Mübarek Ramazan’ın 16. Günü

Mübarek Ramazan’ın 16. gününde, Kur’an-ı Kerim’den bir ayet, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) hadis-i şerifi ve günün duası ile manevi iklim yeniden hatırlanıyor. Bugünkü içerikte ayrıca, Balıkesir’e özgü iftar menüsü ve ana yemek tarifi yer alırken; Konya başta olmak üzere Türkiye’den ve dünyadan seçili şehirlerin imsak-iftar vakitleri de okuyucu için derlendi.

Ayet

Rahman ve Rahim Olan Allah’ın Adıyla:
Eğer Allah seni bir zarara uğratırsa, onu kendisinden başka giderecek yoktur. Ve eğer sana bir hayır verirse, (bunu da geri alacak yoktur). Şüphesiz O her şeye kadirdir.
Allah (c.c.) ne güzel söyledi.
(Mü’min Suresi, 51. Ayet)

Hadis

Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (s.a.v.) şöyle buyurdu:
Nerede olursan ol, Allah’a karşı sorumluluğunun bilincinde ol! Kötülüğün peşinden iyi bir şey yap ki onu yok etsin. İnsanlara da güzel ahlâka uygun biçimde davran!
Allah’ın Resulü Hz. Muhammed (s.a.v.) ne güzel söyledi.
(Tirmizî, Birr, 55)

Dua

Ya Rabbi, her işimizin sonunu güzel eyle; dünya sıkıntılarından ve ahiret azabından bizi koru.
Âmin.

Allah’ım, bizi geniş affınla affeyle, fazlınla bize yumuşak davran, hemen cezâlandırma. Sen’i hamdinle tesbih ederim Allah’ım. Sen’i hakkıyla senâ edemem, Sen kendini nasıl senâ ettiysen öylesin. Sana sığınan azîz ve gâlib olur, Sen’in senân yücedir, Sen’in ordun yenilmez, Sen’in vaadinden dönülmez ve Sen’den başka ilâh yoktur.

Allah’ım, faydasız ilimden, korku ve saygı duymayan kalpten, doymayan nefisten ve kabul olmayan duâdan Sana sığınırız.

Allah’ım, biz kendi kendimize zulmettik, bizim büyük ve küçük günahlarımızı mağfiret eyle, onları Sen’den başka mağfiret edecek yoktur. Buyur, Sana itaat ederek ve Sen’i râzı etmek için koşarak geldim Allah’ım, bütün hayırlar Sen’in elindedir. Sen’den mağfiret diliyoruz Allah’ım ve Sana tevbe ediyoruz. İndirdiğin kitaplara inandık ve tasdik ettik Allah’ım. Gönderdiğin peygamberlere inandık ve tasdik ettik Allah’ım. Allah’ım, Sen’in sırlarını anlamayı nasîb eyle ve bize nûrlarının elbiselerini giydir. Ey Nurların Nûru, ey Lâtîf, ey Settâr; Efendimiz, nebîlerin kandili, evliyânın nûr kaynağı Muhammed’e salât etmeni ve varlığımızı irfan feleğine yükseltmeni istiyoruz, yâ Allah, yâ Nûr, yâ Ğafûr.

(Üç defâ) Yâ Hafîz, bizi muhâfaza eyle!

(Yedi defâ) “Onlara merhametli Rabb’in söylediği selâm vardır.” (Yâsîn, 58)

(Üç defâ) “…Onlara karşı Allah sana yeter. O işitendir, bilendir.” (el-Bakara, 137)

Abdullah ibn Amr ibn Âs (615–684/5)

Babasından evvel Müslüman olmuştur. Çok fazla hadis bilmesine rağmen buna paralel rivayette bulunmamıştır. İbadete aşırı düşkünlüğünden ve buna çok zaman ayırıp ailesini ihmal ettiğinden dolayı Peygamber Efendimiz’e (a.s.v.) şikâyet edilmiştir. Sıffîn Savaşı’nda Muaviye tarafında bulunmasına rağmen Hazreti Ali’nin (r.a.) taraftarlarıyla savaşmamıştır. Tevrat’ı inceleyip Peygamber Efendimiz hakkında işaretlerin mevcudiyetini ortaya koyan âlimlerdendir. Meşhur Abdullahlardan birisidir (Abâdile). Künyesi, Ebû Muhammed Abdullah ibn Amr ibn Âs el-Kureyşî şeklindedir.

Abdullah’ın doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak hicretten yedi yıl kadar önce, 615 yılında Mekke’de doğduğu tahmin edilmektedir. Çocukluğundan itibaren iyi eğitim görmüştür. Güzel bir yazı hattına sahip olup Süryaniceyi bilmesi ve özellikle Tevrat’ı okuyarak dinî kaynaklardaki bilgilere hâkim olmasıyla tanınmıştır. Babasından evvel Müslüman olmuş ve hicretin yedinci senesinde Medine’ye göç etmiştir.

İlme merakı ve dil bilmesinden dolayı, eski kitapları inceleyen Abdullah ve diğer büyük âlimler söz konusu eserlerde Peygamber Efendimiz ile ilgili çok sayıda nakille karşılaşmışlardır. Henüz tamamen değişikliğe uğramayan söz konusu kitapların incelenmesi, birçok âlimin önemli bilgi sahibi olmasını sağlamıştır. Aralarında Abdullah ibn Amr İbnü’l-Âs’ın bulunduğu âlimler Tevrat’ı inceledikten sonra; “Muhammed Allah’ın Resulüdür. Mekke’de doğacaktır. Teybe’ye (Medine) hicret edecektir. Hükümranlığı Şam’a ulaşacaktır. Ümmeti ise çok çok hamd eden kimselerdir”, “Sen Benim kulum ve Resulümsün. Sana ‘Mütevekkil’ adını verdim” (Mektubat, s. 167) gibi ifadeleri müşahede ettiklerini aktarmışlardır. Dolayısıyla söz konusu haberler, Peygamber Efendimiz’in (asm) nübüvvetine çok büyük deliller teşkil ederken, çok sayıda insanın Müslüman olmasına da zemin hazırlamıştır.

Abdullah, Peygamber Efendimiz’e (a.s.v.) çok yakın olması hasebiyle çok sayıda hadis öğrenmiştir. Resulullah’tan duyduğu hadisleri ezberlemesine rağmen sonradan da unutmamak için bunları yazarak kaydetmiştir. Bin civarında hadis rivayet etmiştir. Çok sayıda hadis bilmesine rağmen bu oranda nakilde bulunmamasının, aksine daha az rivayette bulunmasının muhtelif sebeplerinin olduğu kaydedilmektedir.

Abdullah’ın her duyduğunu yazması ve kayda geçirmesi eleştiri konusu olunca Peygamber Efendimiz’e (asm) müracaat etmiştir. Peygamber Efendimiz de ona, kendisinden duyduğu her sözü ve davranışı kayda geçirebileceğini bildirmiştir. Daha öncesinden, hadisle ayetlerin karışması ihtimali ve bu konudaki hassasiyetten dolayı hadis kaydına izin verilmemekteydi.

Abdullah, Şam’ın fethi ve Yermük Savaşı’nda babasıyla birlikte bulunmuştur. Babasının sancaktarlığını yapmıştır. Ancak Sıffîn Savaşı’na katılma taraftarı değildi. Babasının ısrarı üzerine bu savaşa katıldıysa da kılıç çekmemiş ve çatışmalara katılmamıştır. Muaviye’nin yanında yer almakla birlikte doğru bildiğini söylemekten çekinmemiştir.

Mesaisinin büyük bir kısmını ilim öğrenme ve öğretmeye vakfetmiştir. Özellikle hadis öğrenmek maksadıyla çok sayıda talebe tarafından ziyaret edilmiştir. Çok uzak yerlerden gelen ve ilim öğrenmek isteyen talebeler kendisinden çok istifade etmişlerdir. Derslerinden aldıkları zevkten ötürü, hocalarının huzurunda bulundukları esnada rahatsız edilmekten hoşlanmazlardı.

Abdullah, kısa süreli de olsa bazı idarî görevlerde bulunmuştur. Muaviye zamanında Küfe’ye, babasının vefatından sonra da Mısır valiliğine tayin edilmiştir; ancak bu iki görevi de kısa sürmüştür. Yetmiş yaşlarında Mısır’da Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur. Naaşı, babası tarafından Fustat’ta yaptırılmış bulunan Amr ibnü’l-Âs Camii’nin yakınındaki evine defnedilmiştir.

Allah ondan razı olsun.

Hacegî Muhammed İmkenegî (k.s.)

Esmer tenli, yuvarlak ve aydınlık yüzlü, seyrek sakallıydı. Feyz ve cezbesi yüksekti. İbadet ve zühde düşkündü. Kerameti zâhir ve bâhir olmakla birlikte sırrını insanların gözünden saklardı. “Kendisini bilen Rabbini bilir” kaidesince kendi özündeki gerçeğe ermeye büyük gayret sarf ederdi. Tasavvufî disiplinin maddî ve manevî izleri hayatında görülebilecek olgunluktaydı.

Hacegî Muhammed İmkenegî, 21. halkadaki Derviş Muhammed’in oğlu ve halifesidir. 918/1512 yılında Semerkand ile Buhara arasındaki İmkene köyünde doğmuştur. İlk temel İslâmî bilgileri de, ileri seviyedeki tasavvufî incelikleri de babasından öğrenmiştir. Sağlığında vekili, ölümünde halifesi olmuştur.

“Hacegî”, “hoca” anlamına gelen ve Nakşî şeyhlerinin adlarının başında “şeyh” manasında kullanılan “hace” kelimesindendir. Sonundaki nisbet “-î”si sebebiyle Farsça kaideye göre “h” harfi “g”ye dönüşmüştür. “Hacegî”, Hacegân yoluna mensup demektir.

“İmkenegî”, İmkene’li anlamınadır. Aynı kaideye göre nisbet “-î”si gelince “h” sesi “g”ye çevrilmiştir.

