Mübarek Ramazan’ın 23. günü

Mübarek Ramazan’ın 23. gününde; ayet, hadis ve dua ile gönüllere hitap eden bu özel içerikte, Anadolu irfanının büyük isimlerinden Sadreddin Konevî’nin hayatı, ilmi kişiliği, tasavvuf düşüncesi ve Konya’daki derin izi de yer alıyor.

Ayet

Rahman ve Rahîm olan Allah’ın adıyla

“(Yapacağınız hayırlar) kendilerini Allah yoluna adamış, bu sebeple yeryüzünde kazanç için dolaşamayan fakirler için olsun. Bilmeyen kimseler, iffetlerinden dolayı onları zengin zanneder. Sen onları simalarından tanırsın. Çünkü onlar yüzsüzlük ederek istemezler. Yaptığınız her hayrı muhakkak Allah bilir.”

Allah (C.C.) ne güzel buyurdu.
(Bakara Suresi, 273. Ayet)

Hadis

Allah Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:

“Nerede olursan ol, Allah’a karşı sorumluluğunun bilincinde ol. Kötülüğün peşinden iyi bir şey yap ki onu yok etsin. İnsanlara da güzel ahlâka uygun biçimde davran.”

Allah Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) ne güzel söyledi.
(Tirmizî, Birr, 55)

Dua

Allah’ım, Sen Melik’sin, Hayy u Kayyûm’sun. Kendinden başka ilâh olmayan apaçık Hak’sın.
Sen benim Rabbimsin, beni Sen yarattın. Ben Senin kulunum. Ezelde Sana verdiğim sözümde ve vaadimde, gücüm yettiğince durmaktayım. İşlediğim kusurların şerrinden Sana sığınırım.

Bana lütfettiğin nimetleri yüce huzurunda minnetle anar, günahımı itiraf ederim. Benim günahlarımı affet. Şüphe yok ki günahları Senden başka affedecek yoktur.

Allah’ım, Sana çokça ve daima hamd olsun. Bütün mahlûkatının yapmasını hak ettiğin hamdlerin kat kat fazlasıyla, yüzünün celâline ve kudretinin azametine yaraşır şekilde; her an, her nefeste, ilmindeki şeyler adedince Sana hamd olsun ey Yüce Mevlâmız.

Yarattıkları sayısınca, kendisinin razı olacağı kadar, arşının ağırlığınca, bitip tükenmeyen kelimeleri adedince ve ilminin çokluğu nispetinde ben Allah’ı, ulûhiyyet makamına yakışmayan sıfatlardan tenzih eder ve O’na hamdederim.

Âmin.


Sadreddin Konevî

Sadreddin Konevî, Anadolu tasavvuf ve düşünce tarihinin en büyük isimlerinden biridir. Yaygın kabule göre 606 (1209) yılı civarında Malatya’da dünyaya geldi. Babası Mecdüddin İshak, hem önemli bir âlim ve mutasavvıf hem de Anadolu Selçuklu Devleti’nde üst düzey görevler üstlenmiş bir devlet adamıydı. Kaynaklarda onun Selçuklu sarayı ile Abbâsîler arasında elçilik yaptığı, şehzadelere hocalık ettiği ve bu sebeple “sultanın şeyhi” diye anıldığı belirtilir.

Sadreddin Konevî’nin annesinin de Selçuklu saray çevresine mensup olduğu rivayet edilir. Bazı menkıbelerde annesinin hükümdar ailesinden geldiği, bazılarında ise saray çevresinde bulunan bir hanım olduğu aktarılır. Bu sebeple Konevî hakkında zaman zaman “sultan oğlu” ifadesi kullanılmıştır. Her hâlükârda onun çocukluk yıllarının ilim, siyaset ve tasavvuf çevreleriyle iç içe bir ortamda geçtiği anlaşılmaktadır.

Konevî’nin hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri, babası Mecdüddin İshak ile Muhyiddin İbnü’l-Arabî arasındaki dostluktur. İbnü’l-Arabî, Mecdüddin İshak’ın daveti üzerine Anadolu’ya gelmiş, Malatya ve Konya çevrelerinde onunla birlikte bulunmuştur. Bu dostluk daha sonra Sadreddin Konevî’nin ilmî ve tasavvufî terbiyesini doğrudan şekillendiren bir ilişkiye dönüşmüştür.

Sadreddin Konevî, henüz dokuz-on yaşlarındayken babasını kaybetti. Rivayetlere göre Mecdüddin İshak’ın vefatından sonra İbnü’l-Arabî, Konevî’nin annesiyle evlenmiş ve böylece onun üvey babası olmuştur. Bu bilgi tüm kaynaklarda aynı kesinlikle yer almasa da, Konevî ile İbnü’l-Arabî arasındaki yakın bağ tartışmasızdır. Konevî, İbnü’l-Arabî’nin sadece talebesi değil, aynı zamanda en yakın takipçisi, yorumcusu ve fikrî mirasçılarından biri olarak kabul edilir.

Çocukluk ve gençlik yıllarında güçlü bir eğitim gören Konevî, dinî ilimlerin yanı sıra felsefî ilimlerde de derinleşti. Onun en dikkat çekici yönlerinden biri, tasavvufu yalnızca zühd ve ahlâk alanında değil, aynı zamanda sistemli bir metafizik düşünce olarak ele almasıdır. Bu yönüyle Konevî, klasik sûfî tipinden ayrılarak hem mutasavvıf hem mütefekkir kimliğiyle öne çıkmıştır.

