguladı.

“Artık önünü göremeyen, hedefini başkalarının çizdiği, istikametini dışarıdan belirleyen bir Türkiye yok. Rotasını kendi çizen, ufkunu kendi büyüten, oyun kuran bir Türkiye var. Artık oyun kurulan değil, oyun kuran bir Türkiye vardır” diyen Çiftçi, Türkiye’nin istiklal ve istikbal mücadelesini her alanda sürdürdüğünü ifade etti.

Bu bölümde Çiftçi’nin mesajı, yalnızca güvenlik politikalarına değil, Türkiye’nin genel siyasi yönelimine ilişkin de güçlü bir çerçeve sundu.

Ramazan ve Dua Çağrısı

Ramazan ayının manevi iklimine de dikkat çeken Çiftçi, konuşmasının sonunda Gazze halkı başta olmak üzere mazlum coğrafyalar için dua çağrısında bulundu.

Bakan Çiftçi, “Bu mübarek Ramazan’da Gazzeli kardeşlerimize, mazlumlara dualarımızı eksik etmeyelim. Konya’nın bu güzel misafirperverliği tüm Türkiye’ye örnek olsun. Hepinize şükranlarımı sunuyorum, orucunuz kabul, dualarınız makbul olsun” ifadeleriyle konuşmasını tamamladı.

Konya Ziyaretinin Öne Çıkan Mesajları

Bakan Çiftçi’nin Konya ziyareti, hem memleket vurgusu hem de verdiği mesajlar bakımından günün öne çıkan siyasi başlıklarından biri oldu. Şehir merkezindeki temaslardan iftar programındaki konuşmasına kadar uzanan ziyaret; Konya’da devlet-vatandaş buluşmasının yanı sıra Gazze dayanışması, dijital güvenlik ve Türkiye’nin yeni güvenlik vizyonu başlıklarını da aynı çerçevede bir araya getirdi.

 

Mübarek Ramazan’ın 16. Günü

Mübarek Ramazan’ın 16. gününde, Kur’an-ı Kerim’den bir ayet, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) hadis-i şerifi ve günün duası ile manevi iklim yeniden hatırlanıyor. Bugünkü içerikte ayrıca, Balıkesir’e özgü iftar menüsü ve ana yemek tarifi yer alırken; Konya başta olmak üzere Türkiye’den ve dünyadan seçili şehirlerin imsak-iftar vakitleri de okuyucu için derlendi.

Ayet

Rahman ve Rahim Olan Allah’ın Adıyla:
Eğer Allah seni bir zarara uğratırsa, onu kendisinden başka giderecek yoktur. Ve eğer sana bir hayır verirse, (bunu da geri alacak yoktur). Şüphesiz O her şeye kadirdir.
Allah (c.c.) ne güzel söyledi.
(Mü’min Suresi, 51. Ayet)

Hadis

Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (s.a.v.) şöyle buyurdu:
Nerede olursan ol, Allah’a karşı sorumluluğunun bilincinde ol! Kötülüğün peşinden iyi bir şey yap ki onu yok etsin. İnsanlara da güzel ahlâka uygun biçimde davran!
Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (s.a.v.) ne güzel söyledi.
(Tirmizî, Birr, 55)

Dua

Ya Rabbi, her işimizin sonunu güzel eyle; dünya sıkıntılarından ve ahiret azabından bizi koru.
Âmin.

Allah’ım, bizi geniş affınla affeyle, fazlınla bize yumuşak davran, hemen cezâlandırma. Sen’i hamdinle tesbih ederim Allah’ım. Sen’i hakkıyla senâ edemem, Sen kendini nasıl senâ ettiysen öylesin. Sana sığınan azîz ve gâlib olur, Sen’in senân yücedir, Sen’in ordun yenilmez, Sen’in vaadinden dönülmez ve Sen’den başka ilâh yoktur.

Allah’ım, faydasız ilimden, korku ve saygı duymayan kalpten, doymayan nefisten ve kabul olmayan duâdan Sana sığınırız.

Allah’ım, biz kendi kendimize zulmettik, bizim büyük ve küçük günahlarımızı mağfiret eyle, onları Sen’den başka mağfiret edecek yoktur. Buyur, Sana itaat ederek ve Sen’i râzı etmek için koşarak geldim Allah’ım, bütün hayırlar Sen’in elindedir. Sen’den mağfiret diliyoruz Allah’ım ve Sana tevbe ediyoruz. İndirdiğin kitaplara inandık ve tasdik ettik Allah’ım. Gönderdiğin peygamberlere inandık ve tasdik ettik Allah’ım. Allah’ım, Sen’in sırlarını anlamayı nasîb eyle ve bize nûrlarının elbiselerini giydir. Ey Nurların Nûru, ey Lâtîf, ey Settâr; Efendimiz, nebîlerin kandili, evliyânın nûr kaynağı Muhammed’e salât etmeni ve varlığımızı irfan feleğine yükseltmeni istiyoruz, yâ Allah, yâ Nûr, yâ Ğafûr.

(Üç defâ) Yâ Hafîz, bizi muhâfaza eyle!

(Yedi defâ) “Onlara merhametli Rabb’in söylediği selâm vardır.” (Yâsîn, 58)

(Üç defâ) “…Onlara karşı Allah sana yeter. O işitendir, bilendir.” (el-Bakara, 137)

Abdullah ibn Amr ibn Âs (615–684/5)

Babasından evvel Müslüman olmuştur. Çok fazla hadis bilmesine rağmen buna paralel rivayette bulunmamıştır. İbadete aşırı düşkünlüğünden ve buna çok zaman ayırıp ailesini ihmal ettiğinden dolayı Peygamber Efendimiz’e (a.s.v.) şikâyet edilmiştir. Sıffîn Savaşı’nda Muaviye tarafında bulunmasına rağmen Hazreti Ali’nin (r.a.) taraftarlarıyla savaşmamıştır. Tevrat’ı inceleyip Peygamber Efendimiz hakkında işaretlerin mevcudiyetini ortaya koyan âlimlerdendir. Meşhur Abdullahlardan birisidir (Abâdile). Künyesi, Ebû Muhammed Abdullah ibn Amr ibn Âs el-Kureyşî şeklindedir.

Abdullah’ın doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak hicretten yedi yıl kadar önce, 615 yılında Mekke’de doğduğu tahmin edilmektedir. Çocukluğundan itibaren iyi eğitim görmüştür. Güzel bir yazı hattına sahip olup Süryaniceyi bilmesi ve özellikle Tevrat’ı okuyarak dinî kaynaklardaki bilgilere hâkim olmasıyla tanınmıştır. Babasından evvel Müslüman olmuş ve hicretin yedinci senesinde Medine’ye göç etmiştir.

İlme merakı ve dil bilmesinden dolayı, eski kitapları inceleyen Abdullah ve diğer büyük âlimler söz konusu eserlerde Peygamber Efendimiz ile ilgili çok sayıda nakille karşılaşmışlardır. Henüz tamamen değişikliğe uğramayan söz konusu kitapların incelenmesi, birçok âlimin önemli bilgi sahibi olmasını sağlamıştır. Aralarında Abdullah ibn Amr İbnü’l-Âs’ın bulunduğu âlimler Tevrat’ı inceledikten sonra; “Muhammed Allah’ın Resulüdür. Mekke’de doğacaktır. Teybe’ye (Medine) hicret edecektir. Hükümranlığı Şam’a ulaşacaktır. Ümmeti ise çok çok hamd eden kimselerdir”, “Sen Benim kulum ve Resulümsün. Sana ‘Mütevekkil’ adını verdim” (Mektubat, s. 167) gibi ifadeleri müşahede ettiklerini aktarmışlardır. Dolayısıyla söz konusu haberler, Peygamber Efendimiz’in (asm) nübüvvetine çok büyük deliller teşkil ederken, çok sayıda insanın Müslüman olmasına da zemin hazırlamıştır.

Abdullah, Peygamber Efendimiz’e (a.s.v.) çok yakın olması hasebiyle çok sayıda hadis öğrenmiştir. Resulullah’tan duyduğu hadisleri ezberlemesine rağmen sonradan da unutmamak için bunları yazarak kaydetmiştir. Bin civarında hadis rivayet etmiştir. Çok sayıda hadis bilmesine rağmen bu oranda nakilde bulunmamasının, aksine daha az rivayette bulunmasının muhtelif sebeplerinin olduğu kaydedilmektedir.

Abdullah’ın her duyduğunu yazması ve kayda geçirmesi eleştiri konusu olunca Peygamber Efendimiz’e (asm) müracaat etmiştir. Peygamber Efendimiz de ona, kendisinden duyduğu her sözü ve davranışı kayda geçirebileceğini bildirmiştir. Daha öncesinden, hadisle ayetlerin karışması ihtimali ve bu konudaki hassasiyetten dolayı hadis kaydına izin verilmemekteydi.

Abdullah, Şam’ın fethi ve Yermük Savaşı’nda babasıyla birlikte bulunmuştur. Babasının sancaktarlığını yapmıştır. Ancak Sıffîn Savaşı’na katılma taraftarı değildi. Babasının ısrarı üzerine bu savaşa katıldıysa da kılıç çekmemiş ve çatışmalara katılmamıştır. Muaviye’nin yanında yer almakla birlikte doğru bildiğini söylemekten çekinmemiştir.

Mesaisinin büyük bir kısmını ilim öğrenme ve öğretmeye vakfetmiştir. Özellikle hadis öğrenmek maksadıyla çok sayıda talebe tarafından ziyaret edilmiştir. Çok uzak yerlerden gelen ve ilim öğrenmek isteyen talebeler kendisinden çok istifade etmişlerdir. Derslerinden aldıkları zevkten ötürü, hocalarının huzurunda bulundukları esnada rahatsız edilmekten hoşlanmazlardı.

Abdullah, kısa süreli de olsa bazı idarî görevlerde bulunmuştur. Muaviye zamanında Küfe’ye, babasının vefatından sonra da Mısır valiliğine tayin edilmiştir; ancak bu iki görevi de kısa sürmüştür. Yetmiş yaşlarında Mısır’da Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur. Naaşı, babası tarafından Fustat’ta yaptırılmış bulunan Amr ibnü’l-Âs Camii’nin yakınındaki evine defnedilmiştir.

Allah ondan razı olsun.

Hacegî Muhammed İmkenegî (k.s.)

Esmer tenli, yuvarlak ve aydınlık yüzlü, seyrek sakallıydı. Feyz ve cezbesi yüksekti. İbadet ve zühde düşkündü. Kerameti zâhir ve bâhir olmakla birlikte sırrını insanların gözünden saklardı. “Kendisini bilen Rabbini bilir” kaidesince kendi özündeki gerçeğe ermeye büyük gayret sarf ederdi. Tasavvufî disiplinin maddî ve manevî izleri hayatında görülebilecek olgunluktaydı.

Hacegî Muhammed İmkenegî, 21. halkadaki Derviş Muhammed’in oğlu ve halifesidir. 918/1512 yılında Semerkand ile Buhara arasındaki İmkene köyünde doğmuştur. İlk temel İslâmî bilgileri de, ileri seviyedeki tasavvufî incelikleri de babasından öğrenmiştir. Sağlığında vekili, ölümünde halifesi olmuştur.

“Hacegî”, “hoca” anlamına gelen ve Nakşî şeyhlerinin adlarının başında “şeyh” manasında kullanılan “hace” kelimesindendir. Sonundaki nisbet “-î”si sebebiyle Farsça kaideye göre “h” harfi “g”ye dönüşmüştür. “Hacegî”, Hacegân yoluna mensup demektir.

“İmkenegî”, İmkene’li anlamınadır. Aynı kaideye göre nisbet “-î”si gelince “h” sesi “g”ye çevrilmiştir.

Osmanlı Devleti’nde tasavvufun en canlı olduğu yıllarda yaşayan bu gönül eri de babası gibi meçhul kalanlardandır. Bir asra yakın ömür sürerek 1008/1599 yılında vefat ettiği ve yaklaşık 38 yıl şeyhlik ettiği hâlde Osmanlı ülkesinde pek tanınmamaktadır. Belki bugün Taşkent ve Buhara kütüphanelerinde komünist zulmünden kurtulabilen kitaplarda onlara dair bilgiler bulunabilir. Ayrı bir araştırma konusudur. Bizim en önemli kaynağımız olan Abdullah b. Muhammed el-Hanî’nin el-Hadâiku’l-Verdiyye fî Hakâiki Ecillâi’n-Nakşbendiyye adlı eserinde bilgiler çok sınırlıdır. Ancak orada adı geçen Şerhu Silsileti’z-Zeheb diye bir eser vardır.

—Rahmetullahi aleyh—

Zekât ve Âdâbı

İnsanoğlu mahlûkât içerisinde en mükerrem olarak yaratılmıştır. Güçlü-güçsüz, sıhhatli-sıhhatsiz, bilgili-bilgisiz, zengin-fakîr gibi fertler arasındaki farklılaşma ve kademeleşme ise toplum nizâmının te’sîsi ve âhengini te’mîn içindir.

Bu kademeleşmede ehemmiyetli bir yer teşkîl eden zenginlik ve fakîrlik, birbirine zıd iki iktisâdî farklılık arz eder. Zenginlik ve fakîrlik gibi farklı imkânlara sâhib olma, imtihân gâyesiyle takdîr-i ilâhînin ince ve derin hikmetlerini ihtivâ eder. Zenginlik bir izzet, fakîrlik de bir zillet değil; taksîm-i ilâhîdir. Mukadderâtın hikmet ve maslahat tezâhürüdür. Allâh Teâlâ buyurur:
“…Dünyâ hayâtında onların (insanların) maîşetlerini aralarında biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürmeleri için de kimini (maîşetini) derecelerle ötekine üstün (fazla) kıldık. (Ancak) Rabbinin rahmeti, onların biriktirdiklerinden (maîşetlerinden) daha hayırlıdır.” (ez-Zuhruf, 32)

Varlıklı insanların servete râm olma neticesinde muhtemel azgınlıklarına set çekmek, muhtaçların da zenginlere karşı kin ve hased gibi menfî temâyüllerinin tomurcuklanmasını engellemek, ictimâî hayâtı korumak ve fertleri birbirine muhabbetle bağlamak için “zekât”, farz kılınmıştır. İslâm ictimâî nizâmında fakîr ve zengin arasındaki denge ve muhabbeti te’mîn etmek için “zekât ve infâk” ibâdeti çok mühimdir.

Zengin, malını nereden kazanıp nereye sarf ettiği husûsunda Allâh’ın huzûrunda hesâb verecektir. O, varlığının muayyen bir kısmını fakîrlere vermeğe me’mûr kılınmakla, serveti bakımından büyük bir imtihâna tâbîdir. Ancak diğerleriyle birlikte bu imtihân da kazanıldığı takdirde rızâ-yı ilâhiyyeye ve cennet nîmetlerine nâil olunur.

Fakîr de; yoksulluktaki sabırsızlık, şikâyetler, insanlara yük olmak, zarûrete dayanmayan istek, kin, hased, isyân gibi husûslarla birlikte ahlâk ve iffetini koruyup koruyamamaktan hesâba çekilecek; şâyet bunların neticesi Allâh’ın rızâsına uygun düşerse, onun dünyâ çilesi ebedî âhıret seâdeti ile ziynetlenecektir.

*

Zekât, Kur’ân-ı Kerîm’de 27 yerde namazla birlikte zikredilir. Bu kadar çok zikredilmesi, ona atfedilen ehemmiyeti gösterir. Yalnız bir yerde (Mü’minûn Sûresi’nde) namaz ayrı olarak geçer ki orada da namaz kılanların zekâtlarını verdikleri husûsu ifâde buyurulur. Bunun sebebi, “bedenî” ve “mâlî” olmak üzere iki gruba ayrılan ibâdetlerde, bu ikisinin birinci sırada ve eş değerde yer almasıdır.

Nitekim ameller birbirinden müstakil olduğu, yâni birinin yapılmaması diğerini iptâl etmeyeceği hâlde, zekâta dînimizde verilen değerin ehemmiyetine bakınız ki Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-’den zekâtsız namazın -âdetâ- yok hükmünde sayılacağı bir hüküm sâdır olmuş ve O, hidâyet rehberimiz, bir hadîs-i şerîfde:
“Zekât vermeyenin namazı da yoktur!” buyurmuşlardır.

Zekât, imkânı olanın muhtâc olana Allâh’ın tâyin ettiği bir borcudur. Kur’ân-ı Kerîm’de:
“Sâilin (muhtâcın) ve mahrûmun (iffeti dolayısıyla isteyemeyenin), servette mâlûm hakkı vardır.” (ez-Zâriyât, 19) buyurulmaktadır.

Bu itibarla zekât, mala nisab miktarından fazlasıyla mâlik olanların fakîrlere karşı ilâhî bir vergi hâline getirilip geride kalan mülkiyetin helâl kılınmasıdır. Hem de zekât olarak alınan mülkiyet, kısım kısım, derece derece cemiyetin mağdurlarına intikâl ettirilir. Böylece toplumda muvâzene, adâlet ve ictimâî âhenk meydana gelir. Zenginin serveti temizlenir. Mal, sâhibine bütünüyle helâl olur. Bu nükteyi kavramak için de:
“…….. Zekâtı verenler (de temizlenip) felâh buldu.” âyet-i kerîmesine dikkat etmek lâzımdır.

Diğer bir âyet-i kerîmede buyurulur:
“(Ey peygamber!) Onların mallarından sadaka al; bununla onları (günâhlardan) temizlersin, onları arıtıp yüceltirsin! Ve onlar için duâ et! Çünkü senin duân, onlar için sükûnettir (huzûr kaynağıdır).” (et-Tevbe, 103)

Zekât, verenle verilen kişi arasında samîmiyyet ve muhabbet bağının perçinleşmesine sebeptir. Zekât, muhtâca verilecek verginin asgarîsidir. Kâmil îmân sâhibleri servetlerini sadaka, infâk ve îsâr ile tezyîn ederler.

Zekât ve infâktaki sırlardan biri de ferdî sermâyenin dehhâmeleşmesine (anormal büyümesine) ve bu sûretle zayıfların istismar veya hasede sevkedilmesine engel olmaktır. Çünkü zenginlik bir övünme ve büyüklenme vesîlesi olursa, zengin için âkıbet hazîn olur. Oysa toplulukta yardım eden veya yardım edilen bütün fertler, maddî ve mânevî birbirlerine muhtaçtır. Bu ilâhî tanzîm hikmetler ve ibretlerle doludur.

Bilinmelidir ki mülk, mutlak olarak Allâh’a âiddir. İnsanların mâlikiyeti, bugün yeni îcâd edilen devre-mülk gibidir. Yûnus Emre -kuddise sirruh- buyurur:
Mal sâhibi, mülk sâhibi,
Hani bunun ilk sâhibi?
Mal da yalan, mülk de yalan
Var biraz da sen oyalan!

Servet, Allâh’ın kuluna verdiği bir emânettir. Fertlerin onu istediği gibi kullanması aslâ tecvîz olunamaz. O, mülkün hakîkî sâhibinin emrettiği istîkâmette kullanılmalı veya sarf edilmelidir. Şâyet zenginlik ilâhî emirlere zıd bir sûrette kullanılırsa, insanları çabuk azdırmaya, türlü kibir, zulüm ve haksızlıklara sürüklemeye çok müsâittir. Böyle bir âfete sürüklenenlerde mal sevgisi kalbe yerleşir. Cenâb-ı Hakk’ın dünyâ nîmetleri içinde sadece mal ve evlâdı “fitne” olarak zikretmesi, malın kalbe girerek putlaşma tehlikesine binâendir. Bu bedbahtlığa düşenler için Allâh Teâlâ buyuruyor:
“… Altın ve gümüşü yığıp da onları Allâh yolunda harcamayanlar yok mu, işte onlara elem verici bir azâbı müjdele!” (et-Tevbe, 34)
“(Bu paralar) cehennem ateşinde kızdırılıp bunlarla onların alınları, yanları ve sırtları dağlanacağı gün (onlara denilir ki:) «İşte bu kendiniz için biriktirdiğiniz servettir. Artık yığmakta olduğunuz şeylerin (azâbını) tadın!»” (et-Tevbe, 35)

Yâni malın kalbe girmesiyle muhtâcın hakkı gasbedildiği zaman, âyet-i kerîmede hazîn bir âkıbete dûçâr olunacağı bildirilir. Bu ilâhî îkâz karşısında iyi düşünmeli ve zekâta ilâveten sadakalar ve infâklarla mecbûrî olan kırkta biri de çok aşmaya gayret etmelidir.

Dünyâ istek ve arzularına esir olarak infâk edemeyen zenginler ise, yakmak için külhana odun taşıyan hamallar gibidir.

Çalışmak, helâl yoldan mal-mülk sâhibi olmak elbette meziyettir. Doğru olan, bunları putlaştırıp kalbe sokmadan Hakk yolunda infâk edebilmektir. Aksi hâlde servet dünyâda hamallık, âhırette acıklı bir azâb sebebidir.

Servette doğru olan gâye, «İnsanların hayırlısı, insanlara hayırlı olandır!» hadîs-i şerîfinin sırrına erebilmektir. Paranın yeri gönül değil, cüzdandır!..

Bilinmelidir ki fakîrlerin ve garîblerin duâları, varlıklı ve güçlüler için bir huzûr kaynağıdır ve onlar için mânevî bir yardımdır. Yine bilinmelidir ki fakîrlik ve muhtaçlık bir zillet ve meskenet değil; belki âhıret tarafı aydınlık bir hikmet ve lûtuf tezâhürüdür.

Şükranlı ve cömert zenginler ile sabırlı ve haysiyetli fakîrler insanlık şerefinde ve ilâhî rızâda beraberdirler. Ancak İslâm’da kibirli hasîs zenginler ve buna mukâbil sahte fakîrler zemmedilmiştir. Nitekim Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-:
“Yâ Rabbî! Fakîrlik ve zenginliğin âfetlerinden sana sığınırım.” diye duâ buyururlardı.

O hâlde kanâat, tevekkül ve teslîmiyyet kimde galebe hâlinde ise gerçek zengin odur…

Bunun için ilâhî ahlâka ve lûtfa nâil olmak isteyen her kul, istifâde ettiği dünyâ nîmetlerinden muhtaçları ve muzdaripleri de istifâde ettirmek mecbûriyetindedir. Gâye, elinden ve dilinden insanların istifâde ettiği bir mü’min olup Allâh’ın rızâsına nâil olabilmektir. Bugün zekât tam olarak verilse, toplumda fakîr ve muzdarip insan yok denecek kadar azalır.

Hazret-i Mevlânâ -kuddise sirruh-, aşağıdaki beytinde fakîr ve dertlilerle hem-hâl olmanın mânevî kazancını ne güzel îzâh eder:
“Fakr u zarûret içinde boğulan gönüller, dumanla dolu bir eve benzer. Sen onların derdini dinlemek ve o derde dermân olmak sûretiyle o dumanlı eve bir pencere aç ki, onun dumanı çekilsin ve senin de kalbin rakîkleşip rûhun incelsin!..”

Zekât, mal ve servetin şükür ifâdesidir. Şükrün de nîmeti artıracağı va’d-i ilâhî îcâbıdır. Allâh Teâlâ buyurur:
“Eğer siz şükrederseniz, size olan nîmetlerimi artırırım..” (İbrâhîm, 7)

Nitekim Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem- infâk etmeyi çok severlerdi. Bir hadîs-i şerîflerinde:
“İnfâk et ey insanoğlu! Ki sana da infâk edilsin…” (Buhârî ve Müslim) buyurmuşlardır.

Rasûlullâh -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem- Efendimiz, cömertliğin bir müslümanın tabîat-i asliyyesi hâline gelmesini çok arzu ederlerdi. Buyururdu ki:
“Yalnız iki kişiye gıpta edilir. Biri, Allâh’ın mal verip hak yolunda harcamağa muvaffak kıldığı kişi; diğeri de Allâh’ın kendisine ilim verip de onunla amel eden ve bunları başkasına öğreten (yâni ilmini infâk eden) kimsedir.” (Buhârî ve Müslim)

Hatâsını bilip istiğfâr edeceği yerde, kalbinin kararması dolayısıyla ilâhî takdîri unutarak “Ben çalıştım, ben kazandım” kanâatiyle fakîrleri hor ve hakîr görenlere ne yazık! Onların bedbaht Kârûn gibi helâke dûçâr olacakları muhakkaktır.

Görülüyor ki malı zararsız bir hâle getirmek için onu ilâhî emirlere uygun bir istikâmette kullanmak mecbûriyeti vardır. Bu, ferd ve toplumun dünyâ ve âhıret selâmeti için zarûrîdir.

Bir de zekât, kamerî seneye göre, yâni 355 güne göre yüzde 2.5 verilir. Fakat bugün ticârî müesseseler şemsî yıla göre hesap yapmaktadırlar. Şemsî yıl ise 365 gün olduğundan aradaki 10 günlük farkı da zekâta ilâve etmek lâzımdır. Yâni zekât yüzde 2.5 ise, yüzde 2.6’ya yaklaşmaktadır.

Zekâtın hesâblanmasında dikkate alınması gereken bir diğer husûs da enflasyondur. Bugün yılda % 100’e yakın bir değer kaybı sebebiyle zekâtın bir sene içinde muhtelif zamanlarda îfâsı hesâba katılınca, farzıyyeti ânındaki değere sâdık kalabilmek için zekâta âid meblağın sâbit bir değere endekslenmesi de zarûrîdir. Aksi hâlde zekât meblağı kırkda birin altına düşer. Muhtâc mağdur olur; zekât ibâdeti eksik kalır.

Ancak dikkat edilmelidir ki zekât yalnızca şahıslara ve aslî ihtiyaçlar için verilir. Hükmî şahıslara zekât verilmez. Bunun için câmîler, mektepler, Kur’ân kursları ve hastaneler zekâtla değil, infâkla yapılır. İkrâm sûreti ile muhtâca yedirilen yemekler zekât değil, infâktır; çünkü temlîk yoktur.

Hulâsa insan, yaradılışı itibarıyla dünyâya meyyaldir. Dünyâ malı ise nefse câzib gelir. Ona aldananlar doymak bilmezler. Mal yığıldıkça insanın hırsı artar, muhteris olur. Gözünü madde ve mal hırsı bürümüş olan insanda merhamet ve şefkat hissi azalır. İnfâk etmek ona zor gelir. Nefsi ona: “Daha zengin ol; ilerde daha çok yaparsın!” diye telkînde bulunur. Böyle insan rûhen hasta, bedenen muzdariptir. Çünkü Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-:
“Yarın yaparım diyenler helâk oldu!..” buyururlar.

İşte zekât, bu gibi içteki hastalıkların devâsıdır.

ÖŞÜR

Âdetâ unutulmaya yüz tutmuş bulunan mâlî ibâdetlerden biri olan öşür, toprak mahsûllerinden alınan zekâttır. Emek gösterilmeden yağmur suyu ile elde edilen mahsûlden % 10, sulama sûreti ile emek verilenden ise % 5 öşür verilir. Bu öşrü vermeyenler de, aynı zekât vermeyenler gibi Allâh katında gâsıp ve suçlu durumundadırlar. Fukarânın, muhtâcın, fî sebîlillâh harbedenlerin haklarını gasbetmiş olmaktadırlar.

Rivâyete göre Yemenli cömert bir zâtın San’a yakınlarında üzüm, hurma ve ekin bahçesi vardı. Bu cömert kişi mahsûl toplama zamanında fakîrlere, garîblere ve zayıflara öşür payını fazlasıyla, bolca ayırır idi. O zât vefât edince çocukları ihtirâsa kapılarak:
“-Âilemiz hayli kalabalık, mal az. Fakirlere bir şey vermeyelim! Onlar gelip istemeden mahsûlleri toplayalım…” diyerek ahitleştiler.

Allâh -celle celâlühû-, onların bu kötü niyetleri üzerine bahçelerini harâbe hâline getirip simsiyah kıldı. Koskoca bahçe tanınmaz hâle gelmişti. Bu durumu gören cimri evlâdlar şaşırdılar:
“-Acabâ yanlış bir yere mi geldik?” dediler.

Oysa babalarının öşürü cömertçe dağıtıp muhtaçların duâsını alması, bahçeye ziyâdesiyle bereket veriyordu. Bütün fukarâ ve gurabâ o bahçeden istifâde ediyordu. Lâkin oğullarının gözlerinde babalarının fakîrlere dağıttığı öşür büyüyor ve onu vermek istemiyorlardı. Onlar, Allâh’ın o bahçeye ve o tarlaya verdiği bereketin nereden geldiğinin farkında değillerdi. Çünkü gaflet onların kalblerini kör etmişti.

Bunun içindir ki Cenâb-ı Hakk:
“Gâfillerden olma!” buyurmaktadır.

Kur’ân-ı Kerîm, Kalem Sûresi’nde bahsedilen bu Ashâb-ı Darvân kıssasındaki çok ibretli ve hazîn âkıbeti şöyle anlatır:
“…Hani onlar (bahçe sâhipleri), sabah olurken (kimse görmeden) onu (mahsullerini) devşireceklerine yemîn etmişlerdi. Onlar istisnâ da etmiyorlardı. (İnşâallâh demiyorlardı ve yoksulların payını da ayırmıyorlardı.)“
“Fakat onlar daha uykudayken Rabbinin katından (gönderilen) kuşatıcı bir âfet (ateş) bahçeyi sarıverdi de bahçe kapkara kesildi.” (el-Kalem, 17-20)
“Derken: «-Aman, bugün orada hiçbir yoksul yanımıza sokulmasın!» diye fısıldaşa fısıldaşa yola koyuldular.”
“(Evet, yoksullara yardıma) güçleri yettiği halde, onları yardımdan mahrûm etmek niyet ve azmi ile erkenden yola düştüler…”
“Fakat bahçeyi gördüklerinde: «-Mutlaka yolumuzu şaşırmış olmalıyız!» dediler.” (el-Kalem, 23-26)

Bu âyetlerde fakîrin, garîbin öşür hakkını vermemek için onlara hîlekârlık yapan merhametsiz bahçe sâhiplerinin hazîn âkıbetleri bir ibret olarak ne güzel bildirilmektedir. Kalplerdeki bütün niyetler Cenâb-ı Hakk’a açıktır. O’nun azameti her şeyi kaplamıştır.

Hazret-i Mevlânâ -kuddise sirruh- buyurur:
“Dünyâ hayâtı bir rü’yâdan ibârettir. Dünyâda servet sâhibi olmak, rü’yâda define bulmağa benzer. Dünyâ malı, nesilden nesile aktarılarak dünyâda kalır.”
“Ölüm meleği, gâfilin canını almak ile onu uykudan uyandırır. O kimse gerçekte sâhib olmadığı bir mal için dünyâda çektiği sıkıntılara hayret eder. Bin pişman olur. Lâkin iş işten geçmiş, her şey bitmiştir…”

Nitekim Cenâb-ı Hakk, âyet-i kerîmede ölüm ânında rü’yâdan uyanır gibi kendisine gelen insanın ebedî bir pişmanlıkla şöyle dediğini bildirir:
“Rabbim! Beni (ölümümü) yakın bir süreye kadar geciktirsen de sadaka verip sâlihlerden olsam!..” (el-Münâfikûn, 10)

Ancak bu durumda iş işten geçmiş olacağı için, aynı âyet-i kerîmede Allâh Teâlâ bu hakîkati bildirmenin yanında, kulun böyle demeden evvel ona verilmiş bulunan rızıktan infâk etmesini emreder.

İnfâkta Edeb

Zekât ve sadakada edeb çok mühimdir. Bilhassa veren, alana teşekkür hissiyâtı içinde olmalıdır. Çünkü onu farz olan bir borçtan kurtarıp ecre nâil eylemektedir. Verilen sadakalar aynı zamanda veren kişiye hastalık ve musîbetlere karşı birer siper-i sâikadır. Âyet-i kerîmede bu ibâdetin ehemmiyeti tebârüz ettirilmek için mecâzen: “Sadakaları Allâh alır!” (et-Tevbe, 104) buyurulmaktadır.

Sadaka verirken dikkat edilecek edebi Kur’ân-ı Kerîm şöyle belirliyor:
“Ey îmân edenler! Allâh’a ve âhıret gününe inanmadığı halde malını gösteriş için harcayan kimse gibi, başa kakmak ve incitmek sûretiyle yaptığınız hayırlarınızı boşa çıkarmayın! (Sadakalarınızı imhâ etmeyin!)“ (el-Bakara, 264)

Bu âyetlerde hayır ve hasenâtta bulunmak teşvîk edilmekle birlikte, hayır işlerken riâyet edilmesi gereken edeb açık bir şekilde anlatılmaktadır. Yâni kalb kırarak, fakîri küçümseyerek, eziyet ederek ve başa kakarak yapılan bir hayrın Allâh indinde hiçbir değeri yoktur. Doğrusu böyle hayırlar, kulu azâba dûçâr eden ağır cürümlerdendir. Çünkü kalbler nazargâh-ı ilâhîdir.

Mevlânâ Hazretleri:
“Sen varlığını, malını, mülkünü güzel bir şekilde infâk et de bir gönül al! Ki o gönlün duâsı mezarda, o kapkara gecede sana ışık versin, nûr olsun!..” buyurur.

Bu husûsdaki en güzel edeb, sağ elin verdiğini sol eline bile farkettirmemek tarzında milletimizin darb-ı meselleştirdiği bir ölçüdür ki, hadîs-i şerîfdeki ifâdeye nazaran Arş’ın gölgesi altında bulunacak olan kimseler bu şekilde infâk edenlerdir. Ecdâd, bu verişin en güzel nümûnelerini sergilemiştir. Nitekim bu husûsda Fâtih Sultan Mehmed Han’ın şefkat tevzî eden vakfiyelerinden bir kısmı şöyledir:
“Ben ki İstanbul fâtihi Allâh’ın âciz kulu Fâtih Sultan Mehmed; alın terimle mâliki bulunduğum 136 dükkânımı aşağıdaki şartlar muvâcehesinde vafkeyledim:
Külliyemde binâ ve inşâ eylediğim aşhânede şehîdlerin hanımları, yetîmleri ve İstanbul fukarâsı için yemek yapılsın! Ancak yemek yemeye veya almaya gelemeyen mâzeretlilerin yemekleri, hava karardıktan sonra kapalı kaplar içinde gözlerden ırak olarak evlerine götürülsün!..”

Vakfiyede görüldüğü gibi Fâtih Sultan Mehmed Han, toplumun korunmaya muhtaç fertleri için en hassas edeb ölçüleriyle kâideler koymuştur. Pâdişâhı böyle bir edeb sergileyen cemiyetin fertleri de zekâtlarını bir zarf içinde câmîlerdeki zekât taşlarına bırakırlar, muhtaçlar da oradan vereni görmeksizin ihtiyaçları kadar alırlardı.

*

Dînin asıl gâyesi, Allâh’ın birliğini tasdîkden sonra güzel insan, zarîf insan, derin insan yetiştirmek ve bu sûretle huzûrlu bir cemiyet ortamı husûle getirmektir. Bu olgunlaşma da ancak gönülde tezâhür eden şefkat ve merhamet hissi ve onun en güzel bir tezâhürü olan zekât ve infâk ile mümkündür. Bir mü’min yüreğinin, Rabbin bütün mahlûkâtını şefkat ve merhametle kuşatması îcâb eder.

Rabbimizin mülkünde yaşıyoruz. O’nun nîmetleri ile rızıklanıyoruz. Mâlî ibâdetlerde ihmalkârlık gösterenler düşünmüyorlar mı ki acabâ kimin malı, kimden esirgeniyor?

Sevmenin neticesi fedâkârlıktır. Seven, sevilene karşı sevdiği ölçüde fedâkârlık yapmayı zevk ve vazîfe olarak îfâ eder. Bu, âşığın mâşûkuna can vermesine kadar dayanır. Allâh’ın mahlûkâtına olan infâk, sevenin sevilene karşı en güzel bir muhabbet tezâhürüdür. Çünkü zekât ve sadakanın Allâh için verilmiş olmasındandır ki bunları “Allâh alır” tarzında bir ifâde vârid olmuştur. Nitekim âyet-i kerîmede buyurulur:
“Hiç şüphesiz ki Allâh, kullarının tevbesini kabûl eder, (ihlâsla, gönülden verdikleri) sadakaları (zekât ve infâkları) alır (geri çevirmez)!..” (et-Tevbe, 104)

Bu nükteyi ifâde için Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem- de:
“Muhtâca verilen zekât ve sadakaları önce Allâh alır, sonra fukarâya devreder!” buyurmuşlardır.

Bir başka hadîs-i şerîfde de Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-:
“Hisset (hasîslik)in kökü cehennemdedir!” buyurarak, zekât, sadaka, öşür ve infâk gibi mâlî ibâdetleri cimrilik sâikıyla îfâ etmeyenler hakkında ne düşündürücü bir îkâzda bulunmuştur…

Yâ Rab, merhametin bütün tezâhürleri gönül hayâtımızın tükenmez hazînesi olsun! Âmîn!

Balıkesir İftar Menüsü

  • Çorba: Mercimek çorbası
  • Ara sıcak: Peynirli su böreği
  • Ana yemek: Balıkesir Keşkeği
  • Yan: Cacık
  • Tatlı: Höşmerim
  • İçecek: Komposto / su

Ana Yemek Tarifi: Balıkesir Keşkeği

Malzemeler (6–8 kişilik):

  • 2 su bardağı aşurelik buğday
  • 600–800 g kemikli kuzu eti (alternatif: tavuk)
  • 1 yemek kaşığı tereyağı
  • Tuz
  • Üzeri için: 2 yemek kaşığı tereyağı + 1 tatlı kaşığı kırmızı toz biber (isteğe bağlı)

Yapılışı:

  1. Buğdayı yıkayıp 6–8 saat (tercihen bir gece) suda beklet.
  2. Buğdayı tencereye al, üzerini 4–5 parmak geçecek kadar su ekle. Eti ilave et.
  3. Buğday iyice yumuşayıp et lif lif ayrılana kadar kısık-orta ateşte pişir (gerektikçe sıcak su ekle).
  4. Eti kemikten ayır, tekrar tencereye al. Buğdayla birlikte tahta kaşıkla döverek/ezerek keşkeği kıvamlandır.
  5. Tuzunu ve 1 yemek kaşığı tereyağını ekle.
  6. Serviste üzerine kızdırılmış tereyağı gezdir; isteyen kırmızı biberle tamamlasın.

Konya İftar Notu

Konya sofrasında geleneksel “tahin–pide” ikilisi: çifte kavrulmuş tahin üzerine pekmez dökülür, karıştırılır; pideyle banılarak tüketilir.

İmsak ve İftar Vakitleri (16 Ramazan 1447 / 6 Mart 2026 Cuma)

Konya ve Merkez İlçeler

Merkez ilçeler (Selçuklu–Meram–Karatay) için pratikte il merkezi vakitleri esas alınır.

  • Konya: İmsak 05:48 – İftar (Akşam) 18:55.

Çevre iller ve büyükşehirlerden seçme

  • Ankara: İmsak 05:45 – İftar 18:52.
  • İstanbul: İmsak 06:00 – İftar 19:07.
  • İzmir: İmsak 06:09 – İftar 19:16.
  • Antalya: İmsak 05:56 – İftar 19:03.
  • Balıkesir: İmsak 06:05 – İftar 19:12.

Dünyadaki önemli kentlerden seçme

  • Mekke: İmsak 05:24 – İftar 18:34.
  • Medine: İmsak 05:24 – İftar 18:33.
  • Bakü: İmsak 05:37 – İftar 18:44.
  • Kudüs: İmsak 04:40 – İftar 17:47.
  • Tahran: İmsak 05:03 – İftar 18:10.
  • New York: İmsak 04:52 – İftar 17:59.
  • Londra: İmsak 04:24 – İftar 17:59

 

Mübarek Ramazan’ın 15. Günü

Ramazan-ı Şerif’in 15. gününe ulaşmanın huzurunu ve bereketini yaşıyoruz. Rahmet, mağfiret ve dayanışma ayı olan bu mübarek zaman dilimi; gönüllerimizi yumuşatan, sofralarımızı bereketlendiren ve kardeşlik bağlarımızı güçlendiren eşsiz bir iklim sunuyor. Oruçla nefsi terbiye ettiğimiz, zekât ve infakla paylaşmanın anlamını derinden hissettiğimiz bu kutlu günlerde; birlik, merhamet ve kulluk bilincini yeniden kuşanıyoruz. Bugün de ayet, hadis, dua, iftar bereketi ve gönül dünyamıza ışık tutan kıymetli hatırlatmalarla Ramazan’ın manevi atmosferini birlikte idrak ediyoruz.

Mübarek Ramazan’ın 15. Günü

Tarih: 15 Ramazan 1447 / 5 Mart 2026 Perşembe. Konya için Diyanet verilerine göre bugün imsak 05.49, iftar (akşam) 18.54.

Günün Ayeti

Rahman ve Rahim Olan Allah’ın adıyla:

“Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan; ikisinden birçok erkek ve kadın meydana getirip yayan Rabbinize karşı gelmekten sakının. Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah’a karşı gelmekten ve akrabalık bağlarını koparmaktan sakının. Şüphesiz Allah üzerinizde bir gözetleyicidir.”

Nisâ Suresi, 1. Ayet

Günün Hadisi

Allah Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:

“Kim kötü ve çirkin bir iş görürse onu eliyle düzeltsin; eğer buna gücü yetmiyorsa diliyle düzeltsin; buna da gücü yetmezse, kalben karşı koysun. Bu da imanın en zayıf derecesidir.”

Kaynak: Müslim, Îmân, 78; Ebû Dâvûd, Salât, 248.

Günün Duası

Allah’ım!
Bu mübarek Ramazan gününde kalplerimizi arındır, niyetlerimizi güzelleştir, sofralarımıza bereket, hanelerimize huzur, memleketimize birlik ve dirlik ihsan eyle.

Bizi zekâtın, infakın, merhametin ve kardeşliğin bilinciyle yaşayan kullarından eyle.

Allah’ım, bizi geniş affınla affeyle, fazlınla bize yumuşak davran, hemen cezâlandırma. Sen’i hamdinle tesbih ederim Allah’ım. Sen’i hakkıyla senâ edemem, Sen kendini nasıl senâ ettiysen öylesin. Sana sığınan azîz ve gâlib olur, Sen’in senân yücedir, Sen’in ordun yenilmez, Sen’in vaadinden dönülmez ve Sen’den başka ilâh yoktur.

Allah’ım, faydasız ilimden, korku ve saygı duymayan kalpten, doymayan nefisten ve kabul olmayan duâdan Sana sığınırız.

Allah’ım, biz kendi kendimize zulmettik, bizim büyük ve küçük günahlarımızı mağfiret eyle, onları Sen’den başka mağfiret edecek yoktur. Buyur, Sana itaat ederek ve Sen’i râzı etmek için koşarak geldim Allah’ım, bütün hayırlar Sen’in elindedir. Sen’den mağfiret diliyoruz Allah’ım ve Sana tevbe ediyoruz. İndirdiğin kitaplara inandık ve tasdik ettik Allah’ım. Gönderdiğin peygamberlere inandık ve tasdik ettik Allah’ım. Allah’ım, Sen’in sırlarını anlamayı nasîb eyle ve bize nûrlarının elbiselerini giydir. Ey Nurların Nûru, ey Lâtîf, ey Settâr; Efendimiz, nebîlerin kandili, evliyânın nûr kaynağı Muhammed’e salât etmeni ve varlığımızı irfan feleğine yükseltmeni istiyoruz, yâ Allah, yâ Nûr, yâ Ğafûr.

ABDURRAHMAN b. AVF

عبد الرحمن بن عوف

Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Avf b. Abdiavf el-Kureşî ez-Zührî (ö. 32/652)

Hz. Peygamber’e ilk iman eden ve cennetle müjdelenen on sahâbîden biri.

MÜELLİF: AHMET ÖNKAL

Fil Vak‘ası’ndan (571) on yıl kadar sonra Mekke’de doğdu. Câhiliye döneminde Abdüamr veya Abdülkâ‘be olan adı, müslüman olduktan sonra Hz. Peygamber tarafından Abdurrahman olarak değiştirildi. Genç yaşından itibaren ticaretle uğraştı. Câhiliye devrinde de içki içmeyen ve güzel ahlâka sahip biri olarak tanınırdı. Hz. Ebû Bekir ile olan eski dostluğu, onun vasıtasıyla müslüman olmasını sağladı. İlk sekiz müslümandan biri olan Abdurrahman, Mekke müşriklerinin baskı ve işkenceleri yüzünden önce Habeşistan’a, sonra da Medine’ye hicret etti. Hz. Peygamber onunla ensardan Sa‘d b. Rebî‘ arasında kardeşlik bağı (muâhât) kurdu.

Hz. Peygamber’le birlikte bütün savaşlara katıldı. Uhud’da yirmiden fazla yara aldı, hatta ayağındaki yaralar sebebiyle topal kaldı. 6 (628) yılında Dûmetülcendel üzerine yapılan bir seferde, Hz. Peygamber onu seriyye kumandanlığına getirdi ve başına sarık bağladı. Savaşı kazanınca Peygamber’in tâlimatı üzerine kabile reisinin kızı ile evlendi. Tebük Seferi sırasında imamlık ettiği bir namaza Hz. Peygamber de iştirak etti. Böylece Ebû Bekir gibi o da Resûlullah’a imamlık yapmış oldu. Vefatında Hz. Peygamber’i kabre indiren dört sahâbîden biri Abdurrahman idi.

Hz. Ebû Bekir’in halifeliği sırasında ona müsteşarlık yaptı. Nitekim Ebû Bekir, ölümünden önceki hastalığı sırasında, Ömer b. Hattâb’ı yerine halife seçme düşüncesini ilk defa ona açmıştır. Abdurrahman b. Avf Hz. Ömer’in hilâfetinde de bu görevine devam etti. Ashâb-ı kirâm halifeye arzetmekten çekindikleri meseleleri onun vasıtasıyla intikal ettirirlerdi. Ömer’e bu derece yakınlığı sebebiyle zaman zaman geceleri Medine sokaklarında onunla birlikte dolaşarak asayişi kontrol ederlerdi. Bu dönemde Abdurrahman, hac emirliği ve beytülmâl muhafızlığı da yaptı. Halife Ömer, Mecûsî bir köle tarafından hançerlenince Abdurrahman’ı imamlığa geçirdi ve kendisinden sonra iş başına gelecek halifeyi belirlemek üzere tayin ettiği altı kişilik şûraya Abdurrahman’ı da dahil etti. Hz. Osman ve Ali’den başka kendisi de aday olduğu halde, adaylıktan çekilerek halifeyi bizzat tayin etme yetkisini üzerine aldı. Daha sonra şûra üyeleriyle ayrı ayrı görüştüğü gibi, İbn Kesîr’in belirttiğine göre, üç gün süreyle, geceli gündüzlü, ekseriya uykusunu terk ederek ordu kumandanlarıyla, eşrafla, kadın erkek Medine halkıyla ve dışarıdan gelenlerle teker teker veya toplu halde, açık veya gizlice görüşerek bir çeşit “kamuoyu yoklaması” yaptıktan sonra Osman b. Affân’ı halife ilân etti. Hz. Osman’ın halifeliğinde de müsteşarlık ve hac emirliği görevlerine devam eden Abdurrahman, halifeye zaman zaman çeşitli ikazlarda bulunmuştur.

Abdurrahman b. Avf yetmiş beş yaşlarında Medine’de vefat etti; vasiyeti üzerine cenaze namazını Hz. Osman kıldırdı. Vefat yeriyle ilgili klasik kaynaklardaki bu bilgiler yanında, Siirt Pervari yöresindeki halk, öteden beri onun mezarının Pervari’ye bağlı Yukarı Balcılar köyünde olduğuna inanmaktadır. Yakın zamanlarda mermerle çevrilen mezar, bölgenin önemli ziyaret yerlerinden biridir. Bu inanış, aşere-i mübeşşereden olan Abdurrahman b. Avf’a karşı yöre halkının beslediği sevginin bir nişânesi kabul edilmelidir.

Abdurrahman b. Avf, hem Câhiliye döneminde hem de İslâm devrinde ticaretle meşgul olarak büyük bir servet kazanmış, servetini Allah yolunda harcamaktan çekinmemiştir. Beş yüz deve yükü tutan büyük bir kervanı bir defada bağışlayacak, ayrıca bir günde otuz köleyi âzat edecek derecede cömertti.

Hz. Peygamber’den hadis rivayet etmekte son derece titiz davranmış, bu sebeple de pek fazla hadis nakletmemiştir. Kaynaklarda ondan rivayet edilen altmış beş hadise rastlanmaktadır. Hz. Peygamber, Ebû Bekir, Ömer ve Osman dönemlerinde fetvaya ehil görülen ve sayı bakımından, “orta derecede fetva veren sahâbîler”den (mutavassıtûn) sayılan Abdurrahman b. Avf’ın fetvaları, küçük bir risâle oluşturacak hacimdedir.

SADREDDİN KONEVÎ

صدر الدين قونَوى

Ebü’l-Meâlî Sadrüddîn Muhammed b. İshâk b. Muhammed b. Yûsuf Konevî (ö. 673/1274)

Vahdet-i vücûd düşüncesinin Muhyiddin İbnü’l-Arabî’den sonraki en önemli temsilcisi.

MÜELLİF: EKREM DEMİRLİ

Malatya’da dünyaya geldi. Yaygın görüşe göre doğum tarihi 606 (1209) yılı civarıdır. Babası Mecdüddin İshak önemli bir mutasavvıf ve âlim, aynı zamanda Anadolu Selçuklu Devleti’nde üst düzey bir yöneticiydi. Kaynaklarda Mecdüddin’in Selçuklu sarayı ile Abbâsîler arasında elçilik görevlerinde bulunduğu kaydedilmektedir. Mecdüddin, Selçuklu sarayında şehzadelere hocalık yaptığından bazı rivayetlerde “sultanın şeyhi” lakabıyla anılmıştır. Sadreddin’in annesinin Selçuklu sarayına mensup olduğu nakledilir. Bu mensubiyetin mahiyeti hakkında farklı rivayetler vardır. Bazı menkıbelerde annesinin hükümdarın kız kardeşi olduğu vurgulanır. Konevî için söylenen “sultan oğlu” ifadesi böyle menkıbelere dayanır. Bazı menkıbelerde ise sultanın âzatlı câriyesi olduğu söylenir. Bu menkıbeler özellikle Mevlevî kaynaklarında zikredilen, Konevî’nin zâhidliği önemsemeyen “mülûkâne” yaşantısı hakkındaki rivayetlere kaynaklık etmiş olmalıdır.

Konevî, ailesinin imkânlarından yararlanarak dönemin önemli hocalarından ders aldı, dinî ve felsefî ilimler alanında iyi bir öğrenim gördü. Babasının ona bıraktığı en önemli miras âlim ve mutasavvıflarla olan dostluğuydu. Bunların arasında başta gelen isim Muhyiddin İbnü’l-Arabî idi. İbnü’l-Arabî, Mekke’de tanıştığı Mecdüddin İshak’ın daveti üzerine Dımaşk, Urfa ve Diyarbekir yoluyla Malatya’ya gelmiş, bir süre onunla beraber kalmıştı. Bu dönemden itibaren İbnü’l-Arabî ile Mecdüddin arasındaki arkadaşlık güçlenmiş ve sağlam bir dostluğa dönüşmüştü. Mecdüddin, menkıbelerde sultanın çocuklarının eğitimi diye zikredilen bir görevle Konya’ya gittiğinde İbnü’l-Arabî de onunla birlikte veya bir müddet sonra Konya’ya gitmişti. Mecdüddin’in ilişkileri sayesinde İbnü’l-Arabî’nin Selçuklu sarayı nezdinde yüksek itibar kazandığı ve önemli dostluklar kurduğu anlaşılmaktadır. Nitekim onun Selçuklu sultanlarıyla yakın ilişki içinde olduğu ve kendileriyle yazıştığı bilinmektedir. Bu münasebetlerin Konevî’nin hayatı ve fikrî gelişimi üzerinde önemli etkileri olmuştur. Konevî’nin daha sonra yerleşeceği Konya’da üst düzey yönetici ve bilim adamlarıyla ilişkileri büyük ihtimalle babası ve İbnü’l-Arabî ile başlayan bu ilişkilerin bir devamıydı.

Sadreddin Konevî dokuz on yaşlarında iken babasını kaybetti. Mecdüddin’in vefatı üzerine İbnü’l-Arabî’nin onun dul eşiyle evlendiği ve Konevî’nin üvey babası olduğu rivayet edilir (Lâmiî, s. 632). Bu evliliğin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlemek güçtür. Bununla birlikte İbnü’l-Arabî ile Konevî arasındaki ilişki İbnü’l-Arabî’nin ölümüne (638/1240) kadar devam etti. Konevî, bu ilişkinin bir şeyh-mürid ilişkisi gibi başlayıp daha sonra entelektüel bir arkadaşlığa dönüştüğünü, İbnü’l-Arabî’nin sürekli yanında bulunduğunu, özel tasavvufî tecrübelerine ve bilgilerine ortak ve onun vârisi olduğunu söyler. Konevî’nin çocukluğunda ve gençlik döneminde İbnü’l-Arabî’yle birlikte çeşitli bölgeleri dolaştığı anlaşılmaktadır. Menkıbelerde henüz küçük yaştayken tahammülü güç, ağır riyâzetlere girdiğinden söz edilmesi onun çocukluğundan itibaren tasavvufî hayatın içinde bulunduğunu göstermektedir. İbnü’l-Arabî’nin ölümünden bir süre sonra muhtemelen 1241 yılında Konya’ya giden Sadreddin hayatının sonuna kadar burada yaşadı. Onun Konya’ya gelişi bir menkıbede Konya eşrafından birinin oğlunu tedavi etmesiyle irtibatlandırılır. Konevî’nin Mısır, Şam, Hicaz gibi bölgelere gittiği, oradaki âlim ve sûfîlerle ilişki kurduğu anlaşılmaktadır. Câmî Nefeḥâtü’l-üns’te onun bir süre Mısır’da ve Kudüs’te bulunduğundan, hacca gittiğinden ve bir müddet orada kaldığından söz eder. Kendisi de Moğollar’ın Bağdat’ı istilâ ettiği tarihte Mekke’de olduğunu belirtir (Kırk Hadis Şerhi, s. 56). Sadreddin Konya’da vefat etti ve burada defnedildi.

Konevî, İbnü’l-Arabî ve Mecdüddin İshak’ın da arkadaşı olan Evhadüddîn-i Kirmânî ve Sa‘deddîn-i Hammûye ile yakındı (Lâmiî, s. 633). Menkıbelerde İbnü’l-Arabî’nin Konevî’yi Kirmânî’ye emanet ettiği ve birlikte hacca gittikleri aktarılır. Konevî’nin, Kirmânî’den aldığı bir seccadenin “teberrüken” mezarına konulmasını vasiyet etmesi ona olan bağlılığını göstermektedir. Bir menkıbede Konevî’nin, “İki âlimden yararlandım, biri Evhadüddin, diğeri İbnü’l-Arabî’dir” dediği aktarılır. Her şeye rağmen Konevî’nin hayatındaki en önemli isim İbnü’l-Arabî’dir. Konevî kitaplarında en çok İbnü’l-Arabî’den söz etmiş ve genellikle “şeyh” veya “imam” diyerek bağlılığını dile getirmiştir. Konevî ölümünün ardından İbnü’l-Arabî ile “vâkıa”larda görüştüğünden söz eder. Bu güçlü ilişkilere rağmen aralarında bazı üslûp ve yaklaşım farkları bulunduğu söylenebilir. İbnü’l-Arabî, Konevî kadar sistemli ve düzenli bir müellif sayılmaz. Onun muhatapları Konevî’ye göre daha geniş bir kitledir ve temsil ettiği ilim adamı tipi de Konevî’ye göre geleneksel anlamıyla âlim tipidir. Tasavvufun çok özel bir alanında eser veren Konevî’nin üslûbu olabildiğince felsefîdir. İbnü’l-Arabî ile Konevî arasındaki üslûp ve yaklaşım farkı tasavvuf geleneğinde her iki düşünürü tanımlamak için kullanılan, “İbnü’l-Arabî sûfî hakîm, Konevî ise hakîm sûfîdir” sözünde ifadesini bulur. Konevî’nin Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ile olan yakın dostluğu da bilinir. Mevlevî kaynaklarında yer alan ve Mevlevî bakış açısının etkilerini taşıyan menkıbelerin önemli bir kısmı, tasavvuf muhitlerinde anlatılan bazı hadiselerin Mevlânâ ve Konevî ile ilişkilendirilmesiyle kurgulanmış görünür. Anadolu’da gelişen iki büyük tasavvufî düşünce ekolünü temsil edecek olan Ekberî-Konevî geleneğiyle Mevlevîlik arasındaki bazı farkları vurgulayan bu menkıbelerde Mevlânâ geleneksel anlamıyla bir mutasavvıf, Konevî tasavvuf kitaplarında tanımlanan ehl-i zâhir olarak tasvir edilmektedir. Aynı zamanda Konevî üst düzey kesimlerle irtibatı olan bir kişidir ve bunun bir tür böbürlenme anlamına geldiği ima edilir. Mevlânâ ise sıradan insanlarla seçkin insanları etrafında toplamış bir sûfîdir. Bunun kanıtlarından biri, Mevlânâ’nın çevresindeki insanların toplumun bütün kesimlerinden gelen kimselerden oluşmasıdır. Öte yandan Mevlânâ’nın cenaze namazını Konevî’nin kıldırmasını vasiyet etmesi iki düşünürün arkadaşlığının başka bir kanıtı olarak zikredilir.

Düşünceleri. Sadreddin Konevî, İbnü’l-Arabî ile birlikte tasavvufu yeni bir döneme ve aşamaya taşıyan bir sûfîdir. Bu yeni döneme kelâm tarihiyle ilişkilendirilerek müteahhirîn sûfîler devri veya tasavvufun iç gelişim süreci dikkate alınarak olgunluk dönemi denilebilir. İbnü’l-Arabî ve Konevî daha çok olgunluk dönemi nitelemesini kabul eder görünmektedir. Ebû Nasr es-Serrâc, Abdülkerîm el-Kuşeyrî, Muhammed b. İbrâhim el-Kelâbâzî gibi sûfîlerin eserlerinde görülen tasavvuf “bâtınî fıkıh”tı. Bu sûfîler tasavvufu Sünnîliğin itikadî ve amelî ilkeleriyle uyumlu biçimde yorumlamıştır. Serrâc hadis, tefsir, kelâm ve fıkıh gibi ilim dallarının karşısında tasavvufun mânevî ve kalp alanıyla ilgili bir ilim olduğunu söylemiş, Kuşeyrî aynı yoldan giderek sûfîlerin kavram üretme haklarından söz etmiş ve tasavvufu bir ilim şeklinde görmek gerektiğini belirtmiş, Kelâbâzî de Ehl-i sünnet inancıyla sûfîlerin inançları arasında uyum bulunduğunu kanıtlamaya çalışmıştır. İbnü’l-Arabî ve Konevî döneminde tasavvuf, hadis ve fıkıh gibi dinî ilimlere göre değil başta felsefe olmak üzere İslâm düşüncesinin teorik ilimlerine göre ele alınmıştır. Konevî tasavvufu “ilm-i ilâhî” (metafizik) olarak tanımlar (Tasavvuf Metafiziği, s. 9). Ona göre felsefî ilimlerde metafizik diğer tikel ilimlerle nasıl bir ilişki içindeyse sûfîlerin bilgi alanlarına adını veren ilm-i ilâhî de aynı işleve sahiptir. Böylece yeni bir tasavvuf anlayışı geliştiren Konevî bu yönüyle İslâm düşüncesinde Kindî, Fârâbî ve İbn Sînâ ile oluşan, ancak Gazzâlî ile belli bir ölçüde zayıflayan metafizik tasavvurunu tasavvufî tecrübe ekseninde yeni bir şekilde yorumlayan, diğer bir ifadeyle İbn Sînâ’nın metafizik bilginin imkânı iddiasını Gazzâlî ve diğer yazarların eleştirel yaklaşımına rağmen yeniden ele alan bir düşünürdür.

İlimlerin Sınıflandırılması. Sadreddin Konevî, temel eseri Miftâḥu’l-ġayb’da ilimlerin sınıflandırılmasına dair kitaplarda dile getirilen hususları olduğu gibi benimser. Bunların başında ilmin ne anlama geldiği, bir ilimde konu, mesele ve ilkelerin niteliği ve ilimler arası ilişkiler gelir. Buradan hareketle önce metafiziğin bir ilim olması üzerinde durur. Metafizik bir ilim ise onun öncelikle herkes tarafından kabul edilmiş, tartışmaya açık olmayan bir konusu olmalıdır. Konevî’ye göre metafiziğin konusu Tanrı’nın varlığıdır. Bu mesele onun İbn Sînâ’nın metafizik anlayışından ayrıldığı hususlardan biridir. Metafiziğin konusunun varlık olmak bakımından varlık olduğunu söyleyen İbn Sînâ (Kitâbü’ş-Şifâ: Metafizik, s. 10) bu görüşünü zihnin hiçbir şekilde inkâr edemeyeceği en nihaî gerçekliğin varlık olmasına dayandırmıştı. Ona göre Tanrı’nın varlığı herkes tarafından kabul edilmiş değildir, bu sebeple de metafiziğin konusu sayılamaz. Tanrı’nın varlığı metafiziğin kanıtlamak istediği bir mesele sayılabilir. Konevî ise Tanrı’nın varlığının metafiziğin konusu olması gerektiğini belirtir. Bunun sebepleri üzerinde fazla bir açıklama yapmasa bile, “Varlık olmak bakımından varlık haktır” şeklindeki cümlesiyle meseleyi başka bir boyuta taşır. Tanrı’nın varlığının metafiziğin konusu sayılması Konevî’ye bu ilmi farklı isimlerle adlandırma imkânı verir. Bu sayede o metafizik için “ilm-i ilâhî, mârifetullah, ilm-i tahkīk” gibi tabirler kullanır. İlm-i tahkīk özellikle kesin bilgiye ulaştıran yönteme gönderme yapan bir nitelemedir. Aynı kökten gelen muhakkik ise onun İbnü’l-Arabî ve kendisi gibi sûfîlerin yanı sıra gerçek kelâm ve felsefe bilginleri için kullandığı bir isimdir. Bu yaklaşım Konevî’nin ilimler arası ilişkiler konusundaki olumlu tavrının bir sonucudur. Konevî metafiziğin konusunu Tanrı’nın varlığı olarak belirledikten sonra onun mesele ve ilkelerini ele alır. Ona göre metafiziğin meselesi Tanrı-âlem irtibatını açıklamaktır. Tanrı-âlem irtibatı, başta Miftâḥu’l-ġayb olmak üzere Konevî’nin kitaplarında bütün düşüncelerin ilişkili olduğu en önemli meseledir. İlâhî isimler metafizik yapmayı mümkün kılan araçlar ve ilkelerdir. Bu sebeple ilâhî isimler yeni dönem tasavvufunun en önemli araştırma alanı olmuştur. Konevî metafiziğin konu, mesele ve ilkelerini belirlemesinin ardından onun ilimlerle ilişkisini ve görevini ele alır. Bütün ilimlerin en şereflisi ve en üstünü olan metafizik öncelikle sahih ilhamla bâtıl ilham, ilham ve keşif türleri gibi hususları doğru değerlendirmeye imkân verir. Bu metafiziğin üst ve düzenleyici bir ilim olmasıyla ilgilidir. Konevî’nin metafiziğe yüklediği bu görev ve anlam İbn Sînâ’nın metafiziğin görevleriyle ilgili görüşünün bir yansımasından ibarettir. Ona göre metafizik bütün tasavvufî bilgileri, keşifleri, ilhamları ve müşahedeleri değerlendiren, onları tashih eden ilim olduğu gibi metafizik yapan muhakkik de bütün sûfîleri ve onların bilgilerini değerlendirebilecek konumdadır.

Bilgi Görüşü. Kuşeyrî, Serrâc ve Kelâbâzî gibi sûfîler tasavvufî yöntemin ve bu yöntem sayesinde ortaya çıkan bilgilerin meşruiyet sorununu fıkıh-kelâm ilim geleneğinin kavramları ve anlayışıyla ele almışlardı. Konevî ise daha kapsamlı biçimde tasavvufî yöntem diye isimlendirdiği şeyi akılcı yönteme karşı hakikate ulaştıran bir yol olarak savunur (Fâtiha Suresi Tefsiri, s. 52). Onun bu yaklaşımı tasavvuf tarihinin gelişim sürecindeki en önemli aşamalardan biridir. Konevî’ye göre insanı gerçeğe ulaştıran iki yöntem vardır. Birincisi delilden hareketle gerçeğe ulaşmayı amaçlayan yöntemdir. Konevî’nin istidlâl yöntemi dediği bu yöntem, öncelikle filozof ve kelâmcılar tarafından kullanılmakla birlikte sûfîler de belirli konularda onu kullanabilirler. Nitekim bizzat kendisi birçok vesileyle bu yönteme başvurur. İkinci yöntem kalbin arındırılması, ahlâkın yetkinleştirilmesi, iyi huylar kazanılması, riyâzet ve mücâhedelerle gerçeğe ulaşmayı hedefleyen tasavvufî yöntemdir. Konevî bu yöntemin insanı hakikate nasıl ulaştırdığı hususunda ayrıntılı açıklamalar yapar. Tasavvufî yöntemin savunulması ve imkânlarının açıklanması onun en önemli meselelerinden biridir. Konevî bu husustaki düşüncelerini iki bakımdan ele alır. Birincisi ilk yöntemin eleştirilmesidir. Bu eleştiriler, ağırlıklı olarak metafizik bahislerde aklın kullanımı ve aklın sonuçta tenzih esaslı bir Tanrı tasavvurunu ortaya koymasıyla ilgilidir. Konevî’nin bu eleştirileri Gazzâlî’nin eleştirilerini hatırlatır (Keklik, s. 6-7). Ancak vardığı sonuçlar ve özellikle metafizik bilginin imkânı konusundaki teorisiyle Gazzâlî’den ayrılır. Konevî’ye göre aklın bilgiye ulaştıran gücü kıyas yönteminden gelir. Ancak bu yöntem özellikle metafizik bahislerde ve Tanrı hakkındaki bilgi konusunda zorunlu olarak başarısız kalır. Aklın başarısız kaldığı bu meselede tasavvufî yöntem devreye girer ve insanı salt hakikate ulaştırma işlevini üstlenir. Tasavvufî yöntemi vahyin bir parçası şeklinde gören Konevî bunu savunurken aynı zamanda vahyi, nübüvveti ve Tanrı’nın kendini insanlara tanıtmasını savunur. Metafizik alanda tasavvufî yöntem bir peygamberin ve vahyin rehberliğinde başarı kaydedebilir.

Tanrı Anlayışı. Konevî’nin Tanrı anlayışı onun düşüncesinin en önemli kısmını teşkil eder. Metafiziği ilm-i ilâhî veya mârifetullah karşılığı olarak kullanması bunu gösterir. Tanrı’nın mutlak varlık olduğunu belirtmesi (Tasavvuf Metafiziği, s. 21) Konevî’nin Tanrı tasavvurunun en önemli yönüdür. Tanrı’nın mutlak varlık olması O’nun aynı zamanda zorunlu varlık olması demektir. Buradan hareketle Konevî, varlığın ikinci yönünü temsil eden mümkün ve imkân alanına geçerek Tanrı-âlem ilişkisini ele alır. Tanrı mümkünlerin varlık sebebidir. Konevî bu görüşlerini açıklarken İslâm filozoflarının ve kelâmcıların kullandığı terminolojiyi kullanır ve onların terimlerini bazı alanlarda yeniden yorumlar. Bu yönüyle vücûb, imkân, sudûr, yaratma, illiyyet, sebep, şart, vesilecilik gibi Tanrı-âlem ilişkisini açıklamada kullanılan kavramlar yaklaşık olarak diğer ilimlerde tanımlandığı şekliyle Konevî’nin metinlerinde yer alır. Ona göre Tanrı’nın âlemi yaratması belirli bir sebebe dayanır. Bu sebep, daha önce İbnü’l-Arabî tarafından ayrıntılı biçimde açıklanmış olan Tanrı’nın bilinme arzusudur. Bu arzu gerçekte ilâhî isimlerin ve niteliklerin kemallerini görme talebidir. Çünkü Tanrı’da iki tür kemal vardır. Birincisi zâtından kaynaklanan kemaldir. Bu kemal Tanrı’nın aşkın ve müteal yönüdür ve bu yönüyle Tanrı herhangi bir şekilde âlemle ilgili değildir (Vahdet-i Vücûd ve Esasları, s. 9). İkinci tür kemal ilâhî isim ve niteliklerin kemalidir. Bu kemalin gereği âlemin yaratılmasıdır.

Konevî, Tanrı’nın âlemi yaratmasını bir sudûr şeklinde düşünür ve bu durumda İbn Sînâ’nın yaratılış görüşüne yaklaşır. Konevî’ye göre hangi kavramlar kullanılırsa kullanılsın bir yaratılış teorisinin en önemli yanı onun yaratanla yaratılan arasındaki ilişkiyi tesis edebilmesidir. Ona göre yaratma sonuçta bir benzerlik meydana getirir. Bir şeyden kendine tamamen zıt bir şey meydana gelemeyeceği gibi yaratılış sürecinde bir şeyin kendini yinelemesi de söz konusu değildir. Şu halde yaratılan şey bir açıdan kaynağından farklılaşırken bir açıdan ona benzer (Tasavvuf Metafiziği, s. 14). Bu farklılık Konevî’ye göre itibarîdir ve yaratma ancak böyle bir itibarî durumla açıklanabilir. Bu durumda Konevî için en önemli mesele yaratılan şeyle yaratan arasındaki benzerliğin sürdürülmesidir. Bu nokta onun varlık ve bilgi arasında kurduğu ilişkiyi anlamak için merkezî öneme sahiptir. Konevî’ye göre bir şeyin varlığı ve var olma tarzı ile onun bilgi imkânları aynıdır. Diğer bir ifadeyle varlık ve bilgi bir şeyin iki farklı yönüdür.

Sadreddin Konevî sudûr düşüncesinin özünü teşkil eden nedenselliğe eleştiriler yöneltir ve bu hususta başka konularda eleştirdiği kelâmcılara yaklaşır (Sadreddin Konevî ve Nasireddin Tûsî Arasında Yazışmalar, s. 71). Ona göre sudûr sisteminin bir tür nedensellik taşıdığı kesindir. Ancak bu nedenselliği zorunlu ve Tanrı ile âlem arasındaki tek ilişki biçimi ve yönü saymak yanlıştır. Tanrı bu nedenselliği aşarak bir şey yaratabileceği gibi bunun sonucunda yaratılan şey hakkında nedensellik zincirini aşıp bilgi edinmek mümkündür. Bu yaklaşım sudûr teorisinin en önemli yönünün kırılması ve aşılması demektir. Böylece Konevî’nin varlık görüşü iki ana ekolün etkilerini taşımıştır. Birincisi teorinin sistematik ve formel kısmında ortaya çıkan felsefe etkisidir. Konevî burada filozofların sudûr teorilerini geniş biçimde kullanır. Bu bağlamda sudûr, akıllar, ilk akıl, arş, kürsü, felekler, nefis gibi terimler Konevî’nin kitaplarında sıkça geçer. Bu genel benzerliklere rağmen sudûr düşüncesinin özünü teşkil eden nedensellik bağını zorunlu bir ilişki saymayı reddederek vesileciliğe geçer. Konevî bu defa filozoflardan ayrılır ve kelâmcılarla benzer görüşleri dile getirir. Onun varlık görüşü, sistematik ve formel yapısı bakımından sudûr teorisi iken sistemin içi kelâmcıların cevher-araz teorisiyle işlenmiştir.

Varlıklar belirli bir silsile sonucu “bir”den çıkarlar (Tasavvuf Metafiziği, s. 23). Varlıkların birden çıkarak var oldukları mertebeye kadar ulaştıkları yol “nüzûl” diye isimlendirilir. Nüzûl gerçekte kelâmcıların yaratma dedikleri şeydir. Konevî bu anlamda yaratma, icat, ibdâ‘ gibi terimleri kullandığı gibi sudûr, ismâr, intâc gibi felsefî yönü öne çıkan terimler ya da zuhûr, tecellî gibi tasavvufî yönü öne çıkan terimleri kullanır. Konevî’nin sudûr teorisinin nedenselliğini vesileciliğe çevirdiği yer onun dinamik Tanrı tasavvurunun dile getirildiği yerdir. Bu nedenselliğin aşılması Tanrı ile âlem arasındaki ilişkinin sürekliliği demektir. Diğer bir ifadeyle böyle zorunlu bir nedensellik olmadığı için Tanrı âlemi her an ve doğrudan yaratır. Burada ortaya çıkan kavram, İbnü’l-Arabî tarafından daha ayrıntılı biçimde işlenmiş olan “tecdîd-i halk” tabiridir. Tecdîd-i halk Tanrı’nın âlemi bir defada değil sürekli ve her an yeniden yaratmasıdır. Bu durumda âlem Tanrı’nın karşısında iki anda bâki kalmayan arazların toplamı olarak kalır. Bu yaklaşım Konevî’ye iki şeyi açıklama imkânı verir. Birincisi Tanrı’nın her an eşyayı yaratması, ikincisi, birinci yaklaşımın zorunlu bir sonucu olarak Tanrı’nın her an eşya ile birlikte olmasıdır. Bu düşünce, Konevî’den önce kelâmcıların filozoflara yönelttiği önemli eleştirilerden olan Tanrı’nın tikellerle ilişkisi sorununun yeniden yorumlanmasıdır. Tanrı, âlem ve içindekilerle tümel bir şekilde ilişki kurduğu gibi (sudûr silsilesi) her bir şeyle tikel ve özel bir ilişki içindedir. Konevî bunu varlığın daireselliği olarak açıklar. Ona göre dinî hayat böyle bir Tanrı tasavvuruna dayanır. Konevî’nin Tanrı-âlem ilişkisinde ulaştığı ikinci sonuç, onun genel varlık teorisini betimleyebilecek en önemli kavram olarak Tanrı’nın eşya ile beraberliğini vurgular. Âlemle olan bu beraberlik âleme varlık vermektir.

İnsan ve Nefis Görüşü. Konevî’nin varlık görüşündeki en önemli unsurlardan biri sudûr teorisinden hareketle geliştirdiği nefis teorisidir. Konevî nefsin bilinmesinin Tanrı’nın bilinmesinin aracı ve yolu olduğunu düşünmüştür. Ancak buradaki esas mesele nefsin mahiyetini tesbittir. Konevî bu konudaki görüşlerini İbn Sînâ yorumcusu Nasîrüddîn-i Tûsî ile mektuplaşmalarında dile getirmiş, İbn Sînâ’nın nefis teorisi üzerinde birtakım değerlendirmeler yapmıştır (Sadreddin Konevî ve Nasireddin Tûsî Arasında Yazışmalar, s. 78). Tasavvufun bütün dönemlerde felsefeye en yakın olduğu konu nefis ve buna dayanan ahlâk teorisidir. Bu husus Konevî’nin nefis tasavvurunda daha açık biçimde görülür. Ona göre nefis insanın hakikatine gönderme yapan bir isimdir. Bu bakımdan onu insanın hakikati veya ruhu yahut başka şekilde adlandırmak mümkündür. İnsanın hakikati Tanrı’nın bilgisinde ezelî bir hakikat ve sûret olarak bulunduğu halidir. Bu bulunma dışta var olma biçimlerinden kendini ayırt etmek için sübût terimiyle anlatılır. İlâhî ilimde mevcut olan şeye ise ayn ya da hakikat denilir. Konevî’ye göre bu ayn mahiyet ya da mâlûm-mâdûm diye isimlendirilen şeyle benzerlik taşır (Tasavvuf Metafiziği, s. 23). Bu durumda ilâhî ilimde sabit hakikat ya da sabit ayn nefsin hakikati olmaktadır. Aynı şey insanın dışındaki varlıklar için de geçerlidir. Bir şeyin hakikatinden söz etmek o şeyin Tanrı’nın bilgisinde bulunuşundan söz etmek iken bir şeyin hakikatini bilmek Tanrı’nın bilgisindeki haliyle onu bilmek demektir. Konevî, buradan hareketle eşyanın hakikatlerini öğrenme görevi yüklediği metafiziği ilm-i hakāik diye adlandırır. İnsan önce Tanrı’nın bilgisinde bir ayn olarak bulunmuştur. Bunu Konevî sübût şeyliği olarak isimlendirir (İlâhî Nefhalar, s. 24). Bu yönüyle insanın hakikati gayr-i mec‘ûldür, yani yaratılmış değildir. Ardından sudûr sistemindeki akıllar ve felekler üzerinden bir yolculukla şehâdet âleminde ortaya çıkar. Bu süreçte mücerret bir haldeki nefis, uğradığı âlemlerden ve feleklerden kazandığı özelliklerle kesâfet kazanarak şehâdet mertebesine kadar iner. İnsanın hakikate ulaşması da kazandığı özelliklerden soyutlanarak nefsin indiği bu yolun çıkılmasıyla gerçekleşir. Bu süreç urûc diye adlandırılır. İbnü’l-Arabî bu süreci tahlil mi‘racı şeklinde isimlendirir ki bu Konevî’nin düşüncesini de anlatan bir terimleştirmedir. Konevî tasavvufun kullandığı nefsi arındırma ile ilgili bütün yöntemleri, bu yoğunlaşma ve kirlenmeyi ortadan kaldırarak nefsi arındırmayı ve soyutlamayı hedefler. Böylece Konevî nefis teorisiyle gerçekte bilgi görüşünü temellendirir.

Sadreddin Konevî’nin düşüncesindeki merkezî kavram varlık, dolayısıyla Tanrı’dır. Buradan zorunlu olarak ulaştığı ikinci kavram insandır. Bunlardan hangisi öncelenirse öncelensin zorunlu biçimde diğerine ulaşılır. Çünkü insan olmadan varlığın anlamı olmayacağı gibi varlıktan ve Tanrı’dan söz etmek zorunlu olarak insandan söz etmek demektir. Konevî’nin düşünce dünyası tam anlamıyla bir insan ve Tanrı-varlık tasavvuruna dayanır. İnsan bu âlemde her şeyin esasıdır. Bu durum insanın, özellikle de bütün dönemlerde insân-ı kâmilin yegâne örneği sayılan Hz. Muhammed’e duyulan saygı ve onun dindarlığın temelini oluşturmasında kendini gösterir. Konevî’de Hz. Peygamber, salt bir ahlâk modeli veya bir Tanrı elçisi değil bunun yanı sıra ontolojik bir ilke ve prensibe dönüşmüş, onun zaman üstü kişiliği ve hakikati, varlığın gayesi oluşu Konevî sonrasında sûfîlerin temel konusu haline gelmiştir. Konevî’ye göre Hz. Peygamber âlemin hem varlık hem bekā sebebidir.

Konevî varlık ve rahmet arasındaki bir ayniyeti esas alarak âlemde kötülüğü reddeder. Bu mesele daha önce İbn Sînâ tarafından dile getirilmişti. Bunun doğal bir yansıması âlemde var olan her şeyin Tanrı’nın bir inâyeti ve lutfuyla var olmasıdır. Böylece âleme ve var oluşa karşı iyimser bakış, Konevî’nin geleneksel tasavvufun önemli konularından zühde bakışından doğaya, âleme ve en geniş anlamıyla maddeye yönelik iyimser bakışında kendini gösterir. Bu iyimserlik, sûfîlerin dünyadan kaçma ve maddenin kötülüğü üzerinde odaklaşan çeşitli gnostik akımlardan ayrıştığı en önemli noktalardan biridir ve bu düşüncenin kuramcılarının başında Konevî gelir.

Etkileri. Konevî, İslâm düşüncesinde önemli etkileri olan bir sûfî düşünürdür. Bu etkinin en önemli göstergesi yeni dönemde tasavvufun İbnü’l-Arabî’yle birlikte Konevî’nin eser ve düşüncelerinin etrafında şekillenmiş olmasıdır. İbnü’l-Arabî sonrası tasavvufu ağırlıklı olarak bir şerh dönemidir ve bu dönemin bir şerh dönemi olması Konevî tarafından öngörülmüştür. Bu öngörü onun tarih analiziyle ortaya çıkar. Konevî’nin bu husustaki görüşleri İbnü’l-Arabî tarafından daha ayrıntılı biçimde dile getirilmişti. İbnü’l-Arabî’ye göre bu dönem mârifetin tekâmül aşamasına karşılık gelir. Tekâmül devrinden sonra belli bir gerilemenin olması beklenir. Nitekim Konevî de böyle düşünür ve gelecek hakkında bir karamsarlık taşır. Bu görüşlerinin bir kısmı Vaṣiyyetnâme’sinde geçer, bir kısmı Fâtiha Suresi Tefsiri’nde ve el-Fükûk’te zikredilir. Bu karamsarlığın sebepleri arasında Konevî’nin tanık olduğu Moğol istilâsı sayılabilir. Buna İslâm dünyasında yaşanan başka sorunlar da eklenebilir. Ancak bütün bunlar meselenin bir yönünü açıklayabilir. Esas sorun İbnü’l-Arabî ve Konevî’nin dönemlerini yerleştirdikleri tarihsel bağlamdır. Gerek İbnü’l-Arabî gerekse Konevî kendi devirlerini mârifetlerin zirveye ulaştığı bir dönem olarak görmüş ve bunu kıyamet vaktinin yaklaşmasıyla ilişkilendirmiştir. İbnü’l-Arabî’nin hatm-i velâyet görüşü hatm-i nübüvvet görüşüyle ilişkilendirilerek bu yaklaşımın tarihsel bir anlam taşıdığı da söylenebilir. Şu halde İbnü’l-Arabî’nin ve Konevî’nin teorisinde kemale ulaşma fikri zorunlu olarak sona yaklaşma düşüncesiyle alâkalıdır.

Nazarî tasavvufun tarihinde hiçbir mutasavvıf Konevî kadar etkili olmamıştır. Bunun tek istisnasının İbnü’l-Arabî olduğu söylenebilir. Ancak İbnü’l-Arabî’nin anlaşılmasında Konevî’nin yorumlarının rolü dikkate alındığında onun etkisinin Konevî vasıtasıyla gerçekleştiği ortaya çıkar. Konevî’nin İbnü’l-Arabî’nin görüşlerinin anlaşılmasındaki etkisi Abdurrahman-ı Câmî tarafından şöyle dile getirilir: “Şeyh Sadreddin, Hz. Şeyh’in sohbet ve hizmetinde terbiye gördü. Şeyhin vahdet-i vücûda dair görüş ve sözlerini iyice anladı, akla ve şeriata uygun gelecek tarzda yorumladı. Onun bu konudaki araştırma ve yorumlarını görmeksizin vahdet-i vücûd meselesini gereği gibi anlamak mümkün değildir” (Lâmiî, s. 633). Konevî’nin etkisi, öncellikle nazarî tasavvufa özgü bir yazı dilinin ve üslûbunun gelişiminde kendini gösterir. Başta ilk Fuṣûṣü’l-ḥikem şârihi Müeyyidüddin Cendî; İbnü’l-Fârız şârihi Saîdüddin el-Fergānî; İbnü’l-Arabî ve İbnü’l-Fârız şârihi Dâvûd-i Kayserî, Abdürrezzâk el-Kâşânî; Sadreddin Konevî şârihi Molla Fenârî, Kutbüddin İznikî, Kutbüddinzâde İznikî, Ahmed-i İlâhî, Abdullah-ı İlâhî, Bedreddin Simâvî, Atpazarî Osman Fazlı, Abdullah Bosnevî, İsmâil Hakkı Bursevî gibi birçok sûfînin eserlerindeki üslûp ve yaklaşım tarzı büyük ölçüde Konevî’ye dayanır. Bu dönemde varlık ve buna bağlı sorunlar tasavvuf kitaplarında önemli ölçüde yer tutmuş, klasik tasavvuf kitaplarında ele alınmayan pek çok mesele tasavvufla ilgili sayılmış, eski kitaplardaki pek çok konu ya önemini kaybetmiş veya bütünüyle göz ardı edilmiştir. Böylece felsefî bir üslûp taşıyan ve nazarî tasavvuf diye isimlendirilen bir tasavvuf anlayışı ortaya çıkmıştır. Konevî’nin bu alandaki tesiri, geniş talebe halkasının oluşturduğu gelenek ve eserleri üzerinde yazılan şerhler vasıtasıyla gerçekleşmiştir. Konevî, bazı talebelerini başta İbnü’l-Arabî’nin Fuṣûṣü’l-ḥikem’i ve İbnü’l-Fârız’ın şiirleri olmak üzere çeşitli tasavvuf kitaplarını yorumlamaya yönlendirmiştir. Fergānî’nin İbnü’l-Fârız’ın bir kasidesi üzerinde yazdığı şerhin İbnü’l-Fârız’ı anlamada önemli etkisi olmuştur. Ancak bundan daha önemlisi İbnü’l-Arabî yorumlarında Sadreddin Konevî’nin dolaylı veya doğrudan tesiridir. Konevî’nin el-Fükûk’ü ve bizzat Konevî’nin yönlendirmesiyle yazılan ilk büyük Fuṣûṣ şerhi olan Cendî şerhi İbnü’l-Arabî’nin anlaşılmasında büyük etki sahibi olmuştur.

Konevî’nin tasavvuf anlayışı çelişkilerden arınmış homojen bir yapının ortaya çıkması üzerinde odaklaşmıştır. Onun tasavvuf tarihine en önemli etkilerinden biri bu nokta sayılabilir. Bu yaklaşım aynı zamanda metafizik tasavvurun sonucudur. Böyle bir tasavvura dayanan bir ilmin zorunlu olarak bireysel farklılıklardan uzak, çelişkisiz bir yapı arzetmesi gerekir. Konevî bunu savunmuş ve kendisinden önceki tasavvuf düşüncesini bu doğrultuda yorumlamıştır. Bu bakımdan Konevî’nin tasavvufî eserlerden aktardığı cümleleri yorumladığı bağlam, onun bu çelişkisiz ve homojen tasavvuf anlayışını ortaya koyması bakımından son derece önemlidir. Bu anlayışın temel sonucu ise güçlü bir doktrinin ortaya çıkmasıydı. Çünkü dönem, mekân ve kabiliyet farklarını göz ardı ederek bütün sûfîlerin ortak olduğu bir tasavvuf anlayışı tasavvufî yöntemin doğruluğunun en güçlü kanıtıydı. Bunu sağladıktan sonra Konevî, felsefe ve kelâmdan tevarüs ettiği birtakım düşünce ve kavramlarla kendi düşüncesini daha tutarlı hale getirmeye çalışmış, böylece yeni dönem tasavvufu sistematik ve nazarî bir boyut kazanmıştır. Bu yaklaşım aynı zamanda tasavvufa “tedris edilebilir” bir hüviyet kazandırmıştır ve şerh dönemi de bu kapsamda anlamlı hale gelmiştir.

Eserleri. 1. Miftâḥu’l-ġayb ve’l-cemʿ ve tafṣîlühû. Konevî’nin temel kitabı olup Fuṣûṣü’l-ḥikem ile birlikte yeni dönem tasavvufunun etrafında şekillendiği ana metindir. Üzerine birçok şerh yazılmış, Muhammed Hâcevî tarafından Molla Fenârî’nin şerhiyle birlikte tahkikli olarak yayımlanmış (Tahran 1374 hş.), Ekrem Demirli tarafından Tasavvuf Metafiziği adıyla tercüme edilmiştir (İstanbul 2002).

  1. İʿcâzü’l-beyân fî teʾvîli ümmi’l-Ḳurʾân. Fâtiha sûresinin geniş bir tefsiri olan eser, diğer kitaplarında ortaya koyduğu bütün görüşleri içermesi bakımından Sadreddin Konevî’nin eserleri için bir “mısdak” sayılabilir. Kitabın hacimli girişinde Konevî, başka kitaplarında kısmen görülen felsefe eleştirisine ve bu eleştiriden hareketle dile getirdiği bilgi teorisinin en önemli unsurlarına yer verir. Bu vesileyle sûfîlerin hakikate ulaşma yöntemini ve bilgi görüşlerini ayrıntılı biçimde ele alır. Ardından Fâtiha sûresini çeşitli derecelerde yorumlar. Her âyetin zâhiri, bâtını, haddi ve matlaı olduğunu ifade eden hadisten yola çıkan Konevî’ye göre bunların her biri bir varlık derecesine tekabül etmektedir. Bir âyetin zâhirinden söz etmek duyular âleminden söz etmek demektir; bâtını misal âlemine, haddi ruhlar mertebesine tekabül eder. Matlaı ise onun a‘yân-ı sâbite mertebesinden söz etmektir. Konevî eserde harfler üzerinde önemle durur. Ona göre harfler, a‘yân-ı sâbiteye (eşyanın ilâhî ilimdeki hakikatleri) tekabül eder. Sûrede geçen Allah’ın isimleri ve bu isimlerin insan ve âlemle ilişkilerini ayrıntılı biçimde ele alan Konevî ilâhî isimler teorisini geniş şekilde bu kitapta işlemiş, çeşitli vesilelerle kıyamet alâmetleri, mehdînin gelişi gibi konulara atıflar yapmıştır. Geleneksel anlamıyla bir tasavvufî tefsirin sınırlarını aşacak şekilde Tanrı-âlem ilişkilerinin yorumlandığı eseri Abdülkādir Ahmed Atâ tahkikli olarak yayımlamış (Kahire 1389/1969), Ekrem Demirli Fâtiha Suresi Tefsiriadıyla Türkçe’ye çevirmiştir (İstanbul 2002).
  2. Şerḥu esmâʾillâhi’l-ḥüsnâ. Konevî, “Allah’ın doksan dokuz ismi vardır, bunları öğrenen cennete girer” diye bilinen bir hadisten hareketle böyle bir kitap yazmaya niyetlendiğini söyler. İlâhî isimler konusu Konevî’nin tasavvuf anlayışının odağındaki konudur. Konevî’ye göre Allah’ın âlemle ilişkisinden söz etmek O’nun isimlerinden söz etmek demektir. İlâhî isimler âlemin varlık ilkesidir. İnsanın ahlâken yetkinleşmesi ve hakikate ulaşması Allah’ın isimleriyle ahlâklanmasıyla mümkündür. Bu sebeple esmâ-i hüsnâ şârihliği tasavvufun en önemli ilgi alanlarından biri olmuştur. Konevî’nin eserinin bu literatürde önemli bir yeri vardır. Kitap Ekrem Demirli tarafından Esma-i Hüsna Şerhiadıyla tercüme edilmiştir (İstanbul 2002).
  3. el-Fükûk fî esrâri müstenidâti ḥikemi’l-Fuṣûṣ. Teknik anlamıyla bir şerhten ziyade belirli konulardaki açıklamalardan oluşan eserin Fuṣûṣü’l-ḥikemşerhi geleneğinde önemli bir etkisi olmuştur. Müeyyidüddin Cendî, Dâvûd-i Kayserî, Abdürrezzâk el-Kâşânî, Abdurrahman-ı Câmî gibi birçok Fuṣûṣ şârihi Konevî’nin kitabına atıf yapmış ve onun görüşlerinden delil getirmiştir. Muhammed Hâcevî tarafından Farsça tercümesiyle birlikte tahkikli olarak neşredilen eseri (Tahran 1371 hş./1413 hş.) Ekrem Demirli Fusûsu’l-Hikem’in Sırları adıyla Türkçe’ye çevirmiştir (İstanbul 2002).
  4. Şerḥu ḥadîs̱i’l-erbaʿîn. Konevî’nin hadis şerhi yöntemini gösteren eser yirmi dokuz hadisin şerhini içerir. Konevî’nin hadis anlayışı Hz. Peygamber’e “cevâmiu’l-kelim” özelliği verildiği ilkesinden hareket eder ve hakîkat-i Muhammediyye düşüncesinin bir yorumu şeklinde ortaya çıkar. Ona göre Hz. Muhammed hakikat itibariyle ilk var olan hakikat, buna karşılık tarihî zuhur bakımından son var olan peygamberdir. Hakîkat-i Muhammediyye, tıpkı bir çekirdeğin bütün unsurlarıyla ağacı kendinde içermesi gibi kendisinden sonra gelen bütün peygamberlerin bilgilerini içerir. Peygamberin sözlerinin vecizliği bu özelliğinden kaynaklanır. Eser Hasan Kâmil Yılmaz tarafından tahkikli olarak yayımlanmış (Tasavvufî Hadis Şerhleri ve Konevî’nin Kırk Hadis Şerhi, İstanbul 1990) ve Ekrem Demirli tarafından Kırk Hadis Şerhiadıyla Türkçe’ye çevrilmiştir (İstanbul 2002).
  5. en-Nefeḥâtü’l-ilâhiyye. Konevî, tasavvuf edebiyatında “vâridât” diye bilinen tarzın en önemli örneklerinden biri olan bu kitabında belirli konulardaki tecrübelerini, düşüncelerini akıcı bir üslûpla dile getirir. Ayrıca eser onun İbnü’l-Arabî ile ilişkileri başta olmak üzere kendi hayatı hakkında en fazla bilgi verdiği kitabıdır. Eserin bir bölümü Konevî’nin mektuplarından oluşur. Farklı dönemlerde yazılan bu mektuplar Konevî’nin biyografisiyle ilgili birtakım ipuçları taşır. Kitabı Muhammed Hâcevî Farsça çevirisiyle birlikte tahkikli olarak yayımlamış (Tahran 1996), Ekrem Demirli İlâhî Nefhalaradıyla tercüme etmiştir (İstanbul 2002).
  6. en-Nuṣûṣ fî taḥḳīḳi’ṭ-ṭavri’l-maḫṣûṣ. Sadreddin Konevî, yirmi iki kısa bölümden oluşan bu eserinde diğer kitaplarında ayrıntılı biçimde açıkladığı görüşleri veciz bir üslûpla anlatmıştır. Eser üzerine yazılan şerhlerin en önemlileri Pîr Muhammed b. Kutbüddin Hûyî ve Nûreddinzâde Muslihuddin’in şerhleridir. en-NuṣûṣSeyyid Celâleddin Âştiyânî tarafından tahkik ve açıklamalarla yayımlanmış (Tahran 1342 hş.), Ekrem Demirli tarafından Vahdet-i Vücûd ve Esasları adıyla Türkçe’ye çevrilmiştir (İstanbul 2002).
  7. el-Mürâselât beyne Ṣadriddîn Ḳonevî ve Naṣîriddîn eṭ-Ṭûsî. Eserde Konevî özellikle İbn Sînâ felsefesi başta olmak üzere filozofların çeşitli meselelerdeki görüşlerine eleştiriler yöneltir ve buradan hareketle felsefenin ve aklın imkânlarını tartışır. Gudrun Schubert tarafından müellifin Risâletü’l-mufaṣṣıḥave Risâletü’l-hâdiye adlı risâleleriyle birlikte neşredilen eseri (Beyrut 1995) Ekrem Demirli Sadreddin Konevî ve Nasireddin Tûsî Arasında Yazışmalar: el-Mürâselât adıyla tercüme etmiştir (İstanbul 2002).
  8. Tebṣıratü’l-mübtedî ve teẕkiretü’l-müntehî. Mârifet ve velâyet konusunda sâliklere rehber olarak kaleme alınan bu risâle Farsça’dır. Ahmed Remzi Akyürek eseri tercüme etmiş, Ekrem Demirli bu tercümeyi Marifet Yolcusuna Kılavuzadıyla yayımlamıştır (İstanbul 2002). Kitabın sonunda Sadreddin Konevî’nin Mûsâ Sadrî veya Muhammed Emin Dede tarafından derlenen Regāyibü’l-menâkıb adlı menâkıbnâmesi yer almaktadır. Mikâil Bayram, Tebṣıratü’l-mübtedî’nin Ahî Evran’a ait olduğunu belirterek Ahi Evren: Tasavvufî Düşünce’nin Esasları adlı kitabında (Ankara 1995) yayımlamıştır (Sadreddin Konevî’nin diğer eserleri ve yazma nüshaları için bk. Ergin, sy. 2 [1957], s. 63-90).

Zekâtın farz kılınmasındaki hikmetler nelerdir?

Hicretin ikinci yılında Medine’de farz kılınmış olan zekât, Kur’ân-ı Kerîm’de pek çok âyette namaz ile birlikte zikredilmiş (el-Bakara, 2/43, 110; el-Hac, 22/78; en-Nûr, 24/56); Hz. Peygamber (s.a.s.) de bunun İslâm’ın temel ibadetlerinden biri olduğunu bildirmiştir. (Buhârî, Zekât, 1 [1395-1398]; Müslim, Îmân, 31 [19]) Zekât malî bir ibadet olup ferdi ve toplumsal manada birçok hikmet ve faydayı kendisinde barındırmaktadır.

Öncelikle zekât, alan açısından çok önemlidir. Zira zekât vasıtasıyla muhtaç kişilerin temel ihtiyaçları karşılanır. Bu yönüyle zekât ibadeti toplumsal barışa ve dayanışmaya da büyük katkı sağlamaktadır. Zekât zengin ile fakir arasında gönül köprülerinin kurulmasına vesile olur. Sevgili Peygamberimizin, “Zekât, İslâm’ın köprüsüdür.” (Taberânî, Mu’cemü’l-evsât, 8/380 [8937]) hadis-i şerifi de bu noktaya işaret etmektedir. Zekât vesilesiyle insanlar birbiriyle kaynaşır aralarında sevgi ve saygıya dayalı bir huzur ortamı oluşur.

Zekât vermek kişiyi kalben, ruhen ve manen arındırır. Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulmaktadır: “Onların mallarından zekât al ki onları temizleyesin ve arındırasın…” (et-Tevbe, 9/103); “…Eğer namazı dosdoğru kılar, zekâtı verir, peygamberlerime iman eder ve onları destekler, bir de Allah için karz-ı hasende bulunursanız andolsun ki sizin günahlarınızı örterim ve sizi mutlaka altından ırmaklar akan cennetlere koyarım…” (el-Mâide, 5/12) Bir başka âyet-i kerîmede ise “…Rahmetim her şeyi kapsamıştır. Onu, bana karşı gelmekten sakınanlara, zekâtı verenlere ve âyetlerimize inananlara yazacağım.” (el-A’râf, 7/156) buyrulmaktadır.

Zekât veren kimse Allah’ın kendisine bahşettiği malından infakta bulunmak suretiyle kulluk şuuruna ve bilincine kavuşur. Başa kakmadan ve gönül incitmeden ifa edeceği bu ibadet sayesinde kişi içindeki mal sevgisini ve dünya hırsını dizginler. Böylelikle zekât, kişideki cimrilik hastalığını ortadan kaldırır.

İnsanoğlu mala karşı gerçekten hırslıdır. Peygamber Efendimiz (s.a.s.) “Âdemoğlunun iki vadi dolusu malı olsa mutlaka bir üçüncüsünü ister. Onun gözünü ancak toprak doyurur.” (Buhârî, Rikâk, 10 [6436]; Müslim, Zekât, 116 [1048], 119 [1050]) buyurmuştur. Ancak kişi zekât vermek suretiyle malın, mülkün ve servetin gerçek sahibinin Allah olduğu inancını pratiğe dökmüş olur. Böylelikle ideal kulluk bilincine ulaşıp, hırstan, gururdan, bencillik ve kibirden uzaklaşmış olur.

Zekât veren kimse diğer insanlara karşı şefkatli ve merhametli olur. Kalbinin katılığından şikâyet eden bir sahabiye Peygamber Efendimiz (s.a.s.), “Eğer kalbinin yumuşamasını istiyorsan fakiri yedir, yetimin başını okşa!” (Beyhakî, Şuabü’l-Îmân, 13/389 [10523]) şeklinde cevap vermiştir.

Zekât, veren açısından bir borç, alan açısından da bir haktır. Kur’ân-ı Kerîm müminlerin mallarında hem isteyebilen hem de istemekten utanan yoksul için belli bir hak olduğunu ifade etmektedir. (bk. ez-Zâriyât, 51/19; el-Meâric, 70/24-25) Çünkü insan servet elde ederken içerisinde yaşadığı toplumun imkânlarını kullanır.

Zekât sayesinde, toplum olarak elde edilen ve üretilen maddî değerlerin belirli kişilerin ellerinde toplanmasına engel olunur. Bu sayede sosyal adaletin sağlanması ve refahın geniş kitlelere yayılmasına katkıda bulunulur. Ayrıca bu sayede, ekonomik sıkıntı yaşayan kişiler ihtiyaçlarını, bir sömürü aracı olan faizli borca girmeden karşılama imkânı bulurlar.

Zekâtın Fıkhî Şartları ve Hesaplama Yöntemleri

Zekâtın Farz Olma Şartları

  • Müslüman olmak: Zekât sadece Müslümanlara farzdır.
  • Akıllı ve ergen olmak: Çocuklara ve akıl hastalarına farz değildir.
  • Nisap miktarına sahip olmak: Malın 80,18 gram altın değerine ulaşması gerekir.
  • Malın üzerinden bir yıl geçmesi: Zekât, üzerinden bir kamerî yıl geçen mallara farzdır.
  • Malın artıcı nitelikte olması: Ticari mallar, altın, gümüş, hayvanlar ve zirai ürünler zekâta tabidir.

Zekât Oranları ve Mal Türleri

  • Altın, gümüş, nakit para ve ticari mallar: %2,5 (kırkta bir)
  • Hayvanlar: Develer, sığırlar ve koyunlar için özel oranlar vardır (örneğin, 40 koyuna 1 koyun).
  • Zirai mahsuller: Yağmur ve nehirle sulanan mahsulde onda bir (%10), emek ve masrafla sulanan mahsulde yirmide bir (%5) zekât verilir.

Zekât Hesaplama Örneği

Örneğin, 500.000 TL nakit + 50 gram altınınız var ve 50.000 TL borcunuz bulunuyor.
Net varlık = 450.000 TL + altın değeri.
Zekât = Net varlık × %2,5
2026 yılı için nisap miktarı: 80,18 gram altın değeri.

Zekâtın Kimlere Verileceği

Tevbe Suresi 60. ayette belirtilen sekiz sınıf dışında kimseye zekât verilmez. Ana, baba, dede, nine, çocuklar, torunlar ve eşler zekât alamaz. Zekât, güvenilir kurumlar aracılığıyla da ihtiyaç sahiplerine ulaştırılabilir.

Modern Zekât Uygulamaları

Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı ve Türkiye Diyanet Vakfı, zekâtın doğru hesaplanması ve ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması için dijital platformlar ve şeffaf bağış sistemleri geliştirmiştir. Zekât, yıl boyunca verilebilir; Ramazan ayı beklenmek zorunda değildir. Zekât hesaplama araçları, güncel altın ve döviz kurlarıyla pratik çözümler sunar.

Samsun Yöresine Göre İftar Menüsü

Yöresel İftar Menüsü Tablosu

Kategori Yöresel Öneri Kültürel Açıklama
Çorba Haluçka Çorbası Göçmen kökenli, hamur ve tavuklu, doyurucu çorba
Ana Yemek Kuzu Büryan Kuyu kebabı tarzı, kuzu etiyle yapılan özel yemek
Yardımcı Yemek Fasulye Turşu Kavurması Karadeniz’in klasik turşu kavurması, sofraların vazgeçilmezi
Tatlı Kıvratma (Çarşamba Kıvratması) Fındıklı, cevizli, ince yufkalı geleneksel tatlı
İçecek Hoşaf veya Demli Çay Ramazan sofralarının geleneksel içeceği

Samsun mutfağı, Karadeniz’in zengin doğası ve göçmen kültürlerinin etkisiyle şekillenmiştir. Haluçka çorbası, özellikle Kavak ve çevresinde sıkça yapılan, hamur ve tavuk etiyle hazırlanan doyurucu bir başlangıçtır. Ana yemek olarak seçilen Kuzu Büryan, Samsun’un gastronomik simgelerindendir; kuyu kebabı tarzında, uzun süre pişirilen kuzu etiyle yapılır. Fasulye turşu kavurması, Karadeniz’in hemen her sofrasında yer alan, turşunun kavrularak sunulduğu bir yardımcı yemektir. Tatlı olarak ise Çarşamba kıvratması, fındık ve cevizle zenginleştirilmiş, ince yufkalı bir bayram tatlısıdır. İçecek olarak hoşaf veya demli çay, iftar sofralarının vazgeçilmezidir. Bu menü, hem Ramazan’ın hafifliğini hem de Samsun’un kültürel çeşitliliğini yansıtır.

Ana Yemeğin Detaylı Tarifi: Samsun Usulü Kuzu Büryan

Malzemeler

  • 1,2-1,5 kg kemikli kuzu gerdan veya kol eti
  • 3 yemek kaşığı zeytinyağı
  • 1 çay kaşığı tuz
  • 1 çay kaşığı karabiber
  • 1 adet pide ekmeği veya bazlama
  • 3-4 adet közlenmiş biber
  • 3-4 adet közlenmiş soğan

Yapılışı (Adım Adım)

  1. Etin Hazırlanması:
    Kuzu etlerini bir kaba alın. Zeytinyağı, tuz ve karabiberle iyice ovun. Etin her tarafına bu karışımı masaj yapar gibi yedirin.
  2. Mühürleme:
    Döküm veya kalın tabanlı bir tavayı iyice ısıtın. Etleri yağ eklemeden tavaya alın ve her yüzünü 15 saniyede bir çevirerek toplamda 2 dakika mühürleyin. Bu işlem, etin suyunu içinde tutmasını sağlar.
  3. Fırında Pişirme:
    Mühürlenen etleri önce yağlı kağıda, ardından alüminyum folyoya hava almayacak şekilde sarın. Fırın tepsisine yerleştirin ve tepsiye 4-5 su bardağı su ekleyin. Önceden ısıtılmış 220°C fırında yaklaşık 1,5 saat pişirin.
  4. Sunum:
    Pişen etleri fırından çıkarın, folyoyu açın ve kemiklerinden ayırarak iri parçalara bölün. Pide veya bazlama üzerine yerleştirin. Yanında közlenmiş biber ve soğanla sıcak olarak servis edin.

Püf Noktası:
Kuzu Büryan, geleneksel olarak kuyu kebabı şeklinde yapılır; evde ise fırında buharlı ve kapalı pişirme yöntemiyle benzer bir lezzet elde edilir. Etin yumuşak ve sulu kalması için mühürleme ve kapalı pişirme adımlarına dikkat edilmelidir.

Samsun Yöresel İftar Menüsünün Kültürel Yansımaları

Samsun mutfağı, Anadolu, Karadeniz, Balkan ve Kafkas mutfaklarının izlerini taşır. Haluçka çorbası, göçmenlerin getirdiği bir lezzet olarak Samsun’da kökleşmiştir. Kuzu Büryan, hem düğün hem de bayram sofralarının baş tacıdır. Fasulye turşu kavurması, Karadeniz’in bereketli topraklarının ve turşu kültürünün bir yansımasıdır. Çarşamba kıvratması ise, bayramlarda ve özel günlerde yapılan, fındık ve cevizle zenginleştirilmiş bir tatlıdır. Bu menü, Ramazan’ın paylaşma ve bereket ruhunu, Samsun’un kültürel çeşitliliğiyle buluşturur.

Ramazan’ın 15. Günü İmsak ve İftar Saatleri Tablosu

Aşağıda, 5 Mart 2026 (15 Ramazan 1447) günü için Konya, çevre ilçeleri, Türkiye’nin büyük şehirleri ve dünyadaki önemli merkezlerde imsak ve iftar saatleri sunulmuştur:

Şehir/İlçe İmsak (Sahur) Akşam (İftar)
Konya 05:49 18:54
Selçuklu (Konya) 05:49 18:54
Meram (Konya) 05:49 18:54
Karatay (Konya) 05:49 18:54
Beyşehir 05:53 18:57
Akşehir 05:53 18:58
Ilgın 05:51 18:56
İstanbul 06:01 19:06
Ankara 05:47 18:51
İzmir 06:10 19:15
Antalya 05:57 19:02
Bursa 06:02 19:06
Adana 05:38 18:43
Gaziantep 05:30 18:35
Samsun 05:32 18:36
Trabzon 05:19 18:23
Mekke 05:25 18:33
Medine 05:25 18:33
Kahire 04:58 18:03
Riyad 04:57 18:04
Dubai 05:22 18:29
Londra 04:47 17:53
Paris 05:41 18:43
New York 04:54 17:58
Cakarta 04:41 18:12
Kuala Lumpur 06:13 19:33

Not: Saatler yerel saate göredir ve Diyanet İşleri Başkanlığı ile uluslararası güvenilir kaynaklardan alınmıştır. Farklı şehirlerdeki saatler, coğrafi konuma ve yerel uygulamalara göre birkaç dakika değişiklik gösterebilir.

Sonuç: Ramazan’ın 15. Gününde Ruhaniyet, Hikmet ve Kültürün Buluşması

Ramazan’ın 15. günü, ayetin evrensel kardeşlik çağrısı, hadisin toplumsal sorumluluk vurgusu ve duanın bereket duasıyla manevi bir zirveye ulaşır. Sadreddin Konevî’nin irfanı, zekâtın hikmetleriyle birleşerek hem bireysel hem toplumsal bir arınma ve yenilenme imkânı sunar. Samsun’un yöresel iftar menüsü, kültürel zenginliği ve paylaşma ruhunu sofralara taşır. İmsak ve iftar saatleriyle, dünyanın dört bir yanında aynı ruh ve heyecanla oruç açan milyonlarca Müslümanın birliğine tanıklık edilir.

Bu sayfa, Ramazan’ın ortasında, hem bilgi verici hem düşündürücü, hem de kültürel ve ruhani derinlik taşıyan bir rehber olarak tasarlanmıştır. Her bir bölüm, Ramazan’ın özünü, hikmetini ve güzelliğini yansıtmak için özenle hazırlanmıştır. Allah, oruçlarımızı, zekâtlarımızı ve dualarımızı kabul eylesin; Ramazan’ın bereketiyle kalplerimizi ve toplumumuzu arındırsın.

Ramazan’ın 15. günü, ibadette sebatın; yardımlaşmada derinleşmenin; kalbi, dili ve davranışı güzelleştirmenin günüdür. Sofralarımız bereketle, gönüllerimiz merhametle, şehirlerimiz kardeşlikle dolsun.

 

Ramazanın Bereketi Karatay’da: Başkan Kılca Vatandaşlarla Buluştu

Karatay Belediye Başkanı Hasan Kılca, Ramazan ayı dolayısıyla düzenlenen programlarda öğrenciler ve vatandaşlarla buluşarak ilçede Ramazan’ın manevi atmosferini paylaştı. Gün boyu süren programlarda iftar, teravih ve sahur organizasyonlarına katılan Kılca, hemşehrileriyle sohbet etti, talepleri dinledi.

Başkan Hasan Kılca, programın ilk bölümünde Bedir Kız Kur’an Kursu’nda öğrenciler ve eğitmenlerle iftar yaptı. İftar programına Karatay İlçe Milli Eğitim Müdürü Turan Kayacılar ile Karatay İlçe Müftüsü Halil Taş da katıldı.

İftarın ardından Adalet Parkı’nda bulunan Kafe Karatay şubesini ziyaret eden Kılca, burada vatandaşlarla bir araya geldi. Daha sonra Hamzaoğlu Mahallesi’ndeki Tellioğlu Camii’nde teravih namazına katılan Kılca, cemaatle buluşarak mahalle sakinlerinin görüş ve taleplerini dinledi.

Ramazan programı sahur buluşmasıyla devam etti. Başkan Kılca, AK Parti Konya Milletvekili Mustafa Hakan Özer, AK Parti Karatay İlçe Başkanı Akif Demirci ve AK Parti Karatay Gençlik Kolları Başkanı Abdülsamed Altunay ile birlikte üniversite öğrencilerinin sahur sofrasına konuk oldu.

Bedir Kur’an Kursu’ndaki programda konuşan Hasan Kılca, Ramazan ayının Konya’da huzur ve bereket içinde geçtiğini belirterek, her gün farklı bir gönül sofrasında vatandaşlarla bir araya geldiklerini söyledi. Kılca, Konya’nın manevi ikliminin Ramazan ayında daha da belirgin hale geldiğini ifade etti.

Milli Eğitim camiası ve müftülük iş birliğiyle yürütülen çalışmalara da değinen Kılca, Kur’an eğitimi alan öğrencileri ve öğretmenleri tebrik ederek tüm çocuklara başarı temennisinde bulundu.

Program sonunda organizasyonda emeği geçenlere teşekkür eden Kılca, Ramazan’ın birlik, beraberlik ve dayanışma ruhunu Karatay’da yaşatmaya devam edeceklerini vurguladı. İlçeye ve Konya’ya hizmet etme gayretini sürdüreceklerini dile getiren Kılca, Ramazan’ın manevi güzelliklerini vatandaşlarla paylaşmaktan memnuniyet duyduğunu kaydetti.

Konya’da Özel Gereksinimli Bireyler Ve Aileleri İftar Sofrasında Buluştu

Konya Valiliği ile Konya Büyükşehir Belediyesi ve Selçuklu, Meram, Karatay belediyelerinin ortaklığında düzenlenen iftar programında özel gereksinimli bireyler ve aileleri bir araya geldi. Geleneksel olarak gerçekleştirilen buluşmaya Selçuklu Kongre Merkezi ev sahipliği yaptı.

Programda konuşan Meram Belediye Başkanı Mustafa Kavuş, hayatın herkes için farklı bir imtihan olduğuna dikkat çekerek, özel bireylerin ve ailelerinin sabır ve şükür yönüyle topluma güçlü bir örnek oluşturduğunu söyledi. Kavuş, “Asıl engelin insanın gönlünde olduğunu görüyoruz. Bu alanda titizlikle çalışmayı sürdüreceğiz” mesajını verdi.

Karatay Belediye Başkanı Hasan Kılca ise dezavantajlı vatandaşların hayatını kolaylaştırmak için çalışmaların devam ettiğini belirterek Engelsiz Yaşam Merkezi’ne ilişkin hazırlıkların tamamlandığını aktardı. Kılca, merkezin kısa süre içinde açılışının yapılacağını ifade ederek, “Konya’mıza yakışır şekilde hizmet verecek. Rabbim birlik ve beraberliğimizi bozmasın” dedi.

Selçuklu Belediye Başkanı Ahmet Pekyatırmacı, engelleri aşmanın yalnızca fiziksel düzenlemelerle değil, “zihinlerdeki engellerin kaldırılmasıyla” mümkün olduğunu vurguladı. Yerel yönetimler ve kurumlarla birlikte engelsiz bir şehir hedefi için yoğun çaba gösterdiklerini söyleyen Pekyatırmacı, ilerleyen süreçte dezavantajlı vatandaşlara yönelik özel bir spor merkezi projesini de hayata geçireceklerini duyurdu.

Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay da Ramazan’ın paylaşma ve dayanışma ikliminde özel bireyler ve aileleriyle aynı sofrada buluşmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Konya’nın tarih boyunca merhamet ve vefa yönüyle öne çıktığını belirten Altay, “Farklılıklarımızı eksiklik değil hayatın zenginliği olarak görüyoruz. Kimseyi geride bırakmayan bir şehir ve toplum inşa etme arzusundayız. Konya’da engelsiz bir şehir için attığımız adımları aynı kararlılık ve hassasiyetle sürdüreceğiz” ifadelerini kullandı.

Konya Valisi İbrahim Akın ise Konya’nın “kardeşlik iklimiyle engelleri aşan” bir şehir olduğunun altını çizdi. Akın, “Dayanışmayı hayatının merkezine yerleştirmiş bir milletin evlatlarıyız. Bu doğrultuda Konya’mızda güçlü bir dayanışma ruhunu büyütüyoruz. Farklılıkları dayanışmayla güçlendirerek birbirimizin hayatını kolaylaştırmak ortak sorumluluğumuzdur” diye konuştu.

İftar programına AK Parti Konya Milletvekili Hasan Ekici, Konya Cumhuriyet Başsavcısı Cuma Çoban, AK Parti Konya İl Başkanı Fatih Özgökçen, protokol üyeleri, engelli derneklerinin başkanları, özel bireyler ve aileleri katıldı. Ramazan geleneğinin bir parçası olarak Konya iftar sofralarında yer bulan tahin–pide ikramının da programda misafirlere sunulduğu öğrenildi; çifte kavrulmuş tahinin pekmezle karıştırılıp pideyle banılarak yenmesi, Konya’da iftarın simge lezzetleri arasında yer alıyor.

Mübarek Ramazan’ın 14. Günü (04 Mart 2026 Çarşamba)

Mübarek zamanların, kalbi diri tutan hatırlatmaların ve insanı kendine getiren nasihatlerin kıymeti, gündelik telaşın arasında daha iyi anlaşılır. Bu sayfada; Kur’ân-ı Kerîm’den bir ayet, Peygamber Efendimiz’den (S.A.V.) bir hadis ve gönlü duaya çağıran niyazlarla birlikte; İslâm ilim geleneğinin müstesna isimlerinden Abdullah İbn Abbas (R.A.) ile Türkistan irfanının öncü şahsiyetlerinden Ahmed Yesevî’nin kısa tanıtımına yer verilmektedir.

Maksat; okuru bilgiyle buluştururken aynı zamanda muhasebeye davet etmek, helâl-haram hassasiyetini, kul hakkını, merhameti ve ölçülü yaşamı hatırlatmaktır. Zira ayet, insanı zulümden sakındırırken; hadis, darda kalana kolaylık göstermenin ahirete uzanan karşılığını bildirir. Dualar ise kalbin sığındığı en sağlam kapıyı işaret eder: Allah’a dayanmayı, O’ndan istemeyi ve O’na tevekkülü.

Bu metin, hem manevî iklimi diri tutmak hem de geleneğin taşıdığı hikmetle bugünün insanına seslenmek için hazırlanmıştır. Rabbimizden niyazımız; okunanın gönülde karşılık bulması, sözün hayra vesile olması ve her satırın, insanı iyiliğe ve doğruluğa biraz daha yaklaştırmasıdır.

Ayet:

Rahman ve Rahim Olan Allah’ın Adıyla;

Şüphesiz Allah’ın gökleri ve yeri yarattığı günkü yazısında, Allah katında ayların sayısı on ikidir. Bunlardan dördü haram aylardır. İşte bu Allah’ın dosdoğru kanunudur. Öyleyse o aylarda kendinize zulmetmeyin. Fakat Allah’a ortak koşanlar sizinle nasıl topyekûn savaşıyorlarsa, siz de onlarla topyekûn savaşın. Bilin ki Allah, kendine karşı gelmekten sakınanlarla beraberdir.

Allah (C.C.) ne güzel söyledi.

(Tevbe Suresi, 36. Ayet)

Hadis:

Allah’ın Resulü Hz Muhammet (S.A.V.) şöyle buyurdu;

“Kim darda kalan borçluya zaman tanırsa yahut (alacağının tamamını veya bir kısmını) borçluya bağışlarsa, Allah onu, başka hiçbir gölgenin (himayenin) olmadığı kıyamet gününde kendi arşının gölgesinde (himayesinde) gölgelendirecektir.”

Allah’ın Resulü Hz. Muhammet (S.A.V.) ne güzel söyledi.

(Tırmizi,Büyü’,67)

Dua

Allah’ım, helâl olan nimetlerinle yetinmemi, haramlardan müstağni olmamı ihsan eyle, fazlı kereminle beni Senden başkasına muhtaç eyleme.

Âmin

Allah’ım, Sen’in verdiğine mâni olacak yok, Sen’in engellediğini verecek yok, takdir ettiğin şeyi geri çevirecek yok, hükmettiğini değiştirecek yok, doğru yola gelmesine yardım etmediğini hidâyete erdirecek yok, hidâyete erdirdiğini saptıracak yok, zorlaştırdığını kolaylaştıracak yok, kolaylaştırdığını da zorlaştıracak yoktur.

Allah’ım, samedâniyetin, vahdâniyetin, ferdiyetin, açık ve parlak izzetin ve geniş rahmetinle kulaklarımızda nûr, kalblerimizde nûr yaratmanı ve bizi nûr kılmanı istiyoruz.

Allah’ım, bize açık ve gizli nîmetler (kalbî güzellikler) ver.

Dînimiz husûsunda Allah bize yeter, dünyâmız husûsunda Allah bize yeter. En büyük kuvvet sahibi olan Allah, taşkınlık yapanlara karşı bize yeter. Şiddet ve kuvvet sahibi olan Allah, kötü tuzaklar kuranlara karşı bize yeter. Rahîm olan Allah hesap esnâsında bize yeter.

Allah bana yeter, O’ndan başka ilâh yoktur, O’na tevekkül ettim ve O yüce Arş’ın Rabbidir.

Abdullah İbn-i Abbas (R.A.)

Hz. Muhammed (s.a.s.)’in amcası Abbâs (r.a.)’ın oğlu. Kesin olarak ne zaman doğduğu bilinmemekle birlikte onun Hicret’ten üç yıl kadar önce, Müslümanlar Mekke’de Şi’b-i Ebi Tâlib’te ekonomik ve sosyal kuşatma ve baskı altındayken doğduğu bilinmektedir. Annesi Ümmü’l-Fadl Lübabe binti el-Haris olup Mü’minlerin annesi Meymune’nin kız kardeşidir. Ümmü’l-Fadl, kadınlar arasında Hz. Hadîce’den sonra İslâm’a girenlerdendir.

Babası Hz. Abbâs, Abdullah doğar doğmaz onu Hz. Peygambere götürmüş, Rasûlullah (s.a.s.) de onu kucağına alarak: ‘Allahım! Onu dinde fakîh kıl. Kitaben açıklamasını ona öğret’ diye dua etmişti. İslâm’ın yayıldığı ve hâkim olduğu Medine toplumunda büyüyen Abdullah tam bir İslâmî terbiye ve bilgi almıştı. Abdest almayı ve namaz kılmayı bizzat Hz. Peygamberden öğrenmişti. Gençliğinde de Peygamber efendimiz tarafından birkaç kez başı okşanarak: ‘Allah’ım! bütün ilim ve hikmeti bu başa ver, ona te’vil ve tefsir’i öğret. Allah’ım!: İnsanoğluna verdiğin her ilim ve hikmeti bunun göğsünde topla’ (Buhâri, Vudû, 10; Müslim, Fadailu’s-Sahâbe, 138). diye dua etmiştir. Abdullah sürekli olarak Rasûlullah’ın yanında bulunmuş ve ondan büyük ölçüde feyz ve bilgi almıştır.

Hz. Abdullah Hicretin sekizinci yılına kadar ailesiyle birlikte Mekke’de kalmıştı. Mekke fethi gününde, Huneyn ve Tâif gazvelerinde ve Vedâ Haccı’nda Rasûlullah ile birlikte bulunmuştu. Mekke fethinden sonra o da ailesiyle birlikte Medine’ye hicret etmişti. Birinci Halîfe Hz. Ebu Bekr’in ve ondan sonra Hz. Ömer’in sohbetlerinde bulunmuş ve birçok sahâbeden ders ve bilgi almıştı. Üçüncü Halîfe Hz. Osman’ın şahsına çok bağlı olup onun zamanında devlet kademelerinde görev almış, Abdullah İbn Ebi’s-Serh ile birlikte Afrika seferine ve daha sonra da doğuda yapılan Taberistan fethine katılmıştı. Hicretin 35. yılında Hacc emirliği yapmıştı. Hz. Osman’ın şehâdetinden önce evinin etrafında nöbet bekleyen büyük sahâbelerin çocuklarıyla birlikte bulunmuş ve Halîfe’yi isyancılara karşı korumaya çalışmıştı. Daha sonra Hz. Ali’nin hilâfeti sırasında da aynı şekilde devlet kademelerinin önemli mevkilerinde bulunmuştu. Cemel ve Sıff’ın savaşlarında Hz. Ali’nin yanında yer alan İbn Abbas, Hakem Olayı’nda da Ebu Musa el-Eş’arî (r.a.) ile birlikte Hz. Ali’yi temsil etmişti. Hz. Ali onu birkaç defa elçi olarak görevlendirmiş ve ‘Hakem Olayı’ndan sonra da Basra Valiliğinde bulunmuştu. Bu sırada bölgede isyan eden Hâricîlerin bu isyanını bastırmış ve asayişi korumuştu. Basra valiliği sırasında kendisine atılan bir iftiraya dayanamayıp görevinden ayrılarak Mekke’ye gitmiş ve ömrünün sonuna kadar burada ilimle uğraşmıştır.

Hz. Muaviye’nin vefatından sonra Hz. Ali ve oğlu Hz. Hüseyin’in taraftarları tarafından Kûfe’ye davet edilince kendi gitmediği gibi, bu davete icabet etmek isteyen Hz. Hüseyin’i de ikaz ederek gitmekten alıkoymaya çalıştı, fakat bunda bir türlü başarılı olamadı. Hz. Hüseyin’in Kûfe’ye gitmek üzere yola çıkıp Kerbelâ’da şehid edilmesi Abdullah b. Abbâs’ı bir hayli üzdü ve üzüntüsünden gözlerini kaybetti. Nihayet 68/687 yılında Taif’te yetmiş yaşındayken vefat etti.

Abdullah İbn Abbas (r.a.) İslâm tarihinde siyâsî faaliyetlerinden çok, ilmî ve sağlam şahsiyeti ile tanınır. Asr-ı Saadette yaşının küçük olmasından dolayı Rasûlullah’ın evine ve özellikle teyzesi olan Hz. Meymune’nin hücresine rahatça girip çıkar, diğer ashabın bilmediği ve ilk anda öğrenme imkânı bulamadığı konuları öğrenirdi. Bunun için o naklettiği hadis, tefsir, ve fıkıh ilmine vukufu ile tanınır. Kur’ân, tefsir, fıkıh’ın yanı sıra Arap edebiyatı sahasında geniş bir bilgiye sahipti. Abdullah İbn Mes’ud, Onun için: ‘O, Kur’ân-ı Kerim’in tercümanıdır, müfessirlerin sultanıdır’ demiştir. İlminin genişliğinden dolayı zamanında o, ‘Ümmetin âlimi, ilim deryası’ gibi lâkaplarla anılırdı. Ahmed b. Hanbel’in kaydettiği bir hadiste Hz. Peygamberin İbn Abbas’ın ilmini övdüğü ifade edilir.

Allah Ondan Razı Olsun.

AHMED YESEVÎ

أحمد يسوي

(ö. 562/1166)

Orta Asya Türkleri’nin dinî-tasavvufî hayatında geniş tesirler icra eden ve “pîr-i Türkistan” diye anılan mutasavvıf-şair, Yeseviyye tarikatının kurucusu.

Müellif: KEMAL ERASLAN

Ahmed Yesevî’nin tarihî şahsiyetine dair vesikalar azdır, mevcut olanlar da menkıbelerle karışmış haldedir. Bunlardan sağlam bir neticeye varmak oldukça güç, hatta bazı hususlarda imkânsızdır. Buna rağmen “hikmet”lerinden, onunla ilgili tarihî kaynaklardan, menâkıbnâmelerden elde edilecek bilgiler ve çıkarılacak sonuçlar, menkıbevî de olsa, hayatı, şahsiyeti, eseri ve tesiri hakkında bir fikir vermektedir.

Batı Türkistan’daki Çimkent şehrinin doğusunda bulunan ve Tarım ırmağına dökülen Şâhyâr nehrinin küçük bir kolu olan Karasu üzerindeki Sayram kasabasında doğdu. İspîcâb (İsfîcâb) veya Akşehir adıyla da anılan Sayram kasabası eskiden beri önemli bir yerleşme merkeziydi. Bazı kaynaklarda onun günümüzde Kazakistan sınırları içinde bulunan Yesi (bugünkü adıyla Türkistan) şehrinde doğduğu kaydedilmektedir. Ahmed Yesevî’nin doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak Yûsuf el-Hemedânî’ye (ö. 535/1140) intisabı ve onun halifelerinden oluşu dikkate alınırsa XI. yüzyılın ikinci yarısında dünyaya geldiğini söylemek mümkündür. Sayram’ın tanınmış şahsiyetlerinden olan babası, kerametleri ve menkıbeleri ile tanınan ve Hz. Ali soyundan geldiği kabul edilen Şeyh İbrâhim adlı bir zattır. Annesi ise Şeyh İbrâhim’in halifelerinden Mûsâ Şeyh’in kızı Ayşe Hatun’dur. Şeyh İbrâhim’in Gevher Şehnaz adlı kızından sonra ikinci çocuğu olarak dünyaya gelen Ahmed Yesevî önce annesini, ardından da babasını kaybetti. Kısa bir müddet sonra Gevher Şehnaz, kardeşini de yanına alarak Yesi şehrine gitti ve oraya yerleşti.

Tahsiline Yesi’de başlayan Ahmed Yesevî, küçük yaşına rağmen birtakım tecellîlere mazhar olması, beklenmeyen fevkalâdelikler göstermesi ile çevresinin dikkatini çekmiştir. Menkıbelere göre, yedi yaşında Hızır’ın delâletine nâil olan Ahmed Yesevî Yesi’de Arslan Baba’ya intisap ederek ondan feyiz almaya başlar. Yine menkıbeye göre, ashaptan olan Arslan Baba’nın Yesi’ye gelerek Ahmed Yesevî’yi bulması ve Hz. Peygamber’in kendisine teslim ettiği emaneti vermesi, terbiyesi ile meşgul olup onu irşad etmesi, Hz. Peygamber’in mânevî bir işaretine dayanmaktadır. Arslan Baba’nın terbiye ve irşadı ile Ahmed Yesevî kısa zamanda mertebeler aşar, şöhreti etrafa yayılmaya başlar. Fakat aynı yıl veya ertesi yıl içinde Arslan Baba vefat eder. Ahmed Yesevî, Arslan Baba’nın vefatından bir müddet sonra zamanın önemli İslâm merkezlerinden biri olan Buhara’ya gider. Bu şehirde devrin önde gelen âlim ve mutasavvıflarından Şeyh Yûsuf el-Hemedânî’ye intisap ederek onun irşad ve terbiyesi altına girer. Yûsuf el-Hemedânî’nin vefatı üzerine irşad mevkiine önce Hâce Abdullah-ı Berakī, onun vefatıyla Şeyh Hasan-ı Endakī geçer. 1160 yılında Hasan-ı Endakī’nin de vefatı üzerine Ahmed Yesevî irşad postuna oturur. Bir müddet sonra, vaktiyle şeyhi Yûsuf el-Hemedânî’nin vermiş olduğu bir işaret üzerine irşad makamını Şeyh Abdülhâliḳ-ı Gucdüvânî’ye bırakarak Yesi’ye döner ve vefatına (562/1166) kadar burada irşada devam eder.

Ahmed Yesevî altmış üç yaşına geldiğinde geleneğe uyarak tekkesinin avlusunda müridlerine bir çilehâne hazırlatır, vefatına kadar burada ibadet ve riyâzetle meşgul olur. Çilehânede ne kadar kaldığı belli değildir, fakat ölünceye kadar buradan çıkmadığı ve hücrede vefat ettiği muhakkaktır. Doğum tarihi bilinmediğinden kaç yıl yaşadığı hususunda da kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Sayram’da İmam Muhammed b. Ali neslinden gelenlere hâce denildiği gibi onlara bağlı olanlara da aynı isim veriliyordu. Ahmed Yesevî de bu silsileye bağlı olduğu için Hâce Ahmed, Hâce Ahmed Yesevî, Kul Hâce Ahmed şekillerinde de anılmaktadır (bk. HÂCEGÂN).

Kerametlerinin vefatından sonra da devam ettiği ileri sürülen Ahmed Yesevî, rivayete göre, kendisinden çok sonra yaşayan Timur’un rüyasına girer ve ona zafer müjdesini verir. Timur zafere erişince, Türkistan ve Kırgız bozkırlarında şöhreti ve nüfuzu iyice yayılmış olan Ahmed Yesevî’nin kabrini ziyaret için Yesi’ye gelir. Kabrin üstüne, devrin mimari şaheserlerinden olan bir türbe yapılmasını emreder. Birkaç yıl içinde inşaat tamamlanır ve türbe, camii ve dergâhı ile bir külliye halini alır. Ahmed Yesevî’nin türbesi civarına gömülmek bozkır göçebeleri için ayrı bir değer taşır. Bu sebeple birçok kişi daha hayattayken türbe civarında toprak satın alarak kabirlerini hazırlarlar. Hatta kışın ölen bir kimse keçeye sarılarak ağaca asılır ve bahara kadar bekletilir; bahar gelince götürülüp Ahmed Yesevî’nin türbesi civarına defnedilir. Bu gelenek Ahmed Yesevî’nin Orta Asya Türklüğü üzerinde ne derece tesirli olduğunu açıkça göstermektedir.

Rivayete göre Ahmed Yesevî’nin İbrâhim adında bir oğlu olmuşsa da kendisi hayatta iken vefat etmiştir. Ayrıca Gevher Şehnaz ve Gevher Hoşnaz adlarında iki kızı dünyaya gelmiş, soyu Gevher Şehnaz vasıtasıyla devam etmiştir. Türkistan, Mâverâünnehir ve diğer Orta Asya bölgelerinde olduğu gibi Anadolu’da da kendilerini Ahmed Yesevî’nin neslinden sayan pek çok ünlü şahsiyet çıkmıştır. Bunlar arasında Semerkantlı Şeyh Zekeriyyâ, Üsküplü Şair Ata ve Evliya Çelebi zikredilebilir.

Ahmed Yesevî’nin Yesi’de irşada başladığı sıralarda Türkistan’da, Yedisu havalisinde kuvvetli bir İslâmlaşma yanında İslâm ülkelerinin her tarafına yayılan tasavvuf hareketleri de vardır. Medreselerin yanında kurulan tekkeler tasavvuf cereyanının merkezleri durumundaydı. Yine bu yıllarda Mâverâünnehir’i kendi idaresi altında birleştiren Sultan Sencer vefat etmiş (1157), Hârizmşahlar kuvvetli bir İslâm devleti haline gelmeye başlamışlardı. Bu uygun şartlar altında Ahmed Yesevî Taşkent ve Siriderya yöresinde, Seyhun’un ötesindeki bozkırlarda yaşayan göçebe Türkler arasında kuvvetli nüfuz sahibi olmuştu. Etrafında İslâmiyet’e bütün samimiyetiyle bağlı olan yerli halk zümresi ile yarı göçebe köylüler toplanıyordu. İslâmî ilimlere vâkıf olan, Arapça ve Farsça bilen Ahmed Yesevî, çevresinde toplananlara İslâm’ın esaslarını, şeriat hükümlerini, tarikatının âdâb ve erkânını öğretmek gayesiyle sade bir dille ve halk edebiyatından alınma şekillerle hece vezninde manzumeler söylüyor, “hikmet” adı verilen bu manzumeler, ayrıca dervişleri vasıtasıyla en uzak Türk topluluklarına kadar ulaştırılıyordu. Hikmetlerin muhtevası, Ahmed Yesevî’nin hayatı hakkında bazı bilgiler vermektedir. Ancak bunların tarihî hakikatlere ne derece uygun olduğunu tesbit etmek güçtür. Buna rağmen Yesevî’nin şiirlerinde yer alan bu bilgiler hayatına, tahsiline, sülûküne, ulaştığı makam ve mertebelere dair bazı açıklamalar getirmesi bakımından oldukça değerlidir.

Rivayete göre, Ahmed Yesevî’nin on iki bini kendi yaşadığı muhitte, doksan dokuz bini de uzak ülkelerde bulunan müridleri ve geleneğe uygun olarak hayatta iken tayin ettiği pek çok halifesi bulunmaktaydı. İlk halifesi Arslan Baba’nın oğlu Mansûr Ata idi. Mansûr Ata 1197 yılında vefat edince yerine oğlu Abdülmelik Ata, Abdülmelik Ata’nın vefatından sonra yerine oğlu Tâc Hâce, daha sonra da onun oğlu Zengi Ata irşad mevkiine geçtiler. İkinci halifesi Hârizmli Saîd Ata, üçüncü halifesi, Yesevî tarzındaki hikmetleri ve menkıbeleri ile Türkler arasında büyük bir şöhret ve nüfuz kazanan Süleyman Hakîm Ata’dır. Hakîm Ata Hârizm’de yerleşip irşada başladı, 1186 yılında vefat edince Akkurgan’a defnedildi. Hakîm Ata’nın en meşhur müridi Zengi Ata idi. Zengi Ata’nın başlıca müridleri ise Uzun Hasan Ata, Seyyid Ata, Sadr Ata ve Bedr Ata’dır. Yeseviyye silsilesi bilhassa Seyyid Ata ile Sadr Ata’dan gelmektedir.

Mürşidi Şeyh Yûsuf el-Hemedânî gibi Ahmed Yesevî de Hanefî bir âlimdir. Kuvvetli bir medrese tahsili görmüş, din ilimleri yanında tasavvufu da iyice öğrenmiştir. Bununla beraber devrinin birçok din âlim ve mutasavvıfı gibi belli bir sahada kalmamış, inandıklarını ve öğrendiklerini çevresindeki yerli halka ve göçebe köylülere anlayabilecekleri bir dil ve alıştıkları şekillerle aktarmaya çalışmıştır. Bir mürşid ve ahlâkçı hüviyetiyle onlara şeriat hükümlerini, tasavvuf esaslarını, tarikatının âdâb ve erkânını öğretmeye çalışmak, İslâmiyet’i Türkler’e sevdirmek, Ehl-i sünnet akîdesini yaymak ve yerleştirmek başlıca gayesi olmuştur. Bu öğreticilik vasıfları sebebiyle hikmetleri, bazılarınca lirizmden uzak ve sanat endişesi taşımadan söylenmiş şiirler olarak kabul edilmiştir. İslâm şeriatına ve Hz. Peygamber’in sünnetine sıkı sıkıya bağlı olan Ahmed Yesevî’nin şeriat ile tarikatı kolayca telif etmesi, Yesevîliğin Sünnî Türkler arasında süratle yayılıp yerleşmesinin ve daha sonra ortaya çıkan birçok tarikatlara tesir etmesinin başlıca sebebi olmuştur.

Ahmed Yesevî edebî şahsiyetinden ziyade fikrî şahsiyetiyle, tarihî hayatından ziyade menkıbevî hayatıyla Orta Asya Türk dünyasının en büyük ismidir. Onun gibi geniş bir sahada ve asırlarca tesirini devam ettirebilmiş bir başka şahsiyet gösterebilmek mümkün değildir.

Eserleri. Dîvân-ı Hikmet. Ahmed Yesevî’nin “hikmet”lerini içine alan mecmuanın adıdır. Dîvân-ı Hikmet nüshalarının muhteva bakımından olduğu kadar dil bakımından da önemli farklılıklar arzetmesi, bunların farklı şahıslar tarafından değişik yerlerde meydana getirildiğini açıkça göstermektedir. Bir kısmı kaybolan veya zamanla değişikliğe uğrayan hikmetler derlenirken araya aynı ruh ve ifadedeki yeni hikmetler de ilâve edilmiş, böylece gittikçe aslından uzaklaşılmıştır. Kime ait olursa olsun bütün hikmetlerin temelinde Ahmed Yesevî’nin inanç ve düşünceleri, tarikatının esasları bulunmaktadır. Hikmetler Türkler arasında bir düşünce birliğinin teşekkül etmesi bakımından çok önemlidir.

Ahmed Yesevî’ye izâfe edilen Fakrnâme ise Dîvân-ı Hikmet’in Taşkent (Hikmet-i Hazret-i Sultânü’l-ârifîn Hâce Ahmed b. İbrâhim b. Mahmûd İftihâr-ı Yesevî, 1312, s. 2-15) ve bazı Kazan baskılarında (meselâ, Sultânü’l-ârifîn Hâce Ahmed b. İbrâhim b. Mahmûd İftihâr-ı Yesevî, 1311, s. 3-17) yer almaktadır. Müstakil bir risâleden çok Dîvân-ı Hikmet’in mensur bir mukaddimesi durumunda olan Fakrnâme’nin Dîvân-ı Hikmet yazmalarının hiçbirinde bulunmaması, Ahmed Yesevî tarafından kaleme alınmadığını, daha sonra Dîvân-ı Hikmet’i tertip edenler tarafından yazılıp esere dahil edildiğini göstermektedir. Fakrnâme, metnin dil hususiyetlerinin ele alındığı geniş bir incelemeyle birlikte Kemal Eraslan tarafından yayımlanmıştır (TDED, XXII, s. 45-120).

HİLİM

الحلم

Akıllı ve kültürlü olmakla kazanılan, beşerî münasebetlerde hoşgörülü, bağışlayıcı ve medenî davranışlar sergilemeyi sağlayan ahlâkî erdem.

Müellif: MUSTAFA ÇAĞRICI

Klasik sözlüklerde, büyük ölçüde birbirinin tekrarından ibaret olan ve özellikle edebî-ahlâkî literatürdeki anlam genişliğiyle karşılaştırıldığında yetersiz olduğu anlaşılan tanımlarda hilim (hilm), “sabırlı ve temkinli, akıllı ve ağır başlı olmak” şeklinde açıklanmıştır (Lisânü’l-ʿArab, “ḥlm” md.; Tâcü’l-ʿarûs, “ḥlm” md.). Kelime, İslâm öncesi Arap edebiyatında da “akıl” anlamında kullanılmakta ve çok nâdir kimselerin ulaşabildiği veya önemini takdir ettiği bir meziyet sayılmaktaydı. Bazı kaynaklarda hilmin tanımı yapılırken sefeh ve cehl kavramlarının karşıtı olarak gösterildiği dikkate alınırsa bu kelimelerin anlamlarından hareketle hilmi daha iyi kavramak mümkün olur. İbn Manzûr sefehi, “Hilmin karşıtıdır; kök anlamı hafiflik ve harekettir; cehl (cahillik) demektir” şeklinde açıklamıştır (Lisânü’l-ʿArab, “sfh” md.). Buradaki cehl kelimesinin ilim veya mârifetin zıddı olmayıp zulüm, serkeşlik, saldırganlık, barbarlık gibi Câhiliye dönemindeki hâkim zihniyetin karakteristik yapısını oluşturan kavramları ifade ettiğini söylemek gerekir. Nitekim o dönemde yazılan şiirler incelendiğinde bu husus açıkça ortaya çıkar (Ebû Temmâm, s. 99, 304; Zevzenî, s. 178).

İslâm’dan önceki dönemin temel ahlâkî karakteri olan insanın gücüyle böbürlenmesi, kendine güvenmesi, otorite tanımaması, keskin bir şeref duygusu vb. hususlar cehl kavramı içinde mütalaa edilen huylardır (Izutsu, Kur’ân’da Allah ve İnsan, s. 204; daha geniş bilgi için bk. a.mlf., Kur’an’da Dinî ve Ahlâkî Kavramlar, s. 51-61). Aslında Kur’an’ın müşriklere yönelttiği eleştirilerin temelinde de onlardaki bu cehl ahlâkı vardır. Zira müşrikler sadece akılları yatmadığı için inkâr etmiyorlardı; aynı zamanda onlar gurur, kibir, inat ve saldırganlık gibi hoyrat duyguları ve kötü alışkanlıkları yüzünden İslâm’ın getirdiği eşitlik, kardeşlik, merhamet, sabır, tahammül, uzlaşma, barış gibi ilkeleri içlerine sindiremedikleri için inkârcılıkta direniyorlardı. Kur’an’da yer alan “hamiyyetü’l-câhiliyye” (Câhiliye küstahlığı; el-Feth 48/26) tabiri onların bu uzlaşmaz karakterini ifade eder. Buna göre hilme “ağır başlılık, sebat, akıllı ve uygarca davranış” anlamları verilebilir. Ebû Hayyân et-Tevhîdî hilmi “öfkesine hâkim olmak suretiyle düşünce dengesini koruma” şeklinde tarif etmektedir (el-İmtâʿ ve’l-muʾânese, III, 129). Râgıb el-İsfahânî de “öfke duygusunun coşkusundan nefsi koruma” biçiminde benzer bir tarif verdikten sonra kelimenin kökünde akıl anlamının bulunmadığını, ancak aklın sonuçlarından olduğu ve akıldan bağımsız düşünülemeyeceği için hilme de akıl dendiğini belirtir. İsfahânî’ye göre hilimden aklın eylem haline dönüşmesi kastedilmektedir. Zira bu erdem ancak bütün organların kötülüklerden korunmasıyla mükemmelleşir (el-Müfredât, “ḥlm” md.; a.mlf., eẕ-Ẕerîʿa, s. 342). Seyyid Şerîf el-Cürcânî, “öfkenin kabarması halinde itidal ve sükûneti koruma” şeklindeki kısa tanımıyla hilmin özellikle ahlâkî anlamına işaret etmiştir (et-Taʿrîfât, “ḥilim” md.). Tehânevî’nin tanımı da buna yakındır (Keşşâf, I, 381).

Râgıb el-İsfahânî, hilmin en uygun karşıtının “öfke ve nefretle saldırmak” anlamına gelen teẕemmür kelimesi olduğunu belirtir. Ancak birçok kaynakta hilmin karşıtı olarak kaydedilen sefeh ve cehlin aksine tezemmürün terim olarak yaygınlık kazandığı söylenemez. Hilim ayrıca gazab, gayz, suhf (zayıflık, âcizlik) gibi kelimelerin zıddı olarak da gösterilmekte veya böyle bir konumda kullanılmaktadır.

Kur’ân-ı Kerîm’de hilim “akıl” mânasında olmak üzere bir âyette çoğul şekliyle (ahlâm) geçmektedir (et-Tûr 52/32). Bunun dışında “hilim sahibi” anlamında halîm kelimesi esmâ-i hüsnâdan biri olarak on bir âyette yer almaktadır. Bunlardan altısı “gafûr” (bütün günahları bağışlayan), üçü “alîm” (çok iyi bilen), biri “ganî” (her şeyden müstağnî), biri de “şekûr” (az iyiliğe çok mükâfat veren) isimleriyle birlikte bulunur (bk. M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “ḥlm” md.). Tefsir ve kelâm kitaplarında esmâ-i hüsnâdan olan halîmin “çok sabırlı, günahkârları cezalandırmakta acele etmeyen” (meselâ bk. Eş‘arî, s. 530) veya “kullarının isyanından etkilenmeyen, günahkârlara gazap etmesi kendisini telâşa düşürmeyen, her işi olması gerektiği ölçüde yapan” (İbnü’l-Esîr, en-Nihâye, “ḥlm” md.) anlamlarına geldiği belirtilir. İbn Hibbân el-Büstî, bu âyetlere dayanarak hilmin akıldan daha üstün bir erdem olduğunu, çünkü yüce Allah’ın Kur’an’da kendisini akılla değil hilimle nitelendirdiğini ifade eder (Ravżatü’l-ʿuḳalâʾ, s. 209). Bu görüşü Gazzâlî de tekrar etmiştir (İḥyâʾ, III, 179). Halîm ayrıca iki âyette Hz. İbrâhim’in (et-Tevbe 9/114; Hûd 11/75), bir âyette Hz. İsmâil’in (es-Sâffât 37/101) sıfatı olarak yer almakta, bir âyette de (Hûd 11/87) düşmanlarının Hz. Şuayb ile alay etmek için onu halîm diye niteledikleri bildirilmektedir.

Hadislerde hilim kelimesi hem “akıl” hem de “ağır başlılık, yumuşaklık” anlamında geçmektedir (bk. Wensinck, el-Muʿcem, “ḥlm” md.). Hz. Peygamber, hemen bütün hadis mecmualarında ve edebî-ahlâkî mahiyetteki antolojik eserlerde yer verilen bir hadisinde Eşec el-Abdî adlı sahâbîyi överken şöyle demiştir: “Sende Allah’ın sevdiği iki haslet vardır; bunlardan biri hilim, diğeri de teennîdir” (Müslim, “Îmân”, 25, 26; Ebû Dâvûd, “Edeb”, 148, 149). İbnü’l-Esîr’e göre bu hadisteki hilim “akıl”, teennî de “kararlılık, acelecilikten sakınma” anlamına gelir (en-Nihâye, “ḥlm” md.). Aynı müellif, Resûl-i Ekrem’in, namazda imam olduğu sırada arkasında duracak kimselerde aradığı şartları ifade eden “ülü’l-ahlâm ve’n-nühâ” şeklindeki sözünü “zevü’l-elbâb ve’l-ukūl” olarak açıklamış; bununla da cemaat içinde en bilgili, yetişkin, olgun ve ibadet kültürüne sahip kişileri anlatmak istemiştir. Dârimî’nin naklettiği (“Muḳaddime”, 29) ve hadîs-i kudsî olduğu anlaşılan bir sözde “halîmi bile hayrette bırakan bir fitne”den söz edilmekte olup buradaki hilimden de akıl kastedilmiştir. Ebû Dâvûd’un es-Sünen’inde “Kitâbü’l-Edeb”in ilk babı “el-Hilm ve ahlâku’n-nebî” başlığını taşır. Bu başlık, Resûlullah’ın ahlâkının temelini hilmin oluşturduğunu ima eder. Burada onun hoşgörüsünü, affediciliğini ve sabrını anlatan hadisler yer alır. Ayrıca hadis mecmualarında, İslâm âlimlerince hilmin kapsamında gösterilen akıl, basiret, kararlılık, öfkesine hâkim olma, affetme, hoşgörü, sabır, vakar, rıfk gibi ahlâkî erdemlere dair pek çok hadis bulunmaktadır. Buhârî’nin el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ’indeki bir rivayette geçen (“Ḥudûd”, 31) ve Hz. Ömer’in hilâfete kendisinden daha lâyık olduğunu düşündüğü Hz. Ebû Bekir hakkında söylediği, “O benden daha halîmdir” şeklindeki sözde halîm “akıllı, deneyimli, olgun” anlamına gelir. Müslim’in el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ’indeki bir rivayete göre (“Fiten”, 35, 36) Amr b. Âs, Bizans toplumunun sosyal çalkantılar karşısındaki akıllı, basiretli ve soğukkanlı tutumunu, “Onlar fitne durumunda insanların en halîmidir” cümlesiyle ifade etmiştir.

