İran’a yeni saldırı yapılacak mı? Trump’tan dikkat çeken yanıt

ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım’da gerçekleştirilen ara seçimlerin ardından CBS televizyonunda yayımlanan “60 Minutes” programında Washington yönetiminin İran politikasına ilişkin önemli açıklamalarda bulundu.

Seçimlerin ardından ABD’nin İran’a yönelik askerî operasyonlarının yeniden yoğunlaşıp yoğunlaşmayacağı sorusunu yanıtlayan Trump, çatışmaları tırmandırmak istemediğini ve mevcut koşullarda yeni saldırıları gerekli görmediğini ifade etti.

Trump, yeni bir askerî tırmanış arayışında olmadığını belirterek buna gerek görmediğini söyledi.

ABD Başkanının bu değerlendirmesi, Washington ile Tahran arasında yürütülen diplomatik temasların geleceğine ilişkin önemli bir mesaj olarak yorumlandı.

Trump, ABD’nin İran’a yönelik önceki askerî operasyonlarının sonuçlarından memnun olduğunu savunurken yeni saldırılar konusunda mevcut aşamada temkinli bir yaklaşım benimsedi.

Ancak açıklamalar, İran’a yönelik askerî seçeneğin tamamen gündemden çıkarıldığı anlamına gelmiyor.

ABD Başkanı, 8 Kasım’da CNN’e verdiği ayrı bir röportajda da İran’ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı konusunda anlaşmaya varılması halinde yeni saldırıların son derece düşük bir ihtimal olduğunu belirtmişti. Bununla birlikte gerekli görmesi durumunda askerî seçeneğin kullanılabileceğini de ifade etmişti.

KESQ

Trump: İran’ın nükleer silahı olsaydı ağır eleştirilere maruz kalırdım

İran’a yönelik saldırı kararının siyasi sonuçlarıyla ilgili soruları yanıtlayan Trump, uyguladığı politikanın uzun vadede ABD açısından doğru olduğunu savundu.

İran’ın nükleer silah geliştirmesini engellemenin temel hedeflerinden biri olduğunu belirten ABD Başkanı, kararlarının kısa vadede siyasi maliyetler doğurabileceğini kabul etti.

Trump, İran konusunda aldığı kararları değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:

“Bugün ve yarın için iyi bir karar mı? Belki değil. Ama ülkemiz için doğru olanı yapmak zorundayım.”

ABD Başkanı, kendi görev döneminde İran’ın nükleer silah sahibi olması durumunda çok daha ağır eleştirilerle karşılaşacağını savundu.

Trump, bu konudaki değerlendirmesini şu sözlerle sürdürdü:

“Eğer nükleer silaha sahip olsalardı, çok ağır eleştirilere maruz kalırdım. Hem de şu anda olandan çok daha ağır eleştirilere.”

Trump’ın açıklamaları, İran’a yönelik askerî harekâtların ABD iç siyasetinde yol açtığı tartışmalara rağmen bu kararı savunmaya devam ettiğini ortaya koydu.

İran savaşı Cumhuriyetçilere seçim kaybettirdi mi? Trump nedenleri sıraladı

ABD’de 3 Kasım 2026’da yapılan ara seçimlerde Demokratların Kongrenin iki kanadında da çoğunluğu kazanması, Trump yönetimi açısından önemli bir siyasi gelişme oldu.

Trump, Cumhuriyetçi Partinin oy kaybının nedenlerine ilişkin değerlendirmesinde ilk olarak kendisinin seçim pusulasında bulunmamasına dikkat çekti.

Cumhuriyetçilerin seçim performansında bu durumun önemli rol oynadığını savunan Trump, İran’a yönelik askerî operasyonların ve ekonomik gelişmelerin de seçmen davranışını olumsuz etkilediğini kabul etti.

ABD Başkanı, özellikle savaşın petrol fiyatları üzerindeki etkisinin Amerikan kamuoyunda tepkiye neden olduğunu belirtti.

Trump, artan enerji fiyatları ve savaş arasındaki ilişkiyi değerlendirirken şunları söyledi:

“(Artan petrol fiyatlarından) Savaşı sorumlu tuttular. Bence savaşı büyük ölçüde bu nedenle sevmediler çünkü İran’ın nükleer silaha sahip olamayacağı konusunda herkes hemfikir.”

Trump’ın bu sözleri, İran’a yönelik askerî operasyonların yalnızca dış politika alanında değil, ABD’deki yaşam maliyetleri ve seçmen tercihleri üzerinde de etkili olduğunu düşündüğünü gösterdi.

ABD Başkanı, savaşın yol açtığı ekonomik yükün özellikle benzin fiyatları üzerinden hissedildiğini belirterek Cumhuriyetçilerin seçim kayıplarında bunun önemli bir faktör olduğunu savundu.

Trump’tan İsrail açıklaması: Büyük bir hoşnutsuzluk var

Trump’ın seçim sonuçlarına ilişkin açıklamalarında en dikkat çeken başlıklardan biri de İsrail’e yönelik Amerikan kamuoyu tepkisi oldu.

İran’a karşı yürütülen askerî harekâtların ve Orta Doğu’daki gelişmelerin Amerikan seçmenleri üzerindeki etkisini değerlendiren Trump, İsrail’e yönelik hoşnutsuzluğun seçim sonuçlarına yansıdığını ileri sürdü.

ABD Başkanı, konuyla ilgili şu ifadeleri kullandı:

“İsrail’e karşı büyük bir hoşnutsuzluk var. Bir yandan savaşın kendisi ve bir yandan da benzin fiyatları var. Bence bunlar başlıca nedenler.”

Trump’ın bu açıklaması, İsrail’e yönelik kamuoyu tepkisini Cumhuriyetçilerin yenilgisinin başlıca nedenleri arasında göstermesi bakımından dikkat çekti.

Ancak bu değerlendirme Trump’ın seçim sonuçlarına ilişkin kendi siyasi yorumunu yansıtıyor. Seçimlerdeki oy kayıplarının tek bir nedene bağlanması mümkün olmadığı gibi seçmen tercihlerinde ekonomi, enflasyon, iç politika ve yönetimin genel performansına yönelik değerlendirmeler de rol oynayabiliyor.

JD Vance’in savaş açıklamasına Trump’tan destek

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in seçimlerin ardından yaptığı açıklama da röportajda gündeme geldi.

Vance, Cumhuriyetçilerin seçim kaybının temel nedeninin İran savaşı olduğunu savunmuştu.

Başkan Yardımcısının değerlendirmesine ilişkin görüşleri sorulan Trump, bu açıklamaya itirazının bulunmadığını söyledi.

Vance’in paylaşımı yapmadan önce kendisiyle iletişime geçtiğini belirten Trump, Başkan Yardımcısına istediği değerlendirmeyi yapabileceğini söylediğini aktardı.

Bununla birlikte Trump, Vance’in açıklamasında eksik bulduğu bir noktayı da gündeme getirdi.

ABD Başkanı, Vance’in savaş kararını alan yönetimin parçası olduğuna dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

“Bence eksik bıraktığı tek şey şudur: Ona hiç sormadım ama, eğer tekrar yapman gerekseydi yine yapar mıydın? Çünkü o karar alma mekanizmasının bir parçası.”

Trump’ın bu değerlendirmesi, İran’a yönelik askerî operasyonların seçim sonuçlarını olumsuz etkilediğini kabul etmesine rağmen kararın arkasında durduğunu bir kez daha ortaya koydu.

ABD ile İran arasında diplomatik anlaşma mümkün mü?

Trump’ın İran’a yönelik yeni saldırıları gerekli görmediğini açıklaması, Washington ile Tahran arasındaki müzakereleri de yeniden gündeme taşıdı.

ABD Başkanı, tarafların seçimlerden önce bir anlaşmaya yaklaşmış olduğunu savundu. Ancak Demokratların Kongre seçimlerini kazanmasının İran tarafının müzakere yaklaşımını etkilediğini ileri sürdü.

Trump’a göre İran yönetimi, ABD’deki siyasi değişimin ardından daha farklı şartlar elde edebileceğini değerlendiriyor.

Diplomatik görüşmelerin merkezinde İran’ın nükleer faaliyetleri, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ve bölgesel güvenlik başlıkları bulunuyor.

Trump’ın açıklamaları müzakere kapısının açık tutulduğunu gösterse de taraflar arasında kapsamlı bir anlaşmaya varıldığına ilişkin kesinleşmiş bir açıklama bulunmuyor.

Öte yandan İran savaşının küresel enerji piyasaları üzerindeki etkileri de devam ediyor. Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik sorunları ve petrol sevkiyatlarına yönelik riskler, savaşın yalnızca ABD ve İran’ı değil, dünya ekonomisini de etkileyen bir boyut taşıdığını gösteriyor.

Trump göçmen politikalarının çok katı olduğunu kabul etti

Röportajda ABD’nin iç politika gündemi de ele alındı.

Trump, yönetiminin göçmenlere yönelik uygulamalarının bazı kesimler tarafından aşırı sert bulunduğunu kabul etti.

Göçmenlik politikalarının Amerikan toplumunda farklı değerlendirmelere yol açtığını belirten Trump, şu ifadeleri kullandı:

“Kimileri bunun harika olduğunu düşünürken kimileri de çok katı olduğunu söylüyor.”

ABD Başkanı, Kongrede çoğunluğu elde eden Demokratlarla göçmen politikalarına ilişkin bir anlaşma yapmaya açık olduğunu da dile getirdi.

Trump’ın bu açıklaması, seçim yenilgisinin ardından Kongrede değişen siyasi dengeler karşısında bazı iç politika başlıklarında uzlaşma ihtimalini gündeme getirdi.

Bununla birlikte Demokratlarla hangi konularda ve ne tür bir düzenleme üzerinde anlaşılabileceğine ilişkin ayrıntılı bir plan açıklanmadı.

Trump 2028 seçimlerinde kimi destekleyecek? Marco Rubio ve JD Vance açıklaması

ABD Başkanı, 2028 yılında yapılacak başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçi Partinin olası adaylarına ilişkin soruları da yanıtladı.

Başkan Yardımcısı JD Vance’in yanı sıra Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun da olası adaylar arasında değerlendirilmesi üzerine Trump, Rubio’nun çalışmalarından memnun olduğunu belirtti.

Trump, Dışişleri Bakanı hakkındaki görüşünü şu sözlerle dile getirdi:

“Bence Marco (Dışişleri Bakanı Marco Rubio) harika.”

Rubio’nun görevinde başarılı olduğunu savunan Trump, Cumhuriyetçi Parti içerisinde başkanlık adaylığı için değerlendirilebilecek başka isimlerin de bulunduğunu söyledi.

Ancak 2028’de belirli bir Cumhuriyetçi adayı destekleyip desteklemeyeceği konusunda kesin bir tutum açıklamadı.

Trump, aday belirleme sürecindeki rolüne ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

“Bu sürece dahil olabilirim de olmayabilirim de. Bilmiyorum. Belki de hiç dahil olmamam daha iyi olur. Çünkü dahil olursam büyük rol oynayacağımı düşünüyorum. Zira desteklediğim adaylar, aday gösterilme sürecinde önemli başarı elde ediyor.”

Bu açıklamayla Trump, 2028 seçimlerinde Cumhuriyetçi Partinin aday belirleme sürecine katılma veya tarafsız kalma seçeneklerini açık bıraktı.

Trump’tan Putin ve Zelenskiy açıklaması: Barışın önündeki en büyük engel

ABD Başkanı, Rusya ile Ukrayna arasında dört yılı geride bırakan savaşa ilişkin değerlendirmelerde de bulundu.

Savaşın sona erdirilmesi için yürütülen diplomatik girişimlere değinen Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy arasındaki kişisel anlaşmazlığın barış görüşmelerini zorlaştırdığını savundu.

İki lider arasındaki karşılıklı güvensizliğin ve düşmanlığın çözüm sürecinin önünde önemli bir engel olduğunu belirten Trump, buna rağmen savaşın yakın gelecekte sona erebileceğini öne sürdü.

Hangi lidere daha fazla güvendiği sorusuna doğrudan yanıt vermeyen Trump, hem Putin hem de Zelenskiy ile iyi anlaştığını ifade etti.

Putin’in kendisini oyalayıp oyalamadığı sorusuna ise Trump şu yanıtı verdi:

“Hayır”

ABD Başkanı, Rusya’ya yönelik sert politikalar uyguladığını savunarak sözlerini şöyle sürdürdü:

“Rusya’ya karşı benden daha sert tutum sergileyen hiç kimse olmadı. Ticaretimize bakın. Yaptırımlar ve diğer tüm uygulamalarla ticaret konusunda onlara neler yaptığıma bakın.”

Trump’ın bu değerlendirmeleri, Washington yönetiminin Moskova’ya uyguladığı yaptırımları kendi dış politikasının önemli unsurlarından biri olarak gördüğünü ortaya koydu.

Ukrayna’nın sınırları değişebilir mi? Trump’tan dikkat çeken mesaj

Trump, savaşın sona ermesinin ardından Ukrayna’nın geleceğine ilişkin de değerlendirmelerde bulundu.

ABD Başkanı, savaş sonrasında Ukrayna’nın bağımsız ve özgür bir devlet olarak varlığını sürdüreceğini savundu.

Bununla birlikte ülkenin mevcut sınırlarında bazı değişikliklerin meydana gelebileceğini öne sürdü.

Trump’ın Ukrayna sınırlarının “biraz değişebileceği” yönündeki açıklaması, olası bir barış anlaşmasında toprak meselesinin de gündeme gelebileceğine işaret etti.

Ancak bu açıklama, Ukrayna’nın toprak tavizini kabul ettiği veya Rusya ile Ukrayna arasında sınırların değiştirilmesi konusunda anlaşma sağlandığı anlamına gelmiyor.

Toprak bütünlüğü, işgal altındaki bölgelerin geleceği ve güvenlik garantileri, Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik müzakerelerin en önemli başlıkları arasında bulunuyor.

İran’a yeni saldırı ihtimali dünya piyasalarını da ilgilendiriyor

Trump’ın İran’a yönelik askerî operasyonların artırılmasına gerek olmadığını söylemesi, küresel enerji piyasaları açısından da önem taşıyor.

ABD ile İran arasındaki gerilim, özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol ve doğal gaz taşımacılığı üzerinde etkili oluyor.

Bölgede askerî gerilimin yeniden artması, petrol arzına ilişkin endişeleri güçlendirerek enerji fiyatlarında yükselişe yol açabilir.

Buna karşılık diplomatik görüşmelerde ilerleme sağlanması ve deniz taşımacılığına ilişkin risklerin azalması, küresel enerji piyasalarındaki baskının hafiflemesine katkıda bulunabilir.

Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde petrol fiyatlarındaki değişimler, akaryakıt maliyetleri, üretim giderleri, ulaştırma fiyatları ve enflasyon beklentileri bakımından da önem taşıyor.

Bu nedenle Trump’ın İran’a yönelik yeni saldırılar hakkındaki açıklamaları yalnızca uluslararası siyaset açısından değil, küresel ekonomi ve Türkiye piyasaları açısından da yakından takip ediliyor.

Trump’ın mesajı ne anlama geliyor?

ABD Başkanı Donald Trump’ın 3 Kasım ara seçimlerinden sonra yaptığı açıklamalar, İran konusunda iki farklı yaklaşımın birlikte sürdürüldüğünü gösteriyor.

Trump, bir yandan İran’a yönelik askerî müdahale kararını savunarak bu politikanın ülkesinin güvenliği açısından gerekli olduğunu ileri sürüyor. Diğer yandan seçimlerde yaşanan kayıpların ardından askerî operasyonların genişletilmesine ihtiyaç görmediğini belirtiyor.

Ayrıca savaşın ekonomik sonuçlarının ve İsrail’e yönelik kamuoyu tepkisinin Cumhuriyetçilerin seçim performansını olumsuz etkilediğini kabul ediyor.

Washington yönetiminin bundan sonraki tutumunda İran ile yürütülen müzakereler, nükleer program üzerindeki anlaşmazlıklar ve Hürmüz Boğazı’nın güvenliği belirleyici olacak.

Trump’ın mevcut açıklamaları yeni bir saldırı için yakın vadede istekli olmadığını gösterse de askerî seçeneği tamamen dışlamıyor.

 

Rusya’dan İran’a yeni saldırı uyarısı: “Son derece ciddi endişe yaratıyor”

Rusya’dan Orta Doğu’da artan askeri gerilime ilişkin yeni bir açıklama geldi. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, 2 Kasım 2026 tarihinde İran çevresindeki gelişmelere ilişkin yaptığı yazılı açıklamada, ülkeye yönelik yeni saldırı ihtimalinin bölgesel güvenlik açısından ciddi endişelere yol açtığını bildirdi.

İran’ın ABD ve İsrail tarafından “sebepsiz saldırganlığa” maruz kaldığını savunan Zaharova, bölgedeki çatışmaların henüz çözüme kavuşmadığını ve Orta Doğu’daki diğer krizlerle iç içe geçtiğini belirtti.

“İran’a yönelik yeni askeri eylemler ciddi endişe yaratıyor”

Zaharova, İran’a yönelik yeni saldırı hazırlıklarına ilişkin iddialara dikkat çekerek şu ifadeyi kullandı:

“İran’a karşı yeni askeri eylemler planlandığı yönündeki işaretler son derece ciddi endişe yaratıyor.”

Son aylarda yaşanan askeri saldırıların İran halkının ülkesinin egemenliğini ve bağımsızlığını savunma iradesini kıramadığını savunan Zaharova, yeni saldırı tehdidinde bulunan ülkelerin bu durumu dikkate alması gerektiğini ifade etti.

Rusya’nın bölgedeki gerilimin daha fazla tırmanmasını istemediğini vurgulayan Zaharova, askeri yöntemler yerine diplomasiye ağırlık verilmesi çağrısında bulundu.

Rusya’dan diplomasi ve müzakere çağrısı

İran çevresindeki durumun normalleştirilmesi için diplomatik girişimlerin artırılması gerektiğini belirten Zaharova, Rusya’nın arabuluculuk çabalarını desteklediğini bildirdi.

Moskova yönetiminin bölgesel sorunların çözümüne yönelik müzakere süreçlerine katkı sağlamaya hazır olduğunu ifade eden Zaharova, tarafların karşılıklı güven temelinde hareket etmesi gerektiğini vurguladı.

Hürmüz Boğazı ve ABD’nin deniz ablukası gündemde

Zaharova, dünya enerji ticareti açısından stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere de değindi.

Boğazdaki durumun en kısa sürede normale dönmesini beklediklerini belirten Zaharova, Hürmüz Boğazı’na kıyısı bulunan ülkeler ile bu su yolunu güvenli şekilde kullanmak isteyen devletlerin meşru çıkarlarının korunması gerektiğini söyledi.

ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını “yasa dışı” olarak nitelendiren Zaharova, bu uygulamanın İran’ın çıkarlarını doğrudan etkilediğini savundu.

İran ile Mekke Paktı katılımcılarının görüşmesine destek

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Zaharova, 26 Ekim’de Tahran’da İran ile “Mekke Paktı” katılımcıları arasında gerçekleştirilen üst düzey görüşmeyi memnuniyetle karşıladıklarını açıkladı.

Komşu ülkeler arasında yapıcı diyaloğun geliştirilmesi, karşılıklı güvenin güçlendirilmesi ve güvenlik çıkarlarına saygı gösterilmesinin önemine işaret eden Zaharova, Rusya’nın Basra Körfezi’nde dış müdahalelerden bağımsız ortak bir güvenlik mimarisi oluşturulmasını desteklediğini belirtti.

Rusya’dan Ukrayna müzakerelerine ilişkin açıklama

Rusya Dışişleri Bakanlığının İran açıklamasının yanı sıra, Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergey Şoygu da Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimleri değerlendirdi.

Başkent Moskova’da düzenlenen bir konferansta gazetecilerin sorularını yanıtlayan Şoygu, Rusya, ABD ve Ukrayna arasında Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de yapılması planlanan üçlü müzakereler için hazırlıkların sürdüğünü açıkladı.

Avrupalı temsilcilerin görüşmelere katılma ihtimaline değinen Şoygu, müzakerelerin daha önce belirlenen heyetlerle gerçekleştirileceğini belirtti.

Şoygu, şu ifadeleri kullandı:

“Müzakereler, daha önce bir araya gelen temsilciler düzeyinde yapılacak. Heyetlerde değişiklik yok. Müzakerelere, ABD, Ukrayna ve Rusya temsilcileri katılacak. Bu zaten onaylandı. Avrupa’nın müzakerelerde temsil edilmesi ihtimali ise her üç tarafın da ele alması ve karara bağlaması gereken bir konu.”

“Avrupa uzun vadeli barış için adım atmalı”

Avrupa Birliği’nin Ukrayna konusunda karar vermesi gerektiğini savunan Şoygu, Avrupalı ülkelerin barış görüşmelerine yönelik tutumlarını değerlendirdi.

Şoygu, “Onlar (Avrupalılar), yapıcı müzakerelerin yapılmasını ve Ukrayna’da uzun vadeli barışın sağlanmasını istiyorlarsa, bazı adımlar atmalı.” dedi.

Batılı ülkelerin Rusya’yı bölmeye yönelik girişimlerde bulunduğunu ileri süren Şoygu, bu amaçla Polonya ve Baltık ülkelerinde uzmanların yetiştirildiğini iddia etti.

Rusya’nın herhangi bir ülkeyi parçalamayı hedeflemediğini savunan Şoygu, “Sömürgeci ülkeler, kendi başına dağılıyor.” ifadelerini kullandı.

Rusya’dan aynı gün yapılan açıklamalarda, hem İran çevresindeki askeri gerilimin azaltılması hem de Ukrayna savaşına ilişkin müzakerelerin sürdürülmesi gerektiği mesajı öne çıktı.

Bu arada, 2 Kasım tarihli uluslararası haberlerde ABD ile İran arasındaki dolaylı görüşmelerin sürdüğü, ancak Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve ABD ablukasının kaldırılması konularında henüz anlaşma sağlanamadığı bildirildi.

Trump’tan Venezuela için dikkat çeken açıklama: ABD’nin 51. eyaleti olabilir

ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım 2026’da yapılacak Kongre ara seçimleri öncesinde Texas eyaletinde düzenlediği seçim mitinginde, Venezuela ve İran başta olmak üzere Amerikan dış politikasına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Trump’ın konuşmasında en dikkat çeken başlıklardan biri Venezuela’nın geleceğine yönelik sözleri oldu. Washington yönetiminin Venezuela ile son dönemde geliştirdiği ilişkilerden memnun olduğunu belirten Trump, iki ülke arasındaki petrol ticaretine ve Amerikan şirketlerinin ülkedeki yatırımlarına işaret etti.

Venezuela’nın ekonomik açıdan önemli bir potansiyele sahip olduğunu savunan Trump, ülkenin gelecekte ABD’ye eyalet olarak katılabileceğini öne sürdü.

Trump: Venezuela’yı 51. eyaletimiz yapalım

Venezuela ile ABD arasındaki ilişkileri değerlendiren Trump, iki ülkenin iyi ilişkiler içinde olduğunu ve Amerikan enerji şirketlerinin Venezuela’da önemli yatırımlar gerçekleştirdiğini belirtti.

ABD’nin Venezuela’dan yüksek miktarda petrol satın aldığını ifade eden Trump, ülkenin ekonomik geleceğine ilişkin iyimser değerlendirmelerde bulundu.

Venezuela’nın yakın gelecekte refah düzeyi yüksek bir ülkeye dönüşebileceğini savunan Trump, şu ifadeleri kullandı:

“Belki de yakın bir gelecekte burası 51. eyaletimiz haline gelir. Bu mümkün, bunu gerçekleştirelim, orayı 51. eyaletimiz yapalım. Devlet başkanı yerine vali seçimi yapalım.”

Trump’ın açıklamaları, Venezuela’nın siyasi geleceğine ilişkin dikkat çekici bir öneri olarak gündeme geldi.

Ancak Trump, Venezuela’nın ABD’ye katılmasına yönelik herhangi bir resmi süreç, diplomatik girişim veya somut takvim açıklamadı. Söz konusu ifadeler, seçim mitinginde dile getirilen siyasi değerlendirmelerle sınırlı kaldı.

Venezuela’nın petrol kaynaklarına dikkat çekti

Trump, Venezuela ile ilişkilerde petrol ticaretinin önemli bir yere sahip olduğunu da belirtti.

ABD’nin ülkeden ciddi miktarda petrol aldığını söyleyen Trump, Amerikan petrol şirketlerinin Venezuela’daki yatırımlarına işaret etti.

Venezuela’nın dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerinden bazılarına sahip olması, ülkeyi küresel enerji piyasaları açısından stratejik bir konuma yerleştiriyor.

Trump’ın açıklamalarında, Venezuela’nın ekonomik olarak güçlenebileceği beklentisiyle ABD ile enerji alanındaki ilişkilerin geliştirilmesi birlikte öne çıktı.

Bununla birlikte Venezuela’nın ABD’nin 51. eyaleti olabileceği yönündeki sözlerin, iki ülke arasında üzerinde uzlaşılmış resmi bir planı yansıttığına ilişkin herhangi bir bilgi paylaşılmadı.

Trump: İran’la savaş yakında sona erecek

Venezuela’ya ilişkin açıklamalarının ardından İran’la devam eden savaşı değerlendiren Trump, çatışmaların yakın zamanda sona ereceğini iddia etti.

İran’la yaşanan çatışmaların sorumluluğunun ABD’de olmadığını savunan Trump, sorunun geçmişinin 1978 yılına uzandığını ileri sürdü. İran yönetimlerini çok sayıda Amerikan askerinin ölümünden sorumlu tutan Trump, ABD’nin askeri müdahalesini savundu.

İran’ın nükleer silah sahibi olmasının engellenmesini öncelikli hedef olarak gösteren Trump, bunun ekonomik maliyetlerinin kabul edilebilir olduğunu öne sürdü.

Petrol ve akaryakıt fiyatlarındaki yükselişi değerlendiren ABD Başkanı, İran’ın nükleer silah geliştirmesinin önlenmesi karşılığında yüksek enerji fiyatlarının ödenebilecek küçük bir bedel olduğunu savundu.

Trump, savaşın gidişatına ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Yakında bu savaş bitecek, orduları, donanmaları ya da başka bir şeyleri kalmadı.”

ABD Başkanı’nın İran’ın askeri kapasitesine ilişkin bu sözleri kendi değerlendirmesini yansıtırken, çatışmaların ne zaman sona ereceğine ilişkin somut bir takvim açıklanmadı.

İran’a yönelik saldırı kararını savundu

Trump, konuşmasında ABD’nin İran’a yönelik askeri harekâtını da değerlendirdi.

İran’a yeniden saldırma kararı verip vermeyeceği yönünde kendisine soru sorulduğunu anlatan Trump, askeri müdahalenin doğru bir karar olduğunu savundu.

ABD Başkanı, kendisine yöneltilen soruyu ve verdiği yanıtı şu sözlerle aktardı:

“Dün biri soruyordu; ‘eğer yeniden yapmanız gerekse, İran’a yine de saldırır mıydınız?’ Ben de dedim ki; ‘kesinlikle, bu yaptığım en iyi işlerden biriydi.'”

Trump’ın açıklamaları, Washington yönetiminin İran’a yönelik askeri politikasını savunmaya devam ettiğini ortaya koydu.

Akaryakıt fiyatlarının düşeceğini söyledi

İran’la yaşanan savaşın Amerikan ekonomisine etkilerine de değinen Trump, ülkedeki yüksek akaryakıt fiyatlarının yakın zamanda düşeceğini ileri sürdü.

ABD Başkanı, enerji fiyatlarındaki yükselişin İran’ın nükleer silah edinmesinin engellenmesi karşısında katlanılabilir bir maliyet olduğunu savunurken, savaşın sona ermesiyle fiyatların hızla gerileyeceğini iddia etti.

Ancak Trump, akaryakıt fiyatlarının ne zaman ve hangi seviyeye düşeceğine ilişkin somut bir tahmin paylaşmadı.

Küresel petrol arzında yaşanan aksaklıklar ve Orta Doğu’daki çatışmalar, enerji piyasaları açısından önemli belirsizlikler oluşturmaya devam ediyor.

Kongre seçimleri öncesinde dış politika mesajları

Trump’ın Venezuela ve İran’a ilişkin açıklamaları, ABD’de 3 Kasım 2026 tarihinde gerçekleştirilecek Kongre ara seçimlerine kısa süre kala geldi.

Texas’taki seçim mitinginde hem Venezuela ile geliştirilen enerji ilişkilerini hem de İran’a yönelik askeri müdahaleyi değerlendiren Trump, dış politika kararlarının seçim sonuçlarını olumsuz etkilemesini beklemediğini söyledi.

Özellikle İran savaşının Amerikan kamuoyunda enerji fiyatları ve askeri müdahalenin maliyeti üzerinden tartışıldığı bir dönemde Trump, izlediği politikaları savunmayı sürdürdü.

ABD Başkanı’nın Venezuela’nın 51. eyalet olabileceği yönündeki açıklaması ise konuşmanın en dikkat çekici başlıklarından biri oldu. Trump’ın bu ifadelerine rağmen Venezuela’nın ABD’ye katılmasına ilişkin resmileşmiş herhangi bir süreç açıklanmadı.

Bakan Fidan’dan İran uyarısı: Yeni bir saldırı savaşı büyütür, askeri müdahale çözüm değil

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 23 Ekim 2026 Cuma günü İstanbul’da düzenlenen R4 ve R4+E3 Dışişleri Bakanları Toplantılarının ardından yaptığı açıklamalarda Orta Doğu’daki savaş, İran’a yönelik olası askeri müdahale, Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, Rusya-Ukrayna Savaşı ve Karadeniz’deki tahıl sevkiyatı konularında önemli mesajlar verdi.

Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantılarda, bölgesel çatışmaların daha fazla yayılmasının önlenmesi, uluslararası deniz yollarının güvenliği, enerji ve gıda arzındaki sorunlar ile diplomatik çözüm seçenekleri ele alındı.

İstanbul’daki görüşmelerin ilk aşamasında Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan’dan oluşan R4 ülkeleri bir araya geldi. Daha sonra İngiltere, Almanya ve Fransa’nın oluşturduğu E3 grubuna İtalya’nın da katılmasıyla sekiz ülkenin dışişleri bakanları ortak toplantıda buluştu.

Toplantının ardından basın mensuplarının karşısına geçen Bakan Fidan, katılımcı ülkelerin savaşların sona erdirilmesi ve diplomasinin güçlendirilmesi konusunda ortak anlayış geliştirdiğini belirtti.

İran’a yeni saldırı konusunda ortak uyarı

Bakan Fidan, toplantıya katılan bütün ülkelerin savaşın daha fazla yayılmasını istemediğini, hem Körfez’deki çatışmaların hem de Rusya-Ukrayna Savaşı’nın mümkün olan en kısa sürede sona erdirilmesinden yana olduklarını söyledi.

Katılımcı ülkelerin diyaloğun ve diplomasinin temel çözüm yöntemi olduğu konusunda hemfikir olduğunu ifade eden Fidan, İran’a yönelik yeni bir saldırının sonuçlarına ilişkin şu açıklamayı yaptı:

“Tabii bu önemli. Bu mesajı bütün taraflara aynı şekliyle verme, iletme kararı aldık. Özellikle İran’a yönelik yeniden yapılacak bir saldırının gerçekten bölgedeki savaş ve çatışmayı tekrar yaygınlaştırmaya yol açacağı konusunda hemfikiriz. Bunun yerine diyaloğu diplomasiyi tercih etmenin en doğru yol olduğu konusunda hemen hemen bir fikir birliği sağladık.”

Bölgede askeri seçenekler yerine müzakere süreçlerinin işletilmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, sekiz ülkenin ortak mesaj vermesinin uluslararası diplomasi açısından önem taşıdığını belirtti.

“İran’a yapılacak askeri bir müdahale hiçbir şekilde çözüm değil”

Hürmüz Boğazı’nın kapalı olmasının uluslararası piyasalara zarar verdiğine dikkat çeken Fidan, boğazın yeniden deniz ulaşımına açılması gerektiğini söyledi. Ancak bunun İran’a yönelik yeni bir askeri operasyonla sağlanamayacağını ifade etti.

Fidan, Türkiye’nin diplomasi konusundaki yaklaşımının diğer ülkeler tarafından da benimsendiğini belirterek şöyle konuştu:

“Tabii ki Hürmüz Boğazı’nın bir an önce açılması gerekiyor. Piyasalara olan negatif etkisinin artık ortadan kalkması lazım. Ama dediğim gibi İran’a da yapılacak askeri bir müdahale hiçbir şekilde çözüm değil. Bunu hiç kimse şu anda onaylamıyor. Onun yerine diplomasinin en iyi yol olduğu konusunda Türkiye’nin görüşü vardı zaten. O görüş, diğer ülkeler tarafından da paylaşılıyor. Paylaşılmakta da kalmıyor. Aynı zamanda savunuluyor.”

Bakan Fidan, bu yaklaşımın İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Suudi Arabistan, Pakistan, Mısır ve Türkiye tarafından ortak şekilde dile getirilmesinin önemli olduğunu kaydetti.

Rusya-Ukrayna Savaşı’nda ateşkes ve barış çağrısı

İstanbul’daki toplantının bir diğer önemli gündem maddesi Rusya-Ukrayna Savaşı oldu. Fidan, katılımcı ülkelerin öncelikli hedefinin Ukrayna’da mümkün olan en kısa sürede ateşkes ilan edilmesi ve bunun kalıcı bir barış anlaşmasına dönüştürülmesi olduğunu söyledi.

Böyle bir anlaşmanın hemen sağlanamaması durumunda Karadeniz’deki deniz ulaşımının güvenli hâle getirilmesine yönelik adımlar atılması gerektiğini vurgulayan Fidan, şu ifadeleri kullandı:

“Bunun olmadığı takdirde, Karadeniz’deki seyrüsefer güvenliğinin, serbestisinin bir an önce hayata geçmesi konusunda adımlar atılması konusunda yine bir talep var.”

Fidan, Karadeniz’deki deniz ulaşımının yeniden güvence altına alınmasının dünya ticareti ve gıda arzı bakımından önem taşıdığına işaret etti.

“Ya savaş dursun, durmuyorsa enerji ve tahıl konusunda istisna getirilsin”

Türkiye’nin daha önce yürüttüğü Tahıl Girişimi’ni ve Rusya ile Ukrayna arasında gerçekleştirilen diplomatik temasları toplantıya katılan bakanlarla paylaştıklarını anlatan Fidan, savaş devam etse bile enerji ve tahıl ticaretinin çatışmalardan ayrı tutulmasını önerdiklerini belirtti.

Bakan Fidan, Türkiye’nin yaklaşımını ayrıntılı şekilde şu sözlerle aktardı:

“Kendimizin ayrıca bu meseleyle ilgili onlarla istişare etmek istediğimiz hususlar vardı. Onları da kendileriyle görüştük. Yani ya savaş dursun, durmuyorsa enerji ve tahıl konusunda bir istisna getirilsin taraflar tarafından. Biliyorsunuz iki buçuk yıl önce Türkiye bunu mümkün kılmıştı. İki ülke birbirini yok edesiye aslında savaşırken bari uluslararası piyasalar ve diğer ülkeler aynı şekilde etkilenmesin durumu var. Umarım bir an önce ateşkes gelir, barış gelir, bu sıkıntı da kökten çözülür. Ama şu anda cari meselemiz, biz Ukrayna’da ve Rusya’da şu anda bulunan tahılı nasıl dünya piyasalarına çıkartacağız, bunun için neler yapabiliriz? Bazı teklifler var, görüşler var, tartışmalar var. Onu, ilgili taraflarla konuşuyoruz.”

Açıklamasında Rusya ve Ukrayna’daki tahıl stoklarının dünya piyasalarına ulaştırılabilmesi için çeşitli tekliflerin değerlendirildiğini belirten Fidan, görüşmelerin ilgili taraflarla sürdürüldüğünü kaydetti.

“Dünyanın enerji ve gıda ihtiyacı ciddi şekilde etkileniyor”

Toplantıda Avrupalı mevkidaşlarıyla bir araya gelmenin önemine de değinen Fidan, Avrupa ülkeleriyle bölgenin önde gelen İslam ülkelerinin küresel meseleleri aynı masada değerlendirmesinin diplomatik açıdan önemli olduğunu söyledi.

Fidan, bu görüşünü şu sözlerle dile getirdi:

“Hem Avrupa ülkelerinin hem belli başlı İslam ülkelerinin bir araya gelerek hem bölgesel konuları hem küresel konuları detaylı bir şekilde masaya yatırmaları, bu konuda görüş alışverişinde bulunmaları önemli.”

Görüşmelerde iki temel kriz alanının öne çıktığını anlatan Fidan, bunları şöyle sıraladı:

“Bunlardan birincisi şu anda Körfez’deki savaş nedeniyle kapalı olan Hürmüz Boğazı ve Babülmendeb’in inkıtaya uğraması zaman zaman, oradaki geçişlerin risk altına girmesi ve diğer taraftan Karadeniz’deki seyrüsefer güvenliğinin şu anda hemen hemen ortadan kalkmış olması.”

Fidan, söz konusu sorunların enerji arzını, gıda güvenliğini ve serbest ticaret sistemini olumsuz etkilediğini, bunun da coğrafi ayrım gözetmeksizin ülkeler ve vatandaşlar üzerinde ekonomik baskı oluşturduğunu belirtti.

Bu sorunların barışçıl yollarla çözülmesi gerektiğini vurgulayan Bakan Fidan, “Tabii ki sorumlu devletlerin rolü, bu sorunlara mümkün olduğunca barışçıl çözümler aramak.” dedi.

Toplantıda Suudi Arabistan’a yönelik saldırıların sona erdirilmesi ve bu konuda diplomatik girişimlerin nasıl yürütülebileceğinin de ayrıntılı şekilde değerlendirildiğini bildirdi.

İstanbul toplantısının diplomatik önemine dikkat çekti

Bakan Fidan, İstanbul’daki buluşmanın son aylardaki en önemli diplomatik toplantılardan biri olabileceğini belirterek Türkiye’nin coğrafi konumunun toplantıya ayrı bir anlam kattığını söyledi.

Fidan, toplantıya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

“İki önemli komşu coğrafyadaki aktörlerin tam da bu iki coğrafyanın ortasında olan geçişkenliği sağlayan Türkiye’de, İstanbul’da, Asya’yı ve Avrupa’yı birleştiren bir mekanda boğazın hemen kenarında bir araya gelmeleri ayrıca önemli bir sembolik anlama sahip. Bu açıdan katılımcı bütün bakan arkadaşlarıma çok teşekkür ediyorum. Ortaya koydukları emek ve çaba önemli. Aynı şekilde endişe ediyor olmaları, aynı şekilde çözüm arıyor olmaları ve bunu da karşılıklı dayanışma içerisinde, işbirliği içerisinde yapma arzuları bizi ziyadesiyle memnun etti.”

ABD-İran gerilimi: “Diplomasiye de savaşa da büyük bir alan var”

Basın toplantısında ABD ile İran arasındaki gerilime ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Fidan, sürecin geleceğinin bölgesel ve küresel aktörlerin tutumlarına bağlı olduğunu ifade etti.

Fidan, “Bu olayda diplomasiye de çok büyük bir alan var, savaşa da büyük bir alan var. Özellikle ilgili aktörlerin, bölgedeki devletlerin, bazı küresel aktörlerin bu konuda nasıl bir tutum alacağına bağlı.” dedi.

Toplantıda bütün aktörlerin diyaloğu çözüm yolu olarak öne çıkardığını anlatan Fidan, bunun ülkelerin egemenlik haklarına yönelik ihlallerin veya Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasının kabul edildiği anlamına gelmediğini vurguladı.

Bakan Fidan, konuya ilişkin açıklamasını şöyle sürdürdü:

“Burada tabii hiç kimsenin, başka ülkenin haklarına vesairesine, tecavüzüne izin veriyoruz manasına gelmiyor veya Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasına da izin vereceğiz manasına gelmiyor. Fakat burada daha fazla savaşın yaygınlaşmasına meydan vermeden, daha fazla yıkıma yol açmadan bu meseleyi nasıl halledebiliriz? Onun parametreleri açıkçası konuşuldu.”

“Orta Doğu’daki gelişmeler Avrupa’yı, Avrupa’daki gelişmeler Orta Doğu’yu etkiliyor”

Fidan, sekiz ülkeyi buluşturan diplomatik girişimin yapısına ilişkin de değerlendirmelerde bulundu.

R4 ve Avrupa ülkelerinin oluşturduğu formatların kendi bölgelerindeki sorunlarla ilgilenen mekanizmalar olduğunu belirten Fidan, krizlerin birbirini etkilemesi nedeniyle ortak bir toplantıya ihtiyaç duyulduğunu söyledi.

R4 mekanizmasının daha önce verimli sonuçlar ortaya koyduğunu ifade eden Fidan, yeni işbirliği platformunun avantajlarını şöyle anlattı:

“Bizim platformumuzun en önemli özelliği gayriresmi bir platform olması, esnek olması, serbestçe fikirlerimizin ortaya konması, bu fikirler etrafında birtakım politikaların oluşturulması gerekirse, somut eylem aşamalarının belirlenmesi gibi çok fazla faydası var.”

Hem yapısı hem de işleyişi bakımından bu formatı doğru bulduklarını dile getiren Fidan, Türkiye’nin Avrupa ile Orta Doğu arasındaki konumuna dikkat çekti:

“Aynı zamanda Orta Doğu’da olan bir olayın Avrupa’yı, Avrupa’da olan olayın Orta Doğu’yu etkilediği bir dünyada yaşıyoruz. Her iki coğrafya da birbirinin coğrafi olarak, tarih olarak, bir noktada kültür olarak devamlılığı yapıyor. Türkiye, bunların tam geçiş noktasında bulunmakta.”

Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Karadeniz’de yaşanan sıkıntıların Orta Doğu ve Afrika’yı da derinden etkilediğini belirten Fidan, özellikle Rus ve Ukrayna tahılının dünya pazarlarına ulaştırılamamasının ciddi sorunlara neden olduğunu ifade etti.

Hürmüz Boğazı’ndaki krizin Avrupa’da enerji fiyatlarını artırdığına da dikkat çeken Bakan Fidan, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Hürmüz Boğazı’ndaki kapanıklık, tıkanıklık, Avrupa’da çok ciddi enerji krizine ve fiyatlarının artmasına sebep oluyor. Dolayısıyla bu iki platformun artık yan yana gelip beraber çalışmasından daha normal bir husus yok.”

İsrail’in Türkiye karşıtı söylemlerine tepki

Bakan Fidan, basın toplantısında İsrail’deki seçim sürecinde Türkiye’yi hedef alan siyasi söylemlere ilişkin soruyu da yanıtladı.

İsrail’deki bazı siyasi partilerin Türkiye karşıtı açıklamalar üzerinden iç politikada destek sağlamaya çalıştığını savunan Fidan, bu yaklaşımı reddettiklerini belirtti.

Fidan, “Seçimlere giderken İsrail’de yapılan retoriklerde, Türkiye’nin kullanılması meselesini, biz kategorik olarak reddediyoruz.” ifadelerini kullandı.

Türkiye’nin seçim propagandasına malzeme yapılmasına karşı çıktıklarını vurgulayan Fidan, Türkiye’yi hedef alan bu söylemleri “siyasal ucuzculuk” olarak değerlendirdi.

Bazı radikal siyasi partilerin Türkiye’yi “yererek, şeytanlaştırarak” seçmen desteği elde etmeye çalıştığını söyleyen Fidan, bunun “ucuz bir siyasi hamle” olarak görüldüğünü ve çok fazla ciddiye alınacak bir tarafı bulunmadığını ifade etti.

Libya ile deniz yetki alanları anlaşması yeniden gündemde

Dışişleri Bakanı Fidan’ın açıklamalarında Libya ile Türkiye arasındaki deniz yetki alanlarına ilişkin mutabakat da önemli yer tuttu.

Türkiye ile Libya arasında 2019 yılında imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakatın üzerinden yaklaşık yedi yıl geçtiğini hatırlatan Fidan, hukuken yürürlükte olan anlaşmanın Libya Temsilciler Meclisi tarafından kabul edilmesinin siyasi tartışma konusu yapılmasını yadırgadıklarını belirtti.

Yunanistan’ın anlaşmayla ilgili Avrupa Birliği nezdinde yürüttüğü girişimlerin farkında olduklarını söyleyen Fidan, Türkiye’nin Libya’da siyasi istikrarın sağlanmasına yönelik çalışmalarını sürdüreceğini kaydetti.

Mısır’ın da söz konusu anlaşma hakkında bazı çekinceleri bulunduğunu belirten Fidan, Türkiye’nin birkaç yıldır bu konuyu Mısır yönetimiyle ele aldığını ve yapıcı bir yaklaşım benimsediğini ifade etti.

Türkiye, Mısır ve İtalya’nın bir araya gelerek Mısır ile Libya’nın endişelerini değerlendirebileceğini açıklayan Fidan, şunları söyledi:

“Olumlu, yapıcı yaklaşımlar tabii ki ortaya konabilir. Konmalı da bu konuda bizim hiçbir sıkıntımız yok. Bunu Mısırlı meslektaşıma da ifade ettim. Cumhurbaşkanımızın durduğu yer de burası.”

Libya ordusunun birleşmesine ilişkin yeni gelişme sinyali

Libya’nın doğusu ve batısı arasında kalıcı birleşmenin sağlanması için uygun zamanın geldiğini ifade eden Fidan, Türkiye’nin ve uluslararası toplumdaki bazı aktörlerin bu yönde çalışmalar yürüttüğünü anlattı.

Söz konusu çalışmaların yalnızca siyasi bütünlüğü değil, Libya’daki askeri yapıların tek çatı altında bir araya getirilmesini de kapsadığını belirten Fidan, yakın zamanda yeni bir gelişmenin duyurulabileceğini söyledi.

Fidan, bu konudaki açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Her iki tarafın da askeri yapısı var. Madem bir ülke bütünleşmesi olacak, bu yapıların milli bir ordu altında bir araya gelmesi gerekiyor. Bunun en önemli ayaklarından biri de her iki tarafın ayrı ayrı kontrol ettiği askeri unsurların nasıl bir çatı altında bir araya geleceği, İnşallah yakında da Türkiye olarak buna çok iyi bir haber vereceğimizi duyacaksınız.”

Bakan Fidan’ın bu açıklaması, Türkiye’nin Libya’nın siyasi ve askeri bütünleşmesine yönelik diplomatik girişimlerini sürdürdüğünü ortaya koydu.

Sonraki sekizli toplantıya Almanya ev sahipliği yapacak

İstanbul’daki toplantıların ardından Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul da önemli açıklamalarda bulundu.

Wadephul, Almanya, Fransa, İngiltere ve İtalya’dan oluşan E4 ile Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan’dan oluşan R4 ülkelerinin dışişleri bakanlarının bir araya geldiği toplantının beklentilerin üzerinde verimli geçtiğini söyledi.

Toplantıların düzenli yapılması konusunda mutabakata varıldığını belirten Wadephul, bir sonraki buluşmanın Almanya’da gerçekleştirileceğini ve sekiz ülkenin de daveti kabul ettiğini duyurdu.

Hazırlıklara kısa süre içerisinde başlayacaklarını bildiren Alman Bakan, ülkeler arasında ortak tutum geliştirilmesinin önemini vurguladı.

Wadephul, İstanbul görüşmelerinin önemini şu sözlerle anlattı:

“Burada fark ettik ki; durum bir koordinasyona, bir mutabakata ve bu 8 ülkenin sesine ihtiyaç duyuyor. Çünkü ‘yeter artık’ dediğimizde burada tek bir ses olarak konuşuyoruz.”

Sekiz ülkenin uluslararası krizlerde eş güdüm içerisinde hareket etmesinin önem taşıdığını belirten Wadephul, diplomatik girişimlerin sürdürülmesi gerektiğini ifade etti.

Alman Bakan’dan İran ve Husilere ilişkin açıklamalar

İran ve Husilerin uluslararası deniz taşımacılığına yönelik saldırılarının küresel ekonomi üzerinde baskı oluşturduğunu belirten Wadephul, Suudi Arabistan’ın Husilerin saldırılarına karşı kendisini savunmasına destek verdiklerini açıkladı.

Avrupa Birliği’nin Aspides deniz misyonu kapsamındaki taahhütlerinin somut adımlarla hayata geçirilmesi gerektiğini kaydeden Alman Bakan, Yemen’deki meşru hükümetin desteklenmesi ve Husilerle müzakerelerin yeniden başlaması için uygun koşulların oluşturulması çağrısında bulundu.

Bölgedeki çatışmaların enerji fiyatlarına etkisinin Almanya’da da hissedildiğini anlatan Wadephul, yeni bir askeri tırmanışın önlenmesi için bütün tarafların yeniden müzakere masasına dönmesi gerektiğini söyledi.

Wadephul, “Bu çatışmanın askeri bir çözümü mümkün değildir.” diyerek diplomatik seçeneklerin güçlendirilmesi çağrısını yineledi.

İran’a nükleer müzakerelere dönme çağrısı

Almanya Dışişleri Bakanı Wadephul, İran’ın nükleer faaliyetlerine ilişkin müzakereler hakkında da açıklama yaptı.

Tahran yönetiminin sürdürülebilir ve diplomatik bir çözüm için ciddi bir irade ortaya koyması gerektiğini belirten Wadephul, İran’a aşırı taleplerden vazgeçerek yeniden görüşmelere açık olması çağrısında bulundu.

İngiltere, Fransa ve Almanya’nın oluşturduğu E3 grubunun nükleer müzakerelerde önemli deneyime sahip olduğunu hatırlatan Alman Bakan, İran’ın nükleer silaha sahip olmasını önleyecek somut bir anlaşma için görüşmelere hazır olduklarını belirtti.

Almanya’dan Karadeniz’de tahıl sevkiyatı için Türkiye’ye destek

Almanya Dışişleri Bakanı Wadephul, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın küresel gıda güvenliği üzerindeki etkilerine de dikkat çekti.

Karadeniz üzerinden tahıl sevkiyatının yeniden başlatılması için yeni yöntemler geliştirilmesi gerektiğini belirten Wadephul, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarını sürdürmesini eleştirdi.

Moskova yönetiminin savaşın sona erdirilmesi için Ukrayna’nın müzakere çağrılarına karşılık vermesi gerektiğini ifade eden Alman Bakan, Rusya’nın Karadeniz’deki tahıl sevkiyatlarına yönelik saldırılarının özellikle Küresel Güney ülkelerinde gıda krizini derinleştirdiğini savundu.

Hem Rusya hem de Ukrayna tahılının uluslararası pazarlara ulaştırılmasını hedeflediklerini vurgulayan Wadephul, şu açıklamayı yaptı:

“Önemli olan, hem Ukrayna hem de Rusya’dan gelen yardım gemilerinin limanlardan ayrılabilmesi ve tahıl sevkiyatlarının acil olarak ihtiyaç duyulan yerlere, yani küresel Güney’de açlık çeken insanlara ulaşabilmesidir.”

Tahılın uzun süre bekletilmesi durumunda bozulma riskinin bulunduğunu belirten Wadephul, sevkiyatların yeniden başlaması için hızlı hareket edilmesi gerektiğini söyledi.

Karadeniz’de deniz ulaşımının güvenli hâle getirilmesinin bütün tarafların çıkarına olacağını vurgulayan Alman Bakan, Türkiye’nin diplomatik çalışmalarına da değindi.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Rusya ve Ukrayna ile yoğun görüşmeler yürüttüğünü belirten Wadephul, Ankara’nın bu konudaki temaslarının önem taşıdığını ifade etti.

Fidan’dan İngiliz, Fransız ve Pakistanlı mevkidaşlarıyla ayrı ayrı görüşme

İstanbul’daki çok taraflı toplantılar kapsamında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İngiltere, Fransa ve Pakistan dışişleri bakanlarıyla ayrı ayrı görüşmeler de gerçekleştirdi.

Dışişleri Bakanlığının NSosyal hesabından yapılan paylaşımlara göre Fidan, İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband ve Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ile bir araya geldi.

Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgilere göre Bakan Fidan, İtalya’nın da katıldığı R4+E3 Dışişleri Bakanları Toplantısı kapsamında Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot ile de İstanbul’da görüştü.

Görüşmelerin içeriklerine ilişkin ayrıntılı açıklama paylaşılmazken temaslar, sekiz ülkenin katıldığı diplomatik buluşmanın ikili görüşmeler boyutunu oluşturdu.

İstanbul’da ortak mesaj: Savaşların yayılması önlenmeli

İstanbul’da gerçekleştirilen toplantılarda İran’a yönelik yeni bir saldırının önlenmesi, Hürmüz Boğazı’nın açılması, Kızıldeniz ve Babülmendeb’de deniz ulaşımının güvenliğinin sağlanması, Rusya-Ukrayna Savaşı’nda ateşkes ve Karadeniz üzerinden tahıl sevkiyatının yeniden başlatılması başlıca gündem maddeleri oldu.

Toplantının ardından Fidan, sekiz ülkenin çatışmaların yayılmasının önlenmesi ve diplomasiye öncelik verilmesi gerektiği konusunda ortak bir yaklaşım sergilediğini açıkladı. Almanya Dışişleri Bakanı Wadephul ise uluslararası deniz taşımacılığının güvenliği, İran’ın nükleer programı ve bölgesel saldırıların sona erdirilmesi konularında diplomatik girişimlerin artırılmasını istedi.

Almanya’nın bir sonraki toplantıya ev sahipliği yapacak olmasıyla birlikte İstanbul’da başlayan sekizli diplomatik görüşme sürecinin devam etmesi kararlaştırıldı.

Toplantıların ardından yapılan açıklamalar, farklı bölgelerdeki çatışmaların yalnızca askeri ve siyasi sonuçlarının değil, enerji fiyatları, tahıl ticareti, deniz taşımacılığı ve küresel gıda güvenliği üzerindeki etkilerinin de ortak diplomatik gündemin merkezinde yer aldığını gösterdi.

CNN: ABD, İran’a karşı “tüm bombaların anası” olarak bilinen MOAB’ı kullanmayı değerlendiriyor

ABD’nin İran’a yönelik olası yeni askeri seçenekleri gündemdeki yerini koruyor. CNN’in konu hakkında bilgi sahibi ancak isimleri açıklanmayan ABD’li yetkililere dayandırdığı haberde, Amerikan ordusunun İran’a karşı GBU-43/B, diğer adıyla MOAB bombasının kullanımını da içeren yeni saldırı planları üzerinde çalıştığı ileri sürüldü.

Haberde, planların İran’ın enerji altyapısı ile nükleer tesislerini kapsayabileceği ve Başkan Donald Trump’ın saldırıların yeniden başlatılmasına onay vermesi halinde seçeneklerin devreye alınabileceği öne sürüldü.

CNN’in 8 Ekim tarihli yayınında Trump’ın 3 Kasım’daki ara seçimlerden önce İran’a saldırmayacağını söylediği, buna karşın yönetimin olası yeni saldırı planlarının gündemde kalmaya devam ettiği aktarılmıştı.

“Tüm bombaların anası” olarak biliniyor

GBU-43/B, yaygın olarak “Mother of All Bombs” (MOAB) adıyla biliniyor ve ABD’nin en büyük nükleer olmayan bombalarından biri olarak tanımlanıyor.

CNN’in haberinde, bombanın İran’a karşı ilk kez kullanılması halinde çatışmanın boyutunu ciddi biçimde büyütebileceği değerlendirmesine yer verildi.

Ancak MOAB’ın derin yer altı hedeflerini imha etmek için özel olarak tasarlanmış bir nüfuz edici mühimmat olmadığı, daha çok geniş bir alanda yüksek patlama etkisi oluşturmak üzere geliştirildiği belirtildi.

Nükleer tesisler de planlarda iddiası

Haberde, Trump’ın orduya İran’daki hedeflere yönelik yeni seçenekler hazırlaması yönünde talimat verdiği ve bu planların enerji altyapısı ile bazı nükleer tesisleri de kapsadığı iddia edildi.

CNN daha önce de ABD yönetiminin İran’ın enerji tesislerini hedef alma seçeneğini değerlendirdiğini, ancak olası misillemelerin Körfez’deki enerji altyapısı ve dünya petrol piyasaları üzerindeki etkileri nedeniyle bu konuda temkinli davrandığını aktarmıştı.

Sivil kayıp endişesi

MOAB’ın geniş bir patlama alanına sahip olması nedeniyle olası kullanımının sivil kayıp riskine ilişkin endişeleri artırabileceği değerlendiriliyor.

Haberde, söz konusu bombanın yer altındaki nükleer tesisler gibi derin hedeflere karşı ne ölçüde etkili olacağı konusunda da soru işaretleri bulunduğu ifade edildi.

“Psikolojik silah” seçeneği de gündemde iddiası

CNN’e konuşan kaynakların değerlendirmesine göre Trump yönetiminin MOAB’ı yalnızca fiziksel etkisi nedeniyle değil, psikolojik baskı aracı olarak da değerlendirebileceği öne sürüldü.

Buna karşın şu ana kadar MOAB’ın İran’a karşı kullanılmasına ilişkin alınmış ve kamuoyuna açıklanmış bir karar bulunmuyor.

ABD’nin İran’a yönelik olası saldırı planları, Washington ile Tahran arasındaki yüksek gerilimin sürdüğü bir dönemde gündeme geldi. Trump, son haftalarda İran’a yönelik yeni saldırı seçeneklerinin masada olduğunu belirtirken, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını da güçlendirdiği bildiriliyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan New York’ta İran diplomasisi mesajı: “Körfez’de çözüm için çalışıyoruz”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu dolayısıyla bulunduğu ABD’nin New York kentinde İran ve Körfez’de yaşanan gelişmelere ilişkin önemli açıklamalarda bulundu.

Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump’ın katılımıyla gerçekleştirilen ve İran’daki gelişmelerin ele alındığı toplantının ardından Türkevi’ne gelişi sırasında gazetecilerin sorularını yanıtladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın New York programı, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu temaslarının yanı sıra ikili ve çok taraflı diplomatik görüşmelerle devam ediyor. Erdoğan, New York’a gelişinin ardından Türkevi’nde çeşitli ülke liderleriyle görüşmeler gerçekleştirirken, Türkiye’nin bölgesel krizlerde diplomatik çözüm ve diyalog kanallarının açık tutulması yönündeki yaklaşımını temaslarında gündeme getiriyor. Türkiye ile ABD arasında Ağustos ayında gerçekleştirilen Erdoğan-Trump telefon görüşmesinde de İran-ABD geriliminde diplomasiden azami ölçüde yararlanılmasının önemine vurgu yapılmıştı.

Erdoğan: “Ona çalışıyoruz”

Türkevi’ne gelişi sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ilk olarak Körfez’deki kriz ve çözüm ihtimali soruldu.

Bir basın mensubunun, “Körfez’deki yangına ilişkin ufukta bir çözüm görünüyor mu?” sorusuna Cumhurbaşkanı Erdoğan şu yanıtı verdi:

“Ona çalışıyoruz ve bu gayretlerimizle bir an önce Körfez’deki sıkıntıları aşabilmek için.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin yürüttüğü çalışmaların en kısa sürede sonuç vermesini arzu ettiklerini belirterek, diplomatik girişimlerin sürdürüldüğü mesajını verdi.

Türkiye, son dönemde İran ile ABD arasındaki gerilimde müzakere kanallarının korunması gerektiğini savunuyor. Erdoğan daha önce de bölgedeki gerilimlerin müzakere yerine askeri mücadeleye dönüşmemesi gerektiğini belirtmiş, Hürmüz Boğazı’nın ticari gemilere açık tutulması ve Körfez ülkelerinin açık denizlere erişiminin korunması gerektiğini ifade etmişti.

Pezeşkiyan-Trump görüşmesi soruldu

Cumhurbaşkanı Erdoğan’a İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın New York temasları ve ABD Başkanı Trump ile olası görüşmesine ilişkin de soru yöneltildi.

Bir basın mensubu, “İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan geliyor. Trump ile görüşme ihtimali var. Bir umut kapısı aralandı gibi. Siz bir araya gelecek misiniz?” diye sordu.

Erdoğan bu soruya, “Şu anda programda neler var henüz bilmiyorum. Arkadaşlar bana bildirecek.” yanıtını verdi.

Erdoğan böylece Pezeşkiyan ile olası görüşmeye ilişkin kesinleşmiş bir program bulunmadığını ifade etti.

Türkiye ve İran arasındaki temaslar gerilimin yükseldiği dönemde de devam etti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, 14 Eylül’de yaptığı açıklamada Türkiye-İran ilişkilerinin “her alanda özel” olduğunu söylemiş ve iki ülkenin bazı bölgesel meselelerde ortak kaygılara sahip olduğunu belirtmişti.

İran gündemi liderler düzeyinde masaya yatırıldı

Erdoğan’ın gazetecilere yaptığı açıklamaların öncesinde ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde İran gündemli geniş katılımlı bir toplantı gerçekleştirildi.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York’ta bulunan liderlerin katıldığı toplantıda Türkiye’nin yanı sıra Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn, Kuveyt ve Umman’ın yanı sıra bölgedeki başka ülkelerin temsilcileri de yer aldı.

Toplantının temel gündemini İran çevresinde devam eden kriz, diplomatik çözüm ihtimalleri, Körfez’in güvenliği, enerji sevkiyatı ve bölgesel istikrar oluşturdu.

Türkiye’nin bölgeye ilişkin diplomatik yaklaşımında diyalog kanallarının açık tutulması öne çıkıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Trump arasında 18 Ağustos’ta yapılan telefon görüşmesinde de İran-ABD geriliminde diplomasinin mümkün olan en geniş ölçüde kullanılmasının önemli olduğu kaydedilmiş, Türkiye’nin barış girişimlerine destek vermeye devam edeceği aktarılmıştı.

Trump: “İran’la çok verimli bir görüşme gerçekleştirdik”

Toplantının basına açık bölümünde konuşan ABD Başkanı Donald Trump, İran’la sürdürülen görüşmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Trump, “İran’la çok verimli bir görüşme gerçekleştirdik.” diyerek sürecin bundan sonra nasıl ilerleyeceğinin takip edileceğini söyledi.

ABD Başkanı, devam eden temaslara ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Bir süredir görüşmeler yapılıyor, bence bir anlaşmaya varmaları için oldukça büyük bir ivme var. Herkesin ağzından duyduğumuz bu.”

Trump, İran ile anlaşmaya ulaşılmasının tüm taraflar açısından olumlu sonuçlar doğuracağını savundu.

Trump krizin sona ermesi için 3 Kasım sonrasını işaret etti

İran’la yaşanan krizin ne zaman sona erebileceğine ilişkin değerlendirmede bulunan Trump, ABD’de 3 Kasım’da yapılacak Kongre ara seçimlerine dikkat çekti.

Trump, “İran’la ilgili durumun (3 Kasım’daki) ara seçimlerden hemen sonra, hatta belki de daha önce sona erebileceğini düşünüyoruz. Bilmiyorum, bu işler asla belli olmaz.” ifadelerini kullandı.

Trump böylece İran konusundaki diplomatik sürecin sonuç verebileceğine ilişkin beklentisini dile getirirken kesin bir takvim vermedi.

ABD Başkanı aynı konuşmada, Tahran yönetimiyle anlaşma sağlanamaması durumunda daha önce kullandığı sert söylemlerini de tekrarladı. Bu açıklamalar Trump yönetiminin İran politikasında bir taraftan görüşmeleri sürdürürken diğer taraftan askeri ve siyasi baskı söylemini koruduğunu gösteren açıklamalar olarak toplantı gündemine yansıdı.

Hürmüz Boğazı ve enerji güvenliği de gündemde

Toplantının önemli başlıklarından birini Hürmüz Boğazı ve bölgedeki enerji sevkiyatının güvenliği oluşturdu.

Trump, krizin başladığı dönemden itibaren Hürmüz Boğazı üzerinden yaklaşık 1 milyar varil petrolün geçişinin sağlandığını öne sürerek boğazdaki kontrolün ABD’nin elinde olduğunu savundu.

ABD Başkanı ayrıca Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru ile bölgedeki petrol ve enerji nakil hatlarına destek verdiklerini söyledi.

Trump, “Yönetimim, Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru’nu ve petrolün nakledilmesini sağlayan boru hatlarını güçlü bir şekilde desteklemektedir. Hep birlikte, bu bölgeyi on yıllardır rahatsız eden zorlukların üstesinden gelmenin eşiğindeyiz.” değerlendirmesinde bulundu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan da daha önce Hürmüz Boğazı konusunda Türkiye’nin tutumunun açık olduğunu belirtmiş; boğazın bir yakasının İran, diğer yakasının Umman olduğunu hatırlatarak uluslararası seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğini söylemişti. Erdoğan ayrıca Türkiye’nin enerji ve bağlantısallık konusunda Kalkınma Yolu gibi projeler üzerinden bölge ülkeleriyle iş birliğine açık olduğunu açıklamıştı.

Trump’tan Erdoğan’a dikkat çeken sözler

Toplantıda Gazze konusundaki diplomatik süreçlere de değinen Trump, yaklaşık bir yıl önce Birleşmiş Milletler toplantıları sırasında bölge ülkelerinin liderleriyle yine New York’ta bir araya geldiklerini hatırlattı.

Trump, Gazze’deki savaşın sona erdirilmesine yönelik daha önce yürütülen görüşmelerden söz ederken Cumhurbaşkanı Erdoğan’a dönerek şu ifadeleri kullandı:

“Tam olarak bir yıl önce, birçok ülke Birleşmiş Milletlerin yan etkinlikleri kapsamında burada bir araya gelerek Gazze’deki kanlı savaşı nasıl sona erdirebileceğimizi tartışmıştık ve neredeyse aynı isimler buradaydı. Aralarında Türkiye’den gelen, tam şuradaki dostum da vardı. Kendisi sert bir adamdır. Onunla uğraşmayın. Kendisi gerçekten harika bir adamdır.”

Trump, Gazze’de çatışmaların durdurulmasına yönelik diplomatik temaslarda masada bulunan ülkelerin önemli çaba sarf ettiğini savunurken, aynı ülkelerin Gazze’nin yeniden inşasına da katkıda bulunmaya hazır olduklarını dile getirdi.

Erdoğan ile Trump arasındaki temaslar son aylarda İran, Gazze, savunma, ticaret ve bölgesel güvenlik başlıklarında yoğunlaştı. Erdoğan, 22 Eylül’de New York’ta yaptığı bir başka konuşmada bölgesel ve küresel krizlerin Türkiye ile ABD arasında yakın diyaloğu gerekli kıldığını söylemişti.

Trump’ın açıklamalarının ardından gazetecilerden soru alınmadı ve toplantının devamı basına kapalı gerçekleştirildi.

New York’ta yoğun diplomasi trafiği

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın New York temasları Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu kapsamında devam ediyor.

Erdoğan’ın New York’a ulaştıktan sonra merkez olarak kullandığı Türkevi’nde ikili görüşmeler gerçekleştirdiği, temaslarında Türkiye’nin ikili ilişkilerinin yanı sıra bölgesel ve küresel meselelerin ele alındığı bildirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Vietnam Devlet Başkanı To Lam ile Türkevi’nde yaptığı görüşmede de ikili ilişkilerin yanında bölgesel ve küresel gelişmeler değerlendirildi.

İran ve Körfez’deki gelişmeler ise New York’taki diplomasi trafiğinin öne çıkan başlıklarından biri oldu.

Erdoğan’ın toplantı sonrasında kullandığı “Ona çalışıyoruz” ifadesi, Ankara’nın krizin diplomatik yollarla aşılması için temaslarını sürdürdüğünü ortaya koyarken; Trump’ın anlaşmaya yönelik “büyük bir ivme” bulunduğunu söylemesi, toplantının ardından tarafların gözünü İran çevresinde yürütülecek yeni diplomatik temaslara çevirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile görüşüp görüşmeyeceği ise New York programının netleşmesiyle belli olacak.

 

ABD’ye büyük darbe: İran saldırısında 9 savaş uçağı vuruldu

CBS News’in konuya yakın kaynaklardan aktardığı bilgilere göre İran, 8 Eylül’ü 9 Eylül’e bağlayan gece Ürdün’deki Muvaffak Salti Hava Üssü’nü balistik füzelerle hedef aldı.

Saldırıda ABD Hava Kuvvetlerine ait 8 F-15 savaş uçağı hasar gördü. Uçaklardaki hasarın bir bölümünün sınırlı olduğu ancak bakım ve onarım için servise alınmalarının gerektiği belirtildi.

Aynı saldırıda “Warthog” adıyla bilinen bir A-10 Thunderbolt II taarruz uçağının da kanadı kırıldı.

Böylece İran’ın saldırısında toplam 9 Amerikan savaş uçağı vurulmuş oldu.

Olayda ABD askerlerinden hayatını kaybeden olmadığı bildirildi.

İran, Hürmüz Boğazı’nda ele geçirdiği ABD’ye ait insansız denizaltının görüntülerini yayımladı

İran ile ABD arasındaki gerilimin önemli merkezlerinden biri olan Hürmüz Boğazı’nda dikkat çeken bir gelişme yaşandı. İran Devrim Muhafızları Ordusu Donanması, ABD’ye ait olduğu belirtilen gelişmiş bir insansız denizaltı aracının bölgede ele geçirildiğini açıkladı.

Devrim Muhafızları Donanması tarafından yapılan yazılı açıklamada, operasyonun 8 Eylül sabahı şafak vaktinde gerçekleştirildiği belirtildi. Açıklamada, “karmaşık bir operasyon” olarak nitelendirilen çalışma sırasında ABD’ye ait insansız su altı aracının Hürmüz Boğazı girişinde tespit edildiği ve ardından kontrol altına alındığı ifade edildi.

Ele geçirilen aracın görüntüleri yayımlandı

İran yönetimi, açıklamanın ardından ele geçirilen insansız denizaltı aracına ait görüntüleri de kamuoyuyla paylaştı.

Yayımlanan görüntülerde aracın bütünlüğünü koruduğu, dış yüzeyinde belirgin herhangi bir hasar bulunmadığı görülüyor. İran makamları, aracın operasyon sırasında zarar görmeden ele geçirildiğini ileri sürdü.

Devrim Muhafızları Ordusu Donanması daha önce yaptığı açıklamada söz konusu aracın ABD filosuna 2025 yılında teslim edildiğini ve ileri seviye denizaltı teknolojileriyle donatıldığını savunmuştu.

İran tarafı, ele geçirilen sistemi “ABD’nin en modern akıllı ve insansız denizaltılarından biri” olarak tanımladı.

Hürmüz Boğazı kritik öneme sahip

Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticareti açısından stratejik öneme sahip bölgeler arasında bulunuyor.

İran ile ABD arasında geçmiş yıllarda da bölgede askeri gemiler, insansız hava araçları ve deniz unsurları üzerinden çeşitli gerilimler yaşanmıştı. Son gelişmeyle birlikte Hürmüz Boğazı’ndaki askeri hareketlilik yeniden uluslararası kamuoyunun gündemine geldi.

ABD makamlarından ise İran’ın ele geçirdiğini açıkladığı insansız denizaltı aracına ilişkin henüz kapsamlı bir açıklama yapılmadı.

Hakan Fidan, İranlı mevkidaşı Erakçi ile görüştü

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile telefonda görüştü.

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgiye göre iki bakanın görüşmesinde, devam eden müzakerelere ilişkin son gelişmeler ve süreçte gelinen aşama değerlendirildi.

Görüşmenin içeriğine ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmazken, tarafların müzakere sürecindeki mevcut durumu kapsamlı biçimde ele aldığı belirtildi.

Bölgede diplomatik temasların yoğunlaştığı bir dönemde gerçekleştirilen görüşme, Türkiye ile İran arasındaki üst düzey diplomasi trafiğinin devam ettiğini gösterdi.

ABD İran’a yeni saldırı başlattı: İran’dan füze ve İHA misillemesi, Ürdün’deki ABD üssü hedef alındı

ABD ile İran arasındaki gerilim, 1 Eylül’ü 2 Eylül 2026’ya bağlayan saatlerde karşılıklı saldırılarla yeni bir boyuta taşındı.

ABD ordusu İran’ın güneyinde yeni bir askeri operasyon başlattığını açıklarken, kısa süre sonra İran tarafından füze ve insansız hava araçlarıyla misilleme gerçekleştirildiği bildirildi.

ABD saldırılarının Hürmüz Boğazı çevresi başta olmak üzere İran’ın güneyindeki çok sayıda noktada yoğunlaştığı belirtildi.

CENTCOM: Devrim Muhafızları hedeflerine saldırı başlatıldı

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’da Devrim Muhafızları Ordusu’na ait hedeflere yönelik saldırı başlatıldığını duyurdu.

CENTCOM açıklamasında saldırının gerekçesi olarak İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemilere ve bölgede bulunan ABD personeline yönelik “saldırı girişimleri” gösterildi.

ABD’nin açıklamasının ardından İran’ın güneyinden art arda patlama haberleri gelmeye başladı.

Keşm Adası çevresinde 5’ten fazla patlama

İran basınında yer alan bilgilere göre Hürmüzgan eyaletine bağlı Keşm Adası çevresinde 5’ten fazla patlama sesi duyuldu.

İran devlet televizyonunun yanı sıra Fars ve Tesnim haber ajansları, Bender Abbas, Sirik, Çabahar ve Kunarek çevresinde de patlamalar meydana geldiğini bildirdi.

Sistan-Beluçistan Vali Yardımcısı Ali Halilabadi ise Çabahar ve Kunarek’e toplam 4 mühimmatın isabet ettiğini açıkladı. Hasarın boyutunun belirlenmesi için teknik incelemelerin sürdüğü bildirildi.

İlerleyen saatlerde Buşehr eyaletine bağlı Asuliye kentinin de ABD güçleri tarafından hedef alındığı bildirildi.

Düğün evine saldırıda ölü sayısı 4’e çıktı

Saldırıların en dikkat çekici gelişmelerinden biri Hürmüzgan eyaletinin Sirik ilçesine bağlı Kuheştek kentinde yaşandı.

Hürmüzgan Vali Yardımcısı Ahmed Nefisi, düğün töreninin gerçekleştirildiği bir konutun ABD saldırısında vurulduğunu söyledi.

Nefisi, saldırının ardından hayatını kaybedenlerin sayısının 4’e yükseldiğini açıkladı.

Daha önce yapılan ilk açıklamada aynı saldırıda en az 2 kişinin öldüğü, 50 kişinin yaralandığı bildirilmişti.

İran füze ve İHA’larla misilleme başlattı

ABD’nin İran’ın güneyindeki hedeflere yönelik saldırılarının ardından İran ordusu misilleme kararı aldığını duyurdu.

İran basınında yer alan bilgilere göre İran Silahlı Kuvvetleri, bölgedeki ABD üslerine yönelik füze ve insansız hava araçlarıyla saldırılar başlattı.

Saldırıların ABD’nin İran’ın güneyindeki hedeflere yönelik operasyonuna karşılık gerçekleştirildiği belirtildi.

Ürdün’deki ABD üssü balistik füzelerle hedef alındı

İran Devrim Muhafızları Ordusu daha sonra yaptığı açıklamada, Ürdün’de ABD deniz piyadelerine ait olduğu belirtilen “Camp Titin” üssünün balistik füzelerle hedef alındığını duyurdu.

Devrim Muhafızları, saldırının Sirik’te düğün töreninin düzenlendiği konutun vurulmasına misilleme olarak gerçekleştirildiğini açıkladı.

İran tarafından yapılan açıklamada saldırıda çok sayıda ABD askerinin hayatını kaybettiği öne sürüldü. Bu bilgiye ilişkin ABD makamlarından aynı yönde bir doğrulama gelmedi.

Trump: İran 8 füze fırlattı, tamamı düşürüldü

ABD Başkanı Donald Trump da gelişmelerin ardından açıklama yaptı.

Trump, ABD’nin Hürmüz Boğazı yakınlarındaki İran hedeflerini vurduğunu doğruladı ve operasyonu İran’ın boğaza deniz mayınları yerleştirmeye yönelik “başarısız girişimine” karşılık olarak nitelendirdi.

Trump, İran’ın Ürdün’deki ABD üssüne 8 füze fırlattığını ve bunların tamamının düşürüldüğünü söyledi.

ABD Başkanı, İran’ın yeniden misilleme yapması durumunda daha ağır saldırılar düzenleneceğini belirterek:

“Başarısız İran, bu son derece haklı saldırıya misilleme yaparsa, çok daha sert ve yüksek düzeyde yeniden vurulacak.”

ifadelerini kullandı.

Trump ayrıca daha büyük çaplı bir operasyonun “hazır beklediğini” söyledi.

Ürdün’de sirenler çaldı

İran’ın karşı saldırıya başlamasının ardından Ürdün’de de alarm verildi.

Ürdün televizyonu, Mafrak ve Akebe kentlerinde sirenlerin çaldığını bildirdi.

Mafrak’ta yaşayanların cep telefonlarına gönderilen uyarılarda füze ve şarapnel parçalarına karşı dikkatli olunması istendi.

ABD vatandaşlarına uyarı yaptı

ABD’nin İsrail ve Katar büyükelçilikleri de bölgede bulunan Amerikan vatandaşlarına yönelik güvenlik uyarısı yayımladı.

Açıklamada Orta Doğu’da gerilimin öngörülemeyen biçimde tırmanabileceği belirtilerek vatandaşlardan daha dikkatli olmaları istendi.

Olası uçuş iptalleri, hava sahası kapatmaları ve seyahat aksaklıklarına karşı hazırlıklı olunması çağrısında bulunuldu.

ABD ayrıca İran ve İran’ı destekleyen grupların ABD ile bağlantılı diplomatik tesisleri, şirketleri ve kurumları hedef alabileceğini değerlendirdi.

Bölgede karşılıklı saldırılar yeni bir aşamaya geçti

Son gelişmelerle birlikte ABD-İran geriliminde doğrudan karşılıklı saldırıların kapsamı genişledi.

ABD’nin İran’ın güneyinde Devrim Muhafızları hedeflerine yönelik saldırılar düzenlediğini açıklamasının ardından İran’ın ABD üslerine füze ve İHA’larla karşılık vermesi, çatışmanın bölgesel ölçekte yayılma riskini yeniden gündeme taşıdı.

Özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılar, enerji taşımacılığı ve deniz ticaretinin güvenliği açısından da yakından takip ediliyor.

İran tarafı Ürdün’deki ABD üssünün vurulduğunu açıklarken, Trump yönetimi İran’ın fırlattığı füzelerin engellendiğini bildirdi. Tarafların saldırıların sonuçlarına ilişkin açıklamalarındaki farklılıklar nedeniyle can kaybı ve hasara ilişkin bilgilerin bağımsız olarak teyit edilmesi bekleniyor.

ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırısının 1 Eylül 2026 akşamında başladığı, İran’ın misillemesinin ise aynı gece gerçekleştiği bildirildi. Son gelişmeler 2 Eylül 2026’nın ilk saatlerinde de devam etti.

 

ABD’den İran’a “Ekonomik Sürgün” operasyonu: Dolar sisteminden çıkarma tehdidi

ABD, İran üzerindeki ekonomik baskıyı önemli ölçüde artıracak yeni yaptırım programını devreye soktu. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Washington’da düzenlediği basın toplantısında İran’a karşı “Operation Economic Outcast” olarak duyurulan ve Türkçeye “Ekonomik Sürgün” şeklinde çevrilen operasyonun başladığını açıkladı.

Bessent, yeni dönemde İran yaptırımlarında “sıfır sızıntı” yaklaşımının uygulanacağını belirterek, Tahran yönetiminin yaptırımları aşmak için kullandığı finans, petrol, taşımacılık ve ticaret ağlarının hedef alınacağını söyledi.

ABD yönetiminin hedefinin İran’ın uluslararası finans sistemiyle bağlantısını mümkün olduğunca kesmek olduğunu ifade eden Bessent, Washington’ın İran’a gelir sağlayan bütün ekonomik kanalların üzerine gideceğini kaydetti. Bessent’in açıklamalarına göre yeni yaptırım kampanyası yalnızca İran’daki kişi ve kuruluşlarla sınırlı kalmayacak, Tahran’la ekonomik ilişkileri sürdüren üçüncü ülkelerdeki şirketler ve finans kuruluşları da yaptırım riskiyle karşılaşacak.

“İRAN’I HAYATTA TUTAN EKONOMİK CAN DAMARLARINI KESECEĞİZ”

Bessent, ABD’nin İran’a yönelik politikasının bundan sonraki aşamasını sert ifadelerle anlattı.

İran yaptırımlarında “sıfır sızıntı” yaklaşımının uygulanacağını söyleyen Bessent, “İran’ı hayatta tutan tüm ekonomik can damarlarını keseceğiz” mesajını verdi.

ABD Hazine Bakanı, İran’ın petrol satışından finansal işlemlere kadar yaptırımlardan kaçınmak amacıyla kullandığı ağların büyük ölçüde tespit edildiğini savundu. Washington yönetiminin, İran’ın petrol satışını kolaylaştıran aracılardan para transferlerini gerçekleştiren finans kuruluşlarına, gölge filo gemilerinden ticari şirketlere kadar geniş bir alanı takip edeceğini bildirdi.

Bessent, İran ile ekonomik ilişkilerini sürdüren ülkelere de doğrudan uyarıda bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump’ın dünya liderleriyle telefon görüşmeleri gerçekleştirerek İran ile ekonomik bağların kesilmesi konusunda taleplerini ilettiğini söyleyen Bessent, ülkelerin Washington tarafından tespit edilen faaliyetleri sona erdirmeleri gerektiğini ifade etti. İran’ın yabancı ülkelerde faaliyet gösteren banka şubelerinin kapatılması da gündemdeki önlemler arasında bulunuyor.

PARA AKLAYAN KURULUŞLARA DOLAR SİSTEMİ TEHDİDİ

Yeni yaptırım politikasının en dikkat çeken başlıklarından biri küresel finans kuruluşlarına yönelik uyarı oldu.

Bessent, Tahran’ın para aklamasına veya yaptırımları aşarak uluslararası finans sistemine erişmesine yardımcı olan kuruluşların ABD dolar sisteminden çıkarılabileceğini açıkladı.

Bu adım, yaptırımların yalnızca doğrudan İranlı kişi ve şirketlere değil, İran adına işlem yapan veya yaptırımları aşmasına yardımcı olduğu değerlendirilen üçüncü ülkelerdeki kuruluşlara kadar genişletilebileceği anlamına geliyor.

Bessent, hiçbir ülkenin ABD yaptırımlarının erişiminin dışında olmadığını belirterek Çin’i de doğrudan işaret etti.

“Çin dahil hiç kimse ABD yaptırımlarının erişiminin üzerinde değildir” diyen Bessent, ülkelere kamuoyu önünde belirli bir nihai süre açıklamadıklarını ancak Washington’ın sabrının da sınırsız olmadığını vurguladı.

Bessent, “Her ülke, İran’ı desteklemesi halinde ABD yaptırımlarıyla karşı karşıya kalmaya hazırlıklı olmalı” mesajını verdi.

ABD Hazine Bakanı ayrıca hafta sonuna kadar büyük bir finans kuruluşuna yönelik yeni bir yaptırım kararının açıklanacağını duyurdu.

YAKLAŞIK 60 KİŞİ, KURUM VE GEMİYE YAPTIRIM

ABD Hazine Bakanlığı, yeni yaptırım hamlesinin ilk aşamasında İran bağlantılı yaklaşık 60 kişi, kurum ve gemiyi hedef aldı.

Yaptırımların İran’ın nükleer ve füze programları, siber faaliyetleri ve petrol gelirlerinin aktarılmasında rol oynadığı öne sürülen ağları kapsadığı bildirildi.

Bakanlığın yaptırım listesinde İran petrolünün taşınması ve satışından elde edilen gelirin aktarılmasında kullanıldığı öne sürülen aracı şirketler ile “gölge filo” olarak tanımlanan gemiler de bulunuyor.

Söz konusu ağın Birleşik Arap Emirlikleri, Hong Kong, Çin, Singapur, İsviçre ve Avrupa’daki şirket ve aracılar üzerinden faaliyet gösterdiği ifade edildi.

ABD yönetimi ayrıca İran’a yönelik bazı havale ödemelerine imkan sağlayan genel lisansları da askıya aldı.

Bu karar, İran’ın uluslararası para transferlerinde kullanabildiği kanalların daha da daraltılmasını amaçlayan yeni yaptırım politikasının finans ayağını oluşturuyor.

BEŞ KRİTİK SEKTÖR HEDEFTE

ABD Hazine Bakanlığı, olası ikincil yaptırımlar açısından İran ekonomisiyle bağlantılı beş sektörü özellikle hedef gösterecek.

Bunlar:

  • Dijital varlıklar
  • Teknoloji
  • Altın
  • Havacılık
  • Denizcilik

İkincil yaptırımlar, doğrudan İranlı olmayan ancak yaptırım kapsamındaki İranlı kişi, kuruluş veya sektörlerle belirli ekonomik faaliyetler yürüten üçüncü ülke kişi ve şirketlerini de ABD yaptırımlarının hedefi haline getirebiliyor. Washington’ın beş sektörü açık biçimde işaret etmesi, özellikle uluslararası bankalar, taşımacılık şirketleri, teknoloji firmaları ve ticaret kuruluşları üzerindeki yaptırım riskini artırıyor.

ABD Hazine Bakanlığı’nın son dönemdeki yaptırım kararlarında İran’ın dijital varlıkları, altını, aracı finans kuruluşlarını ve uluslararası taşımacılık şirketlerini yaptırımları aşmak amacıyla kullandığını öne çıkarması dikkat çekiyor. Bakanlık, Temmuz ve Ağustos aylarında da İran’ın finansal ve ticari ağlarına yönelik çok sayıda yaptırım kararı açıklamıştı.

WASHINGTON’DAN ÜÇÜNCÜ ÜLKELERE AÇIK MESAJ

“Ekonomik Sürgün” operasyonunun en önemli yönünü, yaptırım baskısının İran sınırlarının dışına taşınması oluşturuyor.

Washington, İran’la ekonomik ilişkilerini devam ettiren ülke, banka, şirket ve aracıların Amerikan finans sistemine erişimlerini riske atabileceklerini açık biçimde ortaya koyuyor.

Bessent’in açıklamaları, ABD yönetiminin önümüzdeki dönemde İran’ın petrol gelirlerinin yanı sıra bankacılık, para transferleri, altın ticareti, kripto varlıklar, teknoloji tedariki, havacılık ve deniz taşımacılığı kanallarını daha sıkı takip edeceğine işaret ediyor.

ABD yönetiminin hedefi, İran’ın yaptırımları aşmak için kullandığını öne sürdüğü uluslararası şirket ve finans ağlarının karşısına, “İran ile ekonomik ilişkiyi sürdürmek ya da ABD finans sistemiyle çalışmak” şeklinde daha sert bir tercih çıkarmak.

Bessent ise yaptırım kampanyasının tek seferlik bir adım olmayacağını ve yeni kararlarla genişletileceğini belirterek, İran’ın uluslararası ekonomik bağlantılarının kesilmesine yönelik baskının devam edeceğinin mesajını verdi.

Trump’tan İran’la müzakerelere dönüş sinyali: Yeniden başlayabilir

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen müzakerelerin geleceğine ilişkin açıklamalarda bulundu. Beyaz Saray’da basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Trump, görüşmelerin yeniden başlayıp başlamayacağına ilişkin olarak, bunun ilerleyen süreçte mümkün olabileceğini belirtti.

Trump, İran ile müzakerelere ne zaman devam edileceğinin sorulması üzerine, görüşmelerin “bir noktada” yeniden başlayabileceğini ifade ederken, mevcut durumda ABD’nin güçlü bir konumda olduğunu savundu.

Trump: Hürmüz Boğazı’nın kontrolü bizde

Hürmüz Boğazı’ndan belirli sayıda petrol tankerinin geçiş yaptığını belirten Trump, bölgedeki kontrolün ABD’nin elinde olduğunu öne sürdü.

Trump yönetimi daha önce de Hürmüz Boğazı’nda ABD’nin güçlü askeri ve deniz kontrolüne sahip olduğunu açıklamıştı. Beyaz Saray’ın 28 Temmuz tarihli açıklamasında Trump, İran’ın boğazı kontrol etmediğini, kontrolün ABD’de bulunduğunu savunmuştu.

ABD yönetiminin resmi belgelerinde ise İran’ın haziran ayında imzalanan mutabakat kapsamında ticari gemilerin güvenli geçişi için gerekli düzenlemeleri yapmayı taahhüt ettiği, ancak temmuz ayında Hürmüz Boğazı’ndan geçen bazı ticari gemilere yönelik saldırıların ardından ABD’nin yeniden askeri operasyonlara başladığı belirtilmişti.

“İran’ın nükleer silahı olamaz”

İran’ın nükleer programına da değinen Trump, Tahran’ın nükleer silah geliştirmesine izin vermeyeceklerini bir kez daha vurguladı.

Trump, İran’ın nükleer silah kapasitesinden tamamen vazgeçmesi gerektiğini belirterek, İran’ın hiçbir şekilde nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini söyledi.

Beyaz Saray da daha önce yaptığı açıklamalarda, İran’ın nükleer silah edinmesini engellemenin ABD yönetiminin temel hedeflerinden biri olduğunu ifade etmişti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Japonya Başbakanı Takaiçi ile telefonda görüştü

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Japonya Başbakanı Sanae Takaiçi ile telefonda görüştü.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığından yapılan açıklamaya göre görüşmede, Türkiye ile Japonya arasındaki ikili ilişkilerin yanı sıra bölgesel ve küresel konular değerlendirildi.

Savunma sanayii, yatırım ve ticaret ele alındı

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye ile Japonya arasındaki ilişkilerin başta savunma sanayii, yatırım ve ticaret olmak üzere her alanda geliştirilmesi için çalışmaların sürdürüleceğini ifade etti.

İki ülke arasındaki iş birliğinin daha ileri seviyeye taşınması yönündeki iradenin devam edeceğini belirtti.

Erdoğan’dan müzakere vurgusu

Görüşmede İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki çatışmalara da değinen Erdoğan, sorunun çözümünün tek yolunun müzakere olduğunu ifade etti.

Türkiye’nin kalıcı barış ve istikrarın sağlanması amacıyla yürütülen diplomatik çabalara destek vermeyi sürdürdüğünü kaydetti.

Deprem nedeniyle taziye dileklerini iletti

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Japonya’nın Kumamoto bölgesinde geçen ay meydana gelen depremde hayatını kaybedenler için Başbakan Takaiçi’ye bir kez daha taziye dileklerini iletti.

Trump’tan İran mesajı: 60 günlük mutabakat uzatılmayacak

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen müzakereler ve bölgedeki gelişmelere ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Trump, İran’la 17 Ağustos itibarıyla süresi dolan 60 günlük çerçeve anlaşmanın uzatılmasını istemediklerini söyledi.

Oval Ofis’te düzenlenen basın toplantısının ardından gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump’a, İran ile yapılan geçici mutabakatın uzatılıp uzatılmayacağı soruldu.

Trump bu soruya net bir şekilde, “Hayır” yanıtını verdi.

“Anlaşma yapmak istiyorlar ancak istediğimiz türde değil”

İran ile nihai bir anlaşmaya varılmasının mümkün olup olmadığına ilişkin değerlendirmede bulunan Trump, Tahran yönetiminin anlaşma istediğini ancak ABD’nin talep ettiği şartları henüz kabul etmediğini savundu.

Trump, “Anlaşma yapmak istiyorlar ancak benim gerekli gördüğüm türde bir anlaşma yapmayacaklar” ifadelerini kullandı.

İran’ın nükleer programına ilişkin Washington yönetiminin beklentilerinin karşılanmadığını belirten Trump, Tahran’ın hiçbir koşulda nükleer silah sahibi olmasına izin vermeyeceklerini vurguladı.

İran ile 60 günlük süreç sona erdi

Trump’ın açıklamasıyla birlikte İran ile yürütülen 60 günlük çerçeve anlaşmanın uzatılması konusunda ABD yönetiminin tutumu da netleşmiş oldu.

Washington yönetiminin açıklamalarına göre yeni dönemde İran’ın nükleer programına ilişkin talepler ile bölgesel güvenlik konuları müzakerelerin merkezinde yer almaya devam edecek.

Trump’ın sözleri, taraflar arasında yeni bir anlaşmaya ilişkin belirsizliğin sürdüğüne işaret ederken, ABD Başkanı mevcut şartlarla anlaşmaya sıcak bakmadığını ortaya koydu.

Trump’tan Umman açıklaması

Trump’ın gündemindeki bir diğer başlık Umman oldu.

Daha önce Hürmüz Boğazı konusunda karşılarına çıkması halinde Umman’a yönelik askeri seçeneklerin gündeme gelebileceği yönündeki sözlerine ilişkin konuşan Trump, bu ülkenin ABD açısından temel bir sorun oluşturmadığını söyledi.

Umman’a karşı sabrının tükenip tükenmediğinin sorulması üzerine Trump, “Hayır ancak pek iyi davrandıklarını düşünmüyorum. Diğer konularda olduğu gibi onlarla da çok kolay başa çıkabiliriz” değerlendirmesinde bulundu.

Hürmüz Boğazı tartışmasına destek verdi

ABD Başkanı, Hürmüz Boğazı’nın ABD toprağı sayılması yönündeki tartışmalarla ilgili de konuştu.

Bu fikri desteklediğini belirten Trump, söz konusu öneriyi “harika bir fikir” olarak nitelendirdi.

Trump ayrıca Hürmüz Boğazı’nda kontrolün tamamen ABD’de olduğunu öne sürerek, İran limanlarına yönelik deniz ablukasının etkili şekilde sürdüğünü savundu.

Güney Kore’ye İran tepkisi

Trump’ın açıklamalarında Güney Kore de geniş yer tuttu.

ABD’nin yıllardır Kuzey Kore’ye karşı Güney Kore’nin savunmasına büyük miktarda kaynak ayırdığını belirten Trump, buna rağmen Seul yönetiminin İran konusunda Washington’a destek vermemesini eleştirdi.

ABD Başkanı, Güney Kore’yi Kuzey Kore’ye karşı korumak için milyarlarca dolar harcadıklarını belirterek benzer bir durumun Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) ve Avrupa için de geçerli olduğunu söyledi.

Trump, Avrupa’nın Rusya’ya karşı korunması için de yüz milyarlarca dolar harcandığını savundu.

“29 bin askerimiz var ancak yardım etmiyorlar”

Trump, Güney Kore liderini İran konusunda ABD’ye destek vermesi için aradığını ancak olumsuz yanıt aldığını belirtti.

Güney Kore’de yaklaşık 29 bin Amerikan askerinin bulunduğuna dikkat çeken Trump, Seul yönetiminin İran’a yönelik olası bir askeri operasyona destek vermemesini eleştirdi.

Trump, ABD’nin Güney Kore’yi Kuzey Kore lideri Kim Jong-un yönetiminden koruduğunu savunarak, buna rağmen İran konusunda destek alamamalarını “tuhaf” olarak değerlendirdi.

Kim Jong-un ile ilişkisine dikkat çekti

ABD Başkanı Trump, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile ilişkilerine de değindi.

Kim ile iyi bir ilişkisinin bulunduğunu ve karşılıklı olarak birbirlerini anladıklarını söyleyen Trump, Kuzey Kore liderinin kendisine saygı duyduğunu ifade etti.

Trump, “Ben onu anlıyorum, o da beni anlıyor” diyerek Kim Jong-un’un önceki ABD başkanları Joe Biden ve Barack Obama ile iyi ilişkiler kuramadığını ancak kendisiyle farklı bir iletişim geliştirdiğini savundu.

Güney Kore ile tatbikatlar azaltılıyor

Trump ayrıca kendi başkanlığı döneminde Kuzey Kore’nin Güney Kore açısından büyük bir tehdit oluşturmadığını ileri sürdü.

ABD Başkanı, hem yüksek maliyetleri hem de Kim Jong-un ile kurduğu ilişkiyi gerekçe göstererek Güney Kore ile gerçekleştirilen ortak askeri tatbikatların önemli ölçüde azaltılması yönünde talimat verdiğini hatırlattı.

Washington yönetiminin İran’la geçici mutabakatı uzatmama kararı, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim ve ABD’nin bölgedeki müttefiklerine yönelik destek beklentisi, önümüzdeki dönemde uluslararası diplomasinin başlıca gündem maddeleri arasında yer alacak.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Al Jazeera’ya kapsamlı açıklamalar: Mekke Anlaşması, İran savaşı, Gazze, Şam ziyareti ve F-35 mesajı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Doha merkezli Al Jazeera Arapça televizyonuna verdiği röportajda gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Röportajı AK Parti’nin 25. yıl dönümü kutlamalarının yapıldığı günde verdiğini dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Böylesi bir günde bir araya gelmek, bizim için gerçekten ayrı bir mutluluk. 25. yıl kutlamalarıyla birlikte daha nice çeyrek asırlara inşallah yürüyeceğiz.” diye konuştu.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında yakın zamanda imzalanan güvenlik odaklı Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları söyledi:

“Her şeyden önce Mekke Anlaşması, farklı bir değişimdi. Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında Mekke’de bu üçlü anlaşmanın imzalanması, dünyaya önemli bir mesaj vermemize vesile oldu. Mekke’de bu anlaşmanın yapılmış olması, üçlü olarak bu anlaşmayı gerçekleştirmek bizlere ayrı bir güç ve dünyaya ayrı bir mesaj olmuştur. Bu konuda ben inanıyorum ki gerek Pakistan gerek Türkiye gerekse Suudi Arabistan, bu anlaşmadan çok çok önemli memnuniyetle ayrılmışlardır. Hayırlı olsun.”

ABD ile İran arasındaki sıkıntılı bir dönemde böyle bir anlaşmanın yapılmış olmasının dünya barışı için önemli bir mesaj oluşturduğunu vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Dünya barışına önemli bir mesaj diyorum çünkü Türkiye barıştan yana tavır koyan bir ülke olarak Mekke’nin seçilmiş olması, bu barış için önemli bir adım olmuştur. İran ile ABD arasındaki süreçte barışın taraftarları olarak bizler de bunu sürekli vurguladık, sürekli barıştan yana olduğumuzu anlattık. Barıştan yana böyle bir süreci özellikle kovalayan ülkeler olarak bizler de Pakistan, Türkiye ve Suudi Arabistan, bu barışın savunucuları olarak yerimizi aldık. Barışın savunucuları olarak da bundan sonraki süreçte yine bizler, barışı kovalayan ülkeler olarak bu yola devam edeceğiz.” ifadelerini kullandı.

Mekke Anlaşması’nın NATO’nun 5. maddesindeki savunma unsuruna benzerliği sorulan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Bunu şöyle ifade edeyim. Malum NATO’nun 5. maddesi neleri içeriyorsa aynı şekilde şu anda buradaki ortak savunma anlayışı da yine herhangi bir sıkıntının yaşanması hâlinde bu üç ülke burada gerekli adımı beraber atma şansına sahip olacaklardır. Bu, Türkiye’ye, Suudi Arabistan’a, Pakistan’a olabilir, hangisine olursa olsun, herhangi bir saldırı bu üç ülkeden birine olursa ortak savunma paktı olduğu için burada gerekli olan her türlü saldırıya karşı bu üç ülke birbirini savunma şansına sahiptir.” ifadelerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, başka ülkelerin de Mekke Anlaşması’na katılımına ilişkin değerlendirmesinde, “Şu anda bu üç ülkenin dışında, bu üç ülkeye ilave olabilecek ülkeler her an olabilir. Sadece Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan değil ilave bazı ülkeler de aramıza katılabilir. Bunu anlaşmayı imzaladığımızda açıkladık, ‘Bundan sonraki süreçte katılacak bazı ülkeler olursa bunlara da kapımız açıktır.’ dedik ve kapıyı açık tuttuk.” şeklinde konuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Mısır da eğer arzu ederse bu üç ülke arasında anlaşmayı yapar ve Mısır’a da kapısını açar.” dedi.

ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşa ilişkin, temennisinin bir an önce barışın gerçekleşmesi olduğunu söyledi.

Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasının sıkıntı olduğuna dikkati çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Bu trafiği bir an önce açmak, dünya petrol trafiğini kısa zamanda açmak suretiyle inşallah dünyanın petrol trafiğindeki bu zengin akışı durdurmamak lazım. Biz buna taraftarız, İran aynı şekilde buna taraftar. Temennimiz, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ücretsiz olarak eğer açılırsa bu çok daha isabetli olacaktır. Ücretsiz olması, buradaki trafiği açmak noktasında çok hayırlı olacaktır.” değerlendirmesinde bulundu.

ABD-İsrail’in İran’a ve Tahran yönetiminin Körfez ülkelerine saldırıları

ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Tahran’ın Körfez ülkelerine saldırıları karşısında Türkiye’nin tutumu sorulan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Biz, buralarda kesinlikle savaştan yana değiliz, barıştan yanayız ama burada İsrail, bu savaşın baş aktörüdür. İsrail, burada savaşı sürekli teşvik etti, savaştan yana olmuştur. Savaştan yana olduğu için de burada diğer ülkeler çok bedel ödediler. Bunun da baş sorumlusu İsrail olmuştur.” diye konuştu.

“En kısa zamanda ben de inşallah bir Şam seyahati yapacağım”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD ile İran arasında çözüm bulma çabasındaki Katar ile Pakistan’ın arabuluculuğu rolüne ilişkin, her iki ülkenin de bu konuda önemli görevler üstlendiklerini, bundan sonraki süreçte de bunun devam edeceğine inandığını söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Hep beraber el ele vereceğiz, her şeyden önce Müslümanlar olarak birliğimizi, beraberliğimizi koruyarak yolumuza devam edeceğiz.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suriye’de Cumhurbaşkanı Ahmed Şara liderliğindeki yeni yönetimle ilişkiler ve İsrail’in Suriye’ye saldırılarına ilişkin şunları dile getirdi:

“Suriye ile devlet mekanizmalarımız gayet güzel ilişki içindeler, bu birlikteliği, bu beraberliği sürdürüyoruz. Suriye, bizim kardeşimizdir, Suriye’yi asla yalnız bırakmayacağız. Bu süreçte Suriye, kardeşlerinin kendisine olan ilgi ve alakasını görecektir, hiç endişe etmesinler.”

Türkiye’nin, Suriye’nin istikrarına yönelik desteğine ilişkin soruyu Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Oranın istikrarı için Türkiye’nin üzerine ne düşüyorsa biz bunu sonuna kadar yapıyoruz, yapmaya devam edeceğiz.” diyerek yanıtladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suriye’de Beşşar Esed rejiminin devrilmesine giden süreçte Türkiye’nin rolüne ilişkin, “Elhamdülillah, bunu en güzel şekilde gerek Cumhurbaşkanı Şara gerek ilgili arkadaşlar gayet iyi biliyorlar. Üzerimize düşen neyse bunu sonuna kadar yaptık. Bundan sonraki süreçte de yapmaya devam edeceğiz. En kısa zamanda ben de inşallah bir Şam seyahati yapacağım.” ifadelerini kullandı.

İsrail’in Lübnan’a saldırıları

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn’ın Türkiye ziyareti ve iki ülke ilişkilerini değerlendiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Lübnan’a karşı yapılan bu saldırılar bizi ciddi manada üzmektedir. Sayın Cumhurbaşkanı ile burada görüşmemizi yaptık. Bundan sonraki süreçte de Lübnan’a elimizden gelen destek neyse bu desteği vermeye devam edeceğiz.” diye konuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Lübnan’da ABD’nin sürece desteğine önem verdiklerini belirterek, “Bunu başarmak suretiyle Lübnan’ı bu yangın çemberinden kurtarmamız lazım.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail’in Lübnan’a saldırılarına ilişkin şunları kaydetti:

“Şu anda İsrail, saldırgan. Lübnan, şu anda sürekli İsrail saldırıları altında. Bir an önce Lübnan’ı bu saldırılardan kurtarmamız gerekiyor. Bu konuyu ABD ile görüştük, görüşmeye de devam ediyoruz. Bu meseleyi Sayın Trump ile Türkiye’yi ziyareti sırasında da görüştük. Elbette önümüzdeki dönemde de kendisiyle görüşmeye devam edeceğiz.”

“Gazze’yi biz kendi başına bırakamayız”

İsrail’in Gazze’ye devam eden saldırılarına ilişkin soru üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Gazze’yi biz kendi başına bırakamayız.
Üzerimize düşen görev neyse Gazze ile ilgili olarak bugüne kadar bunu yaptık, bundan sonra da yapmaya devam edeceğiz.” değerlendirmesinde bulundu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hamas’ın son dönemde ikinci aşamasına geçilmesi için ateşkesin maddelerine bağlı kalmayı, Gazze’deki yönetimden taviz vermeyi, silahlarının toplanmasını kabul etmesine ilişkin, “Burada Hamas, elinden gelen tüm samimi dayanışmayı ortaya koydu ama İsrail’den ise böyle olumlu bir yaklaşım söz konusu değil. Onlar hâlâ saldırgan tutumlarıyla Lübnan’a, Gazze’ye saldırmaya devam ediyorlar.” diye konuştu.

Trump ile İsrail’e ilişkin yaptığı görüşmelere değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Trump’ın bu gelişmelerden rahatsız olduğunu görüyorum. Bizler de bu noktada her türlü uyarıyı yapıyoruz. Bundan sonraki süreçte de bu uyarıları yapmaya devam edeceğiz.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail’deki siyasiler ile basında Türkiye’ye yönelik saldırgan tutuma ilişkin soru üzerine, “Bakın, sizinle savaşı konuşmuyoruz, barışı konuşuyoruz, dünya barışını nasıl temin ederiz, bunu konuşuyoruz ama Türkiye’ye barış değil de savaş için saldıracak olanlar olursa Türkiye, bu savaştan da çekinmez, kaçmaz, bunu da çok açık ve net bir şekilde söylüyorum. Böyle bir şeyi yaşamak istemeyiz.” ifadelerini kullandı.

Sudan ile ilişkiler

Sudan ile ilişkilere de değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Sudan’daki gelişmeleri iyi görmüyorum ancak Sudan’a da her türlü desteği vermeye devam ediyoruz. Bu konuyla ilgili olarak Sayın Başkan ile ilişkilerimiz de çok iyi. Sudan’da gerçekten mutedil, ideal bir yönetim şekli söz konusu. Sayın Başkan, kısa süre önce bizim konuğumuz oldu ve kendisiyle görüşmelerimizi gerçekleştirdik. Gerçekten Sudan’ın liderini, bu aşamada Sudan’a layık bir lider olarak gördüm.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Libya’daki gelişmelere ilişkin, “Libya ile ilişkilerimiz kararlı bir şekilde devam ediyor. Libya’yı da atılan adımlarda yalnız bırakmayacağız. Özellikle Libya’nın petrol rezervlerini beraberce değerlendirmekte Türkiye Petrolleri olarak biz de adımlarımızı attık, atıyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

ABD ve Türkiye’nin F-35 programına yeniden katılımı

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD ile ilişkilerle ilgili, “Şu anda elbette Sayın Trump’ın F-35 uçakları konusunda verdiği sözü yerine getirmesini bekliyoruz. Bize F-35’lerle ilgili söz vermiştir ve bu sözün yerine gelmesi, Türkiye açısından önem arz etmektedir, bu sözü bekliyoruz.” diye konuştu.

Türkiye ile ABD arasındaki en önemli dosyalar sorulan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Dosyalar çok. Savunma sanayisiyle ilgili dosyalar var. Bunun yanında ticaret hacmi konusunda attığımız adımlar var. Atacağımız adımlar var.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye-ABD ilişkilerinde İsrail’in yer almadığını vurgulayarak, “Biz, burada İsrail’i hiçbir şekilde masaya asla almış değiliz. Burada bizim muhatabımız Amerika’dır. Bu konuları Amerika ile görüşmek suretiyle adımlarımızı atıyoruz, atarız.” ifadelerini kullandı.

“Rusya ile ilişkilerimiz gayet iyi”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Moskova ile ilişkileriyle alakalı, “Rusya ile ilişkilerimiz gayet iyi. İlişkilerimizi sürekli telefon diplomasisiyle devam ettiriyoruz. İlgili bakan arkadaşlarım sürekli Rusya’daki muhataplarını ararlar, onlar da benim ilgili bakanlarımı ararlar. Böylece görüşmelerimizi sürdürüyoruz.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Güçlü bir orduya sahibiz, güçlü bir jandarmamız var. Bu ordu, şu anda kendi içerisinde birlik ve beraberlik hâlinde hareket ediyor. Bu birlik ve beraberlik hâlinde hareket eden ordumuzun bu düzeni, bu kuruluşu herkesi gerçek manada kendi içinde sevindiriyor. Ordumuz birdir, beraberdir, bütündür ve yoluna da bu şekilde devam etmektedir. Politikayla askerimizin ilişiği yoktur.” dedi.

“Bizim için önceliğimiz Avrupa Birliği değil”

Avrupa Birliği (AB) ile Türkiye ilişkileriyle ilgili soruları yanıtlayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları söyledi:

“Avrupa, 53 yıldır Türkiye’yi arasına almadığı gibi bundan sonraki süreçte de almayı düşünmüyor ama biz kapımızı kapamadık. Biz, yine Avrupa Birliği’ne katılmayı düşünüyoruz. Alırlarsa ne ala, almazlarsa ne ala. Bizim için önceliğimiz Avrupa Birliği değil ama Avrupa Birliği’ne sürekli söylüyoruz, kaybeden siz olursunuz, Türkiye olmaz.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Türkiye’de AK Parti iktidarını takibe devam edin. AK Parti ile Türkiye, çok daha güçlü yarınlara yürüyecektir, bundan kimsenin endişesi, şüphesi olmasın. Türkiye, inşallah yarına çok daha güçlü girecek ve güçlü bir şekilde de yürüyecektir. Dünya barışında Türkiye’nin konumu çok daha farklı olacaktır.” diye konuştu.

Arap dünyasına seslenen Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Hepsine selam ve sevgilerimi gönderiyorum. Biz, onların hepsini seviyoruz. Biz, biriz, beraberiz, iriyiz, aman birbirimizi kırmayalım, gücendirmeyelim, birlikte olmaya devam edelim.” ifadelerini kullandı.

 

İran: Savaş sırasında düşen 2 savaş uçağındaki İranlı 4 pilottan 3’ü Katar tarafından esir alındı

İran Genelkurmay Başkanlığı, ABD ve İsrail ile devam eden savaş sırasında iki İran savaş uçağının düştüğünü, uçaklardaki dört pilottan üçünün Katar tarafından esir alındığını açıkladı.

İran Genelkurmay Başkanlığı tarafından 15 Ağustos Cumartesi günü yapılan açıklamada, çatışmalar sırasında iki savaş uçağının düştüğü bildirildi.

Açıklamada, “Düşen iki savaş uçağında bulunan dört İranlı pilottan üçü Katar tarafından esir alındı” ifadeleri kullanıldı.

Katar yönetiminden İran’ın açıklamasına ilişkin henüz resmi bir yanıt gelmedi.

ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları sürüyor

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları devam ederken, çatışmalar bölgesel güvenliğin yanı sıra küresel enerji piyasalarını da etkiliyor.

Savaş öncesinde açık olan kritik enerji ve yakıt nakliye güzergâhlarından Hürmüz Boğazı, İran’ın misillemeleri sonrasında küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin en önemli gündem başlıklarından biri haline geldi.

Boğazdaki geçişlerin aksaması enerji fiyatları üzerinde baskı oluştururken, savaşın ABD’nin füze ve mühimmat stokları üzerindeki etkisi de Washington’da tartışılıyor.

Trump’ın uçak değişikliğine yol açan İsrail kaynaklı ‘İran tehdidi’ istihbaratı tartışılıyor

ABD Başkanı Donald Trump’ın, NATO Zirvesi için temmuz ayında geldiği Ankara’dan dönüşünde İsrail kaynaklı bir İran tehdidi istihbaratı üzerine uçağını değiştirdiğinin ortaya çıkması, ABD’de tartışmaları beraberinde getirdi.

Washington Post’un ABD’li yetkililere dayandırdığı habere göre, ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA), İsrail’den gelen söz konusu istihbaratı “az güvenilir” olarak değerlendirdi.

Haberde bazı ABD’li yetkililerin, İsrail’in Washington yönetimini İran ile yaşanan çatışmanın içinde tutabilmek için benzer istihbarat hamlelerine başvurabileceği ve bu yöntemle Amerikan dış politikasını etkilemeye çalışabileceği yönündeki değerlendirmelerine yer verildi.

Van Hollen: Bağımsız kaynaklardan doğrulanması gerekiyor

Demokrat Senatör Chris Van Hollen, İsrail kaynaklı istihbaratın güvenilirliği konusunda soru işaretleri bulunduğunu belirtti.

Van Hollen, İsrail tarafından sağlanan bilginin yalnızca güvenilirliğinin değil, bağımsız kaynaklar tarafından ne ölçüde doğrulanabildiğinin de incelenmesi gerektiğini ifade etti.

İran’ın Trump’a yönelik bir tehdit oluşturma ihtimalini göz ardı etmediğini belirten Van Hollen, ortaya atılan iddiaların kendisine “biraz hayal ürünü” gibi geldiğini söyledi.

Joe Kent’ten ‘ABD politikasını etkileme’ uyarısı

ABD Ulusal Terörle Mücadele Merkezi eski Direktörü Joe Kent de İsrail kaynaklı istihbarata ilişkin şüphelerini sosyal medya hesabından paylaştı.

Kent, Trump’ın gizlice uçak değiştirmesine ilişkin olayın, ABD’nin İran’la yaşadığı gerilimin nasıl şekillendiğini gösteren önemli bir örnek olduğunu savundu.

Söz konusu istihbaratın ABD kaynaklı olmadığını ve Amerikan istihbarat kurumlarınca düşük güvenilirlikte değerlendirildiğini belirten Kent, yabancı bir istihbarat servisinden gelen bilgilerin yalnızca bilgi verme amacı taşımayabileceğine dikkati çekti.

Kent, ABD’nin tüm tehditleri ciddiye alması gerektiğini ancak İran’la savaşa girme gibi büyük kararların alınmasında, müttefik ülkelerin kendi siyasi ve stratejik çıkarlarını gözetebileceğinin hesaba katılması gerektiğini vurguladı.

‘Yabancı istihbarat kendi çıkarlarını önceleyebilir’

Filistin asıllı Amerikalı analist Abdelhalim Abdelrahman da ABD ile İsrail istihbarat sistemlerinin daha fazla entegre edilmesinin ciddi riskler barındırabileceğini savundu.

Yabancı ülkelerden gelen istihbaratın, Amerikan çıkarlarından önce o ülkenin kendi çıkarlarını gözetebileceğini belirten Abdelrahman, İsrail’in ABD istihbarat sistemine daha fazla dahil edilmesinin ciddi sorunlara yol açabileceğini ifade etti.

İsrail’in Washington’daki güvenilirliği de tartışılabilir

İsrail Savunma İstihbaratında (IDI) 25 yıl görev yapan Danny Citrinowicz ise tartışmaların İsrail açısından da sonuçları olabileceğine dikkati çekti.

Citrinowicz, ABD’li karar vericilerin İsrail istihbaratının sahadaki gerçekleri aktarmaktan ziyade belirli siyasi hedefleri gerçekleştirmek amacıyla hazırlandığını düşünmeye başlaması halinde, İsrail’in Washington’daki güvenilirliğinin zarar görebileceğini belirtti.

Bu yöndeki bir algının güçlenmesinin, İsrail’in ABD üzerindeki siyasi ve diplomatik etkisini zaman içinde zayıflatabileceği değerlendirmesinde bulunuldu.

İran Dışişleri Bakanı Erakçi: ABD ile müzakere yürütmüyoruz

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile şu anda herhangi bir müzakere yürütmediklerini açıkladı. Erakçi, Washington yönetiminin mutabakat zaptında ihlal ettiği hususları telafi etmediği sürece müzakerelerin yeniden başlamasının mümkün olmadığını söyledi.

İran devlet televizyonuna açıklamalarda bulunan Erakçi, ABD ile temaslar ve Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

“Mesaj alışverişi var ancak bunun adı müzakere değil”

Taraflar arasında arabulucular üzerinden mesaj alışverişinin devam ettiğini belirten Erakçi, doğrudan müzakere yapılmadığını vurguladı.

Erakçi, “Şu anda ABD ile herhangi bir müzakere yürütmüyoruz. Arabulucular aracılığıyla mesaj alışverişi yapılıyor ancak bunun adı müzakere değil.” ifadelerini kullandı.

Arabulucuların taraflar arasında yeniden karşılıklı anlayış zemini oluşturmak amacıyla çalışmalarını sürdürdüğünü kaydeden Erakçi, müzakerelerin yeniden başlayabilmesi için ABD’nin mutabakat zaptının ihlaline ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini belirtti.

Müzakerelerin yeniden başlaması için şart açıkladı

ABD’nin ihlal ettiği hususları telafi etmesi gerektiğini dile getiren Erakçi, “Muhtıranın ihlal edilmesi sona ermediği ve ABD, mutabakat zaptında ihlal ettiği hususları telafi etmediği sürece müzakerelerin yeniden başlaması mümkün değil.” dedi.

Hürmüz Boğazı için şartlar ABD’ye iletildi

Erakçi, Hürmüz Boğazı konusunda Umman ile yürütülen görüşmelere de değindi. Umman ile anlaşmaya varılmasının Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması anlamına gelmediğini belirten Erakçi, bunun için başka şartların da yerine getirilmesi gerektiğini söyledi.

Erakçi, “Umman ile yürüttüğümüz müzakereler, Hürmüz Boğazı’nın açılacağı anlamına gelmiyor. Bunun gerçekleşmesi için başka şartların da sağlanması gerekiyor. Bu şartlar, aracılar vasıtasıyla ABD tarafına iletildi.” ifadelerini kullandı.

İran Devrim Muhafızları: ABD tüm şartlarımızı kabul edene kadar Hürmüz Boğazı’nı kontrol altında tutacağız

Öte yandan, İran Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Muhibbi, ülkesinin stratejisinin “ABD, Tahran’ın tüm şartlarını kabul edene kadar Hürmüz Boğazı’nı kontrol altında tutmak” olduğunu söyledi.

İran devlet televizyonuna konuşan Muhibbi, Hürmüz Boğazı’na ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Hürmüz Boğazı’nın bugün İran açısından sadece bir su yolu değil aynı zamanda bir çatışma alanı da olduğunu belirten Muhibbi, “Stratejimiz, düşman tüm şartlarımızı kabul edene kadar boğazı kontrol altında tutmaktır.” dedi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de dün yaptığı açıklamada, “Hürmüz Boğazı’nın açılması, ABD tarafından İslamabad Mutabakat Zaptı’nın ihlal edilmesinin telafi edilmesi dahil olmak üzere diğer şartlara bağlıdır.” demişti.

 

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan: Üç ülkeye saldırmayan ülkeler bizim hedefimizde değil

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın teknik olarak NATO Antlaşması’nın kolektif savunmaya ilişkin 5. maddesiyle aynı olduğunu belirterek, “Zaten onun için bir güvenlik paktı kuruyorsunuz. Onun için nihai derecede bir ittifaka katılma kararı alıyor diğer ülkeler. Birbirinin koruyucu desteğinden faydalanmak için.” dedi.

AAtölye’de Anadolu Ajansı Editör Masası’na konuk olan Fidan, gündeme ilişkin soruları yanıtladı, değerlendirmelerde bulundu.

Bakan Fidan, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında dün imzalanan “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”na ilişkin, “Gerçekten tarihi bir gündü. Cumhurbaşkanı’mızın (Recep Tayyip Erdoğan) liderliğinde yürüttüğümüz dış politikamızda, gerçekten uzun yıllardır hedeflediğimiz bazı köşe taşları var. Onlardan birinin gerçekleşmesiyle alakalı bir olaya tanıklık ettik.” ifadesini kullandı.

Bölgede uzun yıllardır devam eden bir istikrarsızlık olduğuna işaret eden Fidan, savaşların, işgallerin, sürgünlerin ve yerinden edilmiş insanların, Türkiye’nin yakın doğusu ve güney doğusunda, dünyada genel olarak “Orta Doğu” ismiyle kabul görmüş coğrafyada, uzun yıllardır devam eden olaylar olduğunu dile getirdi.

Fidan, bu sistemsizliğin uzun yıllardır iktidarda bulunan AK Parti hükümetlerinin çok yakından takip ve analiz ettiği, bu sorunlara nasıl kalıcı düzenlenme getirilebilir diye düşündüğü bir husus olduğunu vurguladı.

Son birkaç yıldır bu konudaki görüşlerini daha da olgunlaştırarak pratikte ne türden adımlar atılabileceğine yoğunlaştıklarını dile getiren Fidan, ilk tespitlerin ardından bunların ilgili taraflarla paylaşıldığını ve nihayetinde somutlaştırılma aşamasına geldiklerini söyledi.

– “Bölgesel sahiplenmemizin artırılması önemli”

Bakan Fidan, Türkiye’nin amacına dair “Bölgesel sahiplenmemizin artırılması önemli. Çünkü dışarıdan gelen hegemonlar, bölgedeki sorunları çözmüyor, daha da akut hale getiriyor, maliyeti çok yüksek oluyor. Bölge ülkelerinin kendi güvenliklerini, kendi ekonomik istikrarlarını, kendi kalkınmalarını, kendi refahlarını, kendilerinin aslında garanti altına alıcı daha kurumsal noktalara gitmeleri gerekiyor.” diye konuştu.

Türkiye’nin hemen hemen bölge ülkelerinin hepsiyle çok iyi ilişkileri olduğuna dikkati çeken Fidan, şöyle devam etti:

“Ama bunlar gerçekten konjonktüre, siyasi algılara, anlayışlara dayalı, her an değişebilen yapıda olan ilişkiler idi. Ama Türkiye’nin dış politikası uzun zamandır Cumhurbaşkanı’mızın liderliğinde aynı. Biz bunu daha kalıcı hale getirmenin daha faydalı olduğunu hep düşündük. ‘Aradaki kardeşlik ilişkisi’ dediğimiz veya ‘ilişki’ dediğimiz konuların daha yapısal, daha profesyonel, daha kendi kendine gidebilen bir noktada olması gerekiyor bütün bölgenin istikrarı için.”

Fidan, Türkiye’nin bölgesel vizyonuna ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“Bir bölgede aslında savunma ittifakına ihtiyaç var. Ülkeler birbirlerinin güvenliğinden emin olmadan üstüne ekonomik yapılar bina edemiyorlar. Bu tarihin de gösterdiği bir husus. Biz bunu Avrupa Birliği’nde de gördük. Amerikan güvenlik şemsiyesinin sağladığı atmosfer içinde Avrupa ekonomik toplumunun hayata geçtiğini, daha sonra bunun evrildiğini gördük. Burada da bölgedeki istikrarsızlıkların giderilmesi, en azından durdurulması ve daha büyük ekonomik ve sosyal entegrasyon sağlanarak bölge halkının refahının ilerletilmesi konusunda büyük bir irade var.”

Bunun kolay bir iş olmadığını ve çok başında olduklarının bilincinde olduklarını dile getiren Fidan, bunun için bütün zihinsel ve kavramsal hazırlıkların ve planların bulunduğunu söyledi.

– Anlaşma için 2 yıldır hazırlık süreci oldu

Fidan, bunların kurumsal olarak nasıl hayata geçirileceğine dair çalışmaları da olduğunu belirterek, “Bunları yaparken ne türden sorunlarla karşılaşacağız, onları biliyoruz. Bunları tam 2 yıl 8 aydır ben ortaklarımızla, imza attığımız ortaklarla ve diğer bölge ülkeleriyle kesintisiz konuşuyorum. Cumhurbaşkanı’mız lider seviyesinde yaptığı görüşmelerde tabii hep gündeme getiriyor.” diye konuştu.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın 2 yıldır hazırlandığına ilişkin soruya Fidan, “Tabii, bunun fikir düzeyinden kavrama, kavramdan anlaşma noktasına geçmesi.” yanıtını verdi.

Bakan Fidan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın teknik olarak NATO Antlaşması’nın kolektif savunmaya ilişkin 5. maddesiyle aynı olduğunu belirterek, “Zaten onun için bir güvenlik paktı kuruyorsunuz. Onun için nihai derecede bir ittifaka katılma kararı alıyor diğer ülkeler. Birbirinin koruyucu desteğinden faydalanmak için.” dedi.

İmzacı ülkelere bir yükümlülük getirdiğine işaret eden Fidan, Türkiye’nin 1952’den itibaren NATO’da olduğunu ve uzun yıllardır NATO toplantılarına katıldığını söyledi.

Fidan, son NATO Zirvesi’nin Ankara’da yapıldığını anımsatarak, NATO’nun tarihinde bir veya iki defa ortak müdahale kararı alıp operasyona girdiğini ifade etti.

Bakan Fidan, “Bir; Afganistan’daki bir hususu destekledi, bir de Kosova’da destekledi. Onun dışında NATO’nun hazırlıkları, NATO’nun en büyük caydırıcılığı defensive pozisyonda bir caydırıcılık yeteneği geliştirmek. ‘Sen, bana saldırsan ben hazırlığını yapmış, bu kadar büyük bir topluluğa sahip askeri gücüm. Benim gücümü test etme. Dolayısıyla ben saldırıya uğramıyorum. Benim bulunduğum coğrafyada siyasi, ekonomik ne kadar sorunu varsa hallederek kalkınıyor ve daha normal bir yolda gidiyor.'” diye konuştu.

Bunun önemli olduğunun altını çizen Fidan, bütün gelişmelerin önünü tıkayan şeyin şiddet, savaş ve gözyaşı olduğunu vurguladı.

– “Biz birbirimize artık bundan sonra dayanışma halindeyiz”

Fidan, “Caydırıcılık gücünüzü artırıyorsunuz. İkinci bir hususta, bu türden ittifaklara girmenin yolu, bir dışarıya mesaj vermekten ziyade, bu ittifaka imza atan ülkeler birbirlerinin güvenliğine tehdit olmayacaklarını, aslında birbirlerinin güvenliğine tersine garanti olacaklarını ortaya koyuyorlar, taahhüt ediyorlar. Başlangıç noktası bu. Bir güvenlik ittifakına girdiğiniz zaman dışarıdaki bir aktöre karşı değil, içeride ‘biz birbirimize artık bundan sonra dayanışma halindeyiz, birbirimizden diğerine zarar gelmez’ meselesi.” dedi.

Bunun önemli bir başlangıç noktası olduğuna işaret eden Fidan, daha sonra mevcut tehditlere göre çalışılması gerektiğini söyledi.

Bakan Fidan, “En çok merak edilen konu, saldırı durumunda hemen bir yükümlülük doğuyor mu? Bu yükümlülük nasıl işlevsel hale gelecek” sorusuna, “Anlaşma metnine bakıldığında orada genel taahhütler var. Bu genel taahhütlerin hangi pratikte ne şekilde hayata geçeceği her zaman için ifade ettiğim gibi tartışmaya ve ilgili kurulların karar almasına bağlı.” yanıtını verdi.

Bir ülkenin bu konuda çağrıda bulunması gerektiğini söyleyen Fidan, yardımın keyfiyetini de ülkenin tanımlayacağını dile getirdi.

Fidan, şunları ifade etti:

“Der ki ‘benim istihbarata ihtiyacım var, lojistiğe ihtiyacım var, mühimmata ihtiyacım var, olmadı, daha ileri safhada askeri ünitelere ihtiyacım var. Bunlar çok aşamalı, tehditin boyutuna göre değişen hususlar. Şu ana kadar yapılan çalışmalarda bizim ortaya koyduğumuz perspektif şu, şimdi bizim bir yapısal olarak bakanlar komitesi olacak. Aynı NATO’da olduğu gibi dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanının olduğu siyasi ve askeri komite var. Siyasi ve askeri komite, liderlerin ortaya koyduğu vizyonu, bu ittifak içinde karara bağlayan, çalışmaları yapan komite. Bunun ortaya koyduğu vizyonu hayata geçirecek bir genel sekreterlik olacak, bir teşkilat olacak.”

– “3 ülke liderleri arasında konuşulan konu, savunma sanayi işbirliği”

Bunun önemli yapısal bir adım olduğunu vurgulayan Fidan, şunları kaydetti:

“Biz burada imza attık, ayrıldık, yok. Bu Genel Sekreterlik daha sonra 3 ülke arasındaki bu savunma ittifakıyla ilgili konuları yakından takip edecek, alınan kararların uygulanmasını. Burada şu anda çalışmaya başlamadık, daha imzalar yeni atıldı. İlk komite toplantısından sonra muhtemelen bakanlar olarak liderlerin onayına sunacağımız hususlar, sekreteryanın kurulması, yapısı, işleyişi ve verilecek ilk ödevler olur.

Burada tabii çok fazla husus var askeri konular yani ‘ortak çalışabilirlik’ dediğimiz yani NATO’da ‘interoperability’ diye kavramsallaştırılan çok önemli bir husus var. Yani farklı ordu yapıları olan ülkelerin beraber bir arada iş görebilmesi, çalışabilmesi, karşılıklı eğitim, destek hususları, lojistik mevzuları, tehdit analizleri, istihbarat paylaşımı ve en önemlisi savunma sanayi alanlarında işbirliği. Dün en çok liderler arasında konuşulan konu, savunma sanayi alanındaki işbirliği ve buradaki teknolojilerden ülkelerin birbirinden istifade etmesi.”

Bunun ciddi ve süreklilik gerektiren kurumsal bir iş olduğunu söyleyen Fidan, bunun kendi içinde artık otomatiğe bağlamış bir çalışması olacağını belirtti.

Fidan, “Ülkeler sıkıştıkça ‘ya biz ne yapacaktık beraber’ deme durumunda olmayacaklar. Bizim her zaman için yani vurguladığım husus, dış politikada veya herhangi bir konuda başarıyı rastgeleliğe bırakmamak gerekiyor, kurumsallaştırmak gerekiyor. Devamlı hale getirmek gerekiyor.” ifadesini kullandı.

Belli menfaatler etrafında ülkelerin bir ittifaka yoğrulması gerektiğini söyleyen Fidan, “Bu 3 ülke, çekirdek ülke.” dedi.

 

 

Mekke Ortak Savunma Anlaşması

“Yazıya bağladığımız bir ortak tehdit yok.

Suudi Arabistan, Pakistan, Türkiye’nin dış politika tavırlarına baktığınızda yayılmacı politikaları olan ülkeler değil. Kendi sınırları içerisinde kendi dertleriyle, kalkınmalarıyla meşguller.

Bize saldırmayan hiçbir ülke hedefimizde değil.

İster bölge içinden ister dışından saldırıya uğramadığı sürece bu ittifakın herhangi bir ülkeyle alıp veremediği olamaz.

Hiçbir şekilde farklı coğrafyaları, farklı öncelikleri birbiriyle çatışır halde tutacak değiliz.

Sekreteryanın merkezi Suudi Arabistan’da olacak, o şekilde kararlaştırdık.

Adını vermek istemiyorum, başka ülkeler var katılmak isteyen.

Tatbikatlar olacak, eğitimler olacak. Bunlar zaten ortak askeri ittifakların doğasındaki hususlar. Bunları yapmadan ortak çalışabilirliği, ortak hareket edilebilirliği ortaya koyamazsınız.

Genel şu anda söylenen Mekke İttifakı.

Bir sonraki aşamada Mısır’ın da ittifakın arasında bulunacağına inanıyorum.

Cumhurbaşkanımızın vizyonunda bizim 3 ülkeyle sınırlı kalmamamız, büyümemiz, gerekirse bütün ülkeleri bu çatının altında toplamamız var.

Bu bölgeye kalıcı istikrarı getirecek en önemli adım. Bu bölge, son yüz yıldır Osmanlı’nın çekilmesinden beri istikrarsızlıkla anılan bir bölge.”

Kafkas Paktı

“(Kafkas Paktı ihtimali) Bunlar gerektiği zaman inşa edilebilir.

Avrupa’yla Orta Doğu güvenlik mimarilerini Türkiye üzerinden uzun vadede, hatta orta vadede uyumlaştırılması mümkün.”

ABD/İsrail-İran Savaşı ve Hürmüz Boğazı

“(İran Körfezi’nde savaş ve mücadelede Hürmüz Boğazı’nın kapatılması) Enerji açısından bize doğrudan etki eden bir durum yok.

Kızıldeniz ticaret havzasının kapatılması bizim tabii ki menfaatimizle doğrudan bir konu.

Şu anda en önemli öncelik herkesin üzerinde çalıştığı, geçici süre de olsa – ki 60 gün olarak nitelendiriliyor- boğazın açılmasını sağlayacak bir uzlaşmanın sağlanması.

Şu anda bölge ülkeleri, Amerika, Batı, Avrupa, Asya, bu boğazın bir an önce açılmasını talep ediyor, bu konuda büyük bir baskı var.

(Suudi Arabistan-İran gerilimi) Suudi Arabistan ile konuştuğumuz zaman İran’la ilgili “Biz İran’la savaşalım, İran’ı yok edelim” gibi bir niyetleri yok. Bu konuda daha farklı düşünceleri var. İran’a yönelik askeri müdahalenin çözüm olmadığını, konuşma yoluyla anlaşma yoluyla bu meselenin halledilmesi konusunda bir duruşları var.”

Gazze

“Hamas’ın Filistin halkını önceleyen yaklaşımı takdire şayan bir yaklaşım; Filistin halkı bunu muhakkak ödüllendirecektir.

Uluslararası siyasal izolasyonun kesintisiz şekilde devam ettirilmesi gerekiyor. İsrail’in en çok korktuğu şey uluslararası izolasyon.

İsrail’in temel hedefi Gazze’yi Filistinsizleştirmek olduğu sürece bu tür oyunlar devam edecek.”

Rusya-Ukrayna Savaşı

“Kimsenin taviz vermediği bir yerde savaş kendi taviz alanını kendi oluşturana kadar şiddetini artırarak devam eder.

(Karadeniz’de Türk sahipli veya bayraklı gemilere saldırılar) Diğer hedef alınan gemilere nazaran Türk gemilerinin sayısı biraz daha az ama yine de bizi çok fazla endişeye sevk eden bir husus.

Cephedeki yıpratma cephe gerisindeki yıpratmaya döndüğü zaman konu bir muharebeyi kaybedip kaybetmemeye değil millet olarak var olup olmamaya gelir.

Bu tehlikeli bir durum. Bizim ne yapıp edip araya girip uluslararası toplum olarak bu savaşı durdurmamız gerekiyor, çünkü burada olmaz denen her şey oluyor.”

Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi

“Bu çerçeve yasanın çok iyi yazılmış, garanti altına alıcı hükümleri var. O açıdan güzel bir dili ve mekanizması var. Örgüt kendi silahlarını bırakmadan imkan ve kabiliyetlerinden vazgeçmeden, bu yasanın hususlarından yararlanamayacak.”

Kıbrıs meselesi

“Bizim için çözüm esas iki devletli çözümün hayata geçmesi, ideal çözüm bu. Bizim durduğumuz yer bu.

Kıbrıs Türkünün egemen, eşit, bağımsız duruşu önemli.

Rum kesimi hiçbir zaman için Türklerle eşit devlet paylaşımına gitmeyecekler. Bu iki artı iki dört kesinliğinde bir konu.

Kıbrıs Türklerini içine alan her türlü diyalog ortamını destekliyoruz.

Belli menfaatlere ulaşmak için kalıcı çözümleri beklememize gerek yok.

Rum kesimini devlet olarak tanımıyoruz. Sen Kıbrıs Türkünün hakkını tanımazsan ben de senin devlet varlığını tanımam. Sen 1960’da kurulan devlet değilsin.

50 yıldır statüko aynı, adadaki istikrar, barış tek bir sebepten oluyor Türk askerinin adada var olmasından dolayı.”

Türkiye’nin ASEAN Diyalog Ortağı olması

“Bundan sonra ASEAN bölgesiyle çok yakından çalışmaya devam edeceğiz.”

AK Parti’nin 25. kuruluş yıl dönümü

“AK Parti’nin aslında geçmişin hatalarından ders çıkartarak günümüzün de şartlarını iyi değerlendirerek ve bu milletin stratejik kültürünü, emellerini ve ruh halini de hesaba katarak oluşturduğu bir formülasyon var.

Her yer ateş ve siz burada manuel pilotla, kaptan pilotun (Cumhurbaşkanı Erdoğan) ustalığıyla götürüyorsunuz işi. Bu AK Parti’dir.”

 

Trump’tan İran’la anlaşma mesajı: “Yakında gerçekleşebilir”

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump, İran’la devam eden müzakerelerde ilerleme sağlandığını ve tarafların yakın zamanda anlaşmaya varabileceğini açıkladı.

Oval Ofis’te düzenlenen Başkanlık Kararnamesi imza töreninin ardından gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump, görüşmelerin içeriğine ilişkin ayrıntılı bilgi vermedi ancak sürecin olumlu yönde ilerlediği mesajını verdi.

“Müzakerelerde ben de yer alıyorum”

İran’la yürütülen diplomatik temasları yakından takip ettiğini ve görüşmelere doğrudan dahil olduğunu belirten Trump, anlaşmanın ne zaman imzalanabileceğine ilişkin soruya, “Bence işler çok iyi gidiyor. Müzakerelerde ben de yer alıyorum. Yakında gerçekleşebilir.” yanıtını verdi.

Trump’ın açıklaması, Washington yönetiminin son günlerde İran konusunda diplomasi ile askeri baskıyı aynı anda sürdürdüğü bir dönemde geldi. ABD Başkanı, anlaşma için kesin bir tarih açıklamaktan kaçınırken müzakerelerin sonuç verebileceğine ilişkin iyimser bir tablo çizdi. Açıklamaların yayımlanan metninde Trump’ın görüşmeleri bizzat takip ettiği vurgulandı.

Savaşın yakında biteceğini savundu

İran’la devam eden savaşın enerji fiyatları üzerindeki etkisine de değinen Trump, çatışmaların sona ermesiyle benzin fiyatlarının düşeceğini öne sürdü.

İran’ın mevcut koşullara daha fazla dayanamayacağını savunan Trump, savaşın da çok yakında sona erebileceğini söyledi. Trump’ın bu değerlendirmesi, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin küresel petrol ve doğal gaz piyasaları üzerindeki etkisinin tartışıldığı bir süreçte yapıldı.

ABD Başkanı, daha önceki açıklamalarında da İran’la müzakerelerin öncelikli gündem maddesinin Hürmüz Boğazı’nın yeniden ve güvenli şekilde deniz trafiğine açılması olduğunu belirtmişti. Trump, ikinci aşamada ise İran’ın nükleer programının ele alınacağını açıklamıştı. Washington yönetimi, İran’ın nükleer kapasitesi konusunda kapsamlı sınırlamalar talep ediyor.

Hürmüz Boğazı’nda henüz tam anlaşma yok

Trump, İran’la Hürmüz Boğazı konusunda anlaşmanın tamamlanmaya yakın olduğu yönündeki haberleri de değerlendirdi. Tahran yönetimiyle bütün ayrıntılarda uzlaşmaya vardıklarını henüz söyleyemeyeceğini belirten Trump, temasların sürdüğünü dile getirdi.

ABD’nin uyguladığı abluka yoluyla boğaz üzerinde kontrol sağladığını ileri süren Trump, buna rağmen bölgede güvenlik risklerinin tamamen ortadan kalkmadığını kabul etti. İran’ın boğazdan geçen gemilere ateş açabileceğini veya deniz mayınlarının tankerlere zarar verebileceğini söyleyen Trump, olası anlaşmanın yalnızca siyasi değil, askeri ve teknik güvenlik düzenlemelerini de kapsaması gerektiğine işaret etti.

Trump, 5 Ağustos’taki açıklamasında da İran’la görüşmelerin “çok iyi” ilerlediğini söylemiş ve Hürmüz Boğazı’nın yakında açılacağını savunmuştu. Aynı açıklamada müzakerelerin sonuçsuz kalması durumunda İran’ın ağır bir askeri karşılıkla karşılaşabileceği tehdidinde bulunmuştu. Washington’ın diplomatik temasları askeri baskıyla desteklediğini göstermişti.

Tahran ile Washington’dan farklı açıklamalar

Trump’ın anlaşmanın yakın olduğu yönündeki açıklamalarına karşın İran cephesinden gelen mesajlar, görüş ayrılıklarının tamamen giderilmediğine işaret ediyor.

İran, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik temasların Umman ile yürütüldüğünü ve bazı teknik başlıklarda ilerleme sağlandığını bildiriyor. İranlı kaynaklar ise önemli ayrıntılar üzerinde müzakerelerin devam ettiğini, bu nedenle nihai anlaşmanın hemen sağlanacağı yönündeki açıklamaların erken olduğunu savunuyor.

Tahran yönetiminin boğazdaki düzenlemelerin yanı sıra ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı da müzakere masasındaki temel konulardan biri olarak gördüğü belirtiliyor. Taraflar arasında geçişlerin yönetimi, gemilerin güvenliği, deniz mayınlarının temizlenmesi, İran limanlarına yönelik abluka ve geçişlerden ücret alınıp alınmayacağı gibi başlıklarda görüş ayrılıklarının sürdüğü aktarılıyor. İran ile Umman arasındaki düzenlemenin sonuçlanmaya yakın olduğunu ancak kritik ayrıntıların henüz tamamlanmadığını gösteriyor.

Hürmüz Boğazı küresel enerji ticaretinin merkezinde

İran ile Umman arasında yer alan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Umman Denizi’ne bağlıyor. Suudi Arabistan, İran, Irak, Kuveyt, Katar, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin enerji ihracatının önemli bölümü bu güzergâhtan gerçekleştiriliyor.

Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) verilerine göre 2025’te günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol Hürmüz Boğazı’ndan geçti. Bu miktar, dünyadaki deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor. Küresel sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 19’u da aynı güzergâh üzerinden gerçekleştirildi. Bu nedenle boğazdaki güvenlik şartlarının iyileşmesi, petrol ve doğal gaz arzı ile taşıma maliyetleri açısından kritik önem taşıyor.

Trump’tan Rusya-Ukrayna Savaşı açıklaması

Trump, basın toplantısında Rusya-Ukrayna Savaşı ve ABD’nin mühimmat stokları hakkında da değerlendirmelerde bulundu.

Eski ABD Başkanı Joe Biden yönetiminin Ukrayna’ya gereğinden fazla silah ve mühimmat gönderdiğini savunan Trump, Washington’ın yalnızca Ukrayna’ya değil, çok sayıda ülkeye büyük miktarda askeri malzeme sağladığını söyledi. Trump, ABD’nin ihtiyaç duyması halinde başka ülkelere gönderilen bazı askeri malzemelerin geri alınabileceğini belirtti.

İran’a karşı yürütülen operasyonlarda ihtiyaç duyulan mühimmat konusunda sorun yaşanmadığını öne süren Trump, kullanılan stokların günlük olarak tedarik edildiğini ve yerlerine yenilerinin konulduğunu ifade etti.

ABD basınında bazı uzun menzilli mühimmatlar ile hava savunma sistemlerinde kullanılan önleyici füzelerin azaldığı yönünde haberler yayımlanmıştı. Beyaz Saray ve ABD Savunma Bakanlığı ise bu iddiaları reddederek ordunun operasyonlarını sürdürebilecek kapasiteye sahip olduğunu savundu. ABD yönetimindeki açıklamalar ile basına yansıyan iddialar arasındaki görüş ayrılığını ortaya koydu.

Gözler anlaşmanın kapsamına çevrildi

Trump’ın son açıklamaları, İran’la diplomatik çözüm ihtimalini yeniden gündemin ilk sırasına taşıdı. Ancak taraflar henüz ortak bir anlaşma metni, imza tarihi veya uygulanacak güvenlik mekanizması açıklamadı.

Müzakerelerin Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasıyla sınırlı kalıp kalmayacağı, İran’ın nükleer programının hangi aşamada ele alınacağı ve ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasında değişikliğe gidilip gidilmeyeceği sürecin temel başlıkları olmayı sürdürüyor.

İran basını: Hürmüz Boğazı girişinde düşman hedeflerine saldırı düzenlendi

Öte yandan, İran basını, Hürmüz Boğazı girişinde “düşman hedeflerine” saldırı düzenlendiğini bildirdi.

İran basınında yer alan haberlere göre, Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Keşm Adası’ndan patlama sesleri duyuldu.

Tesnim Haber Ajansı, ismi açıklanmayan kaynaklara dayandırdığı haberinde, yerel saatle 21.40 sularında duyulan patlama seslerinin “Hürmüz Boğazı’nın girişinde düşman hedeflerine yapılan operasyondan” kaynaklandığını yazdı.

Haberde, söz konusu saldırıya ilişkin kamuoyunun bilgilendirileceği aktarıldı.

 

İran: Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması ABD’nin tutumuna bağlı

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Umman ile Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerine ilişkin yürütülen görüşmelerde anlaşmaya yaklaşıldığını bildirdi.

İran’ın resmi haber ajansı İslam Cumhuriyeti Haber Ajansına (IRNA) konuşan Garibabadi, üzerinde çalışılan güzergâhın Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması anlamına gelmediğini belirtti.

Geçici güzergâh 2 ila 4 ay kullanılabilir

Yeni rotanın geçici olacağını ifade eden Garibabadi, güzergâhın 2 ila 4 ay veya daha uzun süre kullanılabileceğini söyledi.

Garibabadi, Umman ile anlaşmaya varılmasının ardından ikinci aşamaya geçilebilmesi için İran yönetiminin yeni bir karar alması gerektiğini kaydetti.

“ABD ile hiçbir görüşme yapılmadı”

Görüşmelerin yalnızca İran ve Umman arasında yürütüldüğünü vurgulayan Garibabadi, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) yönetiminin açıklamalarına karşı çıktı.

Hürmüz Boğazı’ndan geçiş konusundaki uzlaşının Boğaz’a kıyısı bulunan İran ve Umman arasında sağlandığını dile getiren Garibabadi, bu süreçte ABD ile herhangi bir görüşme yapılmadığını söyledi.

Gemiler için yeni rota oluşturulacak

İran ile Umman arasında sağlanan uzlaşmaya göre gemilerin geçişinde yeni bir güzergâhın kullanılacağını açıklayan Garibabadi, mevcut geçici rotaların kapatılacağını belirtti.

Garibabadi, Lark Adası yakınlarında oluşturulan kuzey güzergâhı ile Umman’ın iç sularında bulunan güney güzergâhının geçici nitelikte olduğunu ifade etti. Yeni anlaşmanın uygulama aşamasına geçmesi halinde gemi trafiğinin belirlenen yeni rotaya yönlendirileceğini aktardı.

İran yeni bir geçiş modeli uygulayacak

Yeni modelin İran’ın ulusal güvenlik kaygıları ve çıkarları doğrultusunda hazırlandığını belirten Garibabadi, giriş ve çıkış koridorlarının bazı bölümlerinin İran karasularından geçeceğini söyledi.

İranlı yetkili, bu düzenlemenin Tahran yönetiminin Hürmüz Boğazı’ndaki etkin egemenliğini uygulama stratejisinin bir parçası olduğunu savundu.

Tam açılma için ABD’nin tutumu izlenecek

Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılmasının ABD’nin yaklaşımına bağlı olduğunu belirten Garibabadi, Washington’dan İslamabad Mutabakatı kapsamındaki taahhütlere dönmeye hazır olduğuna ilişkin mesajlar aldıklarını açıkladı.

Garibabadi, mutabakatın 5. maddesi doğrultusunda Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılmasını içeren ikinci aşamaya geçilip geçilmeyeceğine ilişkin kararın henüz alınmadığını ve konunun değerlendirildiğini ifade etti.

Söz konusu düzenlemenin yalnızca İran ve Umman arasında kararlaştırılabileceğini savunan Garibabadi, Tahran yönetiminin süreçte başka bir ülkeye karar hakkı tanımadığını dile getirdi.

İran ile Umman arasındaki görüşmeler

İran ile ABD arasında 14 Haziran’da Pakistan’ın arabuluculuğunda sağlanan mutabakatın ilk aşamasında, İran’a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması karşılığında Hürmüz Boğazı’nın açılması kararlaştırılmıştı. İran’ın ayrıca stratejik su yolundan geçişlerden 60 gün boyunca ücret almaması öngörülmüştü.

Ancak ABD’nin İran’a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakmaması ve gemi geçişleri için Umman karasularında alternatif bir rota belirlemesi Tahran yönetiminin tepkisine yol açmıştı.

Bu adımları mutabakatın ihlali olarak değerlendiren İran, Boğaz’daki geçişleri kısıtlamıştı. İki ülke arasındaki gerilim 8 Temmuz’da başlayan ve yaklaşık iki hafta süren çatışmalara dönüşmüştü.

İran daha sonra Hürmüz Boğazı’nda gemiler için güvenli geçiş güzergâhlarının belirlenmesi amacıyla Umman ile yeniden teknik ve siyasi görüşmelere başlamıştı.

Trump: İran’la anlaşmanın ana hatlarında uzlaşıldı, saldırıları durdurdum

ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik yeni bir askeri saldırı planını durdurduğunu duyurdu. Trump, kararın İran ile bölgede arabuluculuk faaliyetleri yürüten Orta Doğu ülkelerinden gelen talep üzerine alındığını belirtti.

Sosyal medya hesabından açıklama yapan Trump, İran ve bu ülkeyle görüşmeler gerçekleştiren diğer bölge ülkelerinin “bir anlaşmanın ana hatları üzerinde” uzlaşmaya vardığını ifade etti.

Trump, tarafların diplomatik sürecin devam edebilmesi için ABD’den İran’a yönelik yeni bir saldırı düzenlememesini istediğini kaydetti.

Saldırılar anlaşma şartıyla askıya alındı

Trump, İran’a yönelik saldırıların tamamen iptal edilmediğini, hızlı bir şekilde anlaşmaya varılması şartıyla durdurulduğunu belirtti.

ABD Başkanı açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Bu talebe dayanarak dünyanın yararı ve İran’ın hayatta kalması için, hızlı bir şekilde bir anlaşma yapılması şartıyla saldırıları durdurmayı kabul ettim.”

Trump’ın açıklaması, Washington yönetiminin askeri seçeneği şimdilik geri plana alarak diplomatik temaslara zaman tanıyacağı şeklinde değerlendirildi.

Hürmüz Boğazı anlaşmanın temel başlıklarından biri

Trump’a göre üzerinde uzlaşıldığı belirtilen anlaşmanın ana başlıklarından birini Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması oluşturuyor.

Küresel enerji taşımacılığı açısından kritik öneme sahip olan boğazın güvenli ve kesintisiz biçimde kullanılması, ABD ile bölge ülkelerinin temel talepleri arasında bulunuyor.

Trump, anlaşmanın hayata geçirilmesi halinde Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin önündeki engellerin tamamen kaldırılacağını ileri sürdü.

İran’ın nükleer faaliyetleri de masada

Anlaşmanın bir diğer temel başlığının İran’ın nükleer programı olduğunu belirten Trump, müzakerelerin İran’ın “nükleer tehdidinin tamamen sona erdirilmesini” kapsadığını söyledi.

Ancak anlaşmanın İran’ın nükleer tesisleri, uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve denetim mekanizmalarına ilişkin hangi somut hükümleri içerdiği konusunda ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

Tarafların teknik ve siyasi ayrıntılar üzerinde görüşmelerini sürdürmesi beklenirken, anlaşmanın ne zaman tamamlanacağına ilişkin kesin bir takvim de açıklanmadı.

“İsrail de aynı çizgide”

ABD Başkanı Trump, İsrail yönetiminin de saldırıların askıya alınması ve diplomatik sürece fırsat verilmesi konusunda kendisiyle aynı görüşte olduğunu belirtti.

Trump’ın bu açıklaması, İran’a yönelik olası yeni bir askeri operasyonun yalnızca ABD tarafından değil, İsrail tarafından da geçici olarak ertelenebileceğine işaret etti.

Bununla birlikte İsrail yönetiminden Trump’ın açıklamasındaki ayrıntıları teyit eden kapsamlı bir açıklama henüz paylaşılmadı.

Diplomasiye süre tanınacak

Trump’ın açıklamasına göre askeri saldırıların yeniden gündeme gelmemesi, tarafların kısa sürede nihai bir anlaşmaya ulaşmasına bağlı olacak.

Görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanması veya belirlenen şartların yerine getirilmemesi durumunda Washington yönetiminin nasıl bir tutum izleyeceği konusunda bilgi verilmedi.

ABD ile İran arasındaki temasların önümüzdeki günlerde yoğunlaşması, arabulucu ülkelerin de anlaşmanın ayrıntılarının belirlenmesi için diplomatik girişimlerini sürdürmesi bekleniyor.

Trump: İran’a karşı şu anda çok güçlü bir konumdayız

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile artan gerilime ve bölgede devam eden diplomatik girişimlere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Fox News’e konuşan Trump, ABD’nin İran karşısında güçlü bir konumda olduğunu savunarak, askerî operasyonların genişletilmesi yerine yeni bir anlaşmaya ulaşılmasının daha doğru olacağını söyledi.

Trump, “İran’a karşı şu an çok güçlü konumdayız. İran ile bir anlaşmaya varmak, ülkenin geri kalanını yok etmekten daha iyidir” ifadelerini kullandı.

ABD ile İran arasında yürütülen diplomatik temaslar devam ederken Trump yönetimi, yeni bir anlaşmaya varılamaması durumunda askerî operasyonların yeniden başlayabileceği uyarısında bulunuyor.

Altyapı tesislerini hedef almak istemediğini söyledi

İran’ın enerji santrallerine ve köprülerine yönelik saldırılardan kaçınmak istediğini belirten Trump, bu tür altyapıların hedef alınmasının gündeminde olmadığını ifade etti.

Trump, kendisine İran’daki enerji ve ulaşım altyapısını hedef almayı düşünüp düşünmediğinin sorulması üzerine, “Böyle bir niyetim yok” yanıtını verdi.

Beyaz Saray, daha önce yaptığı açıklamalarda İran ile kapsamlı bir barış anlaşması sağlanmasını amaçladığını ve diplomasinin askerî seçeneğe tercih edildiğini savunmuştu.

“Netanyahu savaşa devam etmek istiyor”

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun savaşı sürdürmek istediğini öne süren Trump, İran’ın daha önce varılan mutabakatlara uyması gerektiğini belirtti.

Trump, “İran’ın artık anlaşmaları bozmasına izin veremeyiz” dedi.

Trump ile Netanyahu’nun İran politikasına ilişkin yaklaşımları arasında son dönemde farklılıklar bulunduğu; Netanyahu’nun askerî baskının sürdürülmesini savunurken Trump’ın diplomatik bir anlaşmaya daha sıcak yaklaştığı bildiriliyor.

Gözler diplomatik görüşmelerde

ABD ve İran arasında gerilimi düşürmek amacıyla yürütülen temasların bölgedeki askerî hareketliliğin geleceği açısından belirleyici olması bekleniyor.

Trump, anlaşmaya varılmasından yana olduğunu vurgularken, İran’ın mutabakat şartlarına uymaması durumunda Washington’ın yeniden askerî seçeneğe başvurabileceğinin mesajını verdi.

ABD’nin İran’daki yeni hedefi: Gözler Kazma Dağı’ndaki nükleer tesise çevrildi

ABD ile İran arasında devam eden gerilimde bu kez “Kazma Dağı” olarak bilinen yer altı kompleksi gündeme geldi. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer faaliyetleriyle bağlantılı olduğu öne sürülen tesise yönelik saldırı ihtimalini açık biçimde dile getirdi.

Washington’ın bölgedeki askerî operasyonlarının henüz tamamlanmadığını belirten Trump, Kazma Dağı çevresinin yakından izlendiğini ve buranın ABD’nin yeni hedeflerinden biri olabileceğini açıkladı.

Trump’ın açıklaması, İran’ın çok sayıda gelişmiş uranyum zenginleştirme santrifüjünü Natanz yakınlarındaki dağın içine taşıdığı yönündeki İsrail istihbarat değerlendirmelerinin uluslararası basına yansımasının ardından geldi.

Batılı kaynaklarda “Pickaxe Mountain”, İran’da ise Kolang Gaz-La Dağı olarak adlandırılan bölgenin, İran’ın nükleer programında nasıl bir role sahip olduğu henüz bütün yönleriyle bilinmiyor.

Trump’tan açık saldırı mesajı

Trump, Kazma Dağı’nın ABD’nin olası hedefleri arasında bulunduğunu belirterek bölgeye “çok yakında ve ağır biçimde” saldırılabileceği mesajını verdi.

ABD Başkanı’nın açıklamaları, Washington’ın İran’ın nükleer programına yönelik askerî baskısını artırmaya hazırlandığı şeklinde değerlendirildi. Trump daha önce de dağın tünel girişlerinin hedef alınabileceğini söylemişti.

ABD yönetimi, İran’ın yer altında sürdürdüğü öne sürülen faaliyetlerin nükleer programın yeniden kurulmasına imkân sağlayabileceğini savunuyor. Tahran yönetimi ise uzun yıllardır nükleer programının enerji üretimi ve diğer barışçıl amaçlara yönelik olduğunu belirtiyor.

Trump’ın son açıklaması, doğrudan dağın içindeki tesislerin mi yoksa tünel girişleri, havalandırma sistemleri, enerji bağlantıları ve ulaşım hatlarının mı hedef alınacağına ilişkin yeni tartışmaları da beraberinde getirdi.

2025’te üç nükleer tesis vurulmuştu

ABD, 22 Haziran 2025’te gerçekleştirdiği ve “Gece Yarısı Çekici Harekâtı” adı verilen saldırılarda İran’ın Fordo, Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesislerini hedef almıştı.

Operasyonda yüksek koruma seviyesine sahip yer altı tesislerine karşı sığınak delici mühimmat kullanılmıştı. Washington ve Tel Aviv yönetimleri, saldırılar sonucunda İran’ın nükleer programının ciddi ölçüde zarar gördüğünü açıklamıştı.

Ancak saldırıların ardından yapılan farklı değerlendirmelerde, İran’ın santrifüj kapasitesinin ve zenginleştirilmiş uranyum stokunun ne kadarının imha edildiği konusunda kesin bir sonuca ulaşılamadığı belirtildi.

Kazma Dağı’ndaki kompleksin ise 2025’teki operasyon sırasında doğrudan hedef alınmadığı bildirildi. Bu durum, İran’ın kritik nükleer ekipmanının bir bölümünü saldırılardan önce veya sonraki dönemde bu bölgeye taşımış olabileceği iddialarını güçlendirdi.

Kazma Dağı nerede?

Kazma Dağı, İran’ın en önemli uranyum zenginleştirme merkezlerinden biri olan Natanz Nükleer Tesisi’nin yaklaşık 1,5 ila 2 kilometre güneyinde bulunuyor.

Bölgenin stratejik önemini artıran en önemli unsur, dağın sert kaya ve granit yapısı. Uydu görüntüleri üzerinden yapılan değerlendirmelerde tesislerin 80 ila 100 metreyi aşan derinliklere inebileceği öne sürülüyor.

Bu derinliğin, dünyanın en güçlü sığınak delici mühimmatlarına karşı bile önemli bir koruma sağlayabileceği belirtiliyor. Ancak kompleksin kesin derinliği, iç yapısı ve hangi bölümlerinin tamamlandığı kamuoyuna açıklanmış değil.

Dağın içinde birden fazla tünel girişi, bağlantı yolu ve çalışma alanı bulunduğu değerlendiriliyor. Bu yapının santrifüj üretimi, santrifüj montajı, ekipman depolama veya uranyum zenginleştirme amacıyla kullanılabileceğine ilişkin farklı görüşler bulunuyor.

İnşaat faaliyetleri uydu görüntülerine yansıdı

Kazma Dağı’nda yer altı tesisi kurulmasına yönelik ilk planlamaların 2007 yılına kadar uzandığı, sistematik kazı ve inşaat faaliyetlerinin ise 2020’den itibaren hız kazandığı belirtiliyor.

Uydu görüntülerini inceleyen uzmanlar, bölgedeki tünel girişlerinin toprak ve kaya tabakalarıyla güçlendirildiğini, yeni güvenlik çevrelerinin oluşturulduğunu ve ağır iş makinelerinin faaliyet gösterdiğini bildirdi.

2025 yılına ait görüntüler üzerinde yapılan bir analizde çalışmaların ileri aşamaya ulaştığı, özellikle kompleksin güvenliğini artırmaya yönelik düzenlemelerin sürdüğü belirtildi. Bununla birlikte görüntülerin, tesiