Mübarek Ramazan’ın 16. Günü

Mübarek Ramazan’ın 16. gününde, Kur’an-ı Kerim’den bir ayet, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) hadis-i şerifi ve günün duası ile manevi iklim yeniden hatırlanıyor. Bugünkü içerikte ayrıca, Balıkesir’e özgü iftar menüsü ve ana yemek tarifi yer alırken; Konya başta olmak üzere Türkiye’den ve dünyadan seçili şehirlerin imsak-iftar vakitleri de okuyucu için derlendi.

Ayet

Rahman ve Rahim Olan Allah’ın Adıyla:
Eğer Allah seni bir zarara uğratırsa, onu kendisinden başka giderecek yoktur. Ve eğer sana bir hayır verirse, (bunu da geri alacak yoktur). Şüphesiz O her şeye kadirdir.
Allah (c.c.) ne güzel söyledi.
(Mü’min Suresi, 51. Ayet)

Hadis

Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (s.a.v.) şöyle buyurdu:
Nerede olursan ol, Allah’a karşı sorumluluğunun bilincinde ol! Kötülüğün peşinden iyi bir şey yap ki onu yok etsin. İnsanlara da güzel ahlâka uygun biçimde davran!
Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (s.a.v.) ne güzel söyledi.
(Tirmizî, Birr, 55)

Dua

Ya Rabbi, her işimizin sonunu güzel eyle; dünya sıkıntılarından ve ahiret azabından bizi koru.
Âmin.

Allah’ım, bizi geniş affınla affeyle, fazlınla bize yumuşak davran, hemen cezâlandırma. Sen’i hamdinle tesbih ederim Allah’ım. Sen’i hakkıyla senâ edemem, Sen kendini nasıl senâ ettiysen öylesin. Sana sığınan azîz ve gâlib olur, Sen’in senân yücedir, Sen’in ordun yenilmez, Sen’in vaadinden dönülmez ve Sen’den başka ilâh yoktur.

Allah’ım, faydasız ilimden, korku ve saygı duymayan kalpten, doymayan nefisten ve kabul olmayan duâdan Sana sığınırız.

Allah’ım, biz kendi kendimize zulmettik, bizim büyük ve küçük günahlarımızı mağfiret eyle, onları Sen’den başka mağfiret edecek yoktur. Buyur, Sana itaat ederek ve Sen’i râzı etmek için koşarak geldim Allah’ım, bütün hayırlar Sen’in elindedir. Sen’den mağfiret diliyoruz Allah’ım ve Sana tevbe ediyoruz. İndirdiğin kitaplara inandık ve tasdik ettik Allah’ım. Gönderdiğin peygamberlere inandık ve tasdik ettik Allah’ım. Allah’ım, Sen’in sırlarını anlamayı nasîb eyle ve bize nûrlarının elbiselerini giydir. Ey Nurların Nûru, ey Lâtîf, ey Settâr; Efendimiz, nebîlerin kandili, evliyânın nûr kaynağı Muhammed’e salât etmeni ve varlığımızı irfan feleğine yükseltmeni istiyoruz, yâ Allah, yâ Nûr, yâ Ğafûr.

(Üç defâ) Yâ Hafîz, bizi muhâfaza eyle!

(Yedi defâ) “Onlara merhametli Rabb’in söylediği selâm vardır.” (Yâsîn, 58)

(Üç defâ) “…Onlara karşı Allah sana yeter. O işitendir, bilendir.” (el-Bakara, 137)

Abdullah ibn Amr ibn Âs (615–684/5)

Babasından evvel Müslüman olmuştur. Çok fazla hadis bilmesine rağmen buna paralel rivayette bulunmamıştır. İbadete aşırı düşkünlüğünden ve buna çok zaman ayırıp ailesini ihmal ettiğinden dolayı Peygamber Efendimiz’e (a.s.v.) şikâyet edilmiştir. Sıffîn Savaşı’nda Muaviye tarafında bulunmasına rağmen Hazreti Ali’nin (r.a.) taraftarlarıyla savaşmamıştır. Tevrat’ı inceleyip Peygamber Efendimiz hakkında işaretlerin mevcudiyetini ortaya koyan âlimlerdendir. Meşhur Abdullahlardan birisidir (Abâdile). Künyesi, Ebû Muhammed Abdullah ibn Amr ibn Âs el-Kureyşî şeklindedir.

Abdullah’ın doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak hicretten yedi yıl kadar önce, 615 yılında Mekke’de doğduğu tahmin edilmektedir. Çocukluğundan itibaren iyi eğitim görmüştür. Güzel bir yazı hattına sahip olup Süryaniceyi bilmesi ve özellikle Tevrat’ı okuyarak dinî kaynaklardaki bilgilere hâkim olmasıyla tanınmıştır. Babasından evvel Müslüman olmuş ve hicretin yedinci senesinde Medine’ye göç etmiştir.

İlme merakı ve dil bilmesinden dolayı, eski kitapları inceleyen Abdullah ve diğer büyük âlimler söz konusu eserlerde Peygamber Efendimiz ile ilgili çok sayıda nakille karşılaşmışlardır. Henüz tamamen değişikliğe uğramayan söz konusu kitapların incelenmesi, birçok âlimin önemli bilgi sahibi olmasını sağlamıştır. Aralarında Abdullah ibn Amr İbnü’l-Âs’ın bulunduğu âlimler Tevrat’ı inceledikten sonra; “Muhammed Allah’ın Resulüdür. Mekke’de doğacaktır. Teybe’ye (Medine) hicret edecektir. Hükümranlığı Şam’a ulaşacaktır. Ümmeti ise çok çok hamd eden kimselerdir”, “Sen Benim kulum ve Resulümsün. Sana ‘Mütevekkil’ adını verdim” (Mektubat, s. 167) gibi ifadeleri müşahede ettiklerini aktarmışlardır. Dolayısıyla söz konusu haberler, Peygamber Efendimiz’in (asm) nübüvvetine çok büyük deliller teşkil ederken, çok sayıda insanın Müslüman olmasına da zemin hazırlamıştır.

Abdullah, Peygamber Efendimiz’e (a.s.v.) çok yakın olması hasebiyle çok sayıda hadis öğrenmiştir. Resulullah’tan duyduğu hadisleri ezberlemesine rağmen sonradan da unutmamak için bunları yazarak kaydetmiştir. Bin civarında hadis rivayet etmiştir. Çok sayıda hadis bilmesine rağmen bu oranda nakilde bulunmamasının, aksine daha az rivayette bulunmasının muhtelif sebeplerinin olduğu kaydedilmektedir.

Abdullah’ın her duyduğunu yazması ve kayda geçirmesi eleştiri konusu olunca Peygamber Efendimiz’e (asm) müracaat etmiştir. Peygamber Efendimiz de ona, kendisinden duyduğu her sözü ve davranışı kayda geçirebileceğini bildirmiştir. Daha öncesinden, hadisle ayetlerin karışması ihtimali ve bu konudaki hassasiyetten dolayı hadis kaydına izin verilmemekteydi.

Abdullah, Şam’ın fethi ve Yermük Savaşı’nda babasıyla birlikte bulunmuştur. Babasının sancaktarlığını yapmıştır. Ancak Sıffîn Savaşı’na katılma taraftarı değildi. Babasının ısrarı üzerine bu savaşa katıldıysa da kılıç çekmemiş ve çatışmalara katılmamıştır. Muaviye’nin yanında yer almakla birlikte doğru bildiğini söylemekten çekinmemiştir.

Mesaisinin büyük bir kısmını ilim öğrenme ve öğretmeye vakfetmiştir. Özellikle hadis öğrenmek maksadıyla çok sayıda talebe tarafından ziyaret edilmiştir. Çok uzak yerlerden gelen ve ilim öğrenmek isteyen talebeler kendisinden çok istifade etmişlerdir. Derslerinden aldıkları zevkten ötürü, hocalarının huzurunda bulundukları esnada rahatsız edilmekten hoşlanmazlardı.

Abdullah, kısa süreli de olsa bazı idarî görevlerde bulunmuştur. Muaviye zamanında Küfe’ye, babasının vefatından sonra da Mısır valiliğine tayin edilmiştir; ancak bu iki görevi de kısa sürmüştür. Yetmiş yaşlarında Mısır’da Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur. Naaşı, babası tarafından Fustat’ta yaptırılmış bulunan Amr ibnü’l-Âs Camii’nin yakınındaki evine defnedilmiştir.

Allah ondan razı olsun.

Hacegî Muhammed İmkenegî (k.s.)

Esmer tenli, yuvarlak ve aydınlık yüzlü, seyrek sakallıydı. Feyz ve cezbesi yüksekti. İbadet ve zühde düşkündü. Kerameti zâhir ve bâhir olmakla birlikte sırrını insanların gözünden saklardı. “Kendisini bilen Rabbini bilir” kaidesince kendi özündeki gerçeğe ermeye büyük gayret sarf ederdi. Tasavvufî disiplinin maddî ve manevî izleri hayatında görülebilecek olgunluktaydı.

Hacegî Muhammed İmkenegî, 21. halkadaki Derviş Muhammed’in oğlu ve halifesidir. 918/1512 yılında Semerkand ile Buhara arasındaki İmkene köyünde doğmuştur. İlk temel İslâmî bilgileri de, ileri seviyedeki tasavvufî incelikleri de babasından öğrenmiştir. Sağlığında vekili, ölümünde halifesi olmuştur.

“Hacegî”, “hoca” anlamına gelen ve Nakşî şeyhlerinin adlarının başında “şeyh” manasında kullanılan “hace” kelimesindendir. Sonundaki nisbet “-î”si sebebiyle Farsça kaideye göre “h” harfi “g”ye dönüşmüştür. “Hacegî”, Hacegân yoluna mensup demektir.

“İmkenegî”, İmkene’li anlamınadır. Aynı kaideye göre nisbet “-î”si gelince “h” sesi “g”ye çevrilmiştir.

Osmanlı Devleti’nde tasavvufun en canlı olduğu yıllarda yaşayan bu gönül eri de babası gibi meçhul kalanlardandır. Bir asra yakın ömür sürerek 1008/1599 yılında vefat ettiği ve yaklaşık 38 yıl şeyhlik ettiği hâlde Osmanlı ülkesinde pek tanınmamaktadır. Belki bugün Taşkent ve Buhara kütüphanelerinde komünist zulmünden kurtulabilen kitaplarda onlara dair bilgiler bulunabilir. Ayrı bir araştırma konusudur. Bizim en önemli kaynağımız olan Abdullah b. Muhammed el-Hanî’nin el-Hadâiku’l-Verdiyye fî Hakâiki Ecillâi’n-Nakşbendiyye adlı eserinde bilgiler çok sınırlıdır. Ancak orada adı geçen Şerhu Silsileti’z-Zeheb diye bir eser vardır.

—Rahmetullahi aleyh—

Zekât ve Âdâbı

İnsanoğlu mahlûkât içerisinde en mükerrem olarak yaratılmıştır. Güçlü-güçsüz, sıhhatli-sıhhatsiz, bilgili-bilgisiz, zengin-fakîr gibi fertler arasındaki farklılaşma ve kademeleşme ise toplum nizâmının te’sîsi ve âhengini te’mîn içindir.

Bu kademeleşmede ehemmiyetli bir yer teşkîl eden zenginlik ve fakîrlik, birbirine zıd iki iktisâdî farklılık arz eder. Zenginlik ve fakîrlik gibi farklı imkânlara sâhib olma, imtihân gâyesiyle takdîr-i ilâhînin ince ve derin hikmetlerini ihtivâ eder. Zenginlik bir izzet, fakîrlik de bir zillet değil; taksîm-i ilâhîdir. Mukadderâtın hikmet ve maslahat tezâhürüdür. Allâh Teâlâ buyurur:
“…Dünyâ hayâtında onların (insanların) maîşetlerini aralarında biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürmeleri için de kimini (maîşetini) derecelerle ötekine üstün (fazla) kıldık. (Ancak) Rabbinin rahmeti, onların biriktirdiklerinden (maîşetlerinden) daha hayırlıdır.” (ez-Zuhruf, 32)

Varlıklı insanların servete râm olma neticesinde muhtemel azgınlıklarına set çekmek, muhtaçların da zenginlere karşı kin ve hased gibi menfî temâyüllerinin tomurcuklanmasını engellemek, ictimâî hayâtı korumak ve fertleri birbirine muhabbetle bağlamak için “zekât”, farz kılınmıştır. İslâm ictimâî nizâmında fakîr ve zengin arasındaki denge ve muhabbeti te’mîn etmek için “zekât ve infâk” ibâdeti çok mühimdir.

Zengin, malını nereden kazanıp nereye sarf ettiği husûsunda Allâh’ın huzûrunda hesâb verecektir. O, varlığının muayyen bir kısmını fakîrlere vermeğe me’mûr kılınmakla, serveti bakımından büyük bir imtihâna tâbîdir. Ancak diğerleriyle birlikte bu imtihân da kazanıldığı takdirde rızâ-yı ilâhiyyeye ve cennet nîmetlerine nâil olunur.

Fakîr de; yoksulluktaki sabırsızlık, şikâyetler, insanlara yük olmak, zarûrete dayanmayan istek, kin, hased, isyân gibi husûslarla birlikte ahlâk ve iffetini koruyup koruyamamaktan hesâba çekilecek; şâyet bunların neticesi Allâh’ın rızâsına uygun düşerse, onun dünyâ çilesi ebedî âhıret seâdeti ile ziynetlenecektir.

*

Zekât, Kur’ân-ı Kerîm’de 27 yerde namazla birlikte zikredilir. Bu kadar çok zikredilmesi, ona atfedilen ehemmiyeti gösterir. Yalnız bir yerde (Mü’minûn Sûresi’nde) namaz ayrı olarak geçer ki orada da namaz kılanların zekâtlarını verdikleri husûsu ifâde buyurulur. Bunun sebebi, “bedenî” ve “mâlî” olmak üzere iki gruba ayrılan ibâdetlerde, bu ikisinin birinci sırada ve eş değerde yer almasıdır.

Nitekim ameller birbirinden müstakil olduğu, yâni birinin yapılmaması diğerini iptâl etmeyeceği hâlde, zekâta dînimizde verilen değerin ehemmiyetine bakınız ki Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-’den zekâtsız namazın -âdetâ- yok hükmünde sayılacağı bir hüküm sâdır olmuş ve O, hidâyet rehberimiz, bir hadîs-i şerîfde:
“Zekât vermeyenin namazı da yoktur!” buyurmuşlardır.

Zekât, imkânı olanın muhtâc olana Allâh’ın tâyin ettiği bir borcudur. Kur’ân-ı Kerîm’de:
“Sâilin (muhtâcın) ve mahrûmun (iffeti dolayısıyla isteyemeyenin), servette mâlûm hakkı vardır.” (ez-Zâriyât, 19) buyurulmaktadır.

Bu itibarla zekât, mala nisab miktarından fazlasıyla mâlik olanların fakîrlere karşı ilâhî bir vergi hâline getirilip geride kalan mülkiyetin helâl kılınmasıdır. Hem de zekât olarak alınan mülkiyet, kısım kısım, derece derece cemiyetin mağdurlarına intikâl ettirilir. Böylece toplumda muvâzene, adâlet ve ictimâî âhenk meydana gelir. Zenginin serveti temizlenir. Mal, sâhibine bütünüyle helâl olur. Bu nükteyi kavramak için de:
“…….. Zekâtı verenler (de temizlenip) felâh buldu.” âyet-i kerîmesine dikkat etmek lâzımdır.

Diğer bir âyet-i kerîmede buyurulur:
“(Ey peygamber!) Onların mallarından sadaka al; bununla onları (günâhlardan) temizlersin, onları arıtıp yüceltirsin! Ve onlar için duâ et! Çünkü senin duân, onlar için sükûnettir (huzûr kaynağıdır).” (et-Tevbe, 103)

Zekât, verenle verilen kişi arasında samîmiyyet ve muhabbet bağının perçinleşmesine sebeptir. Zekât, muhtâca verilecek verginin asgarîsidir. Kâmil îmân sâhibleri servetlerini sadaka, infâk ve îsâr ile tezyîn ederler.

Zekât ve infâktaki sırlardan biri de ferdî sermâyenin dehhâmeleşmesine (anormal büyümesine) ve bu sûretle zayıfların istismar veya hasede sevkedilmesine engel olmaktır. Çünkü zenginlik bir övünme ve büyüklenme vesîlesi olursa, zengin için âkıbet hazîn olur. Oysa toplulukta yardım eden veya yardım edilen bütün fertler, maddî ve mânevî birbirlerine muhtaçtır. Bu ilâhî tanzîm hikmetler ve ibretlerle doludur.

Bilinmelidir ki mülk, mutlak olarak Allâh’a âiddir. İnsanların mâlikiyeti, bugün yeni îcâd edilen devre-mülk gibidir. Yûnus Emre -kuddise sirruh- buyurur:
Mal sâhibi, mülk sâhibi,
Hani bunun ilk sâhibi?
Mal da yalan, mülk de yalan
Var biraz da sen oyalan!

Servet, Allâh’ın kuluna verdiği bir emânettir. Fertlerin onu istediği gibi kullanması aslâ tecvîz olunamaz. O, mülkün hakîkî sâhibinin emrettiği istîkâmette kullanılmalı veya sarf edilmelidir. Şâyet zenginlik ilâhî emirlere zıd bir sûrette kullanılırsa, insanları çabuk azdırmaya, türlü kibir, zulüm ve haksızlıklara sürüklemeye çok müsâittir. Böyle bir âfete sürüklenenlerde mal sevgisi kalbe yerleşir. Cenâb-ı Hakk’ın dünyâ nîmetleri içinde sadece mal ve evlâdı “fitne” olarak zikretmesi, malın kalbe girerek putlaşma tehlikesine binâendir. Bu bedbahtlığa düşenler için Allâh Teâlâ buyuruyor:
“… Altın ve gümüşü yığıp da onları Allâh yolunda harcamayanlar yok mu, işte onlara elem verici bir azâbı müjdele!” (et-Tevbe, 34)
“(Bu paralar) cehennem ateşinde kızdırılıp bunlarla onların alınları, yanları ve sırtları dağlanacağı gün (onlara denilir ki:) «İşte bu kendiniz için biriktirdiğiniz servettir. Artık yığmakta olduğunuz şeylerin (azâbını) tadın!»” (et-Tevbe, 35)

Yâni malın kalbe girmesiyle muhtâcın hakkı gasbedildiği zaman, âyet-i kerîmede hazîn bir âkıbete dûçâr olunacağı bildirilir. Bu ilâhî îkâz karşısında iyi düşünmeli ve zekâta ilâveten sadakalar ve infâklarla mecbûrî olan kırkta biri de çok aşmaya gayret etmelidir.

Dünyâ istek ve arzularına esir olarak infâk edemeyen zenginler ise, yakmak için külhana odun taşıyan hamallar gibidir.

Çalışmak, helâl yoldan mal-mülk sâhibi olmak elbette meziyettir. Doğru olan, bunları putlaştırıp kalbe sokmadan Hakk yolunda infâk edebilmektir. Aksi hâlde servet dünyâda hamallık, âhırette acıklı bir azâb sebebidir.

Servette doğru olan gâye, «İnsanların hayırlısı, insanlara hayırlı olandır!» hadîs-i şerîfinin sırrına erebilmektir. Paranın yeri gönül değil, cüzdandır!..

Bilinmelidir ki fakîrlerin ve garîblerin duâları, varlıklı ve güçlüler için bir huzûr kaynağıdır ve onlar için mânevî bir yardımdır. Yine bilinmelidir ki fakîrlik ve muhtaçlık bir zillet ve meskenet değil; belki âhıret tarafı aydınlık bir hikmet ve lûtuf tezâhürüdür.

Şükranlı ve cömert zenginler ile sabırlı ve haysiyetli fakîrler insanlık şerefinde ve ilâhî rızâda beraberdirler. Ancak İslâm’da kibirli hasîs zenginler ve buna mukâbil sahte fakîrler zemmedilmiştir. Nitekim Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-:
“Yâ Rabbî! Fakîrlik ve zenginliğin âfetlerinden sana sığınırım.” diye duâ buyururlardı.

O hâlde kanâat, tevekkül ve teslîmiyyet kimde galebe hâlinde ise gerçek zengin odur…

Bunun için ilâhî ahlâka ve lûtfa nâil olmak isteyen her kul, istifâde ettiği dünyâ nîmetlerinden muhtaçları ve muzdaripleri de istifâde ettirmek mecbûriyetindedir. Gâye, elinden ve dilinden insanların istifâde ettiği bir mü’min olup Allâh’ın rızâsına nâil olabilmektir. Bugün zekât tam olarak verilse, toplumda fakîr ve muzdarip insan yok denecek kadar azalır.

Hazret-i Mevlânâ -kuddise sirruh-, aşağıdaki beytinde fakîr ve dertlilerle hem-hâl olmanın mânevî kazancını ne güzel îzâh eder:
“Fakr u zarûret içinde boğulan gönüller, dumanla dolu bir eve benzer. Sen onların derdini dinlemek ve o derde dermân olmak sûretiyle o dumanlı eve bir pencere aç ki, onun dumanı çekilsin ve senin de kalbin rakîkleşip rûhun incelsin!..”

Zekât, mal ve servetin şükür ifâdesidir. Şükrün de nîmeti artıracağı va’d-i ilâhî îcâbıdır. Allâh Teâlâ buyurur:
“Eğer siz şükrederseniz, size olan nîmetlerimi artırırım..” (İbrâhîm, 7)

Nitekim Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem- infâk etmeyi çok severlerdi. Bir hadîs-i şerîflerinde:
“İnfâk et ey insanoğlu! Ki sana da infâk edilsin…” (Buhârî ve Müslim) buyurmuşlardır.

Rasûlullâh -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem- Efendimiz, cömertliğin bir müslümanın tabîat-i asliyyesi hâline gelmesini çok arzu ederlerdi. Buyururdu ki:
“Yalnız iki kişiye gıpta edilir. Biri, Allâh’ın mal verip hak yolunda harcamağa muvaffak kıldığı kişi; diğeri de Allâh’ın kendisine ilim verip de onunla amel eden ve bunları başkasına öğreten (yâni ilmini infâk eden) kimsedir.” (Buhârî ve Müslim)

Hatâsını bilip istiğfâr edeceği yerde, kalbinin kararması dolayısıyla ilâhî takdîri unutarak “Ben çalıştım, ben kazandım” kanâatiyle fakîrleri hor ve hakîr görenlere ne yazık! Onların bedbaht Kârûn gibi helâke dûçâr olacakları muhakkaktır.

Görülüyor ki malı zararsız bir hâle getirmek için onu ilâhî emirlere uygun bir istikâmette kullanmak mecbûriyeti vardır. Bu, ferd ve toplumun dünyâ ve âhıret selâmeti için zarûrîdir.

Bir de zekât, kamerî seneye göre, yâni 355 güne göre yüzde 2.5 verilir. Fakat bugün ticârî müesseseler şemsî yıla göre hesap yapmaktadırlar. Şemsî yıl ise 365 gün olduğundan aradaki 10 günlük farkı da zekâta ilâve etmek lâzımdır. Yâni zekât yüzde 2.5 ise, yüzde 2.6’ya yaklaşmaktadır.

Zekâtın hesâblanmasında dikkate alınması gereken bir diğer husûs da enflasyondur. Bugün yılda % 100’e yakın bir değer kaybı sebebiyle zekâtın bir sene içinde muhtelif zamanlarda îfâsı hesâba katılınca, farzıyyeti ânındaki değere sâdık kalabilmek için zekâta âid meblağın sâbit bir değere endekslenmesi de zarûrîdir. Aksi hâlde zekât meblağı kırkda birin altına düşer. Muhtâc mağdur olur; zekât ibâdeti eksik kalır.

Ancak dikkat edilmelidir ki zekât yalnızca şahıslara ve aslî ihtiyaçlar için verilir. Hükmî şahıslara zekât verilmez. Bunun için câmîler, mektepler, Kur’ân kursları ve hastaneler zekâtla değil, infâkla yapılır. İkrâm sûreti ile muhtâca yedirilen yemekler zekât değil, infâktır; çünkü temlîk yoktur.

Hulâsa insan, yaradılışı itibarıyla dünyâya meyyaldir. Dünyâ malı ise nefse câzib gelir. Ona aldananlar doymak bilmezler. Mal yığıldıkça insanın hırsı artar, muhteris olur. Gözünü madde ve mal hırsı bürümüş olan insanda merhamet ve şefkat hissi azalır. İnfâk etmek ona zor gelir. Nefsi ona: “Daha zengin ol; ilerde daha çok yaparsın!” diye telkînde bulunur. Böyle insan rûhen hasta, bedenen muzdariptir. Çünkü Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-:
“Yarın yaparım diyenler helâk oldu!..” buyururlar.

İşte zekât, bu gibi içteki hastalıkların devâsıdır.

ÖŞÜR

Âdetâ unutulmaya yüz tutmuş bulunan mâlî ibâdetlerden biri olan öşür, toprak mahsûllerinden alınan zekâttır. Emek gösterilmeden yağmur suyu ile elde edilen mahsûlden % 10, sulama sûreti ile emek verilenden ise % 5 öşür verilir. Bu öşrü vermeyenler de, aynı zekât vermeyenler gibi Allâh katında gâsıp ve suçlu durumundadırlar. Fukarânın, muhtâcın, fî sebîlillâh harbedenlerin haklarını gasbetmiş olmaktadırlar.

Rivâyete göre Yemenli cömert bir zâtın San’a yakınlarında üzüm, hurma ve ekin bahçesi vardı. Bu cömert kişi mahsûl toplama zamanında fakîrlere, garîblere ve zayıflara öşür payını fazlasıyla, bolca ayırır idi. O zât vefât edince çocukları ihtirâsa kapılarak:
“-Âilemiz hayli kalabalık, mal az. Fakirlere bir şey vermeyelim! Onlar gelip istemeden mahsûlleri toplayalım…” diyerek ahitleştiler.

Allâh -celle celâlühû-, onların bu kötü niyetleri üzerine bahçelerini harâbe hâline getirip simsiyah kıldı. Koskoca bahçe tanınmaz hâle gelmişti. Bu durumu gören cimri evlâdlar şaşırdılar:
“-Acabâ yanlış bir yere mi geldik?” dediler.

Oysa babalarının öşürü cömertçe dağıtıp muhtaçların duâsını alması, bahçeye ziyâdesiyle bereket veriyordu. Bütün fukarâ ve gurabâ o bahçeden istifâde ediyordu. Lâkin oğullarının gözlerinde babalarının fakîrlere dağıttığı öşür büyüyor ve onu vermek istemiyorlardı. Onlar, Allâh’ın o bahçeye ve o tarlaya verdiği bereketin nereden geldiğinin farkında değillerdi. Çünkü gaflet onların kalblerini kör etmişti.

Bunun içindir ki Cenâb-ı Hakk:
“Gâfillerden olma!” buyurmaktadır.

Kur’ân-ı Kerîm, Kalem Sûresi’nde bahsedilen bu Ashâb-ı Darvân kıssasındaki çok ibretli ve hazîn âkıbeti şöyle anlatır:
“…Hani onlar (bahçe sâhipleri), sabah olurken (kimse görmeden) onu (mahsullerini) devşireceklerine yemîn etmişlerdi. Onlar istisnâ da etmiyorlardı. (İnşâallâh demiyorlardı ve yoksulların payını da ayırmıyorlardı.)“
“Fakat onlar daha uykudayken Rabbinin katından (gönderilen) kuşatıcı bir âfet (ateş) bahçeyi sarıverdi de bahçe kapkara kesildi.” (el-Kalem, 17-20)
“Derken: «-Aman, bugün orada hiçbir yoksul yanımıza sokulmasın!» diye fısıldaşa fısıldaşa yola koyuldular.”
“(Evet, yoksullara yardıma) güçleri yettiği halde, onları yardımdan mahrûm etmek niyet ve azmi ile erkenden yola düştüler…”
“Fakat bahçeyi gördüklerinde: «-Mutlaka yolumuzu şaşırmış olmalıyız!» dediler.” (el-Kalem, 23-26)

Bu âyetlerde fakîrin, garîbin öşür hakkını vermemek için onlara hîlekârlık yapan merhametsiz bahçe sâhiplerinin hazîn âkıbetleri bir ibret olarak ne güzel bildirilmektedir. Kalplerdeki bütün niyetler Cenâb-ı Hakk’a açıktır. O’nun azameti her şeyi kaplamıştır.

Hazret-i Mevlânâ -kuddise sirruh- buyurur:
“Dünyâ hayâtı bir rü’yâdan ibârettir. Dünyâda servet sâhibi olmak, rü’yâda define bulmağa benzer. Dünyâ malı, nesilden nesile aktarılarak dünyâda kalır.”
“Ölüm meleği, gâfilin canını almak ile onu uykudan uyandırır. O kimse gerçekte sâhib olmadığı bir mal için dünyâda çektiği sıkıntılara hayret eder. Bin pişman olur. Lâkin iş işten geçmiş, her şey bitmiştir…”

Nitekim Cenâb-ı Hakk, âyet-i kerîmede ölüm ânında rü’yâdan uyanır gibi kendisine gelen insanın ebedî bir pişmanlıkla şöyle dediğini bildirir:
“Rabbim! Beni (ölümümü) yakın bir süreye kadar geciktirsen de sadaka verip sâlihlerden olsam!..” (el-Münâfikûn, 10)

Ancak bu durumda iş işten geçmiş olacağı için, aynı âyet-i kerîmede Allâh Teâlâ bu hakîkati bildirmenin yanında, kulun böyle demeden evvel ona verilmiş bulunan rızıktan infâk etmesini emreder.

İnfâkta Edeb

Zekât ve sadakada edeb çok mühimdir. Bilhassa veren, alana teşekkür hissiyâtı içinde olmalıdır. Çünkü onu farz olan bir borçtan kurtarıp ecre nâil eylemektedir. Verilen sadakalar aynı zamanda veren kişiye hastalık ve musîbetlere karşı birer siper-i sâikadır. Âyet-i kerîmede bu ibâdetin ehemmiyeti tebârüz ettirilmek için mecâzen: “Sadakaları Allâh alır!” (et-Tevbe, 104) buyurulmaktadır.

Sadaka verirken dikkat edilecek edebi Kur’ân-ı Kerîm şöyle belirliyor:
“Ey îmân edenler! Allâh’a ve âhıret gününe inanmadığı halde malını gösteriş için harcayan kimse gibi, başa kakmak ve incitmek sûretiyle yaptığınız hayırlarınızı boşa çıkarmayın! (Sadakalarınızı imhâ etmeyin!)“ (el-Bakara, 264)

Bu âyetlerde hayır ve hasenâtta bulunmak teşvîk edilmekle birlikte, hayır işlerken riâyet edilmesi gereken edeb açık bir şekilde anlatılmaktadır. Yâni kalb kırarak, fakîri küçümseyerek, eziyet ederek ve başa kakarak yapılan bir hayrın Allâh indinde hiçbir değeri yoktur. Doğrusu böyle hayırlar, kulu azâba dûçâr eden ağır cürümlerdendir. Çünkü kalbler nazargâh-ı ilâhîdir.

Mevlânâ Hazretleri:
“Sen varlığını, malını, mülkünü güzel bir şekilde infâk et de bir gönül al! Ki o gönlün duâsı mezarda, o kapkara gecede sana ışık versin, nûr olsun!..” buyurur.

Bu husûsdaki en güzel edeb, sağ elin verdiğini sol eline bile farkettirmemek tarzında milletimizin darb-ı meselleştirdiği bir ölçüdür ki, hadîs-i şerîfdeki ifâdeye nazaran Arş’ın gölgesi altında bulunacak olan kimseler bu şekilde infâk edenlerdir. Ecdâd, bu verişin en güzel nümûnelerini sergilemiştir. Nitekim bu husûsda Fâtih Sultan Mehmed Han’ın şefkat tevzî eden vakfiyelerinden bir kısmı şöyledir:
“Ben ki İstanbul fâtihi Allâh’ın âciz kulu Fâtih Sultan Mehmed; alın terimle mâliki bulunduğum 136 dükkânımı aşağıdaki şartlar muvâcehesinde vafkeyledim:
Külliyemde binâ ve inşâ eylediğim aşhânede şehîdlerin hanımları, yetîmleri ve İstanbul fukarâsı için yemek yapılsın! Ancak yemek yemeye veya almaya gelemeyen mâzeretlilerin yemekleri, hava karardıktan sonra kapalı kaplar içinde gözlerden ırak olarak evlerine götürülsün!..”

Vakfiyede görüldüğü gibi Fâtih Sultan Mehmed Han, toplumun korunmaya muhtaç fertleri için en hassas edeb ölçüleriyle kâideler koymuştur. Pâdişâhı böyle bir edeb sergileyen cemiyetin fertleri de zekâtlarını bir zarf içinde câmîlerdeki zekât taşlarına bırakırlar, muhtaçlar da oradan vereni görmeksizin ihtiyaçları kadar alırlardı.

*

Dînin asıl gâyesi, Allâh’ın birliğini tasdîkden sonra güzel insan, zarîf insan, derin insan yetiştirmek ve bu sûretle huzûrlu bir cemiyet ortamı husûle getirmektir. Bu olgunlaşma da ancak gönülde tezâhür eden şefkat ve merhamet hissi ve onun en güzel bir tezâhürü olan zekât ve infâk ile mümkündür. Bir mü’min yüreğinin, Rabbin bütün mahlûkâtını şefkat ve merhametle kuşatması îcâb eder.

Rabbimizin mülkünde yaşıyoruz. O’nun nîmetleri ile rızıklanıyoruz. Mâlî ibâdetlerde ihmalkârlık gösterenler düşünmüyorlar mı ki acabâ kimin malı, kimden esirgeniyor?

Sevmenin neticesi fedâkârlıktır. Seven, sevilene karşı sevdiği ölçüde fedâkârlık yapmayı zevk ve vazîfe olarak îfâ eder. Bu, âşığın mâşûkuna can vermesine kadar dayanır. Allâh’ın mahlûkâtına olan infâk, sevenin sevilene karşı en güzel bir muhabbet tezâhürüdür. Çünkü zekât ve sadakanın Allâh için verilmiş olmasındandır ki bunları “Allâh alır” tarzında bir ifâde vârid olmuştur. Nitekim âyet-i kerîmede buyurulur:
“Hiç şüphesiz ki Allâh, kullarının tevbesini kabûl eder, (ihlâsla, gönülden verdikleri) sadakaları (zekât ve infâkları) alır (geri çevirmez)!..” (et-Tevbe, 104)

Bu nükteyi ifâde için Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem- de:
“Muhtâca verilen zekât ve sadakaları önce Allâh alır, sonra fukarâya devreder!” buyurmuşlardır.

Bir başka hadîs-i şerîfde de Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-:
“Hisset (hasîslik)in kökü cehennemdedir!” buyurarak, zekât, sadaka, öşür ve infâk gibi mâlî ibâdetleri cimrilik sâikıyla îfâ etmeyenler hakkında ne düşündürücü bir îkâzda bulunmuştur…

Yâ Rab, merhametin bütün tezâhürleri gönül hayâtımızın tükenmez hazînesi olsun! Âmîn!

Balıkesir İftar Menüsü

  • Çorba: Mercimek çorbası
  • Ara sıcak: Peynirli su böreği
  • Ana yemek: Balıkesir Keşkeği
  • Yan: Cacık
  • Tatlı: Höşmerim
  • İçecek: Komposto / su

Ana Yemek Tarifi: Balıkesir Keşkeği

Malzemeler (6–8 kişilik):

  • 2 su bardağı aşurelik buğday
  • 600–800 g kemikli kuzu eti (alternatif: tavuk)
  • 1 yemek kaşığı tereyağı
  • Tuz
  • Üzeri için: 2 yemek kaşığı tereyağı + 1 tatlı kaşığı kırmızı toz biber (isteğe bağlı)

Yapılışı:

  1. Buğdayı yıkayıp 6–8 saat (tercihen bir gece) suda beklet.
  2. Buğdayı tencereye al, üzerini 4–5 parmak geçecek kadar su ekle. Eti ilave et.
  3. Buğday iyice yumuşayıp et lif lif ayrılana kadar kısık-orta ateşte pişir (gerektikçe sıcak su ekle).
  4. Eti kemikten ayır, tekrar tencereye al. Buğdayla birlikte tahta kaşıkla döverek/ezerek keşkeği kıvamlandır.
  5. Tuzunu ve 1 yemek kaşığı tereyağını ekle.
  6. Serviste üzerine kızdırılmış tereyağı gezdir; isteyen kırmızı biberle tamamlasın.

Konya İftar Notu

Konya sofrasında geleneksel “tahin–pide” ikilisi: çifte kavrulmuş tahin üzerine pekmez dökülür, karıştırılır; pideyle banılarak tüketilir.

İmsak ve İftar Vakitleri (16 Ramazan 1447 / 6 Mart 2026 Cuma)

Konya ve Merkez İlçeler

Merkez ilçeler (Selçuklu–Meram–Karatay) için pratikte il merkezi vakitleri esas alınır.

  • Konya: İmsak 05:48 – İftar (Akşam) 18:55.

Çevre iller ve büyükşehirlerden seçme

  • Ankara: İmsak 05:45 – İftar 18:52.
  • İstanbul: İmsak 06:00 – İftar 19:07.
  • İzmir: İmsak 06:09 – İftar 19:16.
  • Antalya: İmsak 05:56 – İftar 19:03.
  • Balıkesir: İmsak 06:05 – İftar 19:12.

Dünyadaki önemli kentlerden seçme

  • Mekke: İmsak 05:24 – İftar 18:34.
  • Medine: İmsak 05:24 – İftar 18:33.
  • Bakü: İmsak 05:37 – İftar 18:44.
  • Kudüs: İmsak 04:40 – İftar 17:47.
  • Tahran: İmsak 05:03 – İftar 18:10.
  • New York: İmsak 04:52 – İftar 17:59.
  • Londra: İmsak 04:24 – İftar 17:59

 

Ramazan’ın 11. Gününde Namaz, İnfak Ve Merhamet Çağrısı

Mübarek Ramazan’ın 11. gününde Kur’ân’ın infak çağrısı, Resûlullah’ın (S.A.V.) yoksulun ve mazlumun derdiyle dertlenmeyi “cihat sevabı” ile buluşturan müjdesi ve ümmetin dirliği için edilen dua, kalbi ibadetten hayata taşıyan bir istikamet çiziyor. Bu sayfada; İbrahim Suresi’nden infakın ahlâkını, Buhârî’de yer alan hadis-i şeriften sosyal merhametin değerini; Abbad bin Bişr’in (R.A.) adanmışlığından Şah-ı Nakşbend’in (k.s.) ölçülü irfanına uzanan örneklerle Ramazan’ın 11. gününü anlamlandırıyoruz.

Ayet

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla:
“İman eden kullarıma söyle: Namazı dosdoğru kılsınlar; ne alışverişin ne de dostluğun fayda vermeyeceği gün gelmeden önce, kendilerine rızık olarak verdiklerimizden Allah yolunda gizlice ve açıktan harcasınlar.”
Allah (C.C.) ne güzel buyurdu.
(İbrahim Suresi, 31. Ayet)

Hadis

Allah’ın Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:
“Dul bir kadının veya bir fakirin işi için koşturan kimse, Allah yolunda cihad eden; yahut geceyi namazla, gündüzü oruçla geçiren kimse gibidir.”
Allah’ın Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) ne güzel buyurdu.
(Buhârî, Nafaka, 1)

Dua

Allah’ım! Kederden ve üzüntüden, acizlikten, tembellikten, cimrilikten, korkaklıktan, borç yükünden ve insanların kahrından sana sığınırım.
Âmin.

Allah’ım, Sen Melik’sin, Hayy u Kayyûm’sun. Kendinden başka ilâh olmayan apaçık bir Hak’sın.

Sen benim Rabbimsin, beni Sen yarattın. Ben Sen’in kulunum, ezelde Sana verdiğim sözümde ve vaadimde hâlâ gücüm yettiğince durmaktayım. İşlediğim kusurların şerrinden sana sığınırım.

Bana lutfettiğin nimetleri yüce huzurunda minnetle anar, günahımı itiraf ederim. Benim günahlarımı affet; şüphe yok ki günahları Sen’den başka affedecek yoktur.

Allah’ım, Sen’in kendini hamdettiğin şekilde Sana çokça ve dâimâ hamd olsun; bütün mahlûkâtının yapmasını hak ettiğin hamdlerin kat kat fazlasıyla, yüzünün celâline ve kudretinin azametine yaraşır şekilde her an ve her nefes ilmindeki şeyler adedince Sana hamd olsun, ey Yüce Mevlâ’mız.

Yarattıkları sayısınca, kendisinin râzı olacağı kadar, arşının ağırlığınca, bitip tükenmeyen kelimeleri adedince ve ilminin çokluğu nisbetinde ben Allah’ı ulûhiyyet makamına yakışmayan sıfatlardan tenzih eder ve O’na hamdederim.

Abbad Bin Bişr (R.A.)

Künyesi: Ebû Bişr, Ebû’r-Rabî’
Doğum: 589, Medine
Vefat: H. 13 / M. 634

Hz. Abbad (r.a.), Ensar’ın ileri gelenlerindendi. Mus‘ab bin Umeyr’in (r.a.) vesilesiyle İslam’la şereflendi. Bedir, Uhud ve Hendek başta olmak üzere Resûlullah (S.A.V.) ile birlikte bütün gazvelere iştirak etti; cihat meydanlarında büyük fedakârlıklar gösterdi.

Sahabiler, savaş zamanlarında Peygamber Efendimiz’i (S.A.V.) muhtemel tehlikelere karşı korumak için nöbet tutarlardı. Abbad bin Bişr (r.a.) de Resûlullah’ın muhafızlarından biriydi. Uykusuz ve yorgun olduğu anlarda dahi bu hizmeti aksatmaz; gönüllü olarak Efendimiz’in (S.A.V.) muhafızlığını yapardı.

Resûlullah (S.A.V.), bazı önemli vazifelerde Hz. Abbad’ı görevlendirirdi. O da emirleri eksiksiz yerine getirir, üstlendiği hizmeti başarıyla ifa ederdi. Umre seferinde bir süvari birliğinin başında müşriklerin hareketlerini gözetlemek ve keşif yapmak üzere görevlendirildi. Bir defasında da Benî Mustalık kabilesine Kur’an öğretmek ve zekât toplamakla vazifelendirildi.

Hz. Abbad’ın sabahlara kadar ibadetle geçirdiği geceler çoktu. Bir gece Peygamberimiz (S.A.V.), Hz. Aişe’nin (r.a.) evinde namaz kılarken mescitten Hz. Abbad’ın sesini işitti. İbadete olan iştiyakını görünce, “Allah’ım, Abbad bin Bişr’e rahmet et!” diye dua buyurdu.

Abbad bin Bişr (r.a.), namazlarını büyük bir huşû içinde eda eder; kıldığı namazın “son namaz”ı olabileceğini düşünürdü. Müslümanları şiirleriyle zemmeden ve aleyhte kışkırtıcılık yapan Ka‘b bin Eşref’in etkisiz hâle getirilmesinde görev alan fedailer arasında da yer aldığı rivayet edilir. Bu gayreti sebebiyle Resûl-i Ekrem’in (S.A.V.) dualarına mazhar olmuştur.

Ömrünün büyük kısmı Peygamber Efendimiz’in (S.A.V.) yanında geçti. Geceleri harp sahasında Resûlullah’ın çadırını bekler, sabah olunca herkesten önce cihad meydanına koşardı. Cesur, fedakâr ve ibadete düşkün bir sahabiydi; sahabe arasında “İmam” ve “Kur’an dostu” olarak tanınırdı.

Şehadeti çok arzulayan Hz. Abbad’ın (r.a.) bu muradı, Yemâme Savaşı’nda kabul olundu. Şehit olmadan bir gün önce Ebû Saîd el-Hudrî’ye (r.a.) şöyle dedi:
“Ey Ebû Saîd! Bu gece rüyamda göklerin bana açıldığını, sonra tekrar kapandığını gördüm. İnşallah bu, şehit düşmeme alamettir…”

Savaş başlayınca kahramanca ileri atıldı ve Ensar’a seslendi:
“Ey Ensar! Kılıçlarınızın kınlarını kırın ve bir tarafa ayrılın.”
Bu çağrı üzerine Ensar’dan 500 sahabi ayrıldı. Hz. Abbad (r.a.) onlarla birlikte Müseylimetü’l-Kezzâb’ın bahçesine kadar ilerledi. Şiddetli çarpışmada birçok sahabiyle birlikte o da şehit düştü. Vücudu ağır yaralar içindeydi; onu bedenindeki bir alametten tanıdılar.
Allah ondan razı olsun.

Şah Nakşbend Muhammed Bahâüddin Buhârî (k.s.)

Hilye-i Pâk-i Şâh-ı Nakşbend

Uzun boylu, buğday tenli, güzel yüzlüydü. Sakalı büyük, boynu uzuncaydı; boynu nur gibi parlardı. Heybetli, tatlı dilli ve güzel sözlüydü. Halk içinde bulunsa da gönlü daima Hakk ile meşguldü. Türk illerinin saygın mürşidiydi.

Şâh-ı Nakşbend hazretleri, kendisine kadar “Hâcegân Yolu” olarak anılan yolu “Nakşbendî” ismiyle meşhur eden büyük kolbaşıdır. Doğdukları yer, kendilerine nisbetle “Kasr-ı Ârifân” diye anılmıştır. “Nakşbend” lakabının kaynağı kesin olarak bilinmemekle birlikte, yolun “hafî zikir” ve “rabıta” esasına dayanmasıyla ilişkilendirilir. “Şâh” ifadesi ise “gönül sultanı” manasında bir saygı unvanıdır.

Şâh-ı Nakşbend, 718 Muharrem’inde (1318 Nisan’ında) Kasr-ı Hinduvân’da doğdu. İlk üstadı, dedesinin ve babasının şeyhi olan Muhammed Baba Simâsî’dir. Doğumunu “Bu evden bir er kokusu geliyor” diyerek müjdeleyen; onu üç günlükken manevi evlatlığa kabul edip terbiyesini halifesi Emîr Külâl’e havale eden de odur. Manevî emanetini aldığı mürşidi ise Emîr Külâl hazretleridir.

Maneviyat yoluna girmeden önce dinî ilimler tahsili için bir süre Semerkand’a gitti; on sekiz yaşında tahsilini tamamlayarak memleketine döndü ve evlendi. “Hâcegân Yolu”nda gizli zikre verilen önem, zamanla farklı usullerle mezcedilmiş; Şâh-ı Nakşbend hazretleri ise gizli zikre meyli sebebiyle bu çizgiyi kuvvetle temsil etmiştir. Emîr Külâl, onun halindeki yükselişi görerek kendisine icazet vermiş; “Himmet kuşun beni geçti” diyerek irşada mezun kılmıştır.

İcazetten sonra yedi yıl Arif Dikgirâni’nin dergâhında sohbetlere devam etti; ardından on iki yıl kadar Yesevî meşrepli şeyhlerden Kusem Şeyh ile Halil Atâ’nın sohbetlerinde bulundu. Dünya işlerinden soğuyup Buhârâ köylerinden Ziverton’a yerleştiği dönemler de olmuştur. Herat, Merv, Nişâbur gibi beldelere seyahat etti; etrafında geniş bir mürid ve muhib halkası oluştu.

Şeyhi Emîr Külâl’in vefatında (771/1370) müridlerine, Muhammed Bahâeddin’e bağlanmalarını vasiyet ettiği nakledilir. Üç defa hac maksadıyla Hicaz’a gitti. Hac dönüşlerinde Bağdat ve Merv’e uğrayıp Buhârâ’ya döndü; vefatına kadar irşad hizmetini Buhârâ’da sürdürdü. 791/1389 yılında doğdukları Kasr-ı Ârifân’da, 73 yaşında hastalanıp Hakk’a yürüdü.

Mütevazı bir hayat yaşayan Şâh-ı Nakşbend hazretleri; haramlardan titizlikle sakınır, ruhsat yerine azîmeti tercih ederdi. Misafirlerine ikramdan hoşlanır, hediyeye hediye ile karşılık vermeye çalışırdı. Mahlûkatın tümüne şefkatle bakar; Nakşîlikte en büyük kerametin “kerameti gizlemek” olduğunu vurgulardı. Kendisine “Niçin az keramet zuhur ediyor?” diye soranlara, “Bunca günah yüküne rağmen ayakta durabilmekten daha büyük keramet mi arıyorsunuz?” diye cevap verdiği rivayet edilir.

Nefs konusunda, “Nefislerinizi kınayın; çünkü nefsini kınamasını bilen onun hile ve mekrini bilir” derdi. Kemal ve marifetin hasep ve nesep ile değil, iktisapla olduğuna inanır; “Silsile ile kimse bir yere ulaşamaz” sözüyle hakikatin hâl ve amelle tahakkuk edeceğine işaret ederdi. Hanefî mezhebine mensuptu. Tarikatı XIV. asırdan itibaren Osmanlı coğrafyasının muhtelif yerlerine yayılmış; Buhârâ’daki kabri uzun yıllar halk için bir manevi dayanak noktası olmuştur.
Kaddesallâhu sirrahu’l-azîz.

Osmanlı Menkıbeleri

Seyyid Yahyâ Efendi şöyle anlatır: Sultan Bâyezîd Han Camii avlusunda, oyma ustası Kefelizâde İbrâhim Halebî’nin dükkânında ilim ve irfan ehli kimseler toplanır, sohbet ederlerdi. Zaman zaman Mehmed Emîn Efendi de öğle namazından sonra dükkâna gelir, dostlarıyla kıymetli sohbetler yapardı.

Bir gün, faziletleriyle anılan bir kâdı, dükkâna geldi ve kâdıaskerin kendisine dargın olduğu için bir göreve tayin edilmesi gerektiği halde “Ben kâdıasker olduğum müddetçe sana kadılık vermem!” diye yemin ettiğini ağlayarak anlattı. Oradakiler bu duruma üzüldüler.

Mehmed Emîn Efendi, bir müddet başını öne eğip murakabeye daldı. Ardından dükkân sahibine, mağdur kâdıya verilmek üzere bir dua yazdırdı ve kâdıya, “Üzerinde taşı” dedi. Sonra da “Doğruca kâdıasker efendiye git” buyurup onu gönderdi.

İki-üç saat sonra kâdı sevinçle geri geldi: Kâdıaskerin huzuruna girince tavrının birden değiştiğini, kâtibi çağırıp kendisi için uygun bir yer arattığını; “Şu anda çektiğim sıkıntıyı bilmezsin” diyerek tayinini derhal yaptırdığını anlattı. Mehmed Emîn Efendi yazdırıp verdiği duayı geri aldırıp silinmesini istedi. Kefelizâde İbrâhim Halebî ise daha sonra o duayı tekrar yazmak için defalarca denediğini, fakat bir türlü yazamadığını; bunun Mehmed Emîn Efendi’nin kerametlerinden olduğunu anladığını ifade eder.

Mehmed Emîn Efendi’nin hâlini halktan gizlediği; talebelerini de bu edep üzere yetiştirdiği nakledilir. Ayrıca Ebû Eyyûb el-Ensârî (r.a.) türbesinde bir süre türbedarlık yaptığı, ziyaretçilerin hâllerini uygun görmeyip ayrıldığı; Kâbe’de Rükn-i Yemânî’de ve farklı beldelerde Hızır (a.s.) ile görüştüğünün rivayet edildiği aktarılır.

🌙 Trabzon İftar Menüsü Önerisi

🥣 Başlangıç
  • Yayla Çorbası

  • Turşu kavurması (Karadeniz usulü)

  • Mevsim salata

🍽️ Ana Yemek

  • Akçaabat Köfte (Trabzon’un simgesi)

  • Karadeniz pidesi

  • Pirinç pilavı

🍰 Tatlı

  • Trabzon Hurması Tatlısı
    veya

  • Fırın sütlaç

🥤 İçecek

  • Ayran

  • Komposto (vişne veya kayısı)


🍖 Akçaabat Köfte Tarifi (Orijinaline Yakın Ev Usulü)

🛒 Malzemeler
  • 600 gr orta yağlı dana kıyma

  • 1 su bardağı bayat ekmek içi (ufalanmış)

  • 3 diş sarımsak (rendelenmiş)

  • 1 tatlı kaşığı tuz

  • 1 çay kaşığı karabiber

  • 1 çay kaşığı kırmızı toz biber

  • 1 çay kaşığı karbonat

  • 1 tatlı kaşığı sirke

Not: Gerçek Akçaabat köftede soğan kullanılmaz.


👩‍🍳 Yapılışı

  1. Kıymayı geniş bir kaba alın.

  2. Ekmek içi, sarımsak ve baharatları ekleyin.

  3. Karbonatı sirkeyle köpürtüp karışıma ilave edin.

  4. En az 10 dakika iyice yoğurun (kıvam çok önemli).

  5. Streçleyip buzdolabında en az 2 saat dinlendirin.

  6. Uzun, yassı köfteler şekillendirin.

  7. Mangalda ya da döküm tavada yüksek ateşte pişirin.


🔥 Püf Noktası

  • Köfteyi fazla çevirmeyin.

  • Izgara/mangal tadı için mümkünse döküm tava kullanın.

  • Yanında köz biber ve domatesle servis edin.

Aşağıdaki vakitler 1 Mart 2026 Pazar (11 Ramazan 1447) içindir. Türkiye şehirlerinde İmsak / İftar (Akşam); yurt dışı merkezlerde Fajr / Maghrib yerel saatleri verilmiştir.

Konya Ve Çevre İller

Şehir İmsak İftar
Konya 05:55 18:50
Aksaray 05:49 18:43
Karaman 05:52 18:47
Niğde 05:46 18:41
Mersin 05:47 18:42
Antalya 06:03 18:58

Türkiye Büyükşehirleri

Şehir İmsak İftar
İstanbul 06:08 19:02
Ankara 05:53 18:47
İzmir 06:16 19:11
Bursa 06:08 19:02
Adana 05:44 18:39
Gaziantep 05:36 18:31
Diyarbakır 05:24 18:19

Dünyanın Önemli Merkezleri

Merkez Fajr Maghrib
Mekke 05:25 18:25
Medine 05:26 18:25
Kudüs 04:46 17:37
Kahire 04:56 17:55
Londra 04:55 17:48
Paris 06:25 18:34
Moskova 05:34 18:02
Tokyo 04:48 17:37
New York 05:04 17:48

Mübarek Ramazan’ın 10. Günü | İyilik et, infak et ve incitme

Ramazan’ın 10. günü, yalnızca açlığın ve susuzluğun değil; kalbin terbiyesinin, iyiliğin sürekliliğinin ve infakın hikmetinin daha derinden hissedildiği bir vakittir. Bugün, Kur’an’ın “Allah yolunda harcayın” çağrısı ile merhameti somutlaştıran bir ahlâk ufkuna davet ediliyoruz. Bir yanda Bakara Suresi’nden iyilik ve paylaşımın ölçüsünü hatırlatan ayet, diğer yanda Efendimiz’in (S.A.V.) insan ilişkilerine incelik kazandıran hadis-i şerifi; Ramazan’ın ruhunu hayata taşımamız için güçlü bir rehber sunuyor. Bu özel günde, dua ile mazlumların yarasına ortak olurken; Hz. Saîd bin Zeyd’in (R.A.) sahabe vakarından, Emir Külâl’in (K.S.) irfan çizgisinden ve Alvarlı Lütfi Efe’nin “incitme” nasihatinden ilhamla, kalp kırmayan bir dil ve şefkatli bir hayat için yeniden niyet tazeliyoruz.

Ayet

Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla.
“Mallarınızı Allah yolunda harcayın. Kendi kendinizi tehlikeye atmayın. İyilik edin. Şüphesiz Allah iyilik edenleri sever.”
(Bakara Suresi, 2/195)

Hadis

Allah’ın Rasulü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:
“Allah için size sığınan kimseye sığınak olun. Allah için isteyen kimseye verin. Sizi davet edene icabet edin; size bir iyilik yapana karşılığını verin. Eğer onun karşılığını verecek bir şey bulamazsanız, karşılıkta bulunduğunuza kanaat getirinceye kadar ona dua edin.”
(Ebu Davud, Zekât, 38)

Dua

Halim ve yüce olan Allah’dan başka ilah yoktur. Yüce arşın Rabbi olan Allah’tan başka ilah yoktur. Yüce arşın, yerin ve yedi kat göklerin Rabbi olan Allahdan başka ilah yoktur. Allahım! Bizi ahiret azabından ve dünyanın bütün belalarından koru. Dünyanın ve ahiretin şerrini bizden uzaklaştır. Kıyamet günü Hz. Peygamber (S.A.S.)’in şefaatiyle bizi rızıklandır. Ey kalpleri istediğine çeviren! Bizim kalblerimizi de dinine ve sana itaata çevir. Ey merhamet edenlerin en merhametlisi! Rahmetinle ve peygamberlerin efendisinin hürmetine duamızı kabul et.

Amin

Ebedi olan Allahı tesbih ederim. Biricik olan Allah’ı tesbih ederim. Tek ve her şeyin muhtaç bulunduğu Allah’ı tesbih ederim. Semayı direksiz yücelten Allah’ı tesbih ederim. Yeri donmuş su üzerine yapan Allah’ı tesbih ederim. Mahlukatı yaradan ve onları teker teker sayan Allah’ı tesbih ederim. Rızıkları taksim eden ve kimseyi unutmayan Allah’ı tesbih ederim. Doğmayan, doğurmayan, kendisinin dengi olmayan Allah’ı tesbih ederim

Hz. Saîd Bin Zeyd (R.A.)

Hz. Saîd bin Zeyd (R.A.), 600 yılı civarında Mekke’de doğmuştur. Nesebi, Peygamber Efendimiz (S.A.V.) ile Kâ’b bin Lüey’de birleşir. Cahiliye döneminde dahi puta tapmamış; tevhid inancına bağlılığıyla tanınmıştır. Babası Zeyd bin Amr, Allah’ın varlığı ve birliğine iman eden, kız çocuklarının diri diri gömülmesine ve putperestliğe şiddetle karşı duran hanif bir şahsiyetti. Bu atmosferde yetişen Saîd bin Zeyd’in İslam’la buluşması da kolay olmuştur.

Peygamber Efendimiz’in (S.A.V.) davetini duyar duymaz, henüz 19–20 yaşlarındayken hiçbir tereddüt göstermeden iman etmiş; eşi Fâtıma (Hz. Ömer’in kardeşi) ile birlikte ilk Müslümanlar arasında yer almıştır. Ayrıca Hz. Ömer (R.A.) ile amca çocuklarıdır. Hz. Ömer’in de Saîd’in kız kardeşi Atîke ile evli olduğu rivayet edilir.

Kaynaklarda, Hz. Ömer’in (R.A.) Peygamber Efendimiz’e (S.A.V.) zarar vermek niyetiyle yola çıktığı gün, “Kardeşin Müslüman oldu; önce oraya git” denilerek yönlendirildiği evin, Hz. Saîd bin Zeyd’in evi olduğu aktarılır. Bu evde Kur’an tilavetini dinleyen Hz. Ömer’in kalbi yumuşamış ve İslam’ı kabul etme süreci başlamıştır.

Hz. Saîd bin Zeyd’in künyesi Saîd bin Zeyd bin Amr; lakapları ise Ebu A‘ver ve Ebu Sevr olarak zikredilir. Onun rivayet ettiği hadisler arasında, Resûl-i Ekrem’in (S.A.V.) Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer ve Hz. Osman ile Uhud Dağı’na çıktığı; Uhud’un sarsılması üzerine Efendimiz’in “Dur ey Uhud! Üzerinde bir peygamber, bir sıddîk ve iki şehid vardır” buyurduğunu bildiren rivayet de yer alır. Annesinin adı Fâtıma binti Bâce olarak kaydedilir.

Babası Zeyd bin Amr’ın, Suriye taraflarında Hz. İbrahim’in dinini sürdüren haniflerle tanıştığı; “Benim Rabbim İbrahim’in Rabbidir, dinim İbrahim’in dinidir” diyerek tevhid üzere yaşadığı da kaynaklarda anlatılır.

Hz. Saîd bin Zeyd (R.A.), Hz. Osman’ın (R.A.) şehadetiyle başlayan fitne dönemlerine şahit olmuş; duası kabul olan sahabilerden sayıldığı için insanlar onu incitmekten çekinmiştir. Rivayet edilen bir olayda, bir kadının arazisine tecavüz ettiği iddiasıyla şikâyette bulunması üzerine, Hz. Saîd “Haksız yere bir karış toprağı gasp edenin boynuna kıyamet günü yedi kat yer dolanır” ikazını hatırlatmış; “Allah’ım, eğer bu kadın yalan söylüyorsa gözleri kör olmadan canını alma ve kuyusunu ona mezar eyle” diye dua etmiştir. Rivayete göre kadın daha sonra kör olmuş ve yürürken kuyuya düşerek hayatını kaybetmiştir.

Hz. Saîd bin Zeyd (R.A.), diğer Müslümanlar gibi müşriklerin zulmüne maruz kalmış; Bedir Savaşı hariç Peygamber Efendimiz (S.A.V.) ile birlikte gazvelere katılmıştır. Efendimiz’in yakınında bulunmaya büyük gayret göstermiş, 48 hadis rivayet etmiştir. Süryanice bildiği; Resûlullah’ın yazı işlerinde ve bazı mektuplara cevap hazırlanmasında yardımcı olduğu da aktarılır.

Hz. Ömer’in (R.A.) hilafet dönemini görmüş, şehadetine de şahit olmuştur. Hz. Ömer’in şehadetiyle İslam ümmetinde büyük bir gedik açıldığını, bunun kolay kolay kapanmayacağını ifade ederek onun İslam tarihindeki eşsiz yerini vurguladığı nakledilir. Şam’ın kuşatılması ve fethi süreçleri ile Yermük Muharebesi gibi önemli hadiselerde bulunduğu da rivayetler arasındadır.

Zühd ve takvasıyla tanınan Hz. Saîd bin Zeyd (R.A.), makam ve mevkie meyletmemiş; görev verildiğinde ise hakkıyla yerine getirmiştir. 671 yılında Medine yakınlarındaki Akik’te vefat etmiş; cenazesi Sa’d bin Ebî Vakkas tarafından yıkanıp kefenlenmiş, cenaze namazını Abdullah bin Ömer kıldırmıştır.

Allah ondan razı olsun.

Fahreddin Er-Râzî

Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn er-Râzî et-Taberistânî (ö. 606/1210)
Kelâm, felsefe, tefsir ve usûl-i fıkıh alanlarındaki çalışmalarıyla temayüz eden Eş‘arî çizgide bir âlimdir.

Hayatı ve İlmi Yolculuğu

Tercih edilen rivayete göre Fahreddin er-Râzî, 25 Ramazan 543 (6 Şubat 1149) tarihinde Büyük Selçuklu Devleti’nin başşehri Rey’de doğdu (544’te doğduğu da nakledilir). Bekrî, Teymî ve Kureşî nisbeleri, Arap asıllı bir aileye mensubiyetine işaret eder. Kaynaklarda “İbnü’l-Hatîb” veya “İbn Hatîbü’r-Rey” diye de anılsa da daha çok Fahreddin er-Râzî ismiyle meşhur olmuştur. Şâfiî ve Eş‘arî literatürde “İmâm” unvanıyla zikredilir.

İlk hocası, Begavî’nin yanında yetişmiş olan babası Ömer’dir. On altı yaşındayken babasının vefatı üzerine Simnân’a giderek Kemâleddin es-Simnânî’nin ders halkasına katıldı. Ardından Rey’e döndü; İşrâkî filozof Sühreverdî el-Maktûl’ün hocalarından Mecdüddin el-Cîlî’den kelâm ve felsefe tahsil etti. Cîlî ile birlikte gittiği Merâga’da da eğitimini sürdürdü. Üstün zekâsı, güçlü hâfızası ve çalışma azmi sayesinde kısa sürede temayüz etti.

Râzî’nin şöhret kazanmasında ilmî seyahatlerinin önemli payı vardır. Cürcân, Tûs, Herat, Hârizm, Buhara, Semerkant, Hucend, Belh, Gazne ve bazı Hint beldeleri başlıca uğrak merkezleridir. Hârizm’de Mu‘tezilî âlimlerle yaptığı münazaralar sonrası çıkan hadiseler sebebiyle oradan ayrılarak Rey’e dönmek zorunda kaldığı aktarılır. Daha sonra Mâverâünnehir’de, kendi eserlerinin de okutulduğu bazı medreselerin bulunduğu bölgeleri dolaştı; Serahs’ta meşhur tabip Abdurrahman b. Abdülkerîm ile tanışarak dostluk kurdu ve İbn Sînâ’nın el-Kânûn’u üzerine onun için bir şerh kaleme aldığı kaydedilir.

Buhara’da Hanefî âlimlerinden Şerefüddin el-Mes‘ûdî, Radıyyüddin en-Nîsâbûrî ve Rükneddin el-Kazvînî ile fıkhî meseleler; Nûreddin es-Sâbûnî ile itikadî konular üzerinde münazaralar yapmış, ayrıca Bâtınîler ve Kerrâmîler’le tartışmaları geniş yankı uyandırmıştır. Bazı kaynaklarda Râzî’nin Belh’te iken Bahâeddin Veled’i şehirden çıkarılmasına sebep olduğu ileri sürülse de bu doğru görülmez; zira Bahâeddin Veled’in Belh’ten ayrılışı (616/1219), Râzî’nin vefatından sonradır.

Râzî, Horasan’da Alâeddin Tekiş ve oğlu Muhammed, Gūr sultanları Gıyâseddin ve Şehâbeddin gibi siyaset adamlarından iltifat görmüştür. İran, Türkistan, Afganistan ve Hindistan bölgesindeki seyahatlerinin ardından 600/1203’te Herat’a yerleşti. Ömrünün kalan kısmını büyük ölçüde Herat’ta geçirerek bir yandan eser telif etti, diğer yandan sayıları 300’ü aştığı belirtilen talebe yetiştirdi.

Râzî, 1 Şevval 606 (29 Mart 1210) tarihinde Herat’ta vefat etti. Kerrâmîler tarafından zehirletildiği de rivayet edilir. Kabriyle ilgili olarak, vasiyeti gereği Herat yakınlarındaki Muzdâhân civarına defnedildiği; başka bir rivayette ise aslında evine gömüldüğü ve Muzdâhân’da defnedilmiş gibi gösterildiği kaydedilir.

İlmi Şahsiyeti ve Etkisi

Üstün zekâ, güçlü hâfıza ve etkili hitabetiyle tanınan Fahreddin er-Râzî, VI. (XII.) yüzyılın en güçlü düşünürleri arasında kabul edilir. Kelâm, tefsir, fıkıh usulü, Arap dili, mantık, felsefe, astronomi, tıp ve matematik gibi pek çok alanda eser vermiş; bu sebeple “allâme” unvanıyla da anılmıştır. Rivayete göre İmâmü’l-Haremeyn el-Cüveynî’nin eş-Şâmil’i, Gazzâlî’nin el-Müstaṣfâ’sı ve Ebü’l-Hüseyin el-Basrî’nin el-Mu‘temed’ini çocuk yaşlarda ezberlemesi, hâfızasının kuvvetine delil olarak gösterilir.

Talebeleri arasında Kutbüddin el-Mısrî, Esîrüddin el-Ebherî, Tâceddin el-Urmevî, Sirâceddin el-Urmevî gibi isimler zikredilir; soyundan da bazı âlimlerin yetiştiği belirtilir. Hitabet gücü sayesinde münazaralarda etkili olduğu, Ehl-i sünnet çizgisine intisap edenlerin sayısında rol oynadığı nakledilir. Fikrî mücadelesi daha çok Mu‘tezile, Kerrâmiyye, Felâsife ve Bâtıniyye’ye yönelmiştir. Şiî olduğu iddiası ise isabetli görülmez; zira Şiî ve Bâtınî görüşlere yönelik sert eleştirileri bilinmektedir.

Tefsir ve Kelâmda Râzî

Râzî’nin en belirgin temayüz alanları tefsir ve kelâmdır. Tefsirinde dirâyet yöntemini güçlü biçimde kullanmış, döneminin ilim birikimini yorumuna taşımış ve kendisinden sonraki müfessirler üzerinde kalıcı bir etki bırakmıştır. En meşhur eseri, Mefâtîḥu’l-ġayb (et-Tefsîrü’l-kebîr), hem övgü hem eleştiri alan hacimli bir külliyat olmuştur.

Kelâmda ise Râzî, felsefe ile kelâmın meselelerini aynı metin içerisinde ele alarak “felsefî kelâm” döneminin öncü isimlerinden sayılır. Kaynaklar, ömrünün sonlarına doğru kelâm ve felsefenin yöntemlerinin itikadî tatmin için yeterli olmayabileceği kanaatini daha fazla benimsediğini ve Kur’an’ın yöntemine dönmeye çağırdığını kaydeder.

Tasavvufla İlişkisi

Râzî’nin tasavvufa ilgisi olduğu; tefsirinde yer yer işârî yorumlara yer vermesi, “keşf ehli” vurgusu ve bazı sûfîlerle yazışmaları bu eğilime delil olarak gösterilir. Bununla birlikte belirli bir tarikata intisabı konusunda yeterli ve kesin bilgi bulunmadığı için, daha isabetli yaklaşım, onun tasavvufî düşünceye değer veren bir âlim olduğu yönündedir.

Alvarlı Efe’ye Göre “İnsan Olmak”

İnsan olmak kolay; insan kalmak ise zordur. Dünyaya “hiç ölmeyecekmiş gibi” sarıldığımız çağda, insani duyarlılığın zayıflaması, kalpleri kırmayı sıradanlaştırdı. Oysa düşeni kaldırmak, yarayı sarmak, mahcup olanı rencide etmemek; insanlığımızı azaltmaz, çoğaltır.

Alvarlı Lütfi Efe Hazretleri’nin “incitme” çağrısı tam da bu yüzden gündemimizden düşmemeli: Kalp, Rabbin evi gibidir. İnsan olmanın biricik kaydı, o evi yıkmamaktır.

Özetle: İnfak, iyilik ve merhamet; yalnız sofrada değil, dilde ve davranışta da tamam olur. “İnsan isen bir canı incitme” öğüdü, Ramazan’ın terbiyesini hayata taşımanın en sahih yoludur.

Çanakkale İftar Menüsü Önerisi

1) İftariyelik

  • Zeytin (özellikle Ezine yöresi), hurma
  • Ezine peyniri + domates–salatalık
  • Zeytinyağlı Ege otları (roka, radika, cibes) limonla

2) Çorba

  • Tarhana çorbası (Çanakkale köy mutfağında çok yaygın)

3) Ara Sıcak

  • Fırında peynirli patlıcan (Ezine peyniriyle)
    ya da
  • Zeytinyağlı kabak/enginar (mevsime göre)

4) Ana Yemek (Çanakkale Klasiği)

  • Tumbi (Biga/Çanakkale usulü etli-sebzeli güveç lezzetinde)

5) Pilav / Ekmek

  • Şehriyeli pirinç pilavı veya bulgur pilavı
  • Ramazan pidesi

6) Salata

  • Roka–domates–soğan salatası, zeytinyağı + limon

7) Tatlı

  • Peynir helvası (Çanakkale’nin en bilinen tatlısı)

8) İçecek

  • Hoşaf/komposto (üzüm veya kayısı), yanında su

Ana Yemek Tarifi: Çanakkale Usulü Tumbi

Kaç kişilik: 4–5
Süre: 60–75 dk

Malzemeler

  • 500–600 g kuşbaşı dana eti (tercihen döş/kol)
  • 2 yemek kaşığı zeytinyağı
  • 1 büyük kuru soğan (yemeklik)
  • 2 diş sarımsak (isteğe bağlı)
  • 2 adet patlıcan
  • 2 adet patates
  • 2 adet yeşil biber
  • 2 adet domates (veya 1 su bardağı domates rendesi)
  • 1 yemek kaşığı salça (domates)
  • 1 çay kaşığı karabiber
  • 1 çay kaşığı pul biber
  • 1–1,5 çay kaşığı tuz (eti pişirirken kontrollü)
  • 2–2,5 su bardağı sıcak su (etin cinsine göre)
  • Üzeri için: maydanoz (opsiyon)

Not: Patlıcanı acısına göre 15–20 dk tuzlu suda bekletip süzmek lezzeti toparlar.

Yapılışı

  1. Eti mühürleyin: Tencerede zeytinyağını kızdırın. Kuşbaşı eti ekleyip yüksek ateşte suyunu salıp çekene kadar kavurun.
  2. Soğanı ekleyin: Doğranmış soğanı ekleyip 4–5 dk pembeleştirin. Sarımsak kullanacaksanız bu aşamada ekleyin.
  3. Salça ve domates: Salçayı 1 dk kavurun, ardından domatesi ekleyip 3–4 dk pişirin.
  4. Baharat ve su: Karabiber–pul biberi ekleyin, sıcak suyu ilave edin. Kısık ateşte et yumuşayana kadar (yaklaşık 35–45 dk) pişirin.
  5. Sebzeler: Patates, patlıcan ve biberleri iri küp doğrayın. Et yumuşamaya yaklaşınca sebzeleri tencereye alın. Gerekirse az daha sıcak su ekleyin.
  6. Kıvam: Sebzeler pişip yemek “güveç” kıvamı alınca tuzunu ayarlayın.
  7. Servis: 5 dk dinlendirip maydanozla servis edin. Yanına pilav ve roka salatası çok yakışır.

İpucu

  • Daha “taş fırın” tadı isterseniz, yemeği son 10–15 dk fırın kabına alıp 200°C’de üstü hafif kızarana kadar tutabilirsiniz.

Aşağıdaki vakitler 28 Şubat 2026 Cumartesi (10 Ramazan 1447) içindir. Türkiye şehirlerinde İmsak/Akşam (İftar) saatleri Diyanet verilerinden; dünya şehirlerinde Fajr/Maghrib saatleri yerel saatle verilmiştir.

Konya + Tüm Komşu İller

İl İmsak İftar
Konya 05:56 18:49
Aksaray 05:50 18:42
Ankara 05:54 18:45
Eskişehir 06:04 18:55
Afyonkarahisar 06:04 18:56
Isparta 06:04 18:57
Antalya 06:04 18:57
Niğde 05:48 18:40
Karaman 05:54 18:46
Mersin 05:48 18:41

Büyük Şehirler

Şehir İmsak İftar
İstanbul 06:09 19:00
Ankara 05:54 18:45
İzmir 06:18 19:10
Bursa 06:09 19:00
Adana 05:45 18:38
Antalya 06:04 18:57
Gaziantep 05:37 18:30

10 Dünya Merkezi

Merkez İmsak (Fajr) İftar (Maghrib)
Mekke 05:28 18:24
Medine 05:27 18:23
Kudüs 04:46 17:36
Kahire 04:55 17:53
Dubai 05:27 18:20
Doha 04:42 17:35
Berlin 05:42 17:43
Saraybosna 04:50 17:34
Londra 04:57 17:39
New York 05:00 17:46

 

 

Mübarek Ramazan’ın 5. Günü | 23 Şubat 2026 Pazartesi | 5. Gün | İnfakla İyiliğe, İyilikle Diriliğe

Ramazan’ın beşinci günü, infakın yalnızca bir yardım değil, insanın kendi kalbini arındıran bir imtihan olduğunu hatırlatıyor. Sevdiğimiz şeylerden vazgeçebilmek, paylaşmayı bir yük değil bir şükür olarak görebilmek… İşte iyiliğin kapısı tam da buradan aralanıyor.

Bugün, Kur’an’ın “iyiliğe erişme” ölçüsünü, Peygamber Efendimizin (s.a.s.) merhameti toplumsal bir sorumluluğa dönüştüren sözlerini ve kalpleri birleştirmeye çağıran duayı yeniden hatırlıyoruz. Çünkü Ramazan; açın doyurulduğu, susuzun gözetildiği, kimsesizin kimsesi olunduğu ölçüde gerçek anlamını bulur.

Mübarek Ramazan’ın 5. günü: İnfakla iyiliğe, iyilikle diriliğe

Ramazan’ın beşinci günü, “sevdiğimiz şeylerden” vazgeçmeden iyiliğe erişilemeyeceğini hatırlatıyor. İnfak; yalnızca maddi paylaşım değil, kalbi arındıran ve toplumu ayakta tutan bir sorumluluk. Bugün, açın doyurulması, susuzun giderilmesi ve ihtiyaç sahibinin gözetilmesi üzerinden merhametin bir “hayat düzeni”ne dönüşmesini konuşuyoruz.

Ayet

“Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe asla erişemezsiniz. Her ne harcarsanız Allah onu bilir.”
(Âl-i İmrân Suresi, 3/92)

Hadis

“Bir mümin, aç bir mümini doyurursa Allah da onu cennet meyveleriyle doyurur. Bir mümin, susuz kalan bir mümine içirirse Allah kıyamet günü ona misk ile mühürlenmiş bir içecek sunar. Bir mümin, elbiseye ihtiyacı olan bir mümini giydirirse Allah da ona cennetin yemyeşil elbiselerinden giydirir.”
(Tirmizî, Kıyâmet, 18)

Dua

Allah’ım;
Ülkemize, milletimize ve ümmete dirlik verecek hayırlı idareciler nasip eyle. Kalpleri birleştir, gönüllere hidayet lütfet. Bize feraset ver; iyiliği çoğaltmayı, mazlumun yanında durmayı, doğru yolda sebatı kolaylaştır. Devletimize, milletimize ve ümmete ihsan ettiğin nimetlere şükürle yürümeyi nasip eyle.
Âmin.

Bugünün hatırlatması

İnfak, yalnızca “fazlasını vermek” değildir; insanın gönlünde değerli olanı Allah rızası için paylaşabilmesidir. Ramazan, bu bilinci büyüten bir mekteptir: Paylaşım arttıkça iyilik görünür olur; iyilik görünür oldukça umut güçlenir.

Zübeyir bin Avvâm (r.a.)

Hz. Zübeyir bin Avvâm (r.a.), 586 yılında Mekke’de dünyaya geldi. Annesi Safiyye binti Abdülmuttalib, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) halası; babası Avvâm ise Hz. Hatice’nin (r.a.) kardeşidir. Küçük yaşta yetim kalan Zübeyir (r.a.), 15 yaşındayken Hz. Ebû Bekir’in (r.a.) davetiyle İslam’la şereflendi; ilk Müslüman olanların dördüncüsü veya beşincisi olarak anılır.

Boylu poslu, güçlü ve cesur olduğu kadar; temiz ahlâkı, takvası, cömertliği ve merhametiyle de temayüz etmiş bir sahabiydi. Emanete riayetiyle meşhurdu; sahabeler en kıymetli eşyalarını gönül rahatlığıyla ona emanet ederdi.

İslam tarihinde müşriklere karşı ilk kılıç çeken sahabi olarak kayda geçen Hz. Zübeyir (r.a.) için Hz. Ali (r.a.), kılıcını işaret ederek, “Öyle bir kılıç ki, sahibi onunla daima Resûlullah’ı (s.a.v.) tehlikelerden uzaklaştırmıştır” buyurmuştur.

Geçimini ticaretle sağlayan Hz. Zübeyir (r.a.), zengin sahabeler arasında yer alsa da son derece sade yaşar, mütevazı giyinir ve hayatında Resûlullah’ı (s.a.v.) örnek alırdı. Cömertliği dilden dile dolaşır; fakir Müslümanların geçimini üstlenir, borç isteyenlere yardım eder, mücahitleri cihada hazırlamak için büyük gayret gösterirdi.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) onun hakkında, “Her peygamberin bir havârisi (yardımcısı) vardır; benim havârim de Zübeyir’dir” buyurmuştur. Resûlullah’ın (s.a.v.) katıldığı savaşların tamamında yer aldığı rivayet edilir. Mekke’nin fethinde İslam ordusunun sancaktarlığını yaptı; daha sonra Mısır’ın fethi için görevlendirilen büyük bir ordunun sevkinde de önemli rol üstlendi. Suriye ve Mısır’ın İslam beldesi hâline gelmesinde, onun gibi mümtaz sahabelerin büyük payı olduğu belirtilir.

Hz. Osman (r.a.) döneminde daha çok sükûnet içinde yaşayan Hz. Zübeyir (r.a.), halifeyi korumak amacıyla oğlu Abdullah’ı görevlendirdi. Hz. Osman’ın (r.a.) şehadetinin ardından Hz. Ali’ye (r.a.) biat etti. Ancak daha sonra Hz. Talha (r.a.) ile birlikte, Hz. Osman’ın katillerinin cezalandırılması talebini gündeme taşıdı ve Cemel Vakası sürecinde Hz. Âişe’nin yanında yer aldı.

Bu süreçte Hz. Ali (r.a.), Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) bir hatırlatmasını ona iletti: “Sen bir gün Ali’yle haksız yere savaşacaksın.” Bu ikaz üzerine Hz. Zübeyir (r.a.) hakperestlik göstererek, “Evet, hatırladım… Vallahi ben seninle savaşmam” dedi ve savaş meydanından ayrıldı.

Hz. Zübeyir (r.a.) ayrıldıktan sonra Amr bin Cürmüz adlı bir kişinin takibine uğradı. Rivayete göre namaza durduğu sırada, secdede iken saldırıya maruz kaldı ve 658 yılında şehit edildi. Hz. Ali’nin (r.a.) bu haber üzerine, “Safiyye’nin oğlunu öldürene cehennemi müjdeleyin” dediği aktarılır. Cenaze namazının Hz. Ali (r.a.) tarafından kıldırıldığı da rivayetler arasındadır.

Allah ondan razı olsun.

Abdülhâlık Gucdüvânî (k.s.)

Abdülhâlık Gucdüvânî (k.s.), 1103 yılında Özbekistan’da Buhara yakınlarındaki Gucdüvân kasabasında doğdu. Babasının Anadolu’nun Malatya’sından Orta Asya’ya göç etmiş, ilimle meşgul bir fakih olduğu kaydedilir. Buhara’da tefsir tahsili sırasında, Nakşibendî silsilesinin önemli isimlerinden Yusuf Hemedânî ile tanıştı; ondan feyz alarak tasavvuf yolunda ilerledi.

Kaynaklarda, Gucdüvânî’nin zâhir ve bâtın ilimlerinde derinleştiği, basiret sahibi olduğu ve manevî hâllerinin kuvvetiyle tanındığı aktarılır. “Hâcegân yolu”nun önde gelen isimleri arasında gösterilir. Bazı rivayetlerde, Nakşbendiyye çizgisinin Gucdüvânî’den Şâh-ı Nakşbend’e kadar “Tarîk-i Hâcegân” adıyla anıldığı belirtilir.

Abdülhâlık Gucdüvânî’nin, Ahmed Yesevî yolundan farklı olarak hafî zikir (sessiz zikir) esasını öne çıkardığı ve tarikatın temel prensiplerini sistemleştirdiği ifade edilir. Hayatına dair ayrıntılı bilgiler ise daha çok, kendisinden sonraki asırlarda kaleme alınan tabakat ve adab kitaplarında yer alan sınırlı rivayetlere dayanır. 595/1199 yılında vefat ettiği kaydedilir.

“Vasiyet”ten öne çıkanlar

Gucdüvânî Hazretleri’nin oğluna hitaben kaleme aldığı vasiyet, Nakşî geleneğinde hikmet ve irfan yönüyle önemsenir. Bu vasiyetin özünde şu ilkeler öne çıkar:

  • İlim, edep ve takva üzere yaşamak; selefin eserlerinden istifade etmek
  • Ehl-i sünnet çizgisini korumak, fıkıh ve hadis öğrenmek
  • Şöhretten ve gösterişten uzak durmak; makam ve mevki hırsına kapılmamak
  • Helal lokma hassasiyeti; şüpheli olandan sakınmak
  • Az konuşmak, az yemek, az uyumak; kalabalığın gürültüsünden uzaklaşıp tefekküre yönelmek
  • Kimseyi hor görmemek, insanlara şefkat nazarıyla bakmak
  • Dünya ile meşgul olurken kalbi dünyaya bağlamamak, “dostun Allah” şuurunu diri tutmak

Abdülhâlık Gucdüvânî (k.s.), tasavvuf geleneğinde, özellikle kalp terbiyesi, ihlâs, edep ve istikamet vurgusuyla anılan müstesna isimler arasında kabul edilir.

Kimsesizlerin kimsesi olmak

Ebû Hureyre (r.a.)’den rivayet edildiğine göre Allah Resûlü (s.a.s.) şöyle buyurmuştur:

“Allah azze ve celle kıyamet gününde (bir kimseye) şöyle seslenecek: ‘Ey Âdemoğlu! Hastalandım, beni ziyaret etmedin.’
(O kişi), ‘Ey Rabbim! Sen âlemlerin Rabbisin, ben seni nasıl ziyaret edebilirim?’ deyince Allah, ‘Falan kulum hastalandı, onu ziyaret etmedin. Eğer ziyaret etseydin beni onun yanında bulacağını bilmiyor muydun?’ buyuracak.

Allah, ‘Ey Âdemoğlu! Yiyecek istedim, bana yedirmedin’ diyecek.
(O kişi), ‘Ey Rabbim! Sen âlemlerin Rabbisin, ben sana nasıl yedirebilirim?’ deyince Cenâb-ı Hak, ‘Falanca kulum yiyecek istediğinde ona yedirmedin. Şayet yedirseydin, bunun karşılığını benim yanımda bulacağını bilmiyor muydun?’ buyuracak.

Allah, ‘Ey Âdemoğlu! Senden su istedim, bana su vermedin’ diyecek.
(O kişi), ‘Ey Rabbim! Sen âlemlerin Rabbisin, ben sana nasıl su verebilirim?’ deyince Allah, ‘Falan kulum senden su istediği hâlde ona su vermedin. Eğer verseydin bunun karşılığını benim katımda bulurdun’ buyuracak.”
(Müslim, Birr, 13)

Bu hadis, Yüce Allah’ın kullarına yapılan iyiliği, adeta kendisine yapılmış gibi kabul edip değer verdiğini güçlü bir üslupla anlatır. Benzer bir mecaz dili, Kur’an’da da “karz-ı hasen” (güzel borç) kavramında karşımıza çıkar. Nitekim, “Eğer siz Allah’a güzel bir borç verirseniz, Allah onu size kat kat öder ve sizi bağışlar…” ayetinde “Allah’a borç verme” ifadesi bu anlamı pekiştirir. (Teğâbun, 64/17)

İyilik ve kötülük, insanın bu dünyadaki varoluşuna doğrudan temas eden iki temel kavramdır. Kur’an’ın ifadesiyle, “iyilik yapan kendi lehine, kötülük yapan kendi aleyhine” davranmış olur. (Fussılet, 41/46) Zira insanın yaptığı iyilik Allah’a bir fayda sağlamaz; fakat insanlığa, topluma ve nihayet iyilik sahibinin kendi kalbine tesir eder. “İyi söz ve güzel iş” Allah katına yükselir; karşılığını ise insanlar ve bütün yaratılmışlar görür. (Fâtır, 35/10)

Kurbanın eti ve kanı Allah’a ulaşmaz; fakat muhtaçların doyurulmasıyla kazanılan takvâ Allah katında kıymet bulur. (Hac, 22/37) Hastayı ziyaret etmek, açın karnını doyurmak, susuzun susuzluğunu gidermek; bu dünyada ihtiyaç sahibine nefes olurken, ahirette de iyilik sahibine umut olur.

Bu yüzden İslam, yalnız bireysel bir dindarlık değil; aynı zamanda yardımlaşma ve dayanışma ahlâkıdır. Toplum içinde farklı imkânlara sahip insanları asgari bir hayat standardında buluşturmak, ancak ortak sorumluluk bilinciyle mümkündür. İslam’ın ilk dönemlerinde bu görev daha çok toplumsal bir vecibe olarak görülmüş; Medine döneminde zekâtın kurumsal bir yükümlülüğe dönüşmesi de bu bilincin bir tezahürü olmuştur.

Resûlullah (s.a.s.), zekâtı dinin temel esasları arasında saymış; Müslümanlar da bu ibadeti sadece bir yardım değil, imanın toplumsal karşılığı olarak görmüştür. Hz. Ebû Bekir’in (r.a.), zekât vermek istemeyenlere karşı sergilediği kararlı tutum ise dayanışmanın keyfî bir tercih değil, toplum düzenini koruyan bir sorumluluk olduğuna işaret eder.

Bugün de hâli vakti yerinde olan Müslüman, resmî bir talimat beklemeden; sevdiği şeylerden infak etmeyi, muhtacı geri çevirmemeyi ve komşusunun derdiyle dertlenmeyi dinî, ahlâkî ve vicdanî bir vazife bilir. Çünkü ebedî âlemde kimsesiz kalmamak için, bu dünyada kimsesizlerin kimsesi olmak en kestirme yollardandır.

“Herkesin var bir kesi, ben bîkesin yok kimsesi
Ben bîkesin sen ol kesi, ey kimsesizler kimsesi”

İftar Sofrası Önerisi: Dengeli, Sade ve Lezzetli

Ramazan akşamında uzun süren açlığın ardından mideyi yormayan, besleyici ve dengeli bir menü tercih etmek hem sağlıklı hem de huzurlu bir iftar için önemli. İşte ölçülü ve pratik bir iftar önerisi:

Menü

  • Hurmalı su ve zeytinle açılış
  • Mercimek çorbası (hafif ve mideyi hazırlayan)
  • Fırında Tavuklu Sebzeli Pilav (ana yemek)
  • Mevsim salatası (limonlu-zeytinyağlı)
  • Yoğurt veya cacık
  • Güllaç (hafif tatlı alternatifi)

Ana Yemek Tarifi

Fırında Tavuklu Sebzeli Pilav

Malzemeler (4-6 kişilik)

Tavuk için:

  • 4 adet kemiksiz tavuk but veya göğüs
  • 3 yemek kaşığı zeytinyağı
  • 1 tatlı kaşığı tuz
  • 1 çay kaşığı karabiber
  • 1 çay kaşığı kekik
  • 2 diş ezilmiş sarımsak

Pilav için:

  • 2 su bardağı baldo pirinç
  • 3 su bardağı sıcak tavuk suyu
  • 1 adet küçük soğan
  • 1 adet havuç (küçük küp doğranmış)
  • 1 çay bardağı bezelye
  • 2 yemek kaşığı tereyağı
  • 1 yemek kaşığı zeytinyağı
  • Tuz

Yapılışı

  1. Tavukları hazırlayın:
    Zeytinyağı, sarımsak ve baharatlarla tavukları harmanlayın. 20 dakika dinlendirin.
  2. Pilavı hazırlayın:
    Pirinçleri 15 dakika ılık tuzlu suda bekletip yıkayın.
    Tencerede tereyağı ve zeytinyağını ısıtın. Küp doğranmış soğanı kavurun.
    Havuç ve bezelyeyi ekleyin, 2-3 dakika çevirin.
    Pirinçleri ilave edip birkaç dakika kavurun.
    Sıcak tavuk suyunu ve tuzu ekleyin.
    Kısık ateşte suyunu çekene kadar pişirin.
  3. Fırın aşaması:
    Pilavı fırın kabına yayın. Üzerine marine edilmiş tavukları yerleştirin.
    Önceden ısıtılmış 190°C fırında yaklaşık 25-30 dakika pişirin.
    Tavuklar kızarıp içi tamamen piştiğinde çıkarın.
  4. Dinlendirme:
    Fırından çıktıktan sonra üzerini kapatıp 10 dakika dinlendirin.

Servis Önerisi

Yanına bol limonlu salata ve cacık eklemek yemeği dengeleyerek ağırlaşmasını önler. İftar sonrası çayı en az 30-40 dakika geciktirmek sindirimi rahatlatır.

İmsak – İftar 

Aşağıdaki liste Ramazan 5. gün (5 Ramazan 1447) = 23 Şubat 2026 Pazartesi içindir. Türkiye saatleri Diyanet imsakiye tablolarından alınmıştır.

Konya ve çevre iller (5. gün)

İl İmsak İftar (Akşam)
Konya 06:03 18:44
Karaman 06:00 18:41
Aksaray 05:57 18:37
Isparta 06:11 18:51
Afyonkarahisar 06:10 18:50

Türkiye’de büyük iller (5. gün)

İl İmsak İftar (Akşam)
Ankara 06:01 18:40
İstanbul (Avrupa – Avcılar) 06:17 18:55
İstanbul (Anadolu – Tuzla) 06:15 18:53
İzmir 06:24 19:04
Bursa 06:16 18:55
Adana 05:36 18:35
Gaziantep 05:43 18:25
Trabzon 05:33 18:11
Diyarbakır 05:32 18:13

Dünyada önemli merkezler (5. gün)

Şehir İmsak İftar
Mekke (Makkah) 05:19 18:29
Dubai 05:17 18:25
Kudüs (Al-Quds/Jerusalem) 04:39 17:39
Londra 04:48 17:39
Berlin 04:52 17:44
New York (Cross River, NY) 04:51 17:45
Paris 05:41 18:33
Moskova 05:10 18:02

 

Mübarek Ramazan – 1. Gün – Bir Ayet • Bir Hadis • Bir Dua

Mübarek Ramazan ayının ilk gününe, Kur’ân’ın rehberliği, sünnetin diriltici çağrısı ve gönülden yükselen dualarla adım atıyoruz. Oruçla nefsi terbiye ederken, ayetle yönümüzü buluyor; hadisle bilinç tazeliyor, duayla kalbimizi arındırıyoruz. Bu müstesna başlangıçta, Sıddîklar Alemdârı Hz. Ebû Bekir’in (r.a.) sadakatini ve infak ufkunu; Bayezîd-i Bistâmî’nin (r.a.) tevhid ve teslimiyet çizgisini hatırlıyor, Ramazan’ı tarih boyunca bereketiyle olduğu kadar zaferleriyle de anlamlandırıyoruz. İşte “1. Gün” dosyamız; bir ayet, bir hadis, bir dua ve ibret dolu hatırlatmalarla, Ramazan’a yakışır bir şuur ve umut iklimine davet niteliğindedir.

Bir Ayet • Bir Hadis • Bir Dua

“Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğrunun ve doğruyu eğriden ayırmanın açık delilleri olarak Kur’an’ın indirildiği aydır.”

Ayet

Bakara Suresi 185. Ayet (mealen):
Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğrunun ve doğruyu eğriden ayırmanın açık delilleri olarak Kur’an’ın indirildiği aydır. Öyle ise sizden Ramazan ayını idrak edenler onda oruç tutsun. Kim o anda hasta veya yolcu olursa (tutamadığı günler sayısınca) başka günlerde kaza etsin. Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez. Bütün bunlar, sayıyı tamamlamanız ve size doğru yolu göstermesine karşılık, Allah’ı tazim etmeniz, şükretmeniz içindir.

Hadis

Kim Allah Teâlâ yolunda bir gün oruç tutsa, Allah onunla ateş arasına, genişliği sema ile arz arasını tutan bir hendek kılar.
(Tirmizî, Cihâd 3, 1624)

Dua

Ey âlemlerin Rabbi olan Allah’ım… Bizi Ramazan’a kavuşturduğun için Sana hamd ediyor, şükrediyoruz.
Bugün tuttuğum orucu gerçek oruç tutanların orucu gibi, ibadetimi de gerçek ibadet edenlerin ibadeti gibi kabul eyle. Beni gafillerin uykusundan uyandır.
Benim, annemin, babamın ve ailemin günahlarını bağışla. Ey âlemlerin İlâhı… Ramazan’ı İslâm âlemine hayırlı eyle. İşlerimizi bereketli kıl. Bizi affeyle, ey suçları affeden Rabbimiz…
Âmin.

Sıddîklar Alemdârı Hz. Ebû Bekir (r.a.)

Hz. Ebû Bekir (r.a.), meşhur Fil Vak’ası’ndan iki sene altı ay sonra doğmuştur. Asıl adı Abdullah b. Osman b. Âmir b. Amr b. Ka‘b b. Sa‘d b. Mürre et-Teymî’dir. Cahiliye döneminde kendisine Abdullât, Abdülkâbe veya Abdüluzzâ denildiğine dair rivayetler aktarılır; “Abdullah” ismini ise Hz. Muhammed (s.a.v.) vermiştir. Babası Osman olup Ebû Kuhâfe lakabıyla tanınır. Annesi Selmâ binti Sahr’dır; Mekke’de “bütün hayırların annesi” manasında Ümmü’l-Hayr lakabıyla anıldığı rivayet edilir.

Hz. Ebû Bekir’in ilk lakabının “Atîk” olduğu; Allah Resûlü’nün (s.a.v.) cehennemden azad edildiğine dair müjde sebebiyle bu lakabın verildiği nakledilir. İsra gecesinin sabahında başta olmak üzere, Allah Resûlü’nü (s.a.v.) tereddütsüz tasdik edişi sebebiyle kendisine “Sıddîk” denilmiştir.

Hz. Ebû Bekir’in İslâm’a girişindeki sürat ve kararlılık, kaynaklarda şu anlamda aktarılır:
“Kimi İslâm’a çağırdıysam mutlaka onda bir duraklama, bir tereddüt olmuştu. Ama Ebû Bekir, İslâm’ı teklif ettiğimde ne duraksadı ne de tereddüt gösterdi.”

Hz. Âişe’nin (r.a.) rivayetinde, bir gün Ebû Bekir’in (r.a.) Allah Resûlü ile karşılaştığı ve davetin hemen ardından İslâm’ı kabul ettiği anlatılır. Onun imanı “sıradağlar gibi muhkem” diye tasvir edilir: fıtratıyla bütünleşen bir teslimiyet ve sarsılmayan bir sadakat…

Hz. Ebû Bekir (r.a.), Mekke’nin varlıklı isimleri arasındaydı. Müslüman olduğunda tarihçilerin verdiği bilgilere göre hatırı sayılır bir mala sahipti; ancak sahip olduklarını Allah yolunda infak etmiş, özellikle Müslüman olduğu için eziyet gören köleleri satın alıp azad etmeye gayret göstermiştir.

Bayezîd-i Bistâmî (r.a.)

Bayezîd-i Bistâmî, sûreti itibarıyla Hz. Ebû Bekir’e (r.a.) benzetilir; uzun boylu, zayıf bedenli ve beyaz tenli olduğu, seyrek ve ak sakallı, çukurca gözlü bulunduğu rivayet edilir. “Sultânü’l-ârifîn” diye anıldığı aktarılır.

Hicrî 188 yılında Bistâm’da doğduğu; vefatının ise kaynaklarda farklı tarihlerle geçtiği (Hicrî 231/232 veya bazı rivayetlere göre 261/262) ifade edilir.

“Tevhid nedir?” diye soranlara şu minvalde cevap verdiği nakledilir:
Tevhid yakîndir; yakîn ise mahlûkatın her türlü hareketini Allah’ın fiili olarak bilmek ve O’nun fiillerinde hiçbir şeyi ortak koşmamaktır.

Mürşidi tanımak için ölçü koyduğu rivayet edilir:
“Kendisine gökyüzünde uçma veya bağdaş kurma kerameti verilen kimseye hemen aldanmayın. Önce onun emir ve nehiy çizgisindeki yerine, şer‘î hududa riayetindeki durumuna bakın.”

Keramet izharından kaçındığı ve bunu manevî düşüşe sebep görerek sakındığı da anlatılır. Bu yaklaşımı “Kerim isterim, keramet değil” sözüyle özetlenir.

Tasavvufu ise şu çerçevede tarif ettiği aktarılır:
“Rahat kapısını kapayıp, sıkıntı ve mücahede kapısını açmaktır.”

Zaferler Ayı: Ramazan

Şanlı İslâm tarihinde birçok önemli fetih ve zafer, Allah’ın izni ve yardımıyla Ramazan ayında gerçekleşmiştir. Bu yönüyle Ramazan; oruç ve Kur’ân tilavetiyle değerlendirildiği gibi, sabır, sebat, gayret ve tebliğ şuuruyla da idrak edilmesi gereken bir “feyiz mevsimi” olarak görülmüştür. Ramazan ayında gerçekleşen fetih ve zaferlerden öne çıkan bazıları şöyledir:

  1. Büyük Bedir Zaferi
    Hicretin 2. yılı 17 Ramazan Cuma günü (13 Mart 624) elde edilmiştir. Sayıca az olan İslâm ordusu, kendisinin yaklaşık üç katı olan müşrik ordusuna karşı zafer kazanmıştır. Bu savaşta müşriklerin ileri gelenlerinden birçok kişi hayatını kaybetmiş; Müslümanlar ise şehitler vermiştir.
  2. Mekke’nin Fethi
    Hicretin 8. yılı 20 Ramazan günü Allah Resûlü (s.a.v.) on bin sahabî ile Medine’den Mekke’ye hareket etmiştir. Fetih ordusunun Mekke’ye girişi, aynı yılın Ramazan’ında 27 Ramazan Çarşamba gününe tarihlenir. Fetihle birlikte Mekke’de yeni bir dönem başlamıştır.
  3. Tebük Gazvesi (Seferi)
    Hicretin 9. yılında düzenlenen Tebük seferinin dönüşünün Ramazan ayına rastladığı aktarılır. Bizans sınırına yakın bir hatta yapılan bu sefer, İslâm Devleti’nin caydırıcılığı ve siyasî etkisi bakımından önemle değerlendirilir.
  4. Kādisiyye Zaferi
    Hz. Ömer (r.a.) döneminde, Hicrî 14. yılın Ramazan’ında (Milâdî 636) Sa‘d b. Ebî Vakkās komutasındaki İslâm ordusunun Sâsânî ordusuna karşı kazandığı zafer olarak anılır; İran coğrafyasında yeni bir dönemin kapılarını araladığı ifade edilir.
  5. Rodos Adası’nın Fethi
    Hicrî 53 yılı Ramazan ayında Rodos’un fethedildiği rivayet edilir; stratejik konumu sebebiyle önemine dikkat çekilir.
  6. Endülüs’ün Güney Kıyıları Zaferi
    Tarık b. Ziyâd komutasındaki İslâm ordusunun, Hicrî 91 yılı Ramazan ayında Endülüs’ün güney kıyılarına ulaşıp ilerleyişini başlattığı anlatılır.
  7. Endülüs’ün Fethi
    Hicrî 92 yılı Ramazan’ında Endülüs topraklarında yapılan mücadelelerin, dört asır sürecek Endülüs İslâm medeniyetinin ilk adımlarını oluşturduğu değerlendirilir.
  8. Safed Kalesi Zaferi
    Safed’in, Selahaddin Eyyûbî tarafından Hicrî 584 yılında fethedildiği; Ramazan günlerinde askerî hazırlığın sürdürüldüğü rivayetleri aktarılır.
  9. Ayn Câlût Zaferi
    Hicrî 658 yılı Ramazan’ında (Milâdî 1260) Memlûklerin Filistin’de Ayn Câlût’ta Moğol ordusunu yenmesi, hem İslâm tarihi hem dünya tarihi açısından dönüm noktası olarak görülür; Moğolların ilk kez büyük bir yenilgi tattığı belirtilir.

Bu vesileyle, Ramazan’ın yalnızca bir ibadet ayı değil; aynı zamanda sabır, irade, adanmışlık ve sorumluluk bilinciyle “ihya edilen” bir zaman dilimi olduğu hatırda tutulmalıdır.