Osmanlı Devleti’nde tasavvufun en canlı olduğu yıllarda yaşayan bu gönül eri de babası gibi meçhul kalanlardandır. Bir asra yakın ömür sürerek 1008/1599 yılında vefat ettiği ve yaklaşık 38 yıl şeyhlik ettiği hâlde Osmanlı ülkesinde pek tanınmamaktadır. Belki bugün Taşkent ve Buhara kütüphanelerinde komünist zulmünden kurtulabilen kitaplarda onlara dair bilgiler bulunabilir. Ayrı bir araştırma konusudur. Bizim en önemli kaynağımız olan Abdullah b. Muhammed el-Hanî’nin el-Hadâiku’l-Verdiyye fî Hakâiki Ecillâi’n-Nakşbendiyye adlı eserinde bilgiler çok sınırlıdır. Ancak orada adı geçen Şerhu Silsileti’z-Zeheb diye bir eser vardır.

—Rahmetullahi aleyh—

Zekât ve Âdâbı

İnsanoğlu mahlûkât içerisinde en mükerrem olarak yaratılmıştır. Güçlü-güçsüz, sıhhatli-sıhhatsiz, bilgili-bilgisiz, zengin-fakîr gibi fertler arasındaki farklılaşma ve kademeleşme ise toplum nizâmının te’sîsi ve âhengini te’mîn içindir.

Bu kademeleşmede ehemmiyetli bir yer teşkîl eden zenginlik ve fakîrlik, birbirine zıd iki iktisâdî farklılık arz eder. Zenginlik ve fakîrlik gibi farklı imkânlara sâhib olma, imtihân gâyesiyle takdîr-i ilâhînin ince ve derin hikmetlerini ihtivâ eder. Zenginlik bir izzet, fakîrlik de bir zillet değil; taksîm-i ilâhîdir. Mukadderâtın hikmet ve maslahat tezâhürüdür. Allâh Teâlâ buyurur:
“…Dünyâ hayâtında onların (insanların) maîşetlerini aralarında biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürmeleri için de kimini (maîşetini) derecelerle ötekine üstün (fazla) kıldık. (Ancak) Rabbinin rahmeti, onların biriktirdiklerinden (maîşetlerinden) daha hayırlıdır.” (ez-Zuhruf, 32)

Varlıklı insanların servete râm olma neticesinde muhtemel azgınlıklarına set çekmek, muhtaçların da zenginlere karşı kin ve hased gibi menfî temâyüllerinin tomurcuklanmasını engellemek, ictimâî hayâtı korumak ve fertleri birbirine muhabbetle bağlamak için “zekât”, farz kılınmıştır. İslâm ictimâî nizâmında fakîr ve zengin arasındaki denge ve muhabbeti te’mîn etmek için “zekât ve infâk” ibâdeti çok mühimdir.

Zengin, malını nereden kazanıp nereye sarf ettiği husûsunda Allâh’ın huzûrunda hesâb verecektir. O, varlığının muayyen bir kısmını fakîrlere vermeğe me’mûr kılınmakla, serveti bakımından büyük bir imtihâna tâbîdir. Ancak diğerleriyle birlikte bu imtihân da kazanıldığı takdirde rızâ-yı ilâhiyyeye ve cennet nîmetlerine nâil olunur.

Fakîr de; yoksulluktaki sabırsızlık, şikâyetler, insanlara yük olmak, zarûrete dayanmayan istek, kin, hased, isyân gibi husûslarla birlikte ahlâk ve iffetini koruyup koruyamamaktan hesâba çekilecek; şâyet bunların neticesi Allâh’ın rızâsına uygun düşerse, onun dünyâ çilesi ebedî âhıret seâdeti ile ziynetlenecektir.

*

Zekât, Kur’ân-ı Kerîm’de 27 yerde namazla birlikte zikredilir. Bu kadar çok zikredilmesi, ona atfedilen ehemmiyeti gösterir. Yalnız bir yerde (Mü’minûn Sûresi’nde) namaz ayrı olarak geçer ki orada da namaz kılanların zekâtlarını verdikleri husûsu ifâde buyurulur. Bunun sebebi, “bedenî” ve “mâlî” olmak üzere iki gruba ayrılan ibâdetlerde, bu ikisinin birinci sırada ve eş değerde yer almasıdır.

Nitekim ameller birbirinden müstakil olduğu, yâni birinin yapılmaması diğerini iptâl etmeyeceği hâlde, zekâta dînimizde verilen değerin ehemmiyetine bakınız ki Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-’den zekâtsız namazın -âdetâ- yok hükmünde sayılacağı bir hüküm sâdır olmuş ve O, hidâyet rehberimiz, bir hadîs-i şerîfde:
“Zekât vermeyenin namazı da yoktur!” buyurmuşlardır.

Zekât, imkânı olanın muhtâc olana Allâh’ın tâyin ettiği bir borcudur. Kur’ân-ı Kerîm’de:
“Sâilin (muhtâcın) ve mahrûmun (iffeti dolayısıyla isteyemeyenin), servette mâlûm hakkı vardır.” (ez-Zâriyât, 19) buyurulmaktadır.

Bu itibarla zekât, mala nisab miktarından fazlasıyla mâlik olanların fakîrlere karşı ilâhî bir vergi hâline getirilip geride kalan mülkiyetin helâl kılınmasıdır. Hem de zekât olarak alınan mülkiyet, kısım kısım, derece derece cemiyetin mağdurlarına intikâl ettirilir. Böylece toplumda muvâzene, adâlet ve ictimâî âhenk meydana gelir. Zenginin serveti temizlenir. Mal, sâhibine bütünüyle helâl olur. Bu nükteyi kavramak için de:
“…….. Zekâtı verenler (de temizlenip) felâh buldu.” âyet-i kerîmesine dikkat etmek lâzımdır.

Diğer bir âyet-i kerîmede buyurulur:
“(Ey peygamber!) Onların mallarından sadaka al; bununla onları (günâhlardan) temizlersin, onları arıtıp yüceltirsin! Ve onlar için duâ et! Çünkü senin duân, onlar için sükûnettir (huzûr kaynağıdır).” (et-Tevbe, 103)

Zekât, verenle verilen kişi arasında samîmiyyet ve muhabbet bağının perçinleşmesine sebeptir. Zekât, muhtâca verilecek verginin asgarîsidir. Kâmil îmân sâhibleri servetlerini sadaka, infâk ve îsâr ile tezyîn ederler.

Zekât ve infâktaki sırlardan biri de ferdî sermâyenin dehhâmeleşmesine (anormal büyümesine) ve bu sûretle zayıfların istismar veya hasede sevkedilmesine engel olmaktır. Çünkü zenginlik bir övünme ve büyüklenme vesîlesi olursa, zengin için âkıbet hazîn olur. Oysa toplulukta yardım eden veya yardım edilen bütün fertler, maddî ve mânevî birbirlerine muhtaçtır. Bu ilâhî tanzîm hikmetler ve ibretlerle doludur.

Bilinmelidir ki mülk, mutlak olarak Allâh’a âiddir. İnsanların mâlikiyeti, bugün yeni îcâd edilen devre-mülk gibidir. Yûnus Emre -kuddise sirruh- buyurur:
Mal sâhibi, mülk sâhibi,
Hani bunun ilk sâhibi?
Mal da yalan, mülk de yalan
Var biraz da sen oyalan!

Servet, Allâh’ın kuluna verdiği bir emânettir. Fertlerin onu istediği gibi kullanması aslâ tecvîz olunamaz. O, mülkün hakîkî sâhibinin emrettiği istîkâmette kullanılmalı veya sarf edilmelidir. Şâyet zenginlik ilâhî emirlere zıd bir sûrette kullanılırsa, insanları çabuk azdırmaya, türlü kibir, zulüm ve haksızlıklara sürüklemeye çok müsâittir. Böyle bir âfete sürüklenenlerde mal sevgisi kalbe yerleşir. Cenâb-ı Hakk’ın dünyâ nîmetleri içinde sadece mal ve evlâdı “fitne” olarak zikretmesi, malın kalbe girerek putlaşma tehlikesine binâendir. Bu bedbahtlığa düşenler için Allâh Teâlâ buyuruyor:
“… Altın ve gümüşü yığıp da onları Allâh yolunda harcamayanlar yok mu, işte onlara elem verici bir azâbı müjdele!” (et-Tevbe, 34)
“(Bu paralar) cehennem ateşinde kızdırılıp bunlarla onların alınları, yanları ve sırtları dağlanacağı gün (onlara denilir ki:) «İşte bu kendiniz için biriktirdiğiniz servettir. Artık yığmakta olduğunuz şeylerin (azâbını) tadın!»” (et-Tevbe, 35)

Yâni malın kalbe girmesiyle muhtâcın hakkı gasbedildiği zaman, âyet-i kerîmede hazîn bir âkıbete dûçâr olunacağı bildirilir. Bu ilâhî îkâz karşısında iyi düşünmeli ve zekâta ilâveten sadakalar ve infâklarla mecbûrî olan kırkta biri de çok aşmaya gayret etmelidir.

Dünyâ istek ve arzularına esir olarak infâk edemeyen zenginler ise, yakmak için külhana odun taşıyan hamallar gibidir.

Çalışmak, helâl yoldan mal-mülk sâhibi olmak elbette meziyettir. Doğru olan, bunları putlaştırıp kalbe sokmadan Hakk yolunda infâk edebilmektir. Aksi hâlde servet dünyâda hamallık, âhırette acıklı bir azâb sebebidir.

Servette doğru olan gâye, «İnsanların hayırlısı, insanlara hayırlı olandır!» hadîs-i şerîfinin sırrına erebilmektir. Paranın yeri gönül değil, cüzdandır!..

Bilinmelidir ki fakîrlerin ve garîblerin duâları, varlıklı ve güçlüler için bir huzûr kaynağıdır ve onlar için mânevî bir yardımdır. Yine bilinmelidir ki fakîrlik ve muhtaçlık bir zillet ve meskenet değil; belki âhıret tarafı aydınlık bir hikmet ve lûtuf tezâhürüdür.

Şükranlı ve cömert zenginler ile sabırlı ve haysiyetli fakîrler insanlık şerefinde ve ilâhî rızâda beraberdirler. Ancak İslâm’da kibirli hasîs zenginler ve buna mukâbil sahte fakîrler zemmedilmiştir. Nitekim Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-:
“Yâ Rabbî! Fakîrlik ve zenginliğin âfetlerinden sana sığınırım.” diye duâ buyururlardı.

O hâlde kanâat, tevekkül ve teslîmiyyet kimde galebe hâlinde ise gerçek zengin odur…

Bunun için ilâhî ahlâka ve lûtfa nâil olmak isteyen her kul, istifâde ettiği dünyâ nîmetlerinden muhtaçları ve muzdaripleri de istifâde ettirmek mecbûriyetindedir. Gâye, elinden ve dilinden insanların istifâde ettiği bir mü’min olup Allâh’ın rızâsına nâil olabilmektir. Bugün zekât tam olarak verilse, toplumda fakîr ve muzdarip insan yok denecek kadar azalır.

Hazret-i Mevlânâ -kuddise sirruh-, aşağıdaki beytinde fakîr ve dertlilerle hem-hâl olmanın mânevî kazancını ne güzel îzâh eder:
“Fakr u zarûret içinde boğulan gönüller, dumanla dolu bir eve benzer. Sen onların derdini dinlemek ve o derde dermân olmak sûretiyle o dumanlı eve bir pencere aç ki, onun dumanı çekilsin ve senin de kalbin rakîkleşip rûhun incelsin!..”

Zekât, mal ve servetin şükür ifâdesidir. Şükrün de nîmeti artıracağı va’d-i ilâhî îcâbıdır. Allâh Teâlâ buyurur:
“Eğer siz şükrederseniz, size olan nîmetlerimi artırırım..” (İbrâhîm, 7)

Nitekim Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem- infâk etmeyi çok severlerdi. Bir hadîs-i şerîflerinde:
“İnfâk et ey insanoğlu! Ki sana da infâk edilsin…” (Buhârî ve Müslim) buyurmuşlardır.

Rasûlullâh -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem- Efendimiz, cömertliğin bir müslümanın tabîat-i asliyyesi hâline gelmesini çok arzu ederlerdi. Buyururdu ki:
“Yalnız iki kişiye gıpta edilir. Biri, Allâh’ın mal verip hak yolunda harcamağa muvaffak kıldığı kişi; diğeri de Allâh’ın kendisine ilim verip de onunla amel eden ve bunları başkasına öğreten (yâni ilmini infâk eden) kimsedir.” (Buhârî ve Müslim)

Hatâsını bilip istiğfâr edeceği yerde, kalbinin kararması dolayısıyla ilâhî takdîri unutarak “Ben çalıştım, ben kazandım” kanâatiyle fakîrleri hor ve hakîr görenlere ne yazık! Onların bedbaht Kârûn gibi helâke dûçâr olacakları muhakkaktır.

Görülüyor ki malı zararsız bir hâle getirmek için onu ilâhî emirlere uygun bir istikâmette kullanmak mecbûriyeti vardır. Bu, ferd ve toplumun dünyâ ve âhıret selâmeti için zarûrîdir.

Bir de zekât, kamerî seneye göre, yâni 355 güne göre yüzde 2.5 verilir. Fakat bugün ticârî müesseseler şemsî yıla göre hesap yapmaktadırlar. Şemsî yıl ise 365 gün olduğundan aradaki 10 günlük farkı da zekâta ilâve etmek lâzımdır. Yâni zekât yüzde 2.5 ise, yüzde 2.6’ya yaklaşmaktadır.

Zekâtın hesâblanmasında dikkate alınması gereken bir diğer husûs da enflasyondur. Bugün yılda % 100’e yakın bir değer kaybı sebebiyle zekâtın bir sene içinde muhtelif zamanlarda îfâsı hesâba katılınca, farzıyyeti ânındaki değere sâdık kalabilmek için zekâta âid meblağın sâbit bir değere endekslenmesi de zarûrîdir. Aksi hâlde zekât meblağı kırkda birin altına düşer. Muhtâc mağdur olur; zekât ibâdeti eksik kalır.

Ancak dikkat edilmelidir ki zekât yalnızca şahıslara ve aslî ihtiyaçlar için verilir. Hükmî şahıslara zekât verilmez. Bunun için câmîler, mektepler, Kur’ân kursları ve hastaneler zekâtla değil, infâkla yapılır. İkrâm sûreti ile muhtâca yedirilen yemekler zekât değil, infâktır; çünkü temlîk yoktur.

Hulâsa insan, yaradılışı itibarıyla dünyâya meyyaldir. Dünyâ malı ise nefse câzib gelir. Ona aldananlar doymak bilmezler. Mal yığıldıkça insanın hırsı artar, muhteris olur. Gözünü madde ve mal hırsı bürümüş olan insanda merhamet ve şefkat hissi azalır. İnfâk etmek ona zor gelir. Nefsi ona: “Daha zengin ol; ilerde daha çok yaparsın!” diye telkînde bulunur. Böyle insan rûhen hasta, bedenen muzdariptir. Çünkü Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-:
“Yarın yaparım diyenler helâk oldu!..” buyururlar.

İşte zekât, bu gibi içteki hastalıkların devâsıdır.

ÖŞÜR

Âdetâ unutulmaya yüz tutmuş bulunan mâlî ibâdetlerden biri olan öşür, toprak mahsûllerinden alınan zekâttır. Emek gösterilmeden yağmur suyu ile elde edilen mahsûlden % 10, sulama sûreti ile emek verilenden ise % 5 öşür verilir. Bu öşrü vermeyenler de, aynı zekât vermeyenler gibi Allâh katında gâsıp ve suçlu durumundadırlar. Fukarânın, muhtâcın, fî sebîlillâh harbedenlerin haklarını gasbetmiş olmaktadırlar.

Rivâyete göre Yemenli cömert bir zâtın San’a yakınlarında üzüm, hurma ve ekin bahçesi vardı. Bu cömert kişi mahsûl toplama zamanında fakîrlere, garîblere ve zayıflara öşür payını fazlasıyla, bolca ayırır idi. O zât vefât edince çocukları ihtirâsa kapılarak:
“-Âilemiz hayli kalabalık, mal az. Fakirlere bir şey vermeyelim! Onlar gelip istemeden mahsûlleri toplayalım…” diyerek ahitleştiler.

Allâh -celle celâlühû-, onların bu kötü niyetleri üzerine bahçelerini harâbe hâline getirip simsiyah kıldı. Koskoca bahçe tanınmaz hâle gelmişti. Bu durumu gören cimri evlâdlar şaşırdılar:
“-Acabâ yanlış bir yere mi geldik?” dediler.

Oysa babalarının öşürü cömertçe dağıtıp muhtaçların duâsını alması, bahçeye ziyâdesiyle bereket veriyordu. Bütün fukarâ ve gurabâ o bahçeden istifâde ediyordu. Lâkin oğullarının gözlerinde babalarının fakîrlere dağıttığı öşür büyüyor ve onu vermek istemiyorlardı. Onlar, Allâh’ın o bahçeye ve o tarlaya verdiği bereketin nereden geldiğinin farkında değillerdi. Çünkü gaflet onların kalblerini kör etmişti.

Bunun içindir ki Cenâb-ı Hakk:
“Gâfillerden olma!” buyurmaktadır.

Kur’ân-ı Kerîm, Kalem Sûresi’nde bahsedilen bu Ashâb-ı Darvân kıssasındaki çok ibretli ve hazîn âkıbeti şöyle anlatır:
“…Hani onlar (bahçe sâhipleri), sabah olurken (kimse görmeden) onu (mahsullerini) devşireceklerine yemîn etmişlerdi. Onlar istisnâ da etmiyorlardı. (İnşâallâh demiyorlardı ve yoksulların payını da ayırmıyorlardı.)“
“Fakat onlar daha uykudayken Rabbinin katından (gönderilen) kuşatıcı bir âfet (ateş) bahçeyi sarıverdi de bahçe kapkara kesildi.” (el-Kalem, 17-20)
“Derken: «-Aman, bugün orada hiçbir yoksul yanımıza sokulmasın!» diye fısıldaşa fısıldaşa yola koyuldular.”
“(Evet, yoksullara yardıma) güçleri yettiği halde, onları yardımdan mahrûm etmek niyet ve azmi ile erkenden yola düştüler…”
“Fakat bahçeyi gördüklerinde: «-Mutlaka yolumuzu şaşırmış olmalıyız!» dediler.” (el-Kalem, 23-26)

Bu âyetlerde fakîrin, garîbin öşür hakkını vermemek için onlara hîlekârlık yapan merhametsiz bahçe sâhiplerinin hazîn âkıbetleri bir ibret olarak ne güzel bildirilmektedir. Kalplerdeki bütün niyetler Cenâb-ı Hakk’a açıktır. O’nun azameti her şeyi kaplamıştır.

Hazret-i Mevlânâ -kuddise sirruh- buyurur:
“Dünyâ hayâtı bir rü’yâdan ibârettir. Dünyâda servet sâhibi olmak, rü’yâda define bulmağa benzer. Dünyâ malı, nesilden nesile aktarılarak dünyâda kalır.”
“Ölüm meleği, gâfilin canını almak ile onu uykudan uyandırır. O kimse gerçekte sâhib olmadığı bir mal için dünyâda çektiği sıkıntılara hayret eder. Bin pişman olur. Lâkin iş işten geçmiş, her şey bitmiştir…”

Nitekim Cenâb-ı Hakk, âyet-i kerîmede ölüm ânında rü’yâdan uyanır gibi kendisine gelen insanın ebedî bir pişmanlıkla şöyle dediğini bildirir:
“Rabbim! Beni (ölümümü) yakın bir süreye kadar geciktirsen de sadaka verip sâlihlerden olsam!..” (el-Münâfikûn, 10)

Ancak bu durumda iş işten geçmiş olacağı için, aynı âyet-i kerîmede Allâh Teâlâ bu hakîkati bildirmenin yanında, kulun böyle demeden evvel ona verilmiş bulunan rızıktan infâk etmesini emreder.

İnfâkta Edeb

Zekât ve sadakada edeb çok mühimdir. Bilhassa veren, alana teşekkür hissiyâtı içinde olmalıdır. Çünkü onu farz olan bir borçtan kurtarıp ecre nâil eylemektedir. Verilen sadakalar aynı zamanda veren kişiye hastalık ve musîbetlere karşı birer siper-i sâikadır. Âyet-i kerîmede bu ibâdetin ehemmiyeti tebârüz ettirilmek için mecâzen: “Sadakaları Allâh alır!” (et-Tevbe, 104) buyurulmaktadır.

Sadaka verirken dikkat edilecek edebi Kur’ân-ı Kerîm şöyle belirliyor:
“Ey îmân edenler! Allâh’a ve âhıret gününe inanmadığı halde malını gösteriş için harcayan kimse gibi, başa kakmak ve incitmek sûretiyle yaptığınız hayırlarınızı boşa çıkarmayın! (Sadakalarınızı imhâ etmeyin!)“ (el-Bakara, 264)

Bu âyetlerde hayır ve hasenâtta bulunmak teşvîk edilmekle birlikte, hayır işlerken riâyet edilmesi gereken edeb açık bir şekilde anlatılmaktadır. Yâni kalb kırarak, fakîri küçümseyerek, eziyet ederek ve başa kakarak yapılan bir hayrın Allâh indinde hiçbir değeri yoktur. Doğrusu böyle hayırlar, kulu azâba dûçâr eden ağır cürümlerdendir. Çünkü kalbler nazargâh-ı ilâhîdir.

Mevlânâ Hazretleri:
“Sen varlığını, malını, mülkünü güzel bir şekilde infâk et de bir gönül al! Ki o gönlün duâsı mezarda, o kapkara gecede sana ışık versin, nûr olsun!..” buyurur.

Bu husûsdaki en güzel edeb, sağ elin verdiğini sol eline bile farkettirmemek tarzında milletimizin darb-ı meselleştirdiği bir ölçüdür ki, hadîs-i şerîfdeki ifâdeye nazaran Arş’ın gölgesi altında bulunacak olan kimseler bu şekilde infâk edenlerdir. Ecdâd, bu verişin en güzel nümûnelerini sergilemiştir. Nitekim bu husûsda Fâtih Sultan Mehmed Han’ın şefkat tevzî eden vakfiyelerinden bir kısmı şöyledir:
“Ben ki İstanbul fâtihi Allâh’ın âciz kulu Fâtih Sultan Mehmed; alın terimle mâliki bulunduğum 136 dükkânımı aşağıdaki şartlar muvâcehesinde vafkeyledim:
Külliyemde binâ ve inşâ eylediğim aşhânede şehîdlerin hanımları, yetîmleri ve İstanbul fukarâsı için yemek yapılsın! Ancak yemek yemeye veya almaya gelemeyen mâzeretlilerin yemekleri, hava karardıktan sonra kapalı kaplar içinde gözlerden ırak olarak evlerine götürülsün!..”

Vakfiyede görüldüğü gibi Fâtih Sultan Mehmed Han, toplumun korunmaya muhtaç fertleri için en hassas edeb ölçüleriyle kâideler koymuştur. Pâdişâhı böyle bir edeb sergileyen cemiyetin fertleri de zekâtlarını bir zarf içinde câmîlerdeki zekât taşlarına bırakırlar, muhtaçlar da oradan vereni görmeksizin ihtiyaçları kadar alırlardı.

*

Dînin asıl gâyesi, Allâh’ın birliğini tasdîkden sonra güzel insan, zarîf insan, derin insan yetiştirmek ve bu sûretle huzûrlu bir cemiyet ortamı husûle getirmektir. Bu olgunlaşma da ancak gönülde tezâhür eden şefkat ve merhamet hissi ve onun en güzel bir tezâhürü olan zekât ve infâk ile mümkündür. Bir mü’min yüreğinin, Rabbin bütün mahlûkâtını şefkat ve merhametle kuşatması îcâb eder.

Rabbimizin mülkünde yaşıyoruz. O’nun nîmetleri ile rızıklanıyoruz. Mâlî ibâdetlerde ihmalkârlık gösterenler düşünmüyorlar mı ki acabâ kimin malı, kimden esirgeniyor?

Sevmenin neticesi fedâkârlıktır. Seven, sevilene karşı sevdiği ölçüde fedâkârlık yapmayı zevk ve vazîfe olarak îfâ eder. Bu, âşığın mâşûkuna can vermesine kadar dayanır. Allâh’ın mahlûkâtına olan infâk, sevenin sevilene karşı en güzel bir muhabbet tezâhürüdür. Çünkü zekât ve sadakanın Allâh için verilmiş olmasındandır ki bunları “Allâh alır” tarzında bir ifâde vârid olmuştur. Nitekim âyet-i kerîmede buyurulur:
“Hiç şüphesiz ki Allâh, kullarının tevbesini kabûl eder, (ihlâsla, gönülden verdikleri) sadakaları (zekât ve infâkları) alır (geri çevirmez)!..” (et-Tevbe, 104)

Bu nükteyi ifâde için Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem- de:
“Muhtâca verilen zekât ve sadakaları önce Allâh alır, sonra fukarâya devreder!” buyurmuşlardır.

Bir başka hadîs-i şerîfde de Hazret-i Peygamber -Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem-:
“Hisset (hasîslik)in kökü cehennemdedir!” buyurarak, zekât, sadaka, öşür ve infâk gibi mâlî ibâdetleri cimrilik sâikıyla îfâ etmeyenler hakkında ne düşündürücü bir îkâzda bulunmuştur…

Yâ Rab, merhametin bütün tezâhürleri gönül hayâtımızın tükenmez hazînesi olsun! Âmîn!

Balıkesir İftar Menüsü

  • Çorba: Mercimek çorbası
  • Ara sıcak: Peynirli su böreği
  • Ana yemek: Balıkesir Keşkeği
  • Yan: Cacık
  • Tatlı: Höşmerim
  • İçecek: Komposto / su

Ana Yemek Tarifi: Balıkesir Keşkeği

Malzemeler (6–8 kişilik):

  • 2 su bardağı aşurelik buğday
  • 600–800 g kemikli kuzu eti (alternatif: tavuk)
  • 1 yemek kaşığı tereyağı
  • Tuz
  • Üzeri için: 2 yemek kaşığı tereyağı + 1 tatlı kaşığı kırmızı toz biber (isteğe bağlı)

Yapılışı:

  1. Buğdayı yıkayıp 6–8 saat (tercihen bir gece) suda beklet.
  2. Buğdayı tencereye al, üzerini 4–5 parmak geçecek kadar su ekle. Eti ilave et.
  3. Buğday iyice yumuşayıp et lif lif ayrılana kadar kısık-orta ateşte pişir (gerektikçe sıcak su ekle).
  4. Eti kemikten ayır, tekrar tencereye al. Buğdayla birlikte tahta kaşıkla döverek/ezerek keşkeği kıvamlandır.
  5. Tuzunu ve 1 yemek kaşığı tereyağını ekle.
  6. Serviste üzerine kızdırılmış tereyağı gezdir; isteyen kırmızı biberle tamamlasın.

Konya İftar Notu

Konya sofrasında geleneksel “tahin–pide” ikilisi: çifte kavrulmuş tahin üzerine pekmez dökülür, karıştırılır; pideyle banılarak tüketilir.

İmsak ve İftar Vakitleri (16 Ramazan 1447 / 6 Mart 2026 Cuma)

Konya ve Merkez İlçeler

Merkez ilçeler (Selçuklu–Meram–Karatay) için pratikte il merkezi vakitleri esas alınır.

  • Konya: İmsak 05:48 – İftar (Akşam) 18:55.

Çevre iller ve büyükşehirlerden seçme

  • Ankara: İmsak 05:45 – İftar 18:52.
  • İstanbul: İmsak 06:00 – İftar 19:07.
  • İzmir: İmsak 06:09 – İftar 19:16.
  • Antalya: İmsak 05:56 – İftar 19:03.
  • Balıkesir: İmsak 06:05 – İftar 19:12.

Dünyadaki önemli kentlerden seçme

  • Mekke: İmsak 05:24 – İftar 18:34.
  • Medine: İmsak 05:24 – İftar 18:33.
  • Bakü: İmsak 05:37 – İftar 18:44.
  • Kudüs: İmsak 04:40 – İftar 17:47.
  • Tahran: İmsak 05:03 – İftar 18:10.
  • New York: İmsak 04:52 – İftar 17:59.
  • Londra: İmsak 04:24 – İftar 17:59

 

Ramazan Bağışları Otizmli Çocukların Eğitimine Dönüşüyor: Tohum Otizm Vakfı’ndan Fitre Ve Zekât Çağrısı

Yardımlaşma ve dayanışmanın öne çıktığı Ramazan ayında yapılacak fitre, zekât ve bayram bağışlarının, otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı alan çocukların eğitim süreçlerine destek olabileceği vurgulandı. Tohum Otizm Vakfı, Ramazan döneminde yapılan bağışları otizmli öğrencilerin nitelikli özel eğitime erişimini artırmaya yönelik çalışmalara dönüştürdüğünü bildirdi.

Vakıf tarafından paylaşılan bilgilere göre otizmde erken tanı ve ardından gelen yoğun ve sürekli özel eğitim, çocukların iletişim, sosyal etkileşim ve günlük yaşam becerilerinin gelişiminde kritik rol oynuyor. Bu kapsamda yapılacak bağışların, bir çocuğun bireysel eğitim seansına, eğitim materyaline veya burs desteğine dönüşerek somut katkı sağlayabileceği belirtildi.

Bağışlar Nasıl Yapılabilecek?

Tohum Otizm Vakfı, Ramazan boyunca destek olmak isteyenlerin vakfın internet sitesindeki bağış bölümünde yer alan “Fitre – Zekât – Bayram Bağışı” seçeneği üzerinden katkıda bulunabileceğini duyurdu. Ayrıca “Sertifikalar” bölümündeki Bayram Tebriği Sertifikası ile bayram kutlamalarının anlamlı bir destek mesajına dönüştürülebileceği; Tohum Dükkan üzerinden yapılacak alışverişlerin de otizmli çocukların eğitimine katkı sağlayacağı ifade edildi.

Mübarek Ramazan’ın 12. Günü | Zekât Arındırır, Kardeşlik Yaşatır

Mübarek Ramazan’ın 12. gününde ibadet, yalnızca bireysel arınma değil; toplumsal adaletin, kardeşlik hukukunun ve kul hakkına dair hassasiyetin de yeniden hatırlandığı bir imtihan bilincine dönüşür. Bugünün mesajı, Âl-i İmrân Sûresi’nin müminleri arındıran ayrıştırıcı hakikat vurgusuyla başlar; hadis-i şerifin kardeşlik, yardım ve örtme ahlâkıyla derinleşir. Metnin merkezinde ise zekâtın “arındıran” yönü yer alır: malın bereketi kadar vicdanın dengesi, zengin-fakir arasındaki bağ kadar toplumun huzuru da bu farz ibadetin ihyasıyla güçlenir. Hz. Abbas’ın sadakati ve Alâeddin Attâr’ın edep-sohbet çizgisi, Ramazan’ın ahlâk ufkunu tarihî örneklik üzerinden tamamlar; dua ise ümmetin birlik, dirlik ve selâmet niyazını bir cümlede toplar.

“Hayvan besleyenler hayvanlarının zekâtını, ziraatle meşgul olanlar da mahsullerinin uşrunu vermelidirler ki bu, Cenâb-ı Hakk’ın emridir. İnce düşünülürse; ihmalinde fakirlerin hakkı verilmediği için bu emri yerine getiremeyenler, zâlimlerden olmuş olabilirler.”

Ayet

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla;

“Allah müminleri bulunduğunuz hâl üzere bırakacak değildir; nihayet murdarı temizden ayıracaktır. Allah size gaybı bildirecek de değildir. Fakat Allah, peygamberlerinden dilediğini seçer (gaybı ona bildirir). O hâlde Allah’a ve peygamberlerine iman edin. Eğer iman eder ve Allah’a karşı gelmekten sakınırsanız sizin için büyük bir mükâfat vardır.”

Allah (C.C.) ne güzel söyledi.
(Âl-i İmrân Sûresi, 179. Ayet)

Hadis

Allah’ın Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:

“Müslüman, Müslüman’ın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu düşmanına teslim etmez. Kim mümin kardeşinin bir ihtiyacını giderirse Allah da onun bir ihtiyacını giderir. Kim bir Müslüman’ı bir sıkıntıdan kurtarırsa, Allah da onu kıyamet günü sıkıntılarından birinden kurtarır. Kim bir Müslüman’ın kusurunu örterse, Allah da kıyamet günü onun kusurunu örter.”

Allah’ın Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) ne güzel söyledi.
(Buhârî, Mezâlim, 3; Müslim, Birr, 58)

Dua

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.

Allah’ım, ey ihsân ve ikram sahibi olan ve kendisine ihsan edilemeyen, ey Celâl ve İkrâm Sahibi, ey lutfu ve ihsânı bol olan, Sen’den başka ilâh yok, sen kendisine ilticâ edenlerin yardımcısı, kendisine sığınanlara emân veren, korkanların kendisinde emniyete kavuştuğu yüce zât’sın.

Allah’ım! Beni katında, Ümmü’l-Kitâb’da şakî/kötü veya mahrûm veya kovulmuş veya rızkı dar olarak yazdıysan, Allah’ım fazl u ihsânınla kötülüğümü, mahrûmiyetimi, kovulmamı ve rızkımın az olmasını sil, beni katında, Ümmü’l-Kitâb’da saîd/iyi, rızkı bol ve hayırlara muvaffak olan bir kulun olarak yaz. Şüphesiz Sen Rasûl’ünün lisânı üzere indirilen Kitâb’ında bir söz buyurdun ve Sen’in sözün haktır:

«Allah dilediğini siler, (dilediğini de) sâbit bırakır. Ümmü’l-Kitâb (Ana Kitâb) O’nun yanındadır.» (er-Ra’d, 39)

İlâhî! En büyük tecellin ile «Her hikmetli işe kendisinde hükmedilen» (ed-Duhân, 4) ve mübarek bu günlerde, bizden bildiğimiz, bilmediğimiz ve Sen’in bildiğin bütün belâları uzaklaştır. Şüphesiz Sen en yüce ve en keremlisin. Allah, Efendimiz Muhammed’e, âline ve ashâbına salât u selâm eylesin!

Hamd ederim Allah’a ki, her şey O’nun azameti önünde boyun eğmiştir. Hamdederim Allah’a ki her şey O’nun izzeti karşısında zelîldir. Hamd ederim Allah’a ki her şey O’nun mülk ü saltanatına boyun eğmiştir. Hamd ederim Allah’a ki, her şey O’nun kudretine teslîm olmuştur.

Abbas İbn Abdülmuttalib

Peygamber Efendimiz’in (S.A.V.) amcasıdır. Müslümanlar tarafından kurulan en büyük imparatorluklardan biri olan Abbâsîler Devleti, ona izâfeten bu ismi almıştır.

Müslüman olduğu hâlde uzun süre Mekke’de kalarak müşrikler arasında yaşadığı; toplantılarına katıldığı ve ilgili konularda Peygamber Efendimiz’i bilgilendirdiği rivayet edilmiştir. Künyesi Ebü’l-Fazl Abbas bin Abdülmuttalib bin Hâşim el-Kureyşî’dir.

Peygamber Efendimiz’den tahminen iki-üç yaş büyük olan Abbas, 568/569 tarihinde Mekke’de doğdu. Akran olmaları hasebiyle birlikte büyüdüler. Câhiliye döneminde Kâbe’yi ziyarete gelenlere su dağıtma ve ziyafet verme görevi kendi ailesi tarafından yürütülürdü. Abbas da bu görevi ağabeyi Ebû Tâlib’den devraldı ve küçük yaşlardan itibaren bu hizmette bulundu.

Genç yaşta ticarete atıldı. Ebû Tâlib’in ekonomik sıkıntı çekmesi sebebiyle Peygamber Efendimiz Hz. Ali’nin himayesini üstlenerek amcasının yükünü hafifletmeye çalışmış; Abbas da diğer kardeşlerden ve aynı zamanda yeğeni olan Cafer’i himayesine almıştır.

Hz. Abbas’ın, İslâmiyet’in ilk günlerinden itibaren Müslüman olduğu, ancak bunu bir süre gizlediği nakledilmektedir. Müşrikler arasında bulunmaya devam ettiği gibi Peygamber Efendimiz’i (A.S.V.) himaye etmekten geri durmamış; Müslümanlar aleyhinde yapılan toplantılara katılarak gerekli gördüğü durumlarda Peygamber Efendimiz’i bilgilendirmiştir.

Bu süreç, Bedir Savaşı’ndan sonra farklı bir boyut kazanmıştır. Bedir’de müşriklerin arasında yer almasının kendi arzusuyla olmadığı, onlarla birlikte savaşa katılmaya zorlandığı görüşü yaygındır. Peygamber Efendimiz’in Müslümanları onu öldürmemeleri konusunda uyarması da dikkat çekicidir. Nitekim öldürülmeyip esir alınmıştır.

Fidye meselesinde, el konulan paraların fidye sayılmasını istemiş; ancak bu paralar ganimet kabul edildiği için talebi reddedilmiştir. Bunun üzerine parasının olmadığını söylemiş; Peygamber Efendimiz ise Mekke’den ayrıldığı gün eşi Ümmü’l-Fazl’a teslim ettiği altınları hatırlatmıştır. O esnada yanlarında kendilerinden başka kimse bulunmadığını ifade eden Abbas, bu bilginin Cenâb-ı Hak tarafından bildirildiğini öğrenince hayrete düşmüştür.

Hz. Abbas hakkında genel kanaat, Bedir’den çok daha önce Müslüman olduğudur. Müşrikler arasında bulunmasının, Müslümanlar aleyhine tertiplenen planlardan onları haberdar etme bakımından önemli olduğu anlaşılmaktadır. Bu hadiseden sonra Medine’de kalmayıp Mekke’ye döndüğü ve Mekke’nin fethine giden süreçte katkılar sunduğu aktarılır.

Hz. Ömer (R.A.), kıtlık zamanlarında onu yanına alarak yağmur duasına çıkmış; “Yâ Rab, bu senin habibinin amcasıdır. Onun yüzü hürmetine yağmur ver” diye dua ettiği rivayet edilmiştir.

Hz. Abbas’ın on üç evladı arasındaki en meşhuru, Abâdile-i Seb‘a’dan olan oğlu Abdullah’tır. Abbâsîler Devleti’nin halifeleri de onun soyundandır. Beyaz tenli oluşu, gür sesi ve köle azat etmekten sevinç duyması zikredilen vasıflarındandır. Bereketli bir ömür sürdükten sonra 653 yılında Medine’de Hakk’ın rahmetine kavuşmuştur.

Allah ondan razı olsun.

Alâeddin Attâr (K.S.)

Buhârâ’da yetişen evliyanın büyüklerindendir. Adı Muhammed bin Muhammed Buhârî’dir. Şâh-ı Nakşibend Bahâeddîn-i Buhârî (K.S.)’un hem talebesi hem damadıdır. Doğum tarihi kesin olmamakla birlikte 1320’li yıllarda doğmuş olabileceği belirtilir. Buhârâ’nın Çağanyân nahiyesinde 1400 (H.802) yılında vefat ettiği kaydedilir.

Babası Buhârâ’nın zengin eşrafından olmakla birlikte, Alâeddin Attâr (K.S.) çocukluğundan itibaren zenginliğe rağbet etmeyip fakirler gibi yaşamaya çalışmıştır. Küçük yaşta medrese tahsiline başladı. Babasının vefatından sonra Şâh-ı Nakşibend (K.S.)’a talebe oldu ve onun kızıyla evlendi. Hocasına tam bir teslimiyetle hizmet etti; nefsini terbiye için odun topladığı, pazarda elma sattığı anlatılır.

Şâh-ı Nakşibend (K.S.), hayatta iken talebelerin yetiştirilmesi işini ona bırakarak: “Alâeddîn, bizim yükümüzü çok hafifletti” buyurmuştur. Seyyid Şerif Cürcânî, Muhammed Pârisâ, Yâkûb-i Çerhî gibi âlim ve velîlerin onun terbiyesinde yetiştiği nakledilir. Seyyid Şerîf Cürcânî’nin, “Onun sohbetine kavuşunca Rabbimi tanıyabildim” sözleri meşhurdur.

Hastalığı sırasında talebelerine birlik ve beraberliği, Peygamber (S.A.V.) Efendimiz’in yolundan ayrılmamayı ve sohbete devam etmeyi tavsiye etmiştir. Nakşibendî yolunun “Alâiyye” kolunun onunla başladığı ifade edilir. Dünya malına meyletmemesiyle tanınır.

Sohbet ve edeb vurgusu, onun irşadının temel eksenlerindendir: “Edebi olmayanın tarikatı da olmaz” sözü, Nakşî yolunun edeb merkezli anlayışını özetler. Tevbe ile kulluk şuurunu da birlikte ele alır; tevbenin sağlamlığının, ibadete meylin artması ve masiyetten kaçınmakla anlaşılacağını söyler.

Rahmetullahi aleyh.

Zekât Arındırır

İslâm dini, cemiyet nizamını manevî ve maddî olmak üzere iki temel üzerine kurmuştur. Müslümanın namazı, evrâd ve ezkârı manevî hayatı tanzim ederken; zenginlerin verdiği zekât ve malî ibadetler de maddî düzeni tesis eder.

Kur’ân-ı Kerîm’in pek çok yerinde namaz ile zekât birlikte zikredilmiştir. Peygamberimiz (S.A.V.) tebliğ ve talimlerinde bu ikisini birbirinden ayırmamış; zekâtın önemine binaen bîatlarda dahi özellikle zikretmiştir.

Rasûl-i Ekrem (S.A.V.):
“Kim malını korumak istiyorsa zekâtını versin” buyurmuştur.

Ebû Hüreyre (R.A.)’dan rivayetle; Resûlullah’ın vefatından sonra, bazı topluluklar zekât vermemekte direndiğinde Hz. Ebû Bekir (R.A.) onlarla savaşmaya karar vermiş; Hz. Ömer (R.A.) buna itiraz etmiş; Hz. Ebû Bekir ise “Namaz ile zekâtı birbirinden ayıran kimseyle savaşırım” diyerek kararlılığını ifade etmiştir. Hz. Ömer (R.A.) de bunun, Allah’ın Hz. Ebû Bekir’e verdiği engin anlayışın bir neticesi olduğunu söylemiştir.

Zekâtın Hikmetleri

  • Zekât, insanı aşırı ihtirastan kurtarır; iyiliğe alıştırır, şefkat duygularını artırır.
  • Malî bir şükürdür; berekete vesile olur ve kulun Allah’a yakınlaşmasına yardımcı olur.
  • Fakir ile zengin arasında ahenk tesis eder; kıskançlığı azaltır, dostluğu kuvvetlendirir.
  • İçtimaî dengeyi sağlar; malın faydasız şekilde biriktirilmesini önler; toplumu arındırır.

İnsan tabiatı dünya malına meyillidir; mal arttıkça hırs artabilir, merhamet ve şefkat zayıflayabilir. Zekât, bu iç hastalıkların devasıdır. Kişi “Ben çalıştım kazandım” diyerek fakiri hor görmeye kayabilir; hâlbuki zekât, müminin malıyla imtihanını adalet ve merhamet çizgisinde tutar.

Hür ve âkil-bâliğ olup nisâba malik olan her Müslüman’a zekât farzdır. Nisâb: 20 miskal (yaklaşık 80,8 gram) altın veya 200 dirhem gümüş yahut bu değerde eşyadır. Oturulan ev, kullanılan araç, ev eşyaları ve zarurî ihtiyaçlar müstesnadır. Kadınların altınları da hesaba katılır; zekâtı verilir.

Hayvan besleyenler hayvanlarının zekâtını; ziraatle meşgul olanlar da mahsullerinin uşrunu vermelidirler. Bu, Cenâb-ı Hakk’ın emridir. İnce düşünülürse; ihmalinde fakirlerin hakkı teslim edilmediği için, bu emri yerine getirmeyenler zulme düşmüş olabilirler.

Bursa İftar Menüsü (Geleneksel Lezzetlerle)

  1. İftar Açılışı
  • Hurma, zeytin
  • Ilık pide
  • Zeytinyağlı yaprak sarma
  1. Çorba
  • Sütlü Bursa Tarhana Çorbası veya mercimek çorbası
  1. Ara Sıcak
  • Cantık (kıymalı kapalı pide)
  • Peynirli su böreği
  1. Ana Yemek
  • İskender Kebap (tereyağlı, yoğurtlu)
    Alternatif: Pideli köfte
  1. Tatlı
  • Kemalpaşa tatlısı (kaymaklı)
    Alternatif: Süt helvası
  1. İçecek
  • Ayran veya ev yapımı şerbet (demirhindi / gül şerbeti)

Ana Yemek: Bursa Usulü İskender Kebap Tarifi

Malzemeler (4 Kişilik)

Et için:

  • 600-800 gr dana döner (yoksa ince dilim dana antrikot)
  • Tuz

Servis için:

  • 2 adet tırnak pide (küp doğranmış)
  • 2 su bardağı süzme yoğurt
  • 3 yemek kaşığı tereyağı
  • 1 su bardağı domates sosu (rendelenmiş domates + az tuz)
  • 2 adet közlenmiş biber
  • 1 adet domates

Yapılışı

  1. Pide Hazırlığı:
    Pideleri küp küp doğrayın. Fırında hafif kızartarak çıtır hale getirin.
  2. Sos:
    Rendelenmiş domatesi küçük bir tavada 5-6 dakika kaynatın. Kıvam alınca ocaktan alın.
  3. Etin Pişirilmesi:
    Döner etini geniş ve kızgın tavada yüksek ateşte kısa sürede pişirin. (Antrikot kullanıyorsanız ince dilimleyip hızlıca mühürleyin.)
  4. Tereyağı:
    Tereyağını ayrı bir tavada kızdırın.
  5. Sunum:
    • Tabağın altına kızarmış pideleri yerleştirin.
    • Üzerine domates sosu gezdirin.
    • Pişen etleri yerleştirin.
    • Yanına çırpılmış yoğurt koyun.
    • En son kızgın tereyağını etlerin üzerine dökün.
    • Köz biber ve domatesle süsleyin.

Püf Noktası

Gerçek Bursa lezzeti için tereyağını servis anında dökün ve etin kurumasına izin vermeyin. Yoğurt mutlaka süzme ve oda sıcaklığında olmalıdır.

Aşağıdaki saatler Ramazan’ın 12. günü / 2 Mart 2026 Pazartesi içindir. Türkiye verileri Diyanet kaynaklıdır; yurt dışı merkezlerde ise şehirlerin yerel hesaplama yöntemleri farklı olabildiği için “imsak/iftar” karşılığı Fajr/Maghrib saatleri esas alınmıştır.

Konya Ve Çevre İlçeler

Yer İmsak İftar
Konya (Merkez) 05:54 18:51
Ereğli (Konya) 05:48 18:45
Akşehir 05:58 18:55
Beyşehir 05:57 18:54
Seydişehir 05:56 18:54
Cihanbeyli 05:51 18:48
Kulu 05:51 18:47
İl İmsak İftar
Aksaray 05:47 18:44
Ankara 05:51 18:48
Şehir İmsak İftar
İstanbul 06:06 19:02
Bursa 06:06 19:03
İzmir 06:15 19:12
Antalya 06:01 18:59
Adana 05:43 18:40
Gaziantep 05:34 18:32
Diyarbakır 05:23 18:20
Trabzon 05:23 18:19
Eskişehir 06:01 18:57

Dünyadaki Önemli Merkezler (Yerel Saatle – Fajr/Maghrib)

Merkez İmsak (Fajr) İftar (Maghrib)
Mekke 05:24 18:26
Medine 05:25 18:26
Kudüs 04:44 17:37
Londra 04:55 17:41
New York 04:59 17:49
Dubai 05:26 18:21
Doha 04:37 17:38

Darüşşafaka’dan Ramazan Çağrısı: Zekât, Fitre Ve Bayram Bağışlarıyla Öğrencilerin Geleceğine Destek

Türkiye’nin eğitim alanındaki ilk sivil toplum kuruluşlarından Darüşşafaka Cemiyeti, Ramazan ayı dolayısıyla yaptığı çağrıyla hayırseverleri eğitime destek olmaya davet etti. 1863’ten bu yana “Eğitimde Fırsat Eşitliği” misyonuyla çalışmalarını sürdüren Cemiyet, zekât, fitre ve bayram bağışlarının Darüşşafakalı öğrencilerin eğitim yolculuğuna doğrudan katkı sağladığını vurguladı.

Cemiyetin açıklamasında, Türkiye’nin dört bir yanından sınavla belirlenen; babası ve/veya annesi hayatta olmayan, maddi olanakları yetersiz 1.000’i aşkın başarılı öğrenciye İstanbul Maslak’taki Darüşşafaka Eğitim Kurumlarında tam burslu, yatılı ve nitelikli eğitim imkânı sunulduğu belirtildi. Darüşşafaka’nın yalnızca eğitim giderlerini değil; öğrencilerin beslenme, barınma, giyim, sağlık ve cep harçlığı gibi temel ihtiyaçlarını da bağışlarla karşıladığı; yükseköğrenim dönemlerinde burs desteğinin devam ettiği ifade edildi.

“Az çok demeden yapılan her bağış çok anlamlı”

Darüşşafaka Cemiyeti Yönetim Kurulu Başkanı Oğuz Güleç, Ramazan ayının paylaşma ve dayanışma iklimine dikkat çekerek şunları söyledi:
“Darüşşafaka olarak çocuklarımızı yaşam boyu öğrenen, evrensel değerleri benimsemiş, ülkesine ve topluma karşı sorumluluklarının bilincinde bireyler olarak yetiştiriyoruz. Hayırseverlerimizin desteğiyle; maddi olanakları yetersiz, babası ve/veya annesi hayatta olmayan çocuklarımızı nitelikli eğitimle buluşturuyor, onlara hem güçlü bir eğitim altyapısı hem de güvenli bir yuva sunuyoruz.
Öğrencilerimiz aldıkları çağdaş ve çok yönlü eğitimle hayal ettikleri geleceğe adım adım yaklaşıyor. Az çok demeden yapılan her bağış, öğrencilerimizin geleceği için büyük bir anlam taşıyor. Cemiyetimize yapılan bağışlarla; öğrencilerimize nitelikli eğitimi vermenin yanı sıra onların beslenme, barınma, giyim, sağlık ve cep harçlığı gibi tüm ihtiyaçlarını karşılıyoruz. Bu ramazanda da zekât, fitre ve bayram bağışlarıyla çocuklarımızın eğitim yolculuklarına destek olmak isteyen tüm hayırseverlerimizin katkılarını bekliyoruz.”

Darüşşafaka, Ramazan Bayramı’na özel hazırlanan bağış sertifikalarının da tercih edilebildiğini, Ramazan ayında daha fazla öğrenciye destek olmak isteyen hayırseverlerin bağışlarını kurumun resmî kanalları üzerinden gerçekleştirebileceğini duyurdu.

Ramazan 2026 için geri sayım: İlk sahur 19 Şubat’ta, bayram 20 Mart’ta

On bir ayın sultanı Ramazan’a günler kala, milyonlarca vatandaş ibadet düzenini, sahur–iftar saatlerini ve bayram takvimini şimdiden planlamaya başladı. Diyanet’in yayımladığı resmî takvim ve imsakiyeler; Ramazan’ın başlangıcını, Kadir Gecesi’nin tarihini ve bayram günlerini netleştirirken, fitre miktarı da Din İşleri Yüksek Kurulu kararıyla ilan edildi.

Takvim netleşti: Ramazan başlangıcı, Kadir Gecesi ve bayram günleri

Diyanet’in “2026 Dini Günler” listesine göre:

  • Ramazan başlangıcı: 19 Şubat 2026 Perşembe
  • Kadir Gecesi: 16 Mart 2026 Pazartesi
  • Arefe: 19 Mart 2026 Perşembe
  • Ramazan Bayramı (1. gün): 20 Mart 2026 Cuma

İmsakiye hazırlığı: İl il sahur–iftar saatleri takip edilecek

Ramazan boyunca sahur ve iftar vakitleri illere göre değiştiği için resmi imsakiyeler temel referans niteliği taşıyor. Örnek olarak Konya için Diyanet’in vakit verilerinde Ramazan’ın ilk günü (19 Şubat 2026) imsak 06:08, iftar (akşam) 18:39 olarak yer alıyor.

Ramazan’ın toplumsal gündemi: ibadet düzeni ve dayanışma başlıkları öne çıkıyor

Ramazan döneminde kamu kurumları ve yerel yönetimlerin gündeminde genellikle üç ana başlık öne çıkıyor:

İbadet ve dini hayatın organizasyonu: Teravih, mukabele, vaaz programları ve cami merkezli faaliyetler.

Sosyal dayanışma: Fitre, zekât ve gıda destekleri; ihtiyaç sahiplerine yönelik ayni–nakdi yardım süreçleri. (Fitre tutarı resmî olarak ilan edildi.)

Günlük yaşam planlaması: İmsakiye saatlerine göre çalışma–okul–ulaşım düzeni ve iftar saatlerinde şehir içi hareketlilik. (Vakitler Diyanet imsakiyelerinden takip ediliyor.)

Recep ve Şaban aylarını geride bıraktığımız şu günlerde müminler için bir rahmet ve mağfiret iklimi olan Ramazan ayını idrak etmek üzereyiz. Bu mübarek ayın, tüm insanlığa, İslam âlemine ve özellikle de ülkemize sağlık, afiyet, huzur ve bereket getirmesini, bizleri Rabbimize yakınlaştırmasını ve ebedi saadeti kazandıracak ameller işlememize vesile olmasını Yüce Rabbimizden niyaz ederiz.

Ramazan ayı, müminler için manevi güzelliklerle dolu, kıymetli ve bereketli özel bir zaman dilimidir. Salih amellerimizi artırmamız, günahlarımızdan arınmamız, birlik beraberliğimiz ve sosyal dayanışmamız için Yüce Allah tarafından bahşedilmiş bir fırsattır. Bu ay, rahmet kapılarının açıldığı ve ebedi kurtuluşa erişme imkânının sunulduğu bir aydır. Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.s.) şöyle buyurmaktadır: “Ramazan ayı girdiğinde cennetin kapıları açılır, cehennemin kapıları kapanır ve şeytanlar zincirlenir.”(Müslim, Sıyam, 1 [1079])

Ramazan Ayının ve Oruç İbadetinin Hikmetleri

Ramazan orucu, ergenlik çağına ulaşmış ve akıl sağlığı yerinde her Müslümana farzdır. Orucun farziyyeti Kur’ân ve sünnetle sabittir. Yüce Allah (c.c.): “Ey iman edenler! Oruç sizden önce gelip geçmiş ümmetlere farz kılındığı gibi size de farz kılındı. Umulur ki korunursunuz.” (el-Bakara, 2/183)ayetiyle orucun önceki ümmetlere farz kılındığı gibi İslam ümmetine de farz kılındığını beyan ettikten sonra: “…Öyle ise sizden Ramazan ayını idrak edenler onda oruç tutsun.” (el-Bakara, 2/185) ayetiyle de bu ibadetin edâ zamanını ifade buyurmuştur. Hastalık, hamilelik gibi dinen geçerli bir mazereti olmadığı halde oruç tutmamak büyük günah sayılmıştır. Zira Resûlullah (s.a.s.) şöyle buyurmuştur: “Bir kimse, Allah’ın tanıdığı bir ruhsat olmadan, Ramazan’da bir gün orucunu tutmazsa, bütün yılın orucu bile o günün yerini tutmaz.” (Ebû Dâvûd, Savm, 38 [2396]; bk. Buhârî, Savm, 29)

Allah’ın yapılmasını emrettiği yükümlülüklerde kullar için çok büyük faydalar, yasakladığı fiillerde ise büyük zararlar bulunduğu inkâr edilemez bir gerçektir. Ramazan ayı ve oruç ibadeti, diğer ibadetlere nispetle hem ferdî hem de toplumsal hayatta daha kapsamlı hikmetler barındırır. Nefsin isteklerinin kontrol altına alınmasını, ruhun arındırılıp yüceltilmesini sağlayan oruç ibadeti, farklı şekilleriyle de olsa bütün ümmetlerde farz kılınan bir ibadet olmuştur.

Oruç, insanın canının çektiği, arzuladığı şeyleri sırf Allah rızası için terk etmek ve nefsin ısrarlı isteklerine sabırla karşı durup kendini tutmaktır. Oruç sayesinde insan, Allah’tan uzaklaştıran günah ve gaflet unsurlarıyla arasına mesafe koyarak ruhuna yönelir ve kendisini manevi yönden geliştirerek nefsini arındırma ve manen yükselme fırsatı bulur.

Oruç, ibadetlerde aranan ihlas özelliğinin, en belirgin şekilde ortaya çıktığı bir ibadettir. Zira kulun oruçlu olup olmadığını yalnızca Allah ile kendisi bilir. Oruç, kulun Allah’a olan sevgi ve samimiyetinin zirveye ulaştığı, her türlü gösteriş ve riyadan uzak bir şekilde ihlasla edâ ettiği bir ibadettir. Bu yönüyle oruç, riya ve gösterişin en az karışacağı bir ibadet olduğu için sevabı da en fazla olan ibadetlerden sayılmıştır. Nitekim Yüce Allah (c.c.) bir kudsî hadiste bu gerçeğe işaret ederek şöyle buyurmaktadır: “Oruç yalnızca benim için edâ edilmiş bir ibadettir. Onun (sayısız) karşılığını da yalnızca ben vereceğim.” (Buhârî, “Savm”, 2 [1894]; Müslim, “Sıyâm”, 30[1151]) Diğer taraftan Hz. Peygamber’in (s.a.s.) haber verdiği sırf oruç tutanların cennete girmeleri için hazırlanmış “reyyân” adlı cennet kapısının mevcudiyeti de bu ibadete ve onu edâ edenlere Allah tarafından atfedilen değerin büyüklüğüne delalet etmektedir. (Bk. Buhârî, “Savm”, 4 [1896])

Öte yandan, orucun, insan sağlığına yararları artık tüm dünyada bilinen bir gerçektir. Bu gerçek, sağlık alanındaki uzmanlarca da ifade edilmektedir. Nitekim uzmanlar, oruçla birlikte özellikle mide ve sindirim organlarının dinlenme, bedenin de zehirli birikimlerden arınma ve iyileşme sürecine girdiğini belirtmektedirler. Gün boyu çalışarak yorulan insan bedeni, günün sonunda uyku ve istirahat ile dinlenmeye alındığı gibi yıl boyunca durmadan çalışan ve yıpranan vücudun tamamı da adeta Ramazan ayında dinlenmeye ve bakıma alınmış olur.

Oruç ibadeti, toplumsal açıdan da birçok hikmet ve yarar barındırmaktadır. Ramazan ayı, sosyal yardımlaşma ve dayanışma ayıdır. Bu ayda açlık ve susuzluğun, oruç sayesinde sınırlı bir zamanda tecrübe edilmesiyle kişide şükran, kanaat, empati, merhamet ve yardımlaşma duyguları canlanmaya başlar. Böylelikle kişi, bir taraftan elindeki nimetlerin gerçek değerini fark ederek kendisine bu nimetleri bahşeden Rabbine şükran ve minnetle yönelirken; diğer taraftan da dünyanın muhtelif yerlerinde açlık ve yoksulluk çeken kardeşlerinin hâllerini oruç sayesinde içten içe tecrübe ederek onların sıkıntılarını giderme arayışına girer.

Ramazan Ayının İhyası

Dinin temel hedefi, insanın bu dünyada Müslümanca yaşamasını ve ahirete göçerken de iman dolu bir kalp ile dünyadan ayrılmasını sağlamaktır. Kişinin işlediği günahlar nedeniyle kalp kararır. Kararmış, paslı bir kalple insanın yolunu bulması ise zorlaşır, hatta bazen imkânsız hâle gelir. Ramazan ayında tutulan oruçlar, kılınan teravih namazları, okunan mukabeleler sayesinde günahlarla paslanan kalpler, ibadet nuruyla cilalanır ve Allah’ın manevi ikramlarına nail olur.

Ramazan ayının gecesini ve gündüzünü, oruç, namaz, teravih, infak, Kur’ân tilâveti, zikir, tefekkür, tevbe ve istiğfarla ihyâ eden bir mümin, manevi bir arınma dönemine girer. Ayrıca Kur’ân’ın ifadesiyle bin aydan daha hayırlı bir gece olan (bk. el-Kadr 97/1-5)ve Ramazan ayının son on gününde aranması tavsiye edilen kadir gecesini de ihyâ eden bir mümin, Hz. Peygamber’in (s.a.s.): “İnanarak ve sevabını Allah’tan umarak Kadir gecesini ihyâ edenin geçmiş günahları affedilir.” (Buhârî, “Savm”, 6 [1901]) müjdesine erişmiş olur.

İmkanı olanların Ramazan’ın son on gününde itikafa girmesi, bu ayın ihya edilmesinin önemli vesilelerinden birini teşkil etmektedir. Hz. Âişe validemizin aktardığı, “Resûl-i Ekrem ramazanın son on gününde i‘tikâfa girerdi. O bu âdetine vefatına kadar devam etmiştir. Sonra onun ardından hanımları i‘tikâfa girmiştir” (Buhârî, “İʿtikâf”, 1; Müslim, “İʿtikâf”, 5)mealindeki rivayet, bu ibadetin önemli bir sünnet olduğunu bize haber vermektedir. Bu ibadet, Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla zamanın belirli bir kısmını camide geçirerek ve bu esnada her türlü nefsânî ve şehevî arzulardan uzak durarak mânevi olgunluğa ermek için önemli vesilelerden biri kabul edilmiştir.

Öte yandan Ramazan ayı, dini geleneklerimizin gelecek nesillere öğretilmesi ve yaşatılması açısından da önemli bir fırsat iklimidir. Ramazan ayında akraba, eş dost ve çocuklarla açılan iftarlar, kalkılan sahurlar, kılınan teravihler, tutulan oruçlar, okunan ve dinlenen hatimler, mukabeleler, verilen sadakalar, zekâtlar ve fitreler özellikle çocukların hafızalarında dinlerini yaşayarak öğrenme ve sonraki nesillere aktarma noktasında önemli kalıcı izler bırakır.

Kur’ân-ı Kerîm’in İndirilmeye Başlandığı Mübarek Ay

Rahmet, mağfiret ve kurtuluş ayı olan Ramazan, aynı zamanda bir “Kur’ân ayı” dır. Çünkü Yüce Rabbimizin bizlere hayat rehberi olarak gönderdiği Kur’ân-ı Kerîm, Hz. Peygamber’e (s.a.s.)bu ayda indirilmeye başlamıştır. Kur’ân’ın bu ayda yer alan Kadir gecesinde indirildiğini bildiren müstakil surede bu gecenin bin aydan daha hayırlı olduğu beyan edilmiştir. (Bk. el-Kadr, 97/1-5) Cebrail (a.s.) ile Hz. Peygamber (s.a.s.) her sene Ramazan ayında bir araya gelir, karşılıklı bir şekilde Kur’ân okurlardı. Bu uygulamanın bir devamı olarak Ramazan ayında camilerde ve evlerde okunan mukabele ve hatimler, müminlerin Kur’ân’ın anlam dünyasıyla buluşmasına da bir vesiledir. Nitekim bu ayın bereketiyle insan, günahların kalbinin ve aklının üzerine örttüğü perdeyi kaldırıp, Kur’ân’ı daha derinden hissederek anlama fırsatı yakalar.

Ramazan Ayının Sonu: Bayram

Bayramlar İslam ümmetinin birlik ve beraberliğinin zirveye ulaştığı, fakir ve zengin arasındaki mesafenin kısaldığı, kısaca toplum olarak huzur ve barışın en üst seviyede hissedilerek yaşandığı şenlik günleridir. Bayramları, otellerde ve tatil beldelerinde insanlardan uzak bir şekilde geçirmek yerine Hz. Peygamber’in sünnetine uygun olarak sıla-i rahim yapıldığı, yaşlıların ziyaret edildiği, çocukların sevindirildiği, fakirlerin unutulmadığı bir zaman dilimi olarak değerlendirmek gerekir. Bu bağlamda yaşlı bakım evlerinin, sevgi evlerinin ziyaret edilmesi; fakir kimselerin kapısının çalınması, bayramın ruhuna çok uygun davranışlardır.

Canın Sadakası: Fıtır Sadakası (Fitre)

Fıtır Sadakası, yoksulların ihtiyaçlarının karşılanmasına katkıda bulunmak suretiyle toplumda karşılıklı sevgi ve kardeşlik bağlarının pekişmesine, ihtiyaç sahiplerinin bayram sevincine iştirak etmesine ve böylece bayramın toplumun bütün kesimlerince hep birlikte kutlanmasına imkân sağlar. Bu sayede imkânı olan Müslümanlar paylaşmanın ve yardımlaşmanın sevincini yaşarlar. Ramazan Bayramı’na ulaşmanın bir şükrü olarak sadaka-i fıtır, insan fıtratındaki yardımlaşma ve dayanışmanın bir gereği olarak insan varlığının zekatı kabul edilmiştir. Bu nedenle sadaka-i fıtıra, “can sadakası” veya “beden sadakası” da denilmektedir. Fitre, Ramazan Bayramı’nın birinci günü tan yerinin ağarmasıyla vâcip olmakla birlikte, fakirlerin bayram ihtiyaçlarını karşılamaları için Ramazan ayı içinde de verilebilir.

Hanefi mezhebine göre Ramazan Bayramı’na kavuşan, temel ihtiyaçlarının ve bir yıllık borçlarının dışında nisap miktarı (80,18 gr. altın veya bu değerde) mala sahip olan Müslümanlar kendileri ve ergenlik çağına ulaşmamış çocukları için fıtır sadakası vermekle yükümlüdürler. Ancak fıtır sadakası ile yükümlü olmak için bulunması gereken nisap miktarı malın, zekatta olduğu gibi “artıcı” özellikte olması ve üzerinden “bir kamerî yıl” geçmiş olması gerekmez. Buna karşılık kişinin ana-babası, büyük çocukları, karısı, kardeşleri ve diğer yakınları için fitre ödeme zorunluluğu yoktur. Fakat bu kişiler için fitre verse geçerli olur. Şâfiî mezhebine göre ise fıtır sadakası vermek farzdır ve bununla yükümlü olmak için belli bir zenginliğe sahip olmak şart değildir. Temel ihtiyaçlarının yanı sıra bayram günü ve gecesine yetecek kadar azığa sahip her Müslüman fitre ile yükümlüdür.

Sadaka-i fıtır, 2026 yılı Ramazan ayının başlangıcından 2027 yılı Ramazan ayının başlangıcına kadar olan süre için 240 TL olarak belirlenmiş olmakla birlikte her bir kişi, günlük gıda harcamalarını dikkate alarak belirlediği meblağı da fitre olarak verebilir. Belirlenen meblağın, nakdi olarak verilebileceği gibi gıda vb. maddelerden aynî olarak da verilmesi de mümkündür. Bu kapsamda fitre, gıda kolisi veya market çeki olarak da fakirlere verilebilir.

Zekat İbadeti

Dinen zenginlik ölçüsü kabul edilen nisap miktarında mala sahip olan kimselerin, Allah rızası için belirli kimselere vermekle yükümlü oldukları zekâtın verilme zamanı; zekâta tâbi mallara sahip olunduğu andan itibaren üzerinden bir yıl geçmesiyle başlar. Bununla birlikte daha erken de verilebilir. Ancak zekat vermek için Ramazan’ı beklemeye gerek yoktur. Zekât vermekle yükümlü olanların, yükümlü oldukları andan itibaren en kısa zamanda zekâtlarını vermeleri gerekir. Çünkü zekât bir kulluk borcudur, borç da bir an önce ödenmelidir. Bununla beraber kişi, dilerse nisaba ulaşmış olan malın zekâtını yılı dolmadan önce de verebilir. Buna göre kişi, Ramazan ayının bereketinden istifade etmek için zekat yılı dolmadan da fakirleri sevindirebilir. Zekat yılı dolup ödeme zamanı geldiğinde verdiği miktarı, ödeyeceği toplam miktardan düşer.

Sonuç

Sonuç olarak Ramazan; oruçla nefsi arındıran, paylaşma ve yardımlaşma ile toplumsal dayanışmayı güçlendiren, camilerde teravihlerle Müslümanları bir araya getiren, iftar sofralarında gönülleri buluşturan müstesna bir zaman dilimidir. Bu bereketli ayı hakkıyla idrak eden müminler, arınmış kalpler ve paylaşılan sevinçlerle bayramın gerçek anlamına ulaşır. Allah Teâlâ bizleri Ramazan’ı hakkıyla idrak eden, orucuyla nefsi arınan, zekât ve fitreyle paylaşmayı bilen kullarından eylesin; bayrama da arınmış gönüller ve paylaşılan sevinçlerle ulaşmayı nasip etsin. Âmin.