İbnü’l-Arabî ile ilişkisi, onun vefatına kadar sürdü. Konevî, hocasının yanında bulunmuş, onun tasavvufî tecrübelerine ve fikir dünyasına yakından şahit olmuştur. Kaynaklarda Konevî’nin gençlik döneminde Şam, Malatya, Konya, Hicaz ve başka ilim merkezleriyle irtibat içinde bulunduğu, farklı âlim ve sûfîlerden yararlandığı aktarılır. Evhadüddîn-i Kirmânî, Sa‘deddîn-i Hammûye gibi isimlerle de yakın ilişki içinde olduğu belirtilir.

İbnü’l-Arabî’nin 638/1240 yılında vefat etmesinden sonra Sadreddin Konevî’nin hayatında Konya dönemi belirginleşti. Muhtemelen 1241’den itibaren Konya’ya yerleşti ve hayatının sonuna kadar burada yaşadı. Konya, onun hem ilmî hem tasavvufî faaliyetlerinin merkezi oldu. Burada ders halkaları kurdu, eserlerini kaleme aldı, çok sayıda talebe yetiştirdi ve döneminin önde gelen âlimleriyle ilişki içinde bulundu.

Sadreddin Konevî’nin Konya’daki hayatı, sadece bir sûfî şeyhin inziva hayatı değildi. O, aynı zamanda devlet adamlarıyla, ulemayla ve dönemin seçkin çevreleriyle ilişkisi bulunan bir ilim adamıydı. Bu durum bazı menkıbelere de yansımış, kimi anlatılarda onun daha “seçkinci” bir çevrede bulunduğu ifade edilmiştir. Buna karşılık Konevî’nin ilmî derinliği, tasavvuf tarihindeki yeri ve bıraktığı entelektüel miras, onu Anadolu düşünce tarihinin merkezî şahsiyetlerinden biri hâline getirmiştir.

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ile olan dostluğu da dikkat çekicidir. Aralarında üslûp ve yaklaşım farkları bulunsa da, iki büyük ismin birbirine hürmet duyduğu anlaşılmaktadır. Kaynaklarda, Mevlânâ’nın cenaze namazını Konevî’nin kıldırmasını vasiyet ettiği aktarılır. Bu bilgi, iki isim arasındaki dostane ilişkinin en önemli işaretlerinden biri kabul edilir.

Sadreddin Konevî, yalnızca tasavvufî hayatıyla değil, fikirleriyle de büyük etki bırakmıştır. O, İbnü’l-Arabî sonrasında nazarî tasavvufun en güçlü kurucu isimlerinden biri sayılır. Tasavvufu “ilm-i ilâhî” yani metafizik olarak ele almış; Tanrı, varlık, insan, nefis, bilgi, yaratılış ve ilâhî isimler gibi meseleleri sistemli biçimde işlemiştir. Onun düşüncesinde merkezî mesele, Tanrı ile âlem arasındaki ilişkinin nasıl anlaşılacağıdır. Bu sebeple eserlerinde varlık meselesi, ilâhî isimler teorisi, insanın hakikati ve metafizik bilgi yoğun biçimde ele alınır.

Konevî’ye göre tasavvuf, sadece manevî tecrübe değil, aynı zamanda sahih bilgiye ulaştıran bir yoldur. Akıl, belirli bir yere kadar rehberlik eder; ancak özellikle metafizik alanda hakikate tam anlamıyla ulaşmak için tasavvufî arınma, manevî eğitim ve keşif gereklidir. Bu bakımdan Konevî, aklı tümüyle reddetmeyen; fakat onun sınırlarını göstererek tasavvufî bilgiyi daha üst bir düzlemde konumlandıran bir çizgi geliştirmiştir.

Onun düşüncesinde insan da son derece önemli bir yere sahiptir. İnsan, sadece biyolojik bir varlık değil; ilâhî hakikati yansıtan, kendisini tanıdıkça Rabbini tanıma imkânına yaklaşan bir varlıktır. Bu nedenle nefis terbiyesi, bilgiye ulaşmanın da anahtarlarından biri sayılır. Hz. Peygamber ise Konevî’nin düşünce dünyasında sadece tarihsel bir peygamber değil, aynı zamanda ontolojik ve metafizik anlam taşıyan merkezî bir hakikattir.

Sadreddin Konevî’nin etkisi, kendisinden sonraki tasavvuf ve düşünce geleneğinde çok güçlü biçimde hissedilmiştir. Özellikle Dâvûd-i Kayserî, Abdürrezzâk el-Kâşânî, Molla Fenârî, Abdullah Bosnevî ve daha pek çok isim onun eserlerinden etkilenmiştir. İbnü’l-Arabî’nin düşüncesinin anlaşılmasında da Konevî’nin yorumları belirleyici olmuştur. Bu yüzden birçok araştırmacı, İbnü’l-Arabî sonrası tasavvufun Konevî üzerinden sistemleştiğini kabul eder.

Sadreddin Konevî’nin en önemli eserleri arasında Miftâḥu’l-ġayb, İʿcâzü’l-beyân, Şerḥu esmâʾillâhi’l-ḥüsnâ, el-Fükûk, Şerḥu erbaʿîne ḥadîs̱, en-Nefeḥâtü’l-ilâhiyye, en-Nuṣûṣ ve el-Mürâselât yer alır. Bu eserler, sonraki asırlarda defalarca okunmuş, şerh edilmiş ve tasavvuf düşüncesinin ana metinleri arasında kabul edilmiştir.

Sadreddin Konevî, ömrünün son yıllarını Konya’da geçirdi. 673 (1274) yılında Konya’da vefat etti ve bugün kendi adıyla anılan türbesinin bulunduğu yerde toprağa verildi. Kabri, Konya’nın önemli irfan merkezlerinden biri olarak kabul edilir. Ardında yalnızca eserler değil, Anadolu’nun ilmî ve tasavvufî hafızasında derin izler bırakan büyük bir düşünce mirası bıraktı.

Düşünceleri

Sadreddin Konevî, tasavvufu yeni bir döneme taşıyan en önemli sûfî düşünürlerden biridir. Onunla birlikte tasavvuf, yalnızca kalp terbiyesi ve zühd hayatı olarak değil, sistemli bir metafizik düşünce olarak da ele alınmıştır. Bu yüzden Konevî, nazarî tasavvufun en güçlü temsilcilerinden biri kabul edilir.

Konevî’ye göre tasavvuf, “ilm-i ilâhî”dir. Yani bu ilim, varlığın hakikatini, Tanrı-âlem ilişkisini, insanın hakikatini ve ilâhî isimlerin tecellilerini anlamaya yönelir. Bu bakımdan onun düşüncesinde en merkezî mesele Tanrı’dır. Tanrı mutlak varlıktır; âlem ise O’nun isim ve sıfatlarının tecelli alanıdır.

Bilgi anlayışında Konevî, aklı reddetmez; ancak onun sınırlarını da açıkça ortaya koyar. Özellikle metafizik hakikate ulaşmak için yalnızca aklî çıkarım yeterli değildir. Ona göre asıl hakiki bilgi, nefsin arındırılması, kalbin saflaştırılması ve tasavvufî tecrübe ile mümkün olur. Bu yönüyle Konevî, akıl ile keşfi karşı karşıya getirmekten çok, onları farklı düzlemlerde değerlendiren bir yaklaşım sergiler.

İnsan anlayışında ise insan, âlemdeki en merkezi varlıktır. İnsanın kendisini tanıması, aynı zamanda Rabbini tanıma yolunun da başlangıcıdır. Bu sebeple nefis terbiyesi, ahlâkî olgunlaşma ve manevî yükseliş Konevî düşüncesinde bilgiyle doğrudan ilişkilidir.

Etkileri

Konevî’nin İslam düşüncesine etkisi son derece büyüktür. O, özellikle İbnü’l-Arabî sonrasında tasavvufun sistemleşmesinde anahtar rol oynamıştır. Daha sonraki şerh geleneği büyük ölçüde onun açtığı çizgide ilerlemiştir. Tasavvufun daha felsefî, nazarî ve öğretilebilir bir yapıya kavuşmasında Konevî’nin payı çok büyüktür.

Özellikle Osmanlı düşünce hayatında da onun etkisi belirgindir. Molla Fenârî, Dâvûd-i Kayserî, Abdullah Bosnevî ve İsmail Hakkı Bursevî gibi isimler, doğrudan veya dolaylı biçimde Konevî çizgisinden beslenmiştir. Bu nedenle Konevî, hem Anadolu tasavvuf tarihi hem de genel İslam düşünce tarihi bakımından kilit isimlerden biridir.

Eserleri

Sadreddin Konevî’nin başlıca eserleri şunlardır:

  1. Miftâḥu’l-ġayb ve’l-cemʿ ve tafṣîlühû

  2. İʿcâzü’l-beyân fî teʾvîli ümmi’l-Ḳurʾân

  3. Şerḥu esmâʾillâhi’l-ḥüsnâ

  4. el-Fükûk fî esrâri müstenidâti ḥikemi’l-Fuṣûṣ

  5. Şerḥu erbaʿîne ḥadîs̱

  6. en-Nefeḥâtü’l-ilâhiyye

  7. en-Nuṣûṣ fî taḥḳīḳi’ṭ-ṭavri’l-maḫṣûṣ

  8. el-Mürâselât beyne Ṣadriddîn Ḳonevî ve Naṣîriddîn eṭ-Ṭûsî

  9. Tebṣıratü’l-mübtedî ve teẕkiretü’l-müntehî


Kastamonu’ya özgü iftar menüsü

İftariyelik
Hurma, su, zeytin, ceviz, Kastamonu simidi ya da köy ekmeği

Çorba
Ecevit çorbası
Yeşil mercimek, erişte ve yoğurtla yapılan, Kastamonu mutfağında öne çıkan çorbalardan biridir.

Ara sıcak
Banduma
Hindi suyu, yufka ve cevizle hazırlanan çok bilinen yöresel lezzet

Ana yemek
Etli ekmek / etli pide yerine daha yerel güçlü seçenek:
Kuyu kebabı ya da ev tipi için
Pastırmalı ekşili pilav
Ama evde uygulanabilir ve temsil gücü yüksek ana yemek olarak en uygunu:
Banduma da ana yemek gibi sunulabilir.

Yan lezzet
Cacık veya sarımsaklı yoğurt

Tatlı
Çekme helva ya da kabak tatlısı

İçecek
Ev yapımı komposto ya da ayran

Ben sana evde en rahat yapılabilecek, aynı zamanda Kastamonu’yu en iyi temsil eden ana yemek olarak Banduma tarifi vereyim:

Kastamonu usulü banduma tarifi

Malzemeler

  • 1 adet bütün tavuk veya 5-6 parça tavuk but-göğüs

  • 6 adet kuru yufka

  • 2 su bardağı dövülmüş ceviz içi

  • 3 yemek kaşığı tereyağı

  • Tuz

  • Karabiber

  • Tavuk suyu

Üzeri için

  • Eritilmiş tereyağı

  • İsteğe göre biraz karabiber veya ceviz

Yapılışı

Önce tavuğu geniş bir tencereye alıp üzerini geçecek kadar su ekleyin. Tuzunu atıp iyice haşlayın. Tavuk yumuşayınca sudan çıkarın. Suyunu süzerek kenarda tutun. Tavuk etlerini kemiklerinden ayırıp didikleyin.

Kuru yufkaları çok büyük olmayacak şekilde parçalara bölün. Tavuk suyunu ayrı bir kapta ılıtın. Yufka parçalarını tek tek tavuk suyuna batırıp çıkarın. Çok fazla bekletmeyin; yumuşaması yeterlidir.

Islatılan yufkaları servis tabağına ya da tepsiye kat kat dizin. Her katın arasına didiklenmiş tavuk eti ve dövülmüş ceviz serpiştirin. Bu işlemi malzemeler bitene kadar sürdürün.

En üste kalan tavuk parçalarını ve cevizi yerleştirin. Tereyağını eritip kızdırın, yemeğin üzerinde gezdirin.

Sıcak servis edin.

Püf noktaları

  • Yufkayı tavuk suyunda fazla tutarsan hamurlaşır.

  • Gerçek lezzet için ceviz bol kullanılmalı.

  • Tereyağı son aşamada kızdırılarak dökülürse aroması daha güçlü olur.

  • Hindi etiyle de yapılabilir; bazı yöresel uygulamalarda hindi tercih edilir.


İmsam ve İftar saatleri

Konya merkez ve başlıca ilçeler

Yer İmsak İftar
Konya Merkez 05:37 19:02
Selçuklu 05:37 19:02
Meram 05:37 19:02
Karatay 05:37 19:02
Ahırlı 05:40 19:03
Akören 05:38 19:02
Akşehir 05:41 19:06
Altınekin 05:36 19:00
Bozkır 05:39 19:03
Cihanbeyli 05:35 19:00
Ereğli 05:32 18:55
Halkapınar 05:31 18:55
Ilgın 05:39 19:04
Kadınhanı 05:38 19:03
Sarayönü 05:37 19:02
Seydişehir 05:40 19:04

Bu tablodaki saatler Diyanet’in ilgili ilçe sayfalarından alınmıştır.

Konya’ya çevre iller

İl İmsak İftar
Karaman 05:35 18:59
Aksaray 05:31 18:55
Ankara 05:34 18:59
Isparta 05:45 19:09
Eskişehir 05:43 19:09
Antalya 05:46 19:09

Bu çevre il saatleri de Diyanet verileridir.

Büyükşehirler

Büyükşehir İmsak İftar
İstanbul 05:48 19:15
Ankara 05:34 18:59
İzmir 05:58 19:23
Bursa 05:49 19:15
Adana 05:27 18:50
Antalya 05:46 19:09
Gaziantep 05:19 18:41

Dünyadaki önemli merkezler

Şehir İmsak İftar
Mekke 05:18 18:36
Medine 05:17 18:36
Kudüs 04:38 18:00
Londra 04:28 18:07
Paris 05:23 18:59
Berlin 04:32 18:13
Moskova 04:46 18:34
New York çevresi (Jersey City) 05:41 19:07
Washington 05:54 19:19

 

Mübarek Ramazan | 21 Şubat 2026 | 3. Gün

Ramazan’ın üçüncü gününe girerken, insanın iç dünyasında sessiz bir tartı kurulur: Söyleyeceğimiz söz, tutacağımız niyet, uzatacağımız el… Bu mübarek gün, bize ibadetin sadece bir “takvim” değil; kalbi incelten, dili terbiye eden, vicdanı diri tutan bir yolculuk olduğunu hatırlatır. Tevbe Suresi’nin uyarısı, hakikati küçük menfaatlere satmamanın ağır sorumluluğunu önümüze koyarken; hadis-i şerif Ramazan’ın hürmetini ve orucun ciddiyetini güçlü bir dille vurgular. Bugünün duası ise en güvenli kapıya yöneltir: Resûlullah’ın (S.A.V.) istediğine talip olmak, O’nun sığındığına sığınmak…

AYET

“Allah’ın âyetlerini az bir karşılığa değiştiler de insanları O’nun yolundan alıkoydular. Bunların yapmakta oldukları şeyler gerçekten ne kötüdür!”
(Tevbe Suresi, 9. Ayet)

HADİS

“Ramazan ayında, hasta veya ruhsat sahibi olmaksızın kim bir günlük orucunu yerse, bütün zaman boyu oruç tutsa bu orucu kaza edemez.”
(Buhârî, Savm 29)

DUA

Ey Rabbim! Her şeye mutlak gâlib ve mutlak büyük ancak sensin, ben de senin zayıf ve düşkün bir kulunum. Her türlü kudret kuvvet ancak seninledir. Ey Rabbim! Fir’avn’i Musa’ya musahhar kıldığın gibi zorlukları da bana musahhar kıl ve Davud’un elinde demiri yumuşattığın gibi insanların kalbini de bana karşı yumuşat. Hiçbir insan iznin olmadan bir şey konuşamaz, insanların nâsiyesi de kalbi de senin kabza-i kudretindedir. Senin zâtının senâsı yücedir ey merhamet edicilerin merhamet edicisi, bana ve aileme yardım et, bu ağır çağda bizim ayağımızı kaydırma, bizlere helalinden bol ve bereketli kazançlar ver.

Âmin.

Hz. Osman (r.a.)

Hz. Osman (r.a.), Kureyş’in Ümeyyeoğulları koluna mensup, Mekke’nin itibarlı ve varlıklı ailelerinden birinin evladıdır. Babası Affân’dır. Peygamber Efendimiz’e (s.a.v.) yaşça yakın olan Hz. Osman, gençlik yıllarında ticaretteki başarısı, nezaketi ve vakarıyla tanınmıştır.

Rivayetlere göre feraset sahibi bir yakını, kendisine ileride bir peygamberin kızıyla evleneceğini ve vahyin başladığını ifade edince, Hz. Osman bu sözü yakın dostu Hz. Ebû Bekir (r.a.) ile paylaşır. Hz. Ebû Bekir’in davetiyle Resûlullah’ın (s.a.v.) huzuruna gider ve burada kelime-i şehâdet getirerek İslâm’la şereflenir.

İlk Müslümanların çoğunlukla toplumun zayıf kesimlerinden olduğu bir dönemde, Hz. Osman gibi itibarlı bir kişinin iman etmesi Mekke’de dikkat çekmiş; bu durum hem yankı uyandırmış hem de çeşitli tepkilere yol açmıştır.

“Zinnûreyn” (İki Nur Sahibi)

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Allah’tan gelen emir üzere kızı Hz. Rukiyye’yi Hz. Osman (r.a.) ile nikâhlamıştır. Hz. Rukiyye’nin vefatından sonra ise bu kez diğer kızı Hz. Ümmü Gülsüm, Hz. Osman (r.a.) ile evlendirilmiştir. Resûlullah’ın (s.a.v.) iki kızıyla evlenme nimetine mazhar olduğu için Hz. Osman’a “Zinnûreyn” (iki nur sahibi) denilmiştir.

Hicretler ve Medine Hayatı

Hz. Osman (r.a.), İslâm’ın ilk yıllarında Habeşistan’a hicret etmiş; ardından Mekke’ye dönmüş ve daha sonra Medine’ye hicret etmiştir. Medine’de çalışkanlığı ve ticaretteki maharetiyle kısa sürede düzenini kurmuş; ticaretin gelişmesine katkı sağlamış, Medine toplumunun ekonomik yapısında önemli bir hareketlilik oluşmasına vesile olmuştur.

Halifeliği ve Hizmetleri

Hz. Osman (r.a.), 644 yılında halife olmuş ve yaklaşık 12 yıl bu görevi sürdürmüştür. Dört Halife arasında en uzun süre hilafet makamında kalan isimlerden biridir. Onun döneminde İslâm coğrafyası genişlemiş; Horasan, Kafkasya, Kuzey Afrika ve Akdeniz hattında önemli fetihler gerçekleşmiştir. Deniz gücünün tesis edilmesi, idari ve mali düzenlemeler, kamu hizmetleri ve şehirleşme alanındaki çalışmalar bu dönemin öne çıkan başlıkları arasındadır.

Hz. Ebû Bekir (r.a.) döneminde bir araya getirilen Kur’ân-ı Kerîm mushaflarının çoğaltılarak önemli merkezlere gönderilmesi de Hz. Osman (r.a.) döneminin en kritik hizmetlerinden biri olarak kabul edilir.

Şehadeti ve Son Duası

Hz. Osman’ın (r.a.) hilafet yıllarının sonu, İslâm tarihinde “fitne dönemi” diye anılan ağır bir toplumsal gerilim sürecine denk gelmiştir. Medine’de evinin kuşatıldığı bu süreçte, rivayetlere göre Kur’ân okuduğu sırada saldırıya uğrayarak şehit edilmiştir. Son nefesinde şu duayı yaptığı aktarılır:

“Yâ Rabbî! Ümmet-i Muhammed’i tefrikadan, fitneden koru!”

Hz. Osman (r.a.), şehit edildiğinde ileri bir yaştaydı.

Ebû Ali el-Fârmedî (k.s.)

Ebû Ali el-Fârmedî (k.s.), Ebû’l-Kasım Kuşeyrî’nin talebesi; İmam Gazâlî’nin ise şeyhi ve üstadı olarak anılan, Horasan irfan geleneğinin seçkin isimlerindendir. Tuş (Tûs) civarındaki Farmez bölgesine nisbetle “Fârmedî” diye tanınır. Asıl adı Fazl b. Muhammed, künyesi Ebû Ali’dir.

İlim yolculuğu ve yetişmesi

407/1016 yılında dünyaya gelen Ebû Ali el-Fârmedî, Ebû Abdullah Şîrâzî, Ebû Mansur Bağdâdî ve Ebû’l-Hasan el-Müzekkî gibi âlimlerden ilim tahsil etti. Gençlik yıllarında Nişâbur’da Ebû Saîd Ebû’l-Hayr’ın ders halkasına katıldığı aktarılır.

Kuşeyrî’nin terbiyesinde tefsir ve hadis başta olmak üzere dinî ilimlerde derinleşti; vaaz ve irşad üslubunu da bu mektepte olgunlaştırdı. Kuşeyrî’nin onu sürekli ilme teşvik ettiği; fakat ilmin yalnız bilgiyle değil, hâl ve ahlâkla tamamlandığını da öğrettiği rivayet edilir.

Dönüm noktası: “mürekkep” tecellisi

Kaynaklarda, Ebû Ali’nin ilimle meşgul olduğu bir sırada yaşadığı sarsıcı bir hâl anlatılır: Kalemini mürekkep dolu hokkaya batırmasına rağmen kalemin ucunun bembeyaz kaldığını görür; bunu defalarca tekrar eder fakat sonuç değişmez. Bu hâl, onda büyük bir ürperti uyandırır ve doğruca üstadı Kuşeyrî’ye gider.

Kuşeyrî, dinlediği bu hâdise üzerine şu mânâya gelen bir yönlendirmede bulunur:
“Artık senin işin benim sınırlarımı aştı. İlim senden el çektiğine göre sen de ondan el çek; ruhunu olgunlaştırmaya ve içindeki ateşi söndürmeye bak.”

Bu sözlerin ardından Ebû Ali el-Fârmedî’nin medreseden ayrılıp Kuşeyrî’nin dergâhına yöneldiği aktarılır.

Seyr u sülûk ve irşad vazifesi

Bir müddet sonra yaşadığı bazı manevî hâller sebebiyle yurdundan ayrılarak Nişâbur ve Tûs taraflarına gider. Tûs’ta Ebû’l-Kasım Gürgânî’yi bulur ve ona intisap eder. Gürgânî’nin yanında riyâzat ve mücâhede ile meşgul olarak seyr u sülûkünü tamamlar. Şeyhi tarafından vaaz ve irşad halkası kurmak, zikir meclisleri teşkil etmekle görevlendirildiği; ayrıca şeyhinin kızıyla evlendirildiği rivayet edilir.

Şöhreti, nüfuzu ve vefatı

Ebû Ali el-Fârmedî, irşad ve nasihatteki incelikli üslubu; hâl ve tavırlarında görülen olgunluk sebebiyle devrinde büyük bir muhabbet ve hürmete mazhar oldu. Horasan’da “Şeyhler şeyhi”, “Horasan’ın dili” gibi nitelemelerle anıldığı belirtilir.

Dönemin Selçuklu veziri Nizâmü’l-Mülk’ün ona duyduğu saygı da kaynaklarda yer alır. Nizâmü’l-Mülk, bu saygının sebebi sorulduğunda şu mânâya gelen bir cevap vermiştir:
“Diğer âlim ve şeyhler beni yüzüme karşı över; nefsim hoşlanır. Fârmedî ise beni övmediği gibi kusurlarımı da söyler, ikaz eder. Ben de onun bu sözlerinde hayır görürüm.”

Ebû Ali el-Fârmedî’nin vefatı 477 Rebîü’l-evvel / 1084 Temmuz olarak kaydedilir. Allah rahmet eylesin.

Ramazân-ı Şerîfin Fazîlet Dersleri

Ramazân-ı şerîf, âdeta yoğunlaştırılmış bir mânevî tekâmül mektebidir. Oruç, iftar, sahur, terâvih, mukabele, duâ ve zikir, fitre-zekât, îtikâf, Kadir Gecesi ve bayram; bu mektebin temel dersleridir. Bu dersleri hakkıyla idrâk edebilmek, insanı ilâhî mağfiretin iklimine taşır; kalbe seviye, hayata istikamet kazandırır.

Her ibadet, rûhun ayrı bir gıdâsıdır. Lâyıkıyla tutulan bir orucun verdiği feyiz ve rûhâniyet ise pek müstesnâdır. Orucun aslî hakîkati; yalnız açlıkta değil, mânevî, ahlâkî ve ictimâî kıymetlerinde gizlidir.

1) Şükür ve idrak terbiyesi

Oruç, nîmetlerin kadrini bildirir; gönülde şükran duygusunu derinleştirir. Her gün kolayca ulaşılan nîmetlerden günün belli bir kısmında mahrum kalmak bile, insana aczini hatırlatır. Her hâlükârda Rabbimize muhtaç olduğumuzu, O’nun lûtfuna sığınmadan bir an bile müstağnî kalamayacağımızı telkin eder. Böylece hamd ve şükür hissini güçlendirir.

2) Sabır ve nefse hâkimiyet

Oruç, bir sabır tâlimidir; nefsin isteklerini frenleyebilme iradesini kazandırır. Öfkeyi yenebilmek, affedebilmek, fedâkârlık ve ferâgat gibi yüksek fazîletler; nefsin itirazlarını susturabilmekle gerçekleşir.

Bu sebeple oruçluyken bilhassa öfkeden sakınmak gerekir. Açlığın verdiği asabiyetle nefsânî davranışlara sürüklenmek, orucun rûhâniyetini zedeler. Hadîs-i şerîfte şöyle buyrulur:
“Hiçbiriniz (bilhassa) oruçlu olduğu gün, çirkin söz söylemesin ve kimse ile çekişmesin. Eğer biri kendisine söver veya çatarsa; «Ben oruçluyum» desin.” (Buhârî, Savm, 9)

3) İhram hassasiyeti: söz ve tavır temizliği

Sabır ayı olan Ramazân’da tutulan oruç, âdeta rûhun giydiği bir ihram gibidir. Nasıl ki ihramda refes, fısk ve cidâl yasaksa; aynı şekilde şehevî arzulara kapılmak, münâkaşaya sürüklenmek, bir gönle diken batırmak da orucun ecrini zâyî eder.

4) Rûhâniyeti güçlendiren büyük cihad

Oruç, nefsâniyeti dizginleyerek rûhâniyete seviye kazandırmaktır. İnsanda rûhâniyet ve nefsâniyet, bir terazinin iki kefesi gibidir: biri hafiflediğinde diğeri ağır basar. Oruç; bâkîyi fânîye, takvâyı fücûra gâlip getirmek için nefse karşı verilen büyük bir cihaddır.

Bedenin alıştığı fânî nîmetlerden bir süreliğine el çekmek, rûhu nefsânî arzuların kasvetinden kurtarır; duyguları ulvîleştirir, kalpte ilâhî nurların tecellîsine zemin hazırlar. Oruç tutan kimsede, nefsin tasallutundan kurtulan rûhun mânevî fetihleri başlar. Bu bakımdan oruçlu, bir fazîlet mücâhididir.

Ayrıca oruç, bir müddet helâllerden bile uzak kalmayı öğreterek; haram ve şüphelilere karşı daha güçlü mukavemet sağlayacak sağlam bir iradenin inşasına yardımcı olur.

5) Güzel ahlâk ve takvâ eğitimi

Oruç; Kur’ân ahlâkından nasiplenmek ve meleklerin letâfetinden hisse almaktır. Bunun için orucun hem zâhiren hem bâtınen korunması gerekir. Makbul oruç; bütün uzuvların, bilhassa kalbin iştirak ettiği oruçtur. Allah ile beraberlik şuuruyla tutulan; insanı günahlardan alıkoyan oruçtur.

Nitekim bir hadîs-i şerîfte şöyle buyrulur:
“Kim yalan konuşmayı ve yalan-dolanla iş yapmayı terk etmezse, Allah o kimsenin yemesini-içmesini bırakmasına kıymet vermez.” (Buhârî, Savm 8; Edeb 51)

Demek ki orucu nefsânî zaaflarla zedelememek; özellikle dili dedikodu, gıybet, yalan, iftirâ ve mâlâyânîden korumak gerekir. Başka bir ifadeyle, çirkin sözlere karşı dile de “sükût orucu” tutturmak icap eder.

6) İhlâs ve niyetin safiyeti

Oruç; bir ihlâs tâlimidir. Her ibadette olduğu gibi oruçta da yegâne niyet, Cenâb-ı Hakk’ın rızâsı olmalıdır. Riyâdan ve gösterişten sakınmak; ibadete fânî menfaatleri ortak etmemek gerekir. İbadet, maddî faydası için değil, Allah’ın emri olduğu için yapılır.

Bu sebeple, oruca dünyevî bir maksat karıştıranlar şu nebevî ikazın muhatabı olmaktan kurtulamaz:
“Nice oruç tutanlar vardır ki, orucundan kendisine kuru bir açlıktan başka bir şey kalmaz!..” (İbn-i Mâce, Sıyâm, 21/1690)

7) Zühd, iktisat ve helâl hassasiyeti

Oruç; zühd ve riyâzat terbiyesidir. Lüksün, israfın, oburluğun ve nefsânî ihtirasların arttığı çağımızda oruç; fânî nîmetlerin bir gün tamamen elimizden alınacağını hatırlatır. Helâlleri bile asgarî seviyede kullanmayı; kifâyet miktarıyla yetinmeyi ve imkânları âhiret sermâyesine dönüştürmeyi telkin eder.

Ashâb-ı kirâm’ın dünyaya karşı müstağnî duruşunu bilhassa Ramazan’da daha derin tefekkür etmek gerekir. Mü’minin iktisadî noktadaki asıl derdi, çok kazanmak değil; az veya çok, fakat mutlaka helâl kazanmaktır. Helâl lokmadan feyiz doğar; haram ve şüpheli lokma ise rûha gaflet ve hantallık taşır.

8) Diğergâmlık ve merhamet

Oruç; diğergâmlık tâlimidir. Yoksulların ve muhtaçların yaşadığı sıkıntılardan biri olan açlığı bizzat tattırarak onların hâlinden anlamayı sağlar. Böylece gönüllerde merhamet, şefkat ve cömertlik tohumları filizlenir.