Hilim kavramı Kur’ân-ı Kerîm’de ahlâkî anlamda çok az geçtiği, hadislerde de sıkça kullanılmadığı halde belli başlı İslâmî kaynaklarda Müslümanlığın en temel erdemi veya bu erdemlerden biri olarak zikredilmiştir. Kur’an’da az kullanılması ise çok zor kazanılabilecek ölçüde değerli, yüksek ve ideal bir fazilet olduğu şeklindeki bir sebebe bağlanmıştır. Nitekim belki de ilk defa olmak üzere Hasan-ı Basrî (ö. 110/728), “Allah Teâlâ peygamberleri bile en az hilim sıfatıyla nitelemiştir” derken bu kavramın Kur’an’da neden az yer almış olduğuna da işaret etmiş bulunmaktadır (Meydânî, I, 211). Meydânî’ye göre Hasan-ı Basrî bu sözüyle, hilmin peygamberlerde bile az rastlanabilen çok yüksek bir erdem olduğunu anlatmak istemiştir. Bu görüşe katılan Câhiz de şöyle demektedir: “Yüce Allah sâlih kullarını uzun uzun övdüğü halde onları nâdiren hilimle vasıflandırmıştır. Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de bunun sadece iki yerde (iki peygamber hakkında: et-Tevbe 9/114; Hûd 11/75; es-Sâffât 37/101) geçtiğini görüyoruz” (Pellat, Risâle fi’l-ḥilm, s. 26). İbn Hibbân el-Büstî de hilmin Kur’an’da az kullanılmasını bu erdemin nefasetine ve kadrinin yüksekliğine delil olarak gösterir (Ravżatü’l-ʿuḳalâʾ, s. 209). Bununla birlikte Toshihiko Izutsu’nun belirttiği gibi Kur’an’da baştan sona kadar hilim ruhu mevcuttur (Kur’ân’da Allah ve İnsan, s. 204). Zira insanlarla olan ilişkilerde ihsanla, adaletle hareket etme, zulümden kaçınma, şehvet ve ihtiraslarına gem vurma, kibir ve gururdan sakınma hilim ruhunun belirtileridir.

Özellikle Ignaz Goldziher’den itibaren şarkiyatçılar İslâm ahlâkının, dolayısıyla müslümanın karakterini belirleyen temel erdemin tesbitine çalışmışlar ve nihayet bunun hilim olduğu kanaatine varmışlardır. Zira bu araştırmacılara göre Câhiliye döneminde çok az insan bu faziletin kıymetini takdir ederken İslâm dini bunu ahlâkî ve içtimaî alanda bütün müslümanlara yaymayı ve bu suretle onları belli başlı niteliği saldırganlık, barbarlık ve çatışma olan Câhiliye toplumundan farklı kılmayı amaçlamıştır (Pellat, Risâle fi’l-ḥilm, s. 152; Goldziher, s. 207-208). Kur’an ve hadisler yanında Abdullah b. Mukaffa‘ın el-Edebü’l-kebîr’inde, daha sonra İbn Kuteybe’nin ʿUyûnü’l-aḫbâr’ında, Câhiz’in başta el-Meḥâsin ve’l-eżdâd, el-Beyân ve’t-tebyîn olmak üzere çeşitli eserlerinde ve diğer birçok kaynakta verilen bilgiler, hilmin pek çok erdemi kapsayan bir İslâm ahlâkı kavramı olduğunu göstermektedir. Bu eserlerde Lokman, Ahnef b. Kays, Muâviye b. Ebû Süfyân, Halife Me’mûn gibi hilimleriyle ün kazanmış simaların “hulemâü’l-Arab” diye anılması da İslâm ahlâk kültüründe bu fazilete verilen önemi yansıtır (geniş bilgi için bk. Pellat, Risâle fi’l-ḥilm, s. 83-127).

Kaynaklarda hilim biri zihnî, diğeri ahlâkî olmak üzere iki anlamda geçmektedir. Zihnî hilim akıl demektir. Câhiz, “Hilim kelimesi ilmi ve hazmi (ihtiyat, tedbirli olma) içine alan kapsamlı bir isimdir” diyerek ilmi de hilmin içinde göstermiştir (el-ʿOs̱mâniyye, s. 97). Bu anlamdaki hilim ahmaklık, sefahat (beyinsizlik) ve cahilliğin karşıtı olarak gösterilir. Buna göre hilim sahibi insanın bir özelliği akıllı ve bilgili olmak, ahmaklıktan, sefahatten ve cahillikten uzak bulunmaktır. “Onlara bunu akılları mı emrediyor?” meâlindeki âyet (et-Tûr 52/32) dolaylı olarak müslümanlara aklın irşadına uymayı, akıllı davranmayı, ahmak, beyinsiz ve cahil olmaktan uzak durmayı gerekli kılmaktadır. Bu âyetin devamındaki, “Yoksa onlar sınır tanımayan (tâğî) bir kavim midir?” ifadesinden anlaşıldığına göre hilimde tuğyanın karşıtı olan bir anlam da vardır. Buna göre akıllı insan azgınlık yapmaz, haddi aşmaz, öfkeye kapılıp kendinden geçmez. Böylece Kur’ân-ı Kerîm’de çok sık tekrar edilen “akıl etme, bilme, tefekkür, tedebbür, itibar, nazar (düşünme)” gibi zihnî faaliyetlerle hilim erdemi arasındaki bağlantı da ortaya çıkmakta, ayrıca İslâm’ın bir hilim dini, yani -kelimenin İslâm’a özgü anlamıyla- akıl ve bilgi dini olduğu anlaşılmaktadır.

Hilmin ahlâkî ve amelî gelişmişliği ifade eden mânasına gelince, İbn Sînâ ʿİlmü’l-aḫlâḳ adlı risâlesinde (Tisʿu resâʾil, s. 108) bu anlamdaki hilmin altında şu faziletleri sıralar: Öfkeyi yenme, kerem (cömertlik, onurlu davranış), hoşgörü, af, gönül zenginliği, tahammül, kararlılık, kin gütmeme. Çeşitli kaynaklarda bunlara sabır, sekînet, vakar, ihtiraslara ve diğer bencil duygulara hâkimiyet gibi daha birçok fazilet eklenmektedir. Mâverdî’nin hilmi “huyların en yücelerinden” diye nitelemesi (Edebü’d-dünyâ ve’d-dîn, s. 245), Câhiz’in de, “Asıl övgüye değer olan hilimdir ve asıl yerilmesi gereken de cehalettir; hilim aklın otoritesidir, tutkulara hâkimiyettir” şeklindeki ifadesi (Resâʾilü’l-Câḥiẓ, I, 103) hilmin hem kapsamını hem de önemini belirtir.

Zihnî mânadaki hilimle ahlâkî mânadaki hilim birbiriyle ilgisiz değildir. Zira akıllı, bilgili ve basiretli insan sabırlı, ağır başlı, bağışlayıcı, vakarlı, kararlı, nefsine hâkim, kötülüğü iyilikle karşılayabilen, kışkırtmalara kapılmayan bir ahlâkî karaktere sahip olabilir. İbnü’l-Mukaffa‘ın tam ve hakiki hilmi gerçek bir üstünlük ve kuvvet olarak görmesinin de (aş.bk.) bu erdemin akıl-eylem bütünlüğü ile kazanılmış olmasından ileri geldiği düşünülebilir.

İslâmî literatürde hilmin kapsamı içinde gösterilen faziletler hakkında pek çok âyet ve hadis vardır. Gazzâlî İḥyâʾü ʿulûmi’d-dîn’inde (III, 177), bir âyette geçen “rabbânîler olunuz” (Âl-i İmrân 3/79) ifadesini “halîm ve bilgili kimseler olunuz” şeklinde yorumlamıştır. İbn Hibbân el-Büstî bu yorumu Hasan-ı Basrî’ye nisbet eder (Ravżatü’l-ʿuḳalâʾ, s. 101). Gazzâlî’nin aynı yerde verdiği bilgiye göre Atâ b. Ebû Rebâh, “Onlar yeryüzünde hevn ile yürürler” (el-Furkān 25/63) âyetindeki “hevn” kelimesini de “hulemâ’” şeklinde açıklamıştır (krş. Taberî, XIX, 22). Buna göre âyetin meâli şöyledir: “Rahman olan Allah’ın -mümin- kulları yeryüzünde halîm olarak -vakar ve teennî ile- yürürler.” Hasan-ı Basrî de bu âyetin devamındaki, “Cahiller onlara sözlü sataşmada bulunduğunda, ‘Selâm!’ derler” ifadesini, “Onlar halîm insanlardır; kendilerine karşı cahilce ve küstahça davrananlara cahillik ve küstahlıkla karşılık vermezler” sözleriyle açıklamıştır. İçlerinde hilim kelimesi geçmemekle birlikte anlamları bakımından hilim erdeminin İslâm ahlâkındaki yerini ve önemini ifade eden yüzlerce âyete örnek olarak şu âyetler zikredilebilir: “Onlar öfkelendikleri zaman bile affederler” (eş-Şûrâ 42/37); “Her kim sabreder ve bağışlarsa bilsin ki bu tutum davranışların en soylusu, en olumlusudur” (eş-Şûrâ 42/43); “Güzel bir söz ve bağışlama, arkasından eziyet gelen sadakadan daha hayırlıdır” (el-Bakara 2/263); “Müslümanlar affetsinler, hoşgörülü olsunlar. Allah’ın sizi bağışlamasını istemez misiniz?” (en-Nûr 24/22); “Af yolunu tut, iyiliği emret ve cahillerden uzak dur” (el-A‘râf 7/199); “Rabbinizin bağışına, takvâ sahipleri için hazırlamış olduğu, genişliği göklerle yer kadar olan cennete koşun. O takvâ sahipleri ki bollukta da darlıkta da Allah rızâsı için mallarını harcarlar; öfkelerini yenerler ve insanları affederler. Allah da böyle güzel davranışta bulunanları sever” (Âl-i İmrân 3/133-134); “İyilikle kötülük bir değildir. Sen kötülüğü en güzel bir tutumla karşıla. O zaman göreceksin ki seninle aranızda düşmanlık bulunan kimse candan bir dost olmuştur” (Fussılet 41/34). Son âyet, sevginin oluşmasında ve dolayısıyla sosyal barışın sağlanmasında hilim erdeminin rolünü göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Zira burada, hilim ruhunu yansıtan en saygın davranışlardan biri olan kötülüğe karşı iyilikle mukabelede bulunma düşmanı bile dost yapan bir güç olarak değerlendirilmiştir. İbnü’l-Mukaffa‘ hilmin bu gücünü şöyle anlatır: “Sakın sana iftira edene öfke ve intikam duygusuyla karşılık verme. Hilim ve vakar içinde güzel cevap ver. Hiç şüphen olmasın ki üstünlük ve kuvvet daima halîm olanındır” (el-Edebü’l-kebîr, s. 45-46).

Hilim sabır, sekînet ve vakardır; öfkeye, ihtiraslara ve diğer bencil duygulara hâkimiyet, ağır başlılık ve yumuşak huyluluktur; fakat asla güçsüzlük ve onursuzluktan kaynaklanan bir zillet ve acz kabul edilmemelidir. Gazzâlî’nin aktardığı bir söze göre halîm haksızlığa uğrayınca sabreden, gücü yetince de intikam alan kimse değildir; asıl halîm haksızlığa katlanan, gücü yetince de affedebilen kişidir (İḥyâʾ, III, 184). Esasen hilmin, yukarıda işaret edilen âyetlerde “gafûrun halîm, alîmün halîm, ganiyyün halîm” şeklindeki ifadelerle Allah’a nisbet edilmesi de bunu gösterir. Zira Allah hem bağışlama gücüne sahip, bilgili ve müstağni hem de halîmdir. Şu halde Kur’ânî anlamda hilim bilgisizlik, basiretsizlik, ahmaklık veya âcizlik sebebiyle sabırlı, tahammüllü, ağır başlı olmayı ifade etmez; aksine insanın akıl, zekâ, bilgi, tecrübe gibi zihnî yeteneklere, bedenî ve malî imkânlara sahip olması yanında sabır, af, hoşgörü, nefse hâkimiyet, öfkeyi yenme, tahriklere kapılmama, teennî ve vakar gibi amelî erdemleri şahsında birleştirmesiyle ulaşılan bir kişilik yapısıdır. Hz. Peygamber’e de zengin kimselerin hilmini takdir eden bir söz isnat edilmiştir (a.g.e., III, 178). Yine ona nisbet edilen bir rivayette, “Eğer hasmından daha güçlü isen onu bağışlayarak güçlü olmanın şükrünü öde” denilmektedir (Mâverdî, s. 245). Hz. Ömer’e atfedilen bir sözde de Allah nezdinde devlet başkanının hilminden, rıfkından ve yumuşaklığından daha değerli bir erdem bulunmadığı belirtilir (Pellat, Risâle fi’l-ḥilm, s. 39-40). Bu son rivayetler, sıhhatleri kesin olmamakla birlikte İslâmî kaynakların hilme bakışını yansıtması bakımından önem taşımaktadır. Tâbiîn döneminin İran asıllı şairlerinden Sâlim b. Vâbisa’nın, “Hilmin bir türü vardır ki zillettir, onu sen de bilirsin; asıl fazilet kudretten doğan hilimdir” (Ebû Temmâm, s. 190) anlamındaki beyti, Emevî Halifesi Ömer b. Abdülazîz’in, “Hilmin ilimle, affın kudretle birleşmesi sonucunda ulaşılan faziletten daha üstün bir fazilet yoktur” (Câhiz, el-Beyân ve’t-tebyîn, I, 175) sözü ve özellikle Câhiz’in hilmi “sahîf” (zayıf, âciz) kelimesinin karşıtı olarak kullanması (el-ʿOs̱mâniyye, s. 193), hilmin cahillik ve güçsüzlükten kaynaklanan bir fazilet olmadığını gösterir. İbn Hazm da ancak muktedir olduğu halde sabır ve hoşgörüyle davrananların halîm sayılabileceğini ifade eder (el-Aḫlâḳ ve’s-siyer, s. 27); ayrıca yaptığı kötülükten dolayı üzüntü duyup özür dileme olgunluğunu göstermeyenlere katlanmanın hilim değil zillet olduğunu ileri sürer. İbn Ebû Şihâb ed-Dabbî’nin, “Eğer hilmin cehline galip gelmezse düşmanlarının sürekli olarak artan saldırı ve tehdidi altında bulunursun” (Ebû Temmâm, s. 201) anlamındaki beytinde de görüldüğü gibi İslâmî literatürde hilim ihtiyatlı ve akıllıca davranışı ifade eden bir konumda kullanılmaktadır. Mâverdî’nin naklettiği bir özdeyişte (Edebü’d-dünyâ ve’d-dîn, s. 247) bu yaklaşım, “Hilim sıkıntılara karşı bir perdedir” şeklinde özetlenmiştir. İbn Hazm da hilmin düşmanlarla kaynaşmak değil onlarla tedbiri elden bırakmadan barışçı ilişkileri sürdürmek olduğunu belirtir (el-Aḫlâḳ ve’s-siyer, s. 80).

Kur’an ahlâkını en iyi kavrayan ve yaşayanlardan biri olarak tanınan Hasan-ı Basrî’ye isnat edilen (Gazzâlî, III, 166) ve hilmin kapsadığı başlıca faziletleri vurgulayan şu sözleri Kur’an ve Peygamber ahlâkının bir özeti saymak mümkündür: “Müslüman dininde güçlü, kararlı ve yumuşak olan kişidir; imanı sağlam, bilgili ve halîm, zeki ve merhametlidir; hem haklı hem bağışlayıcı, hem zengin hem tutumludur; hasta olduğunda tahammüllü, güçlü ve iyilik severdir; arkadaşlığın ve dostluğun sıkıntılarına katlanır, zorluklara sabreder; öfkesine mağlûp olmaz, gurur ve kibre kapılmaz, ihtiraslarına yenilmez; midesi yüzünden şerefsizlik yapmaz; hırsı yüzünden küçülmez; basit hedeflerle yetinmez; mazluma yardım eder, zayıfa acır; cimrilik yapmaz, israf etmez; kendisine kötülük edeni bağışlar, cahili hoş görür; nefsi sıkıntıda olsa da herkes kendisinden faydalanır.”

04 Mart 2026 Çarşamba İmsak–İftar Saatleri

Aşağıdaki saatler Diyanet Namaz Vakitleri verilerinden derlenmiştir.

Konya ve Seçili İlçeler

  • Konya Merkez: İmsak 05:51 – İftar 18:53
  • Selçuklu: İmsak 05:51 – İftar 18:53
  • Meram: İmsak 05:51 – İftar 18:53
  • Ereğli (Konya): İmsak 05:45 – İftar 18:47
  • Akşehir: İmsak 05:55 – İftar 18:57
  • Beyşehir: İmsak 05:54 – İftar 18:56
  • Seydişehir: İmsak 05:54 – İftar 18:56
  • Cihanbeyli: İmsak 05:49 – İftar 18:50
  • Kulu: İmsak 05:48 – İftar 18:50

Çevre İller (Örneklem)

  • Aksaray: İmsak 05:44 – İftar 18:46
  • Karaman: İmsak 05:48 – İftar 18:50
  • Ankara: İmsak 05:48 – İftar 18:50
  • Antalya: İmsak 05:59 – İftar 19:01

Büyükşehirler (Seçili)

  • İstanbul: İmsak 06:03 – İftar 19:05
  • İzmir: İmsak 06:12 – İftar 19:14
  • Bursa: İmsak 06:03 – İftar 19:05
  • Adana: İmsak 05:40 – İftar 18:42
  • Gaziantep: İmsak 05:32 – İftar 18:34
  • Diyarbakır: İmsak 05:20 – İftar 18:22
  • Trabzon: İmsak 05:20 – İftar 18:22

Dünyadan Önemli Merkezler (Seçili)

  • Mekke: İmsak 05:25 – İftar 18:33
  • Medine: İmsak 05:26 – İftar 18:32
  • Londra: İmsak 04:49 – İftar 17:52
  • Kudüs: İmsak 04:42 – İftar 17:46

Van İftar Menüsü ve Ana Yemek Tarifi (04 Mart 2026)

Menü Önerisi (Van Mutfağı)

  • Ayran Aşı (soğuk/ılık çorba)
  • Keledoş (ana yemek)
  • Otlu peynirli mevsim salatası
  • Van çöreği veya tandır ekmeği
  • Tatlı: Sütlaç / un helvası (hafif porsiyon)
  • İçecek: Ayran / hoşaf

Van için 04 Mart 2026: İmsak 05:07 – İftar 18:09

Keledoş Tarifi (Ana Yemek)

Malzemeler (6 kişilik):

  • 300–400 g kuşbaşı et (tercihen kuzu)
  • 1 su bardağı nohut (önceden ıslatılmış)
  • 1 su bardağı aşurelik buğday (yarma)
  • 1 büyük soğan
  • 3–4 yemek kaşığı süzme yoğurt
  • 1 yemek kaşığı un (terbiye için)
  • 1–2 yemek kaşığı tereyağı
  • Tuz, karabiber
  • (Varsa yöresel dokunuş) kurut/kurutulmuş yoğurt veya yabani otlar (mevsime göre)

Yapılış:

  1. Nohut ve buğdayı ayrı ayrı haşlamaya yakın kıvama gelene dek pişirin (nohut bir gece ıslatılırsa hızlanır).
  2. Tencerede soğanı tereyağıyla kavurun, eti ekleyip mühürleyin. Üzerini geçecek kadar su ekleyip et yumuşayana kadar pişirin.
  3. Et pişince tencereye haşlanmış nohut ve buğdayı alın; tuz-karabiberle dengeleyin. Kıvamı gerekiyorsa sıcak suyla ayarlayın.
  4. Terbiye: Süzme yoğurt + un + bir kepçe sıcak suyu çırpın; kesilmemesi için tencereye yavaş yavaş ekleyin.
  5. 5–10 dakika kısık ateşte kaynatmadan (taşırmadan) kıvamı oturtun.
  6. Üzerine isterseniz ayrı tavada kızdırılmış tereyağı gezdirerek servis edin.

Servis notu: Keledoş; iftarda “doyurucu ama dengeli” bir ana yemek olur. Yanına salata ve ekmekle menü tamamlanır.

 

İftar Ve Sahur Menülerinde Denge Kurulmalı

Türkiye’nin önde gelen şirketlerinin üretim tesisi ve ofislerinde yerinde üretim yaparak 18 farklı ilde günlük 60 bin kişiye yemek hizmeti sağlayan SOA Toplu Yemek, Ramazan ayında doğru beslenmenin önemine ilişkin değerlendirmelerini paylaştı. Şirket, oruçlu geçirilen sürenin kısalmasına karşın soğuk havanın etkisiyle artabilecek hastalıklara karşı bağışıklığı güçlendirecek yiyeceklerin ve özellikle taze sebze-meyve tüketiminin öne çıktığını belirtti.

SOA Toplu Yemek Yönetim Kurulu Başkan Vekili Melih Can Kocabaş, uzman diyetisyenler ve gıda mühendisleriyle çalışanların daha rahat bir Ramazan geçirmesine destek olduklarını ifade ederek, “Kış aylarında artan özellikle solunum yolu enfeksiyonlarına karşı daha sıcak, daha doyurucu ve enerji ihtiyacını karşılayan ama günün temposunu bozmayacak iftar ve sahur menüleri önem taşıyor. Ramazan ayı nedeniyle yapılan işin temposuna göre doğru kalori miktarının alınmasının yanında bu iki öğün arasında bol taze sebze ve meyve tüketimi sağlanması gerekiyor. Doğru beslenme ile Ramazan ayını daha rahat ve sağlıklı geçirmek mümkün” dedi.

“Menü Mühendisliği” Yaklaşımı

SOA Toplu Yemek, Ramazan ayına özel menü planlamasında “menü mühendisliği” yaklaşımını benimsediklerini açıkladı. Şirket, kış dönemine denk gelen Ramazan’da bağışıklık sistemini destekleyen içeriklere öncelik verildiğini; uzun süreli açlığın ardından sindirim sistemini yormayan ve enerjiyi dengeli sağlayan fonksiyonel menülerin önem taşıdığını vurguladı.

Kocabaş, Ramazan ayında toplu beslenmenin yalnızca kalori hesabıyla değerlendirilemeyeceğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Ramazan’da toplu yemek menüleri planlanırken kaloriden önce sindirim yükünü, çeşitlilikten önce uyumu, miktardan önce doğru sıralamayı gözetmek gerekir. Bu anlayışın temelinde menü mühendisliği bulunuyor. İftarda mideyi yormayan başlangıçlar, ana yemekte ölçülü ancak doyurucu kombinasyonlar ve sahura kadar sürdürülebilir enerji sağlayacak dengeli karbonhidrat-protein planlaması büyük önem taşıyor. Fonksiyonel menülerle performans korunuyor.”

Kocabaş ayrıca, menü tasarımlarında iş sağlığı ve verimliliği birlikte gözetildiğini belirterek, “Gün boyu performansı koruyan, sahada aktif çalışan ekipleri yormayan ve tempo kaybına neden olmayan menüler hazırlıyoruz. Ramazan ayında değişen tüketim alışkanlıklarını yakından takip ediyor; uzun süren açlık sonrası vücudun ihtiyaçlarına uyum sağlayan içerikleri önceliklendiriyoruz” diye konuştu.

“En Büyük Yanılgı Çok Yenirse Çok Enerji Kazanılır Düşüncesi”

SOA Toplu Yemek, Ramazan’da en sık yapılan hatanın uzun süreli açlığın ardından tek öğünde aşırı tüketim olduğunu belirterek, enerji ihtiyacının miktardan çok doğru dağılımla karşılanması gerektiğine dikkat çekti. Şirketin değerlendirmesinde; fiziksel eforun yoğun olduğu çalışanlarda enerjinin yalnızca kalori artışıyla değil protein ve kompleks karbonhidrat dengesiyle sağlanması gerektiği, masa başı çalışanlarda ise ağır ve yağlı yemeklerin gün içi yorgunluğu artırabildiği belirtildi.

Kocabaş, “Ramazan’da en büyük yanılgı, iftarda ne kadar çok yenirse o kadar enerji kazanılacağı düşüncesi. Oysa ani ve yüksek porsiyonlar enerji vermek yerine uyku hali ve performans düşüşüne yol açıyor. Enerji, miktarla değil gün içine yayılan doğru besin kombinasyonlarıyla korunur” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Müge Arslan Uyardı: “Sahur Altın Değerinde, Atlanmamalı”

Ramazan ayıyla birlikte beslenme düzeninin köklü biçimde değiştiğini belirten Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Müge Arslan, uzun süreli açlık sonrası mideye ani yüklenmenin ciddi sindirim sorunlarına yol açabileceğini vurguladı. Arslan, iftarın su ile açılmasının en doğru tercih olduğunu, ardından hafif bir başlangıç yapılıp 15–20 dakikalık ara verilmesinin sindirim açısından önemli olduğunu söyledi.

İftarda “Kademeli” Beslenme Önerisi

Prof. Dr. Arslan’a göre, uzun açlığın ardından hızlı ve yüksek miktarda yemek tüketmek mideyi zorlayabiliyor. Bu nedenle iftara suyla başlandıktan sonra çorba veya ölçülü iftariyeliklerle devam edilmesi; kısa bir molanın ardından zeytinyağlılar ve sebze yemekleri gibi daha hafif seçeneklere geçilmesi öneriliyor. Arslan, sucuk ve pastırma gibi ürünlerde porsiyon kontrolünün altını çizdi.

Tatlı Yasak Değil, Tercih Belirleyici

Ramazan’da tatlı tüketiminin tamamen yanlış olmadığını ifade eden Arslan, “Belirleyici olan hangi tatlının ve ne miktarda tüketildiği” değerlendirmesinde bulundu. Şerbetli ve hamurlu tatlılar yerine güllaç, sütlaç, tavukgöğsü, su muhallebisi gibi sütlü tatlıların daha uygun alternatifler olabileceğini kaydetti.

“Hızlı Yemek Fazla Tüketime Götürür”

Ezanla birlikte yemeğe hızlı başlama alışkanlığının en yaygın hatalardan biri olduğunu söyleyen Arslan, tokluk hissinin yaklaşık 15 dakika sonra oluştuğunu hatırlatarak, yavaş ve iyi çiğneyerek yemenin hem sindirimi kolaylaştırdığını hem de aşırı tüketimi azaltabileceğini belirtti.

Sahur: “Altın Değerinde” Öğün

Sahurun atlanmaması gerektiğini özellikle vurgulayan Prof. Dr. Müge Arslan, “Sahurun tamamen atlanmasındansa, gece 12–01 gibi geç saatlerde de olsa bir öğün yapılmasını tercih ediyoruz. Sahur, adeta ‘altın değerinde’ bir öğündür ve mutlaka yapılmasını öneriyoruz” dedi. Sahurda kahvaltı tarzı bir öğün (peynir, yumurta, zeytin, yeşillik ve 1–2 dilim ekmek) ya da çorba/zeytinyağlılar gibi hafif seçeneklerin tercih edilebileceğini ifade etti. Pratik bir alternatif olarak yoğurt içine yulaf, meyve ve badem eklenebileceğini de dile getirdi.

İftar–Sahur Arası En Az 2 Litre Su

Sıvı tüketiminin önemine değinen Arslan, iftardan sahura kadar geçen sürede en az 2 litre su içilmesini önerdi. Şekerli ve şerbetli içecekler yerine su ve ayranın tercih edilmesi gerektiğini belirten Arslan, çay-kahvenin ise ölçülü tüketilmesi gerektiğini; özellikle tansiyon ve kalp-damar hastalığı olanların dikkatli olmasının önem taşıdığını kaydetti.

“Ramazan Kilo Aldırmaz; Tercihler Belirler”

Ramazan’ın tek başına kilo aldırdığı yönündeki yaygın inanışın doğru olmadığını söyleyen Arslan, kilo artışının besin tercihleri ve yaşam tarzıyla ilişkili olduğunu vurguladı. İftarda yüksek karbonhidratlı besinlerin hızlı ve büyük porsiyonlarda tüketilmesinin kan şekerinde dalgalanmalara ve sonrasında halsizlik hissine yol açabileceğini belirtti.

Akşam Yürüyüşü Tavsiyesi

Sağlıklı bir Ramazan için iftarın kademeli yapılmasının yanı sıra, iftardan 1–2 saat sonra 30–45 dakikalık yürüyüşün sindirimi destekleyip kilo kontrolüne katkı sağlayabileceğini belirten Arslan, dengeli beslenme ve hafif fiziksel aktiviteyle Ramazan’da kilo almak bir yana kilo vermenin de mümkün olabileceğini söyledi.

Ramazan’da Sindirim Sağlığını Korumak İçin Uzmandan Kritik Öneriler

Ramazan ayında yemek saatleri ve beslenme düzeni değişirken, sindirim sistemi de bu yeni ritme uyum sağlamaya çalışıyor. Uzmanlar, uzun süreli açlığın ardından yapılan hızlı ve dengesiz tüketimin; hazımsızlık, şişkinlik, reflü ve kabızlık gibi şikâyetleri artırabildiğine dikkat çekiyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Gastroenteroloji ve Dahiliye Uzmanı Prof. Dr. Aytaç Atamer, Ramazan’da sindirim sağlığını korumak için dikkat edilmesi gereken temel başlıkları paylaştı.

“Ramazan’a Uygun Alışkanlıklar Geliştirmek Önemli”

Ramazan’da beslenme şekli, yemek saatleri ve günlük hareket miktarının değiştiğini hatırlatan Prof. Dr. Atamer, bu döneme uygun yeni alışkanlıklar geliştirilmesinin büyük önem taşıdığını belirtti. Atamer’e göre Ramazan, aynı zamanda nefis terbiyesi ve porsiyon kontrolünü öğrenmek için bir fırsat; bayram sonrasında da dengeli beslenmenin sürdürülmesi ise sağlıklı bir yaşam tarzının anahtarı.

Su Tüketimi “Bir Anda” Değil, Zamanla

Gün boyu sıvı alınamaması nedeniyle su kaybının daha belirgin hale geldiğini belirten Prof. Dr. Atamer, su tüketiminin iftar ve sahur arasına dengeli şekilde yayılması gerektiğini vurguladı:
“Bir anda içilen bir litre suyun faydası sınırlı olacaktır. Bunun yerine su tüketimi iftar ve sahur arasına yayılmalı. Günlük ortalama 2-3 litre su hedeflenmeli. Sahurda en az yarım litre su içilmesi önerilir.”

Atamer, çay ve kahvenin aşırı tüketiminin susama merkezini baskılayabildiğini ve idrar söktürücü etkisiyle su kaybını artırabildiğini belirterek Ramazan boyunca kontrollü tüketilmesini önerdi. Gazlı ve şekerli içeceklerden de uzak durulması gerektiğini söyledi.

Porsiyon Kontrolü Şart: “Her Şeyi Tabağa Doldurmayın”

İftarda göz ve mide açlığı nedeniyle porsiyonun kolayca büyüyebileceği uyarısında bulunan Prof. Dr. Atamer, küçük porsiyonlarla başlamanın devamını da kontrol altında tuttuğunu vurguladı. “Tabağa tüm ürünleri doldurmak yerine, her ürün tüketildikten sonra diğer yemeğe geçilmeli” diyen Atamer, karbonhidrat seçiminde de daha dengeli alternatifleri işaret etti: beyaz unlu ürünler yerine bulgur, esmer pirinç, çavdar ve tam buğday gibi seçeneklerin tercih edilebileceğini söyledi.

Protein Ağırlığı İştah Kontrolünü Destekler

Protein alımının azaltılmasının iştah yönetimini zorlaştırabileceğini ve Ramazan sonunda yağ oranını artırabileceğini belirten Atamer, daha dengeli bir protein planı önerdi. Balığın haftada iki kez tüketilmesi, kızartma yerine daha sağlıklı pişirme yöntemlerinin seçilmesi gerektiğini dile getirdi. Aşırı yağlı et ürünleri ve yağlı peynir gibi seçeneklerin kilo alımına yol açabileceğini vurguladı; sahurda yumurtanın ihmal edilmemesi gerektiğini söyledi.

“Bir Lokma En Az 20 Kez Çiğnenmeli”

Sindirim sistemini rahatlatan en önemli davranışlardan birinin yavaş yemek olduğunu belirten Prof. Dr. Atamer, katı bir lokmanın en az 20 kez çiğnenmesini önerdi. İftarda ilk çorbanın ardından 15 dakika ara verilmesinin; beynin doyma sinyalini doğru şekilde oluşturmasına yardımcı olacağını hatırlattı. Atamer, ilk lokmadan itibaren doyma sinyalinin oluşması için ortalama 13 dakikaya ihtiyaç olduğunu belirtti.

Sahurda Tatlı Yok, İftarda Sınırlı

Prof. Dr. Atamer, sahurda tatlı tüketilmemesi gerektiğini vurgularken, iftarda ise haftada en fazla 1-2 kez hafif tatlıların tercih edilebileceğini söyledi. Sütlü tatlılar ve güllaç gibi seçeneklerin daha uygun olabileceğini; ancak tatlının yemekten en az bir saat sonra tüketilmesi gerektiğini belirtti. Şerbetli tatlılardan uzak durulmasını önerdi.

Meyve ve çiğ kuruyemişin de kontrollü tüketilmesi gerektiğini vurgulayan Atamer, meyvelerde günde iki porsiyon sınırının aşılmamasını; ceviz, badem, fındık gibi seçeneklerin ölçülü miktarlarda sahur ve iftarda yer alabileceğini ifade etti.

Başkan Kılca Ramazan Buluşmalarını Sürdürüyor: Kur’an Kursunda İftar, Selim Sultan’da Teravih Sonrası Sohbet

Karatay Belediye Başkanı Hasan Kılca, Ramazan ayı etkinlikleri çerçevesinde ilçe genelindeki buluşmalarına devam ediyor. Bu kapsamda Başkan Kılca, Uluırmak Nuraniye Kur’an Kursu’nda düzenlenen iftar programında öğrenciler ve hocalarıyla aynı sofrada buluştu.

İftarın ardından Başkan Kılca, AK Parti Karatay İlçe Başkanı Akif Demirci ile birlikte Uluırmak Kumocakları Camii’ne geçti. Teravih namazı sonrasında Selim Sultan Mahallesi sakinleriyle bir araya gelen Kılca ve Demirci, vatandaşlarla sohbet ederek talep ve görüşleri dinledi.

“Gençlerimiz Geleceğimizin En Büyük Gücü”

Kur’an kursu öğrencileriyle buluşmasında konuşan Başkan Hasan Kılca, Ramazan’ın birlik ve beraberlik ayı olduğuna vurgu yaparak öğrencilerin ilim yolculuğunda her zaman yanlarında olduklarını ifade etti.

Kendi öğrencilik yıllarına da değinen Kılca, üç yıl yatılı Kur’an kursunda eğitim aldığını belirterek öğrencilerle birlikte olmanın eski hatıralarını canlandırdığını söyledi. Kur’an kurslarında kurulan kardeşlik bağlarının ve birlikte yaşanan anıların ömür boyu unutulmadığını dile getiren Kılca, öğrencilere bu dayanışma ortamının kıymetini bilmeleri tavsiyesinde bulundu.

Gençlerin hem ilimle hem de milli ve manevi değerlerle yetişmesinin önemine işaret eden Başkan Kılca, öğrencilerin gelecekte ülkeye farklı alanlarda hizmet edeceğine inandığını belirterek, “Aranızdan ilim insanları, mühendisler, avukatlar, doktorlar, belediye başkanları ve bakanlar çıkacağına inanıyorum. Bahtınız ve gönlünüz açık olsun” temennisinde bulundu.

Başkan Kavuş Meram Fen Lisesi Öğrencileriyle İftar Sofrasında Buluştu

Meram Belediye Başkanı Mustafa Kavuş, her yıl Ramazan ayında gelenek haline getirdiği buluşmayı bu yıl da devam ettirerek Meram Fen Lisesi öğrencileriyle iftar sofrasında bir araya geldi. Türkiye’nin seçkin eğitim kurumları arasında gösterilen Meram Fen Lisesi’nde yatılı eğitim gören gençlerle gerçekleşen programda, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkan Yardımcısı Kutluhan Taşkın da Başkan Kavuş’a eşlik etti.

Ailelerinden Uzak Ramazan Geçiren Gençlere Moral

Program öncesinde okul yöneticileri ve öğretmenlerle görüşen Başkan Kavuş ve Kutluhan Taşkın, öğrencilerin eğitim süreçleri, hedefleri ve projeleri üzerine sohbet etti. İftar öncesi öğrencilerle tek tek ilgilenen Başkan Kavuş, gençlerin hayallerini, üniversite planlarını ve kariyer hedeflerini dinledi. Samimi bir atmosferde geçen buluşmada zaman zaman neşeli diyaloglar da yaşandı.

İftar saatine yaklaşırken Başkan Kavuş ve Taşkın, kepçeyi eline alarak öğrencilere yemek dağıttı. Duaların ardından öğrencilerle birlikte oruç açıldı.

Kavuş: “Gençlerimizin Başarısı Meram’ın En Büyük Gururu”

İftar sonrasında öğrencilere hitap eden Başkan Kavuş, Meram Fen Lisesi iftarının kendileri için bir gelenek haline geldiğini belirterek, okulun akademik başarısının ülkenin yarınları için önemine dikkat çekti. Kavuş, “Meram Fen Lisesi öğrencilerinin akademik başarılarıyla ülkenin yarınlarına damga vurduğunu görüyoruz. Gençlerimizin bu başarıları bizlerin en büyük gururudur” ifadelerini kullandı.

Taşkın: “Meram Fen Liseli Olmak Bir Ayrıcalıktır”

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkan Yardımcısı Kutluhan Taşkın da 33 yıl önce öğrencisi olduğu okulda yeniden bulunmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Fen liseli olmanın bugün de önemli bir ayrıcalık olduğunu vurgulayan Taşkın, disiplinli eğitim anlayışının başarıda belirleyici rol oynadığını; okul yıllarında edinilen birikimin yanında hayatın zorluklarına çözüm üretme becerisinin de geliştiğini ifade etti. Taşkın, öğrencilerin de bu birikimle ülkeye önemli hizmetler sunacağına inandığını belirterek başarı dileklerini paylaştı.

Öğrencilere Sürpriz Hediye Ve Kütüphane Sözü

Meram Fen Lisesi Müdürü Hüseyin Güngör, desteklerinden dolayı Başkan Mustafa Kavuş ve Meram Belediyesine teşekkür ederek öğrenciler için başarı temennisinde bulundu.

Program sonunda Başkan Kavuş, öğrencilerin dijital dünyadaki çalışmalarını desteklemek amacıyla internet paketi ve Konyaspor Store alışveriş kartı hediye etti. Öğrencilerin okul kütüphanesinin yenilenmesi ve yeni kitaplar temin edilmesi yönündeki talebine de olumlu yanıt veren Başkan Kavuş, okula yeni kütüphane ve kitap sözü verdi.

Buluşma; sohbet, karşılıklı fikir alışverişi ve hatıra fotoğraflarıyla tamamlandı.

Konya Büyükşehir’den Suriye’de Ramazan Dayanışması: Şam, Humus Ve Hama’da İftar Sofraları

Konya Büyükşehir Belediyesi, Ramazan ayı kapsamında Suriye’de insani dayanışma çalışmalarını sürdürüyor. Belediyenin, Şam, Humus ve Hama şehirlerinde iftar organizasyonları düzenleyerek ihtiyaç sahibi ailelere sıcak yemek ulaştırdığı bildirildi.

Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, Ramazan’ın ilk günlerinden itibaren yürütülen programın planlı şekilde devam edeceğini belirterek, Hama’da gerçekleştirilen iftar ikramlarına dair bilgi verdi. Altay, Ramazan ayının ilk sekiz gününde Hama’nın kuzeyinde beş ayrı noktada binlerce kişiye iftar yemeği ikram edildiğini ifade etti.

10 Gün Hama, 10 Gün Humus, 10 Gün Şam

Başkan Altay, organizasyonların takvimini de paylaşarak şu değerlendirmede bulundu:
“Suriye’de iftar sofraları kurarak zor şartlar altında hayat mücadelesi veren Suriyeli kardeşlerimizle buluşmanın huzurunu yaşıyoruz. İlk etapta Hama’da başlayan ve 10 gün şehrin farklı mekânlarında devam edecek iftar organizasyonlarımız; 10 gün Humus’ta, 10 gün de Şam’da gerçekleştirilecek. Böylece Ramazan ayı süresince üç farklı şehirde ihtiyaç sahibi ailelere düzenli olarak sıcak iftar yemeği ulaştırılacak.”

“Amacımız Kardeşlik Bağlarını Güçlendirmek”

Altay, çalışmanın yalnızca bir yemek ikramı olmadığını vurgulayarak, “Amacımız yalnızca bir öğün yemek ikram etmek değil; kardeşlik bağlarımızı güçlendirmek, dayanışma ruhunu canlı tutmak ve Ramazan’ın bereketini hep birlikte paylaşmak. Gönül coğrafyamızdaki mazlum kardeşlerimizin yanında olmaya devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.

“Türk Kardeşlerimizi Burada Görmekten Gurur Duyuyoruz”

İftar programlarına katılan ve uzun yıllar Türkiye’de yaşadığını belirten Suriyeli bir vatandaş da kurulan sofraların kendileri için kıymetli olduğunu dile getirerek, “Biz Türk kardeşlerimizi burada görmekten gurur duyuyoruz. Türkiye hep kalbimizde, bizim ikinci vatanımız… Sayın Uğur İbrahim Altay’a çok teşekkür ediyorum” sözleriyle memnuniyetini ifade etti.

Başkan Kavuş Ramazanı Hemşehrileriyle İç İçe Geçiriyor

Meram Belediye Başkanı Mustafa Kavuş, her Ramazan ayında olduğu gibi bu yıl da Ramazan’ın manevi iklimini hemşehrileriyle birlikte yaşıyor. Başkan Kavuş, iftarda vatandaşlarla aynı sofrayı paylaşırken, teravih vaktinde ise Meram’ın farklı mahallelerinde cami buluşmaları ve sohbet meclislerinde vatandaşlarla bir araya geliyor.

İftar Sofraları Ve Teravih Buluşmaları

Meram’da Ramazan programları kapsamında Başkan Kavuş, mübarek ay boyunca iftarını sık sık hemşehrileriyle birlikte açıyor; dualara birlikte “âmin” diyor. İftar sonrası ziyaretler, mahalle camisinde teravih namazı ve ardından gerçekleşen sohbetlerle devam ediyor. Programlara AK Parti Meram İlçe Teşkilat üyelerinin de eşlik ettiği belirtildi.

“Kalıcı Olan Gönüllerde Bıraktığınız Hoş Sadâ”

Başkan Kavuş, Ramazan’ın paylaşma, dayanışma ve gönüllere dokunma ayı olduğuna dikkat çekerek ziyaretlere ilişkin şu değerlendirmelerde bulundu:

“Biz bu şehirde ve bu ilçede büyük bir aileyiz. Aynı sofrada oturup ekmeğimizi bölüştüğümüzde, çocuklarımızın gözlerindeki ışıltıyı gördüğümüzde, büyüklerimizin duasını aldığımızda aslında görevimizin esasını bir kez daha hatırlamış oluyoruz. Makamlar gelip geçicidir; kalıcı olan gönüllerde kurduğumuz köprüdür. Bu mübarek ayda hemşehrilerimizle aynı sofrayı paylaşmak, aynı safta omuz omuza durmak benim için en büyük mutluluktur. Gittiğimiz evlerde hoş bir sadâ bırakabiliyorsak, insanların yüzünde tebessüm oluşturabiliyorsak işte bu bizim gerçek kazancımızdır. İşte her Ramazan olduğu gibi bu Ramazan’da da kazanç hanemize bunları yazdırmaya çalışıyoruz.”

Ramazan Sofralarında Hurma Rehberi: Faydaları, Doğru Tüketim Ve Porsiyon Önerileri

Ramazan ayıyla birlikte hurma, iftar sofralarının en sık görülen besinlerinden biri haline geliyor. Gün boyu süren açlığın ardından kan şekerinin hızlı dalgalanmasını önlemeye çalışırken, lif ve doğal şeker içeriğiyle hurma “pratik başlangıç” olarak öne çıkıyor. Ancak her besinde olduğu gibi hurmada da miktar ve tüketim biçimi önemli.

Hurmanın Öne Çıkan Faydaları

  • Hızlı enerji desteği: Doğal şekerler içerdiği için iftar başlangıcında enerji sağlar.

  • Lif katkısı: Lif içeriği sindirimi destekler, tokluk hissini artırmaya yardımcı olur.

  • Mineral profili: Potasyum başta olmak üzere bazı mineraller açısından katkı sunar.

  • Tatlı ihtiyacını dengeleyebilir: Kontrollü tüketildiğinde şerbetli tatlılara yönelimi azaltabilir.

Ramazan’da Hurma Nasıl Tüketilmeli?

  • İftarı 1-2 hurmayla aç: Ardından su ve çorba ile devam edip 10-15 dakika ara vermek, ana öğünde porsiyon kontrolünü kolaylaştırır.

  • Yanına protein ekle: Hurmayı yoğurt/kefir gibi protein kaynaklarıyla birlikte tüketmek daha dengeli bir öğün oluşturabilir.

  • Sahurda tek başına bırakma: Sahurda hurmayı tam tahıllı ekmek + peynir/ yumurta gibi seçeneklerle tamamlamak gün boyu daha uzun tok tutabilir.

  • Tatlı yerine “kontrollü” alternatif: Hurmayı ceviz/bademle eşleştirip porsiyonu küçük tutmak, tatlı krizini daha iyi yönetebilir.

Ne Kadar Yenmeli?

Hurmanın kalori ve şeker içeriği çeşidine göre değişse de genel yaklaşım porsiyon kontrolüdür.

  • Genel tüketimde: İftarda 1-2 adet, gün içinde toplam 2-4 adet bandı çoğu kişi için makul bir çerçeve olabilir.

  • Diyabet/insülin direnci olanlar: Hurma tüketimini mutlaka hekim/diyetisyen planına göre ayarlamalı.

Kimler Dikkatli Olmalı?

  • Diyabeti olanlar,

  • Kilo kontrolü hedefleyenler,

  • Reflü/ hassas mide sorunu yaşayanlar (çok hızlı ve fazla tüketim şikâyetleri artırabilir).

Hurma Seçerken Nelere Bakılmalı?

  • İlave şeker/şurup içermeyen ürünler tercih edilmeli.

  • Aşırı parlak ve yapışkan görüntü bazı ürünlerde şuruplama işareti olabilir; etiket kontrolü önemli.

  • Küf kokusu, aşırı sertleşme veya ekşime olan ürünler tüketilmemeli.

İftar Sonrası Tatlı Tüketimine Dikkat: Ramazan’da Metabolik Süreç Hassaslaşıyor

Ramazan ayında gün boyu süren açlığın ardından vücut, kan şekerini dengelemek için daha hassas bir metabolik sürece giriyor. İstanbul Rumeli Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Şefika Aydın Selçuk, iftarla birlikte alınan karbonhidratların kan şekerini yükselttiğini, pankreasın insülin salgılayarak glukozu hücrelere taşıdığını belirterek; iftarın hemen ardından yüksek şeker içeren tatlıların tüketilmesinin kan şekerinde ani ve keskin dalgalanmalara yol açabileceğini söyledi. Selçuk’a göre bu durum, vücudun fazla enerjiyi depolama eğilimini artırabiliyor.

Şerbetli Tatlılar Metabolik Yükü Artırabilir

Şerbetli tatlıların yüksek şeker içeriği nedeniyle daha fazla metabolik yük oluşturabileceğini ifade eden Selçuk, özellikle fruktozdan zengin tatlıların karaciğerde trigliserid üretimini artırabileceğini kaydetti. Uzun süreli açlık sonrası sindirim sisteminin “yavaş başlangıç” yaptığını belirten Selçuk, bu dönemde tüketilen yoğun şekerli tatlıların hem kan şekeri hem de tokluk hormonları üzerinde dengesizlik yaratabileceğini dile getirdi.

Selçuk ayrıca tatlı tüketiminin yalnızca kalori hesabıyla değerlendirilmemesi gerektiğini; ultra işlenmiş ürünlerin bağırsak mikrobiyotası ve inflamatuvar yanıtlar üzerinden metabolik sağlığı etkileyebileceğini vurguladı. Bu nedenle tatlı seçerken besinin işlenmişlik düzeyi ve içeriğinin de dikkate alınması gerektiğini söyledi.

Porsiyon Ve Sıklık İçin Öneriler

Ramazan döneminde “ölçü”nün belirleyici olduğuna işaret eden Selçuk, tatlı tercihinde dengeyi şu örneklerle anlattı:

  • Sütlü tatlılar: Haftada 2–3 kez, küçük bir kâse ile sınırlandırılabilir.

  • Güllaç: Haftada 1–2 kez, orta bir dilim tercih edilebilir.

  • Meyve + yoğurt: Daha sık tercih edilebilecek seçenekler arasında yer alabilir.

  • Şerbetli tatlılar: Haftada 1 kez, küçük bir dilimle sınırlandırmak daha dengeli olabilir.

Çikolata ve paketli tatlıların rutin hale getirilmemesi gerektiğini belirten Selçuk, alternatif olarak iftar sonrası 1–2 adet hurma ve az miktarda ceviz gibi seçeneklerin değerlendirilebileceğini ifade etti.

“Önemli Olan Yasak Değil, Denge”

Dr. Öğr. Üyesi Selçuk, Ramazan’da tatlı tüketiminin bir “yasak” meselesi olmadığını; bilinçli seçimler, doğru zamanlama ve kontrollü porsiyonlarla hem sofraların keyfinin korunabileceğini hem de metabolik dengenin desteklenebileceğini söyledi.