Cennette sadece oruçluların gireceği kapı: Reyyân

İslamî kaynaklarda yer alan sahih hadisler, oruç ibadetinin Allah katındaki yüksek değerini açık biçimde ortaya koyuyor. Bu rivayetlerde, cennette yalnızca oruç tutanlara mahsus özel bir kapının bulunduğu bildiriliyor. “Reyyân” adı verilen bu kapı, kıyamet gününde oruç ibadetine sadakat gösteren müminler için büyük bir müjde olarak öne çıkıyor.

Hz. Sehl bin Sa’d radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Cennette reyyân denilen bir kapı vardır ki kıyamet günü oradan ancak oruçlular girecek, onlardan başka kimse giremeyecektir. ‘Oruçlular nerede?’ diye çağrılır. Onlar da kalkıp girerler ve o kapıdan onlardan başkası asla giremez. Oruçlular girince o kapı kapanır ve bir daha oradan kimse girmez.”

(Buhârî, Savm 4; Müslim, Sıyâm 166. Ayrıca bk. Nesâî, Sıyâm 43; İbni Mâce, Sıyâm 1)

Bu hadisi şerif, orucun sadece belli vakitlerde yerine getirilen bir ibadet olmadığını, aynı zamanda kulun sabrını, teslimiyetini ve ihlasını yansıtan çok özel bir kulluk nişanesi olduğunu gösteriyor. Açlık ve susuzluğa sabrederek Allah rızasını gözeten müminlere ahirette özel bir kapının tahsis edilmesi, orucun manevi kıymetini daha da belirgin hale getiriyor.

Konuya dair bir başka rivayette ise cennetin farklı kapılarından, farklı ibadetleri öne çıkan kulların çağrılacağı bildiriliyor. Ebû Hüreyre radıyallahu anh’den nakledilen hadis şöyle: 

“Allah yolunda çift sadaka veren kimse, cennetin muhtelif kapılarından, ‘Ey Allah’ın (sevgili) kulu! Burada hayır ve bereket vardır’, diye çağırılır. Sürekli namaz kılanlar namaz kapısından, mücahitler cihat kapısından, oruçlular reyyân kapısından, sadaka vermeyi sevenler de sadaka kapısından (cennete girmeye) davet edilirler.

 Ebûbekir radıyallahu anh:

– Anam babam sana kurban olsun ey Allah’ın Resulü! Gerçi bu kapıların birinden çağrılan kimsenin diğer kapılardan çağırılmaya ihtiyacı yoktur ama, bu kapıların hepsinden birden çağrılacak kimseler de var mıdır? dedi.

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem:

– Evet, vardır. Senin de o bahtiyârlardan olacağını ümit ederim”.

(Buhârî, Savm 4, Cihâd 37, Bed’u’l-halk 9, Fezâilü ashâbi’n-Nebî 5; Müslim, Zekât 85, 86. Ayrıca bk.Tirmizî, Menâkıb 16; Nesâî, Zekât 1, Cihâd 20, Sıyâm 43)

Bu rivayette dikkat çeken en önemli noktalardan biri, oruçlular için özel olarak Reyyân kapısının zikredilmesidir. Âlimler, “Reyyân” kelimesinin suya doymuşluk, susuzluğun giderilmesi ve ferahlık anlamları taşıdığına işaret eder. Dünyada oruç sebebiyle açlık ve özellikle susuzluk çeken müminlerin, ahirette “susuzluğun bulunmadığı” bir mükâfatla karşılanacak olması, bu ismin hikmetini daha anlamlı kılıyor.

İslam âlimleri, Reyyân kapısından girecek olanların sadece ramazan orucunu tutanlar değil, oruç ibadetine özel önem veren, bu ibadeti ihlasla yaşayan ve nafile oruçlarla da kulluğunu güçlendiren müminler olduğunu ifade ediyor. Burada asıl vurgu, orucun zahirinden çok onun ruhuna sadık kalmakta toplanıyor. Çünkü oruç, sadece yemekten ve içmekten uzak durmak değil; dili, kalbi, gözü ve gönlü de haramdan koruyarak kulluğu derinleştiren bir ibadet olarak kabul ediliyor.

Özellikle ramazan ayında sıkça hatırlanan bu hadisi şerifler, müminler için hem bir teşvik hem de büyük bir umut vesilesi oluyor. Reyyân kapısı, sabredenlerin, nefsini terbiye edenlerin ve Allah rızası için oruç tutanların ebedî mükâfatına işaret eden müstesna bir müjde olarak değerlendiriliyor.

Diyabet Hastalarına Ramazan İçin 5 Kritik Oruç Uyarısı

Ramazan ayında diyabet hastalarının en sık sorduğu soru “Oruç tutabilir miyim?” olurken, uzmanlar bu kararın mutlaka hekim kontrolünde verilmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Diyabetin hipoglisemi, hiperglisemi ve diyabetik koma gibi ciddi tablolara yol açabilen kronik bir hastalık olması nedeniyle, oruç sürecinin ancak uygun hastalarda ve doğru planlamayla güvenli yürütülebileceği belirtiliyor. Memorial Göztepe Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Serap Yavuzer, Ramazan’da oruç tutmak isteyen diyabet hastaları için 5 temel uyarıyı paylaştı.

1) Oruç Kararı Doktor Kontrolüyle Verilmeli

Her diyabet hastası için risk aynı değil. Yaş, diyabet tipi, ek hastalıklar, kullanılan ilaçlar, hastalığın kontrol düzeyi ve yaşam koşulları birlikte değerlendirilmeden oruç kararı verilmemeli. HbA1c’si 9’un üzerinde olan, sık hipoglisemi yaşayan veya yakın dönemde diyabetik koma geçiren hastalar yüksek risk grubunda kabul ediliyor ve çoğu zaman oruç önerilmiyor.

2) Kan Şekerinin Kritik Sınırları Aşmamasına Dikkat Edilmeli

Kan şekerinin 70 mg/dl’nin altına düşmesi ya da 300 mg/dl’nin üzerine çıkması ciddi risk oluşturuyor. Titreme, soğuk terleme, çarpıntı, bulanık görme, konuşma bozukluğu ve bilinç kaybı gibi belirtiler ortaya çıkarsa durum ciddiye alınmalı. Gün içinde ihtiyaç duyulan her an kan şekeri ölçümü yapılması, riskleri erken yakalamak açısından önemli.

3) İlaç Ve İnsülin Dozları Yeniden Planlanmalı

Oruç tutacak diyabet hastalarında ilaç saatleri iftar ve sahura göre yeniden düzenlenmeli. İnsülin kullananlarda özellikle sahur dozu, hipoglisemi riskine karşı hekim tarafından yeniden ayarlanabilir; iftar dozu ise alınan kaloriye göre planlanır. Doz ayarlaması yapmadan oruç tutmak ciddi risk doğurabilir.

4) Sahurda Protein, İftarda Dengeli Karbonhidrat

Sahur, uzun açlığa hazırlık öğünü olduğu için kritik. Böbrek fonksiyonları uygunsa yoğurt/kefir/peynir, yumurta gibi protein kaynakları; lifli sebzeler ve gerektiğinde tam tahıllar tercih edilmeli.
İftarda ise uzun açlığın ardından hızlı ve aşırı karbonhidrat (pide, hamur işi, pirinç pilavı, şerbetli tatlı) kan şekerini hızla yükseltebilir. Çorbayla başlamak, porsiyonu kontrol etmek; sebze, zeytinyağlı, baklagil ve bulgur gibi glisemik yükü daha dengeli seçeneklere yönelmek öneriliyor. Tatlı tüketilecekse küçük porsiyonlu sütlü tatlılar daha uygun görülüyor.

5) İftardan Sahura Kadar Sıvı İhtiyacı Karşılanmalı

Diyabette sıvı kaybı, kan şekeri dengesini bozarak hipoglisemi/hiperglisemi ve ketoasidoz dahil ciddi tabloların riskini artırabilir. Bu nedenle iftarla sahur arasında yeterli su ve şekersiz içecekler tüketilmeli. Çay-kahve gibi idrar söktürücü içecekler ile şekerli meyve suyu/komposto/şurup gibi kan şekerini hızlı yükselten içecekler mümkün olduğunca azaltılmalı.

Ramazan’ın 8. Günü: Maneviyat, Dayanışma ve Bereketle Dolu Bir Gün

Ramazan ayının sekizinci günü, kalplerin yavaş yavaş oruçla yumuşadığı, sabrın ve şükrün içimizde kök saldığı bir döneme işaret eder. İlk haftanın ardından, bedenimiz açlığa alışırken, ruhumuz da Ramazan’ın manevi ikliminde derinleşir. Her geçen gün, iftar sofralarında paylaşılan bir lokmanın, sahurda edilen bir duanın, teravihte dökülen bir damla gözyaşının anlamı daha da büyür. Ramazan’ın bu sekizinci günü, sabrın meyveye durduğu, merhametin ve affın gönüllerde filizlendiği bir eşiğe benzer. Oruç, sadece aç kalmak değil; nefsin terbiyesi, kalbin arınması ve insanın kendini yeniden keşfetmesidir. Bu gün, geçmişin yüklerinden arınmak, kırgınlıkları unutmak ve yeni bir umutla geleceğe bakmak için eşsiz bir fırsattır. Ramazan’ın bereketiyle, sofralarımızda paylaştığımız her lokma, gönüllerimizde çoğalan bir sevgiye dönüşür. Komşuya uzanan bir tabak tatlı, bir yetimin başını okşayan el, bir dostun halini sormak… Hepsi bu ayın ruhunu yansıtan küçük ama derin izlerdir. Sekizinci gün, Ramazan’ın ortasına yaklaşırken, sabrın, şükrün ve paylaşmanın hayatımızda ne kadar kıymetli olduğunu bir kez daha hatırlatır. Bu mübarek günde, dualarımızın kabul, oruçlarımızın makbul, kalplerimizin huzurla dolmasını dileriz. Ramazan’ın sekizinci günü, affın, merhametin ve kardeşliğin gölgesinde, umutla ve sevgiyle yaşansın.

Ayet: Sabır, Oruç ve Ramazan’ın Anlamı

“Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de farz kılındı.”
(Bakara Suresi, 183. Ayet)

Bakara Suresi’nin 183. ayeti, orucun sadece bir ibadet değil, aynı zamanda insanı takvaya, yani Allah’a yakınlığa ulaştıran bir yolculuk olduğunu vurgular. Bu ayet, orucun geçmiş ümmetlere de farz kılındığını belirterek, insanlığın ortak manevi mirasına işaret eder. Oruç, sabırla, iradeyle ve bilinçle tutulan bir ibadettir. Ramazan ayı, bu ayetin rehberliğinde, sadece aç kalmanın ötesinde, insanın kendini, nefsini ve Rabbini tanıdığı bir arınma mevsimidir. Oruç, insanı kötülüklerden, bencillikten ve dünyevi hırslarından uzaklaştırır; sabrı, şükrü ve merhameti öğretir. Bu ayet, Ramazan’ın özünü ve orucun insan hayatındaki dönüştürücü gücünü en güzel şekilde özetler. Oruçla geçen her gün, insanı biraz daha olgunlaştırır, kalbini arındırır ve Allah’a yakınlaştırır. Ramazan’ın sekizinci gününde bu ayetin ışığında, sabırla ve umutla oruçlarımızı tutmaya devam ediyoruz.

Hadis: Ramazan ve Oruçla Bağışlanmanın Müjdesi

“Kim, faziletine inanarak ve karşılığını Allah’tan bekleyerek Ramazan orucunu tutarsa, geçmiş günahları bağışlanır.”
(Buhârî, Îmân 28, Savm 6)

Bu hadis-i şerif, Ramazan orucunun manevi değerini ve Allah katındaki mükafatını açıkça ortaya koyar. Oruç, sadece bedensel bir açlık değil, aynı zamanda niyetin, samimiyetin ve teslimiyetin bir göstergesidir. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) bu müjdesi, Ramazan’da tutulan orucun, insanın geçmişteki hatalarını ve günahlarını bağışlatacak kadar büyük bir ibadet olduğunu bildirir. Ancak burada önemli olan, orucun sadece şeklen değil, kalpten, faziletine inanarak ve karşılığını yalnızca Allah’tan bekleyerek tutulmasıdır. Bu bilinçle tutulan oruç, insanı arındırır, affa ve mağfirete vesile olur. Ramazan’ın sekizinci gününde, bu hadisin rehberliğinde, oruçlarımızı ihlasla ve umutla tutmaya devam ediyoruz. Her gün, yeni bir başlangıç, yeni bir arınma ve Allah’ın rahmetine bir adım daha yaklaşma fırsatıdır.

Dua: Ramazan’ın 8. Gününe Özel Manevi Dua

اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فِيهِ رَحْمَةَ الْأَيْتَامِ وَإِطْعَامَ الطَّعَامِ وَإِفْشَاءَ السَّلَامِ وَصُحْبَةَ الْكِرَامِ بِطَوْلِكَ يَا مَلْجَأَ الْآمِلِينَ

Allahümmerzukni fihi rahmetel-eytami ve it’amet-taami ve ifşaes-selami ve suhbetel-kirami bi-tavlike ya melceel-amilin

Anlamı:
Allah’ım! Bu ayda yetimlere merhamet etmeyi, yemek yedirmeyi, selamı yaymayı ve kerem sahipleriyle arkadaşlık etmeyi bana nasip eyle, lütfunla ey ümit edenlerin sığınağı!

Bu dua, Ramazan’ın özünü ve toplumsal dayanışmanın ruhunu yansıtır. Yetimlere merhamet, ihtiyaç sahiplerine yemek yedirmek, selamı yaymak ve iyi insanlarla dostluk kurmak, Ramazan’ın en güzel erdemlerindendir. Sekizinci günün duası, sadece bireysel bir arınma değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluk ve paylaşma bilinci taşır. Bu duayla, Allah’tan hem kendi kalbimizin yumuşamasını hem de toplumun huzur ve barış içinde olmasını niyaz ediyoruz. Ramazan’ın bereketiyle, dualarımızın kabul, gönüllerimizin huzur bulmasını dileriz.

Hz. Fatıma’nın Hayatı: Ramazan ve Maneviyatın Işığında Bir Örnek

Hz. Fatıma (r.a.), Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) en küçük ve en sevgili kızı, cennet hanımlarının efendisidir. Onun hayatı, sabır, tevekkül, nezaket ve derin bir maneviyatla örülüdür. Hz. Fatıma, İslam’ın ilk yıllarında Mekke’de doğmuş, annesi Hz. Hatice’nin vefatından sonra babasına olan sevgisi ve bağlılığıyla öne çıkmıştır. Çocukluğunda, müşriklerin babasına yaptığı eziyetlere şahit olmuş, babasının yanında her türlü zorluğa sabırla göğüs germiştir. Hz. Fatıma’nın hayatı, yokluk ve sıkıntılarla dolu olsa da, hiçbir zaman şikayet etmemiş, zühd ve kanaat içinde yaşamıştır. Evliliği, Hz. Ali (r.a.) ile gerçekleşmiş, bu evlilik İslam ümmetine örnek bir aile modeli sunmuştur. Hz. Fatıma, ev işlerinde maharetli, cömert, iffetli ve sabırlı bir hanımefendi olarak tanınır. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) terbiyesinde yetişmiş, ilim, edep ve haya gibi üstün ahlaki meziyetlerle donanmıştır.

Ramazan ayı, Hz. Fatıma’nın hayatında özel bir yere sahiptir. O, oruç ve ibadetle geçen günlerde, fakirlere ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmeyi, iftar sofralarını paylaşmayı bir görev bilmiştir. Kur’an-ı Kerim’de İnsan Suresi’nde, Hz. Ali ve Hz. Fatıma’nın üç gün üst üste kendi iftarlıklarını yoksullara, yetimlere ve esirlere vermeleri övülmüştür. Bu davranış, onların cömertliğinin ve Allah rızası için yapılan iyiliğin en güzel örneğidir. Hz. Fatıma, Ramazan’da sabır, şükür ve paylaşmanın en yüce temsilcilerindendir. Babası Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) vefatından sonra kısa bir süre yaşamış, genç yaşta vefat etmiştir. Ancak onun hayatı, kıyamete kadar gelecek tüm Müslüman hanımlar için bir rehber ve ilham kaynağı olmaya devam etmektedir. Hz. Fatıma’nın hayatı, Ramazan’ın ruhunu, sabrı, şükrü ve paylaşmayı en güzel şekilde yansıtan bir örnektir.

İmam-ı Rabbani: Hayatı, Tasavvufi Yönü ve Ramazan’a Bakışı

İmam-ı Rabbani, asıl adıyla Ahmed-i Sirhindî, 1564 yılında Hindistan’ın Sirhind şehrinde doğmuş, Nakşibendiyye tarikatının önde gelen sufilerinden ve İslam düşüncesinin büyük müceddidlerinden biridir. “Müceddid-i elf-i sânî” yani hicri ikinci bin yılın yenileyicisi olarak anılır. Babası da tasavvufla ilgilenen bir alim olan İmam-ı Rabbani, küçük yaşta çeşitli tarikatlara intisap etmiş, özellikle Nakşibendiyye yolunda derinleşmiştir. Hayatı boyunca, tasavvufun derinliklerinde yol almış, vahdet-i vücud anlayışını eleştirmiş ve “abdiyet” makamını en yüce mertebe olarak görmüştür. Ona göre, kulun Allah’a tam teslimiyeti ve kulluk bilinci, tasavvufun nihai hedefidir.

İmam-ı Rabbani’nin düşüncelerinde, şeriat ve tarikat arasında güçlü bir denge vardır. O, şeriatın her şeyin temeli olduğunu, tarikatın ise şeriatın ruhunu derinleştiren bir yol olduğunu savunur. Nakşibendiyye tarikatının “bidâyetinin nihayeti içermesi” yani yolun başında nihai hedefin de bulunması, onun tasavvufi anlayışında merkezi bir yer tutar. İmam-ı Rabbani, sufilerin manevi tecrübelerini, Kur’an ve Sünnet’in ölçüleriyle değerlendirmiş, bidat ve hurafelerden uzak durulmasını öğütlemiştir.

Ramazan ayı, İmam-ı Rabbani’nin tasavvufi düşüncesinde, nefis terbiyesi, sabır ve manevi arınma açısından büyük bir fırsattır. Oruç, insanın nefsini dizginlemesi, dünyevi arzularından uzaklaşması ve Allah’a yaklaşması için bir vesiledir. İmam-ı Rabbani, orucun sadece aç kalmak değil, kalbin ve ruhun da arındırılması gerektiğini vurgular. Ramazan’da yapılan ibadetlerin, sadaka ve infakın, insanı Allah’a daha da yakınlaştırdığını belirtir. Onun mektuplarında, Ramazan’ın manevi atmosferinin, insanı derin bir tefekküre ve Allah’a teslimiyete yönelttiği sıkça dile getirilir. İmam-ı Rabbani’nin hayatı ve düşünceleri, Ramazan’ın ruhunu anlamak ve yaşamak isteyenler için eşsiz bir rehberdir. Onun öğretileri, sabır, teslimiyet ve kulluk bilincinin Ramazan’da nasıl derinleşebileceğini gösterir.

Makale: Ramazan’ın İnsanları Birbirine Yaklaştıran, Kalpleri Isıtan ve Toplumsal Dayanışmayı Güçlendiren Etkisi

Ramazan ayı, sadece bireysel bir ibadet mevsimi değil, aynı zamanda toplumsal vicdanın, empati bilincinin ve dayanışma ruhunun zirveye ulaştığı eşsiz bir zaman dilimidir. Oruç, insanı açlıkla sınarken, aynı zamanda başkalarının yaşadığı sıkıntıyı kalben hissetmeye, empati kurmaya davet eder. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) “Komşusu aç iken tok yatan bizden değildir” hadisi, Ramazan’ın toplumsal boyutunu ve paylaşmanın önemini en güzel şekilde özetler. Oruç, insanı sadece kendi nefsiyle değil, toplumun en zayıf halkalarıyla da yüzleştirir. Açlık, yoksulluk ve muhtaçlık, Ramazan’da daha derinden hissedilir ve bu his, insanı paylaşmaya, yardımlaşmaya ve kardeşliğe yönlendirir.

Ramazan’da verilen zekât ve sadaka, toplumda adaletli paylaşımın ve sosyal refahın sağlanmasına katkı sunar. Allah Teâlâ’nın “Mallarınızla Allah yolunda yarışın; ne verirseniz Allah onu bilir” ayeti, paylaşmanın sadece maddi değil, manevi bir sorumluluk olduğunu da vurgular. Sadaka, hem verenin hem de alanın kalbinde huzur ve bereket oluşturur. Ramazan’da kurulan toplu iftar sofraları, sadece yemek yenilen ortamlar değil, toplumsal bağların güçlendiği, dostlukların pekiştiği, kırgınlıkların unutulduğu buluşma alanlarıdır. Komşular, akrabalar, dostlar ve ihtiyaç sahipleri aynı sofrada buluşur, aralarındaki mesafeler azalır, kalpler birbirine yaklaşır.

Ramazan, aile içi dayanışmayı da güçlendirir. Sahurda birlikte uyanmak, iftarda duaları paylaşmak, namaz ve Kur’an okumak, aile fertleri arasındaki manevi bağı derinleştirir. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) “Müminler bir binanın her bir taşı gibidir; birbirlerine kenetlenmişlerdir” hadisi, Ramazan’da aile ve toplum arasındaki dayanışmanın ne kadar önemli olduğunu gösterir. Kur’an’ın Ramazan’da daha çok okunması, üzerinde sohbet edilmesi ve anlamının paylaşılması, toplumsal değerlerin ortak bir bilince dönüşmesini sağlar.

Empati, Ramazan’ın en önemli kazanımlarından biridir. Açlıkla sınanan bir kişi, başkasının halini daha derin hisseder, yardıma muhtaç olanın derdini kendi yüreğinde duyar. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) “Hiçbir mümin, kardeşi için sevdiğini kendisi için sevmedikçe gerçek imana kavuşamaz” hadisi, Ramazan’ın empatiyi nasıl bir eğitim haline getirdiğini açıklar. Toplumlar, zaman zaman ekonomik sıkıntılar, doğal afetler veya sosyal kırılmalarla karşılaşır. Ramazan dayanışması, bu zorluklarla birlikte mücadele etme bilincini güçlendirir. Allah Teâlâ’nın “İyilikle kötülük bir olmaz. Sen kötülüğü en güzel şekilde sav; o zaman seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki candan bir dost olur” ayeti, toplumsal bütünleşmenin manevi altyapısını oluşturur.

Ramazan ayı sona erdiğinde, kazanılan toplumsal farkındalık ve dayanışma ruhu, yıl boyunca sürdürülebilir hale gelmelidir. Dayanışma grupları oluşturmak, ihtiyaç sahipleriyle ilişkileri yıl boyunca sürdürmek, topluca Kur’an ve dua programları düzenlemek, yardımlaşma ve gönüllülük faaliyetlerine devam etmek, Ramazan’da kazanılan değerlerin hayat boyu yaşanmasını sağlar. Sonuç olarak, Ramazan ayı, bireysel maneviyatın ötesine geçerek toplumun ortak bilincini yükselten, empatiyi, paylaşmayı ve dayanışmayı kökleştiren eşsiz bir dönemdir. Oruçla empati kurmayı öğrenen, ibadetle birbirine yakınlaşan ve paylaşmayla gönül bağlarını güçlendiren insanlar, sadece kendi imanını yükseltmekle kalmaz, toplumun dayanışma kapasitesini de artırır. Ramazan; empati bilincini artırır, paylaşma kültürünü kökleştirir, toplum içinde birlik ve beraberliği güçlendirir, zorluklarla birlikte mücadele etme iradesini yükseltir ve hayırla devam eden bir dayanışma ağı kurar. Bir ayın manevi etkisi, doğru yaşandığında ömür boyu sürecek iyiliklere dönüşür.

Ege Mutfağından Ramazan’ın 8. Gününe Özel İftar Menüsü

Ramazan’ın sekizinci günü için Ege mutfağının hafif, sağlıklı ve lezzetli yemeklerinden oluşan bir iftar menüsü, hem bedeninizi hem de ruhunuzu doyuracak. Ege mutfağı, zeytinyağının başrolde olduğu, taze otlar, sebzeler ve deniz ürünleriyle zenginleşen, sade ama bir o kadar da zengin bir mutfaktır. İşte Ege’ye özgü, dengeli ve doyurucu bir iftar menüsü önerisi:

Menü Kategorisi Yemek Adı Açıklama
Çorba Çeşmi Nigar Çorbası Saray mutfağından, terbiyeli mercimek çorbası; süt ve unla ipeksi kıvamlı, mideyi yormayan hafif bir başlangıç.
Ana Yemek Zeytinyağlı Enginar Taze enginar, havuç, patates ve bezelye ile, bol zeytinyağında pişirilmiş, Ege’nin en sevilen zeytinyağlılarından.
Yardımcı Yemek Ege Otları Salatası Haşlanmış cibes, radika ve turp otu; zeytinyağı ve limonla harmanlanmış, ferahlatıcı ve besleyici bir salata.
Tatlı Lor Tatlısı Tuzsuz lor peyniriyle yapılan, üzerine karadut reçeli gezdirilen hafif ve yöresel bir Ege tatlısı.
İçecek Demirhindi Şerbeti Serinletici, hafif ekşi ve tatlı aromalı geleneksel bir içecek; iftar için ideal.

Bu menü, Ege mutfağının sadeliğini ve doğallığını yansıtırken, Ramazan’ın sekizinci gününde sindirimi kolay, besleyici ve lezzetli bir iftar sofrası sunar. Çeşmi Nigar Çorbası, saray mutfağından günümüze ulaşan, süt ve un terbiyesiyle ipeksi bir kıvama sahip, mideyi yormayan bir çorbadır. Ana yemek olarak zeytinyağlı enginar, Ege’nin en sevilen sebzelerinden biri olup, bol zeytinyağı ve taze sebzelerle hazırlanır. Yardımcı yemek olarak Ege otları salatası, bölgenin dağlarından ve tarlalarından toplanan cibes, radika ve turp otunun haşlanıp zeytinyağı ve limonla harmanlanmasıyla hazırlanır; hem ferahlatıcı hem de besleyicidir. Tatlı olarak lor tatlısı, tuzsuz lor peyniriyle yapılan, üzerine karadut reçeli gezdirilen hafif bir Ege tatlısıdır. İçecek olarak ise demirhindi şerbeti, iftar sofralarına serinlik ve ferahlık katar. Bu menü, Ramazan’ın ruhuna uygun, paylaşmanın ve sağlıklı beslenmenin ön planda olduğu bir sofra sunar.

26 Şubat 2026 İmsak ve İftar Saatleri Tablosu

Aşağıda, 26 Şubat 2026 Perşembe günü için Konya, çevre iller, büyükşehirler ve dünyadaki önemli merkezlerin imsak ve iftar saatleri yer almaktadır:

Şehir/Merkez İmsak (Sahur) İftar (Akşam)
Konya 05:59 18:47
Aksaray 05:53 18:40
Karaman 05:56 18:44
Niğde 05:50 18:38
Afyonkarahisar 06:07 18:54
Isparta 06:07 18:55
İstanbul 06:12 18:58
Ankara 05:57 18:43
İzmir 06:20 19:08
Bursa 06:12 18:58
Antalya 06:06 18:55
Adana 05:48 18:36
Gaziantep 05:40 18:28
Diyarbakır 05:28 18:16
Mekke 05:30 18:30
Medine 05:31 18:29
Kudüs 05:09 17:37
Londra 05:01 17:41
Paris 05:54 18:35
Berlin 05:07 17:46
New York 05:04 17:50
Tokyo 04:50 17:39

Tablodaki saatler, ilgili şehirlerin yerel saatine göredir. Türkiye’deki saatler Diyanet İşleri Başkanlığı’nın 2026 Ramazan İmsakiyesi’nden, yurt dışı merkezler ise güvenilir imsakiye kaynaklarından alınmıştır.

Bu tablo, Ramazan’ın evrensel bir ibadet olduğunu ve dünyanın dört bir yanında milyonlarca Müslümanın aynı manevi iklimi paylaştığını gösterir. Konya ve çevre illerinde imsak ve iftar saatleri birbirine yakınken, büyükşehirlerde ve dünya merkezlerinde saatler coğrafi konuma göre değişiklik göstermektedir. Bu farklılıklar, Ramazan’ın evrenselliğini ve Müslümanların birlik içinde, farklı coğrafyalarda aynı ruhu yaşadığını ortaya koyar.

Sonuç: Ramazan’ın 8. Gününde Maneviyat, Dayanışma ve Umut

Ramazan’ın sekizinci günü, sabrın, şükrün ve paylaşmanın hayatımızda ne kadar kıymetli olduğunu bir kez daha hatırlattı. Oruç, sadece aç kalmak değil, nefsin terbiyesi, kalbin arınması ve insanın kendini yeniden keşfetmesidir. Ayet ve hadislerle, Ramazan’ın manevi derinliği ve orucun insanı Allah’a yakınlaştıran bir ibadet olduğu vurgulandı. Hz. Fatıma’nın hayatı, sabır, şükür ve paylaşmanın en güzel örneği olarak önümüzde duruyor. İmam-ı Rabbani’nin tasavvufi düşünceleri, Ramazan’ın nefis terbiyesi ve manevi arınma açısından ne kadar önemli bir fırsat olduğunu gösteriyor.

Ramazan, toplumsal dayanışmanın, empati ve kardeşliğin zirveye ulaştığı bir aydır. İftar sofralarında paylaşılan bir lokma, komşuya uzanan bir tabak yemek, bir yetimin başını okşayan el… Hepsi Ramazan’ın ruhunu yansıtan küçük ama derin izlerdir. Ege mutfağından hazırlanan iftar menüsü, sağlıklı ve lezzetli bir sofra sunarken, imsak ve iftar saatleri tablosu, dünyanın dört bir yanında aynı manevi iklimin yaşandığını gösteriyor.

Bu mübarek günde, dualarımızın kabul, oruçlarımızın makbul, kalplerimizin huzurla dolmasını dileriz. Ramazan’ın sekizinci günü, affın, merhametin ve kardeşliğin gölgesinde, umutla ve sevgiyle yaşansın. Her gün, yeni bir başlangıç, yeni bir arınma ve Allah’ın rahmetine bir adım daha yaklaşma fırsatıdır. Ramazan’ın bereketiyle, sofralarımızda paylaştığımız her lokma, gönüllerimizde çoğalan bir sevgiye dönüşsün. Hayırlı Ramazanlar.

 

Oruç kalbi ve tansiyonu rahatlatabiliyor ama… Uzmandan uyarı: “Doktorunuza danışmadan ‘gizli’ oruç tutmayın”

Ramazan’la birlikte birçok kalp hastası “oruç tutabilir miyim?” sorusuna yanıt arıyor. Kış aylarında oruç süresinin yaz dönemine göre daha kısa olması rahatlatıcı görünse de uzmanlar, kalp-damar hastalığı olan kişilerin oruç kararını mutlaka hekimleriyle birlikte vermesi gerektiğini belirtiyor.

“Fayda görülebilir” ama risk grupları var

Prof. Dr. Ahmet Karabulut, uygun hastalarda orucun kalp hızı ve özellikle büyük tansiyonda düşüşe katkı sağlayabildiğini; bazı hastalarda göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi şikâyetlerin azalabildiğini ifade ediyor. Ancak “her hasta için aynı sonuç” beklenmemesi gerektiğini belirten Karabulut, kardiyovasküler açıdan riskli hastaların hekim onayı olmadan oruç tutmasının sakıncalı olabileceği uyarısını yineliyor.

Türk Kardiyoloji Derneği’nin konsensüs raporlarında da Ramazan orucunda yaklaşımın, hastanın durumuna göre risk sınıflaması ve ilaç düzeni gözetilerek planlanması gerektiği vurgulanıyor.

Hangi hastalara “oruç önerilmez”?

Karabulut’un değerlendirmesine göre; ciddi kalp yetersizliği, tedavi edilmemiş damar darlığı, ileri kapak hastalığı, yüksek tansiyonu kontrolsüz seyredenler ve ilaç saatleri iftar–sahura uygun biçimde düzenlenemeyen hastalarda oruç riskli olabilir. Ayrıca kalp ameliyatı ya da balon-stent işleminden sonra erken dönem için de hekim onayı olmadan oruç tutulmaması gerektiği belirtiliyor.
(Erken dönem için farklı kaynaklarda 3–6 ay gibi değişen süre vurguları da yer alıyor.)

Oruç tutabilecek hastalara 10 kritik öneri

Uzman uyarılarında, özellikle iftarda yapılan hataların kalp krizi riskini artırabileceğine dikkat çekiliyor. Öne çıkan başlıklar şöyle:

  1. İftarda bir anda yüklenmeyin; yavaş yiyin, porsiyonu büyütmeyin.

  2. İlaçlarınızı doktorla planlayın, özellikle şeker–tansiyon–kolesterol ilaçlarını aksatmayın.

  3. İftarı sigarayla açmayın; suyla başlayın, bırakmak için fırsata çevirin.

  4. Ramazan pidesinde abartmayın; küçük porsiyon, mümkünse tam tahıl tercih edin.

  5. Kızartma/yağlı yemek ve şerbetli tatlı yerine daha hafif seçeneklere yönelin.

  6. Tuzu azaltın; sofraya tuzluk koymayın.

  7. Şerbetli/gazlı içecek yerine su; iftar–sahur arası yaklaşık 1,5 litre hedefleyin.

  8. Sahuru atlamayın; sahursuz oruç tansiyon ataklarını tetikleyebilir.

  9. Uykuyu düzenleyin; gündüz uykusu 1 saati aşmasın.

  10. İftar sonrası hemen uzanmayın; kısa yürüyüş yapın.

Mübarek Ramazan – 1. Gün – Bir Ayet • Bir Hadis • Bir Dua

Mübarek Ramazan ayının ilk gününe, Kur’ân’ın rehberliği, sünnetin diriltici çağrısı ve gönülden yükselen dualarla adım atıyoruz. Oruçla nefsi terbiye ederken, ayetle yönümüzü buluyor; hadisle bilinç tazeliyor, duayla kalbimizi arındırıyoruz. Bu müstesna başlangıçta, Sıddîklar Alemdârı Hz. Ebû Bekir’in (r.a.) sadakatini ve infak ufkunu; Bayezîd-i Bistâmî’nin (r.a.) tevhid ve teslimiyet çizgisini hatırlıyor, Ramazan’ı tarih boyunca bereketiyle olduğu kadar zaferleriyle de anlamlandırıyoruz. İşte “1. Gün” dosyamız; bir ayet, bir hadis, bir dua ve ibret dolu hatırlatmalarla, Ramazan’a yakışır bir şuur ve umut iklimine davet niteliğindedir.

Bir Ayet • Bir Hadis • Bir Dua

“Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğrunun ve doğruyu eğriden ayırmanın açık delilleri olarak Kur’an’ın indirildiği aydır.”

Ayet

Bakara Suresi 185. Ayet (mealen):
Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğrunun ve doğruyu eğriden ayırmanın açık delilleri olarak Kur’an’ın indirildiği aydır. Öyle ise sizden Ramazan ayını idrak edenler onda oruç tutsun. Kim o anda hasta veya yolcu olursa (tutamadığı günler sayısınca) başka günlerde kaza etsin. Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez. Bütün bunlar, sayıyı tamamlamanız ve size doğru yolu göstermesine karşılık, Allah’ı tazim etmeniz, şükretmeniz içindir.

Hadis

Kim Allah Teâlâ yolunda bir gün oruç tutsa, Allah onunla ateş arasına, genişliği sema ile arz arasını tutan bir hendek kılar.
(Tirmizî, Cihâd 3, 1624)

Dua

Ey âlemlerin Rabbi olan Allah’ım… Bizi Ramazan’a kavuşturduğun için Sana hamd ediyor, şükrediyoruz.
Bugün tuttuğum orucu gerçek oruç tutanların orucu gibi, ibadetimi de gerçek ibadet edenlerin ibadeti gibi kabul eyle. Beni gafillerin uykusundan uyandır.
Benim, annemin, babamın ve ailemin günahlarını bağışla. Ey âlemlerin İlâhı… Ramazan’ı İslâm âlemine hayırlı eyle. İşlerimizi bereketli kıl. Bizi affeyle, ey suçları affeden Rabbimiz…
Âmin.

Sıddîklar Alemdârı Hz. Ebû Bekir (r.a.)

Hz. Ebû Bekir (r.a.), meşhur Fil Vak’ası’ndan iki sene altı ay sonra doğmuştur. Asıl adı Abdullah b. Osman b. Âmir b. Amr b. Ka‘b b. Sa‘d b. Mürre et-Teymî’dir. Cahiliye döneminde kendisine Abdullât, Abdülkâbe veya Abdüluzzâ denildiğine dair rivayetler aktarılır; “Abdullah” ismini ise Hz. Muhammed (s.a.v.) vermiştir. Babası Osman olup Ebû Kuhâfe lakabıyla tanınır. Annesi Selmâ binti Sahr’dır; Mekke’de “bütün hayırların annesi” manasında Ümmü’l-Hayr lakabıyla anıldığı rivayet edilir.

Hz. Ebû Bekir’in ilk lakabının “Atîk” olduğu; Allah Resûlü’nün (s.a.v.) cehennemden azad edildiğine dair müjde sebebiyle bu lakabın verildiği nakledilir. İsra gecesinin sabahında başta olmak üzere, Allah Resûlü’nü (s.a.v.) tereddütsüz tasdik edişi sebebiyle kendisine “Sıddîk” denilmiştir.

Hz. Ebû Bekir’in İslâm’a girişindeki sürat ve kararlılık, kaynaklarda şu anlamda aktarılır:
“Kimi İslâm’a çağırdıysam mutlaka onda bir duraklama, bir tereddüt olmuştu. Ama Ebû Bekir, İslâm’ı teklif ettiğimde ne duraksadı ne de tereddüt gösterdi.”

Hz. Âişe’nin (r.a.) rivayetinde, bir gün Ebû Bekir’in (r.a.) Allah Resûlü ile karşılaştığı ve davetin hemen ardından İslâm’ı kabul ettiği anlatılır. Onun imanı “sıradağlar gibi muhkem” diye tasvir edilir: fıtratıyla bütünleşen bir teslimiyet ve sarsılmayan bir sadakat…

Hz. Ebû Bekir (r.a.), Mekke’nin varlıklı isimleri arasındaydı. Müslüman olduğunda tarihçilerin verdiği bilgilere göre hatırı sayılır bir mala sahipti; ancak sahip olduklarını Allah yolunda infak etmiş, özellikle Müslüman olduğu için eziyet gören köleleri satın alıp azad etmeye gayret göstermiştir.

Bayezîd-i Bistâmî (r.a.)

Bayezîd-i Bistâmî, sûreti itibarıyla Hz. Ebû Bekir’e (r.a.) benzetilir; uzun boylu, zayıf bedenli ve beyaz tenli olduğu, seyrek ve ak sakallı, çukurca gözlü bulunduğu rivayet edilir. “Sultânü’l-ârifîn” diye anıldığı aktarılır.

Hicrî 188 yılında Bistâm’da doğduğu; vefatının ise kaynaklarda farklı tarihlerle geçtiği (Hicrî 231/232 veya bazı rivayetlere göre 261/262) ifade edilir.

“Tevhid nedir?” diye soranlara şu minvalde cevap verdiği nakledilir:
Tevhid yakîndir; yakîn ise mahlûkatın her türlü hareketini Allah’ın fiili olarak bilmek ve O’nun fiillerinde hiçbir şeyi ortak koşmamaktır.

Mürşidi tanımak için ölçü koyduğu rivayet edilir:
“Kendisine gökyüzünde uçma veya bağdaş kurma kerameti verilen kimseye hemen aldanmayın. Önce onun emir ve nehiy çizgisindeki yerine, şer‘î hududa riayetindeki durumuna bakın.”

Keramet izharından kaçındığı ve bunu manevî düşüşe sebep görerek sakındığı da anlatılır. Bu yaklaşımı “Kerim isterim, keramet değil” sözüyle özetlenir.

Tasavvufu ise şu çerçevede tarif ettiği aktarılır:
“Rahat kapısını kapayıp, sıkıntı ve mücahede kapısını açmaktır.”

Zaferler Ayı: Ramazan

Şanlı İslâm tarihinde birçok önemli fetih ve zafer, Allah’ın izni ve yardımıyla Ramazan ayında gerçekleşmiştir. Bu yönüyle Ramazan; oruç ve Kur’ân tilavetiyle değerlendirildiği gibi, sabır, sebat, gayret ve tebliğ şuuruyla da idrak edilmesi gereken bir “feyiz mevsimi” olarak görülmüştür. Ramazan ayında gerçekleşen fetih ve zaferlerden öne çıkan bazıları şöyledir:

  1. Büyük Bedir Zaferi
    Hicretin 2. yılı 17 Ramazan Cuma günü (13 Mart 624) elde edilmiştir. Sayıca az olan İslâm ordusu, kendisinin yaklaşık üç katı olan müşrik ordusuna karşı zafer kazanmıştır. Bu savaşta müşriklerin ileri gelenlerinden birçok kişi hayatını kaybetmiş; Müslümanlar ise şehitler vermiştir.
  2. Mekke’nin Fethi
    Hicretin 8. yılı 20 Ramazan günü Allah Resûlü (s.a.v.) on bin sahabî ile Medine’den Mekke’ye hareket etmiştir. Fetih ordusunun Mekke’ye girişi, aynı yılın Ramazan’ında 27 Ramazan Çarşamba gününe tarihlenir. Fetihle birlikte Mekke’de yeni bir dönem başlamıştır.
  3. Tebük Gazvesi (Seferi)
    Hicretin 9. yılında düzenlenen Tebük seferinin dönüşünün Ramazan ayına rastladığı aktarılır. Bizans sınırına yakın bir hatta yapılan bu sefer, İslâm Devleti’nin caydırıcılığı ve siyasî etkisi bakımından önemle değerlendirilir.
  4. Kādisiyye Zaferi
    Hz. Ömer (r.a.) döneminde, Hicrî 14. yılın Ramazan’ında (Milâdî 636) Sa‘d b. Ebî Vakkās komutasındaki İslâm ordusunun Sâsânî ordusuna karşı kazandığı zafer olarak anılır; İran coğrafyasında yeni bir dönemin kapılarını araladığı ifade edilir.
  5. Rodos Adası’nın Fethi
    Hicrî 53 yılı Ramazan ayında Rodos’un fethedildiği rivayet edilir; stratejik konumu sebebiyle önemine dikkat çekilir.
  6. Endülüs’ün Güney Kıyıları Zaferi
    Tarık b. Ziyâd komutasındaki İslâm ordusunun, Hicrî 91 yılı Ramazan ayında Endülüs’ün güney kıyılarına ulaşıp ilerleyişini başlattığı anlatılır.
  7. Endülüs’ün Fethi
    Hicrî 92 yılı Ramazan’ında Endülüs topraklarında yapılan mücadelelerin, dört asır sürecek Endülüs İslâm medeniyetinin ilk adımlarını oluşturduğu değerlendirilir.
  8. Safed Kalesi Zaferi
    Safed’in, Selahaddin Eyyûbî tarafından Hicrî 584 yılında fethedildiği; Ramazan günlerinde askerî hazırlığın sürdürüldüğü rivayetleri aktarılır.
  9. Ayn Câlût Zaferi
    Hicrî 658 yılı Ramazan’ında (Milâdî 1260) Memlûklerin Filistin’de Ayn Câlût’ta Moğol ordusunu yenmesi, hem İslâm tarihi hem dünya tarihi açısından dönüm noktası olarak görülür; Moğolların ilk kez büyük bir yenilgi tattığı belirtilir.

Bu vesileyle, Ramazan’ın yalnızca bir ibadet ayı değil; aynı zamanda sabır, irade, adanmışlık ve sorumluluk bilinciyle “ihya edilen” bir zaman dilimi olduğu hatırda tutulmalıdır.

 

Oruç tutmak kulun Allah’a doğru manevî yolculuğunun ifadesi!

Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Reşat Öngören, Ramazan ayının tasavvufî boyutunu değerlendirdi. Öngören, Ramazan’ın Kur’ân-ı Kerim’de adı geçen “yegâne ay” olduğuna işaret ederek, Kur’an’ın bu ayda indirildiğinin vurgulandığını (Bakara 185) hatırlattı. Kadir Gecesi’nin Ramazan içinde yer aldığını belirten Öngören, Peygamber Efendimizin her Ramazan’da o ana kadar inen ayetleri Cebrail (a.s.) ile karşılıklı okuduğuna dair rivayetlerin, “mukabele” geleneğinin dayanağını oluşturduğunu ifade etti.

“Ramazan, Kur’an’la meşguliyetin artması gereken bir zaman”

Öngören’e göre inananların Ramazan’da Kur’an ile meşguliyeti hem okuma hem de hayata geçirme bakımından diğer aylara kıyasla daha yoğun olmalı. Bu noktada tasavvufun, dinî hükümleri içselleştirerek yaşama ve “hâl” edinme hedefi taşıyan bir erdem inşası programı sunduğunu kaydeden Öngören, Ramazan ikliminin bu yönüyle tasavvuf eğitim metotlarıyla kesiştiğini dile getirdi.

“Oruç, Allah’a doğru manevî yolculuğun bir ifadesi”

Ramazan’ın bünyesinde taşıdığı maddî-mânevî unsurların tasavvuf eğitim süreciyle paralellik gösterdiğini belirten Prof. Dr. Öngören, insanın dünyada Allah’a doğru bir yolculuk halinde olduğunu vurguladı. Kur’an’daki “Allah’tan geldik ve yine O’na dönmekteyiz” (Bakara 156) ifadesini hatırlatan Öngören, tasavvufta erdemli birey yetiştirme programının “seyr u sülûk” yani “Allah’a yolculuk” kavramıyla çerçevelendiğini söyledi. Kur’an’da oruç tutanlar için “yolcular” (sâihûn) ifadesinin kullanıldığını (Tevbe 112) hatırlatan Öngören, orucun bu bakımdan manevî yolculuğun pratik bir karşılığı olduğunu belirtti.

Açlığın nefis terbiyesindeki yeri: “Çirkinliklerden uzaklaşmada etkili”

Öngören, tasavvuf eğitiminde oruç ibadetinin yoğun uygulanmasının nedenini “bilinçlenme” ve “nefis terbiyesi” ile açıkladı. Açlığın, kulun kötü huylardan uzaklaşıp güzel huylar kazanmasında birinci derecede etkili olduğunu ifade eden Öngören’e göre nefis, sınırsız arzularından açlıkla daha kolay vazgeçiyor; bu da insan ruhunun ilâhî ve melekî niteliklere yönelmesine zemin hazırlıyor. Oruçlunun yemeden, içmeden ve cinsel birliktelikten uzak durarak günü tamamlamasının, bu yönelişin somut bir göstergesi olduğu kaydedildi.

“Oruç, sabır-şükür ve zaman bilinci eğitimidir”

Prof. Dr. Öngören, orucun insan için “sabır ve şükür” eğitimi anlamına geldiğini belirterek, nimete erişim mümkünken kulluk bilinciyle uzak durmanın sabrı öğrettiğini dile getirdi. Kur’ân-ı Kerim’de orucun “sabır” kavramıyla ilişkilendirildiği ayete (Bakara 153) dikkat çeken Öngören, gün boyu yeme-içmeden uzak kalmanın nimetlerin değerini daha derinden hissettirdiğini, bunun da şükür duygusunu güçlendirdiğini söyledi.

Öte yandan oruç halinin, “vaktin kıymetini bilme” yönünde de dönüştürücü bir etkisi bulunduğunu belirten Öngören, dakikaları sayarak iftarı beklemenin zaman bilincini keskinleştirdiğini ifade etti. Tasavvuf geleneğinde bu kazanımın “İbnü’l-vakt” (vaktin çocuğu) kavramıyla anlatıldığını kaydetti.

“Zikr-i dâim” ve “halk içinde Hak ile beraber olmak”

Öngören’e göre oruçlu kimse gün boyu kesintisiz ibadet halindedir; bu hal tasavvuftaki karşılığıyla “zikr-i dâim” yani sürekli zikir bilincini besler. Günlük işlerini sürdürürken oruçlu olmanın ise “halk arasında Hak ile beraber olmak” şeklinde tarif edilen manevî hâli tecrübe etmeye imkân verdiğini vurguladı.

“Oruç yalnız açlık değildir; dil, göz ve kalp de korunmalı”

Oruç ibadeti şekilsel olarak gün boyu aç kalmak şeklinde gerçekleşse de bunun “açlıktan ibaret” görülmesinin dinin ruhuna uygun düşmeyeceğini ifade eden Prof. Dr. Öngören, açlık durumunun insan ruhunu besleyen mânevî bir gıda olarak anlaşılması gerektiğini söyledi. Bu yaklaşımın, kişinin yalnızca maddî gıdadan uzak durmasıyla sınırlı kalmayıp; gıybet gibi dilin, harama bakmak gibi gözün, kalp kırmaya sebep olan davranışlar gibi fiillerin de terk edilmesini gerektirdiğini belirterek sözlerini tamamladı.