RAMAZAN’A ÖZEL İFTAR MENÜSÜ ÖNERİSİ

Kahramanmaraş mutfağının ekşi dokunuşunu, baharat zenginliğini ve doyuruculuğunu aynı sofrada buluşturan; hem “özel gün” hissi veren hem de evde rahatça uygulanabilir bir iftar menüsü:

1) İftariyelik & Başlangıç

  • Hurma + su
  • Zeytin, peynir, domates–salatalık
  • Tam buğdaylı pide (sıcak servis)

2) Çorba

  • Maraş Ekşili Çorba (sumak–nane–semizotu uyumu; mideyi yormadan yumuşak bir başlangıç)

3) Ara Sıcak / Tamamlayıcı

  • Kabaklı börek (ince dilim, hafif porsiyon)
  • Yanına az limonlu yeşillik

4) Ana Yemek (Menünün yıldızı)

  • Analı Kızlı (doyurucu, klasik ve “özel gün” lezzeti)

5) Yan Lezzet / Meze

  • Çiğköfte (az porsiyon; ana yemeği gölgelemeden)

6) İçecek

  • Ballı demirhindi şerbeti veya hibiskus şerbeti (ferah, geleneksel)

7) Tatlı (İsteğe bağlı – hafif tutun)

  • Sütlü tatlı veya meyve
    (Şerbetliyi sahura bırakmak daha rahat hissettirir.)

TARİF: ANALİ KIZLI

Zorluk: İleri seviye (adım adım gidince olur)
Porsiyon: 3 (kalabalıksa rahatça 2 katına çıkar)

Malzemeler

İç harç için

  • 100 g orta yağlı dana kıyma
  • 160 g soğan (çok ince doğranacak)
  • 30 g tereyağı
  • 45 g biber salçası
  • 50 g domates salçası
  • Tuz (menünün geneline yayarak ayarlayın)
  • 1 çay kaşığı karabiber
  • ½ çay kaşığı kimyon

Köfte hamuru için

  • 200 g çiğ köftelik ince esmer bulgur
  • 50 g un (+ gerekirse az miktar daha)
  • 50 g irmik
  • 1 yumurta
  • Su (toplam 1075 g; hamur ve tencere için paylaştırılacak)

Sos / tencere için

  • 60 g zeytinyağı (+ gerekirse çok az ilave)
  • 1 çay kaşığı toz tatlı kırmızı biber
  • 3 çay kaşığı kuru nane
  • 25 g limon suyu
  • 200 g et suyu + 200 g su
  • 160 g haşlanmış nohut (süzülmüş)

Yapılış

1) İç harcı hazırlayın

  1. Soğanı çok ince doğrayın (isterseniz rondodan geçirin).
  2. Tereyağını eritin, soğanı pembeleştirin.
  3. Kıymayı ekleyip rengi dönene kadar kavurun.
  4. Biber ve domates salçasını ilave edin; kokusu çıkana kadar kavurun.
  5. Tuz, karabiber ve kimyonla tatlandırın.
  6. Harcı soğumaya bırakın. (Sıcak harç, hamuru yırtar.)

2) Dış hamuru yoğurun

  1. Bulguru geniş kapta ılık suyla kontrollü ıslatın. (Suyu bir anda dökmeyin.)
  2. İrmik, un ve yumurtayı ekleyin; yoğurun.
  3. Hedef kıvam: Ele yapışmayan, çatlamayan ve oyulabilir hamur.
    • Çatlıyorsa az su,
    • Çok yumuşuyorsa az un ekleyin.

3) “Analı” köfteleri şekillendirin

  1. Hamurdan ceviz büyüklüğünde parça alın.
  2. Avuç içinde inceltip “kase” gibi açın.
  3. İç harcı koyup kapatın, yuvarlayın.
  4. Hepsi bitene kadar tepsiye dizin.

4) “Kızlı” köfteleri hazırlayın

  • Hamurdan küçük misketler yapın. (İçsiz mini köfteler.)

5) Sosu kurun ve pişirin

  1. Tencerede zeytinyağını ısıtın; toz biber ve naneyi kısa süre çevirin.
  2. Et suyu + suyu ekleyin.
  3. Nohudu ilave edip kaynamaya bırakın.
  4. Kaynayınca önce kızlı köfteleri atın. (Dağılmaması için.)
  5. 8–10 dakika sonra analı köfteleri ekleyin.
  6. Orta ateşte köfteler pişene kadar devam edin.
  7. En sonda limon suyunu ekleyin; 1–2 taşım daha kaynatıp ocaktan alın.

Servis önerisi

  • Üzerine az nane gezdirin.
  • Yanına sade yoğurt veya ayran çok yakışır.
  • İftarda porsiyonu küçük tutun: Analı Kızlı doyurucudur; çorbayla birlikte hızlı tok eder.

Konya, çevre iller ve büyük şehirler 

Şehir İmsak İftar
Konya 06:05 18:41
Karaman 06:02 18:39
Aksaray 05:59 18:35
Afyonkarahisar 06:13 18:48
Antalya 06:13 18:50
Ankara 06:04 18:38
İstanbul (Pe 06:18 18:51
İzmir (Selçuk) 06:26 19:02
Bursa 06:19 18:52
Kayseri 05:53 18:28

Dünya – önemli kentler (yerel saat)

Şehir İmsak (Fajr) İftar (Maghrib)
Mekke 05:33 18:21
Medine 05:33 18:18
Kudüs 04:54 17:30
Kahire 05:02 17:48
Şam 05:50 18:30
Londra 05:11 17:26
Berlin 05:56 17:30
New York 05:26 17:38
Toronto 05:48 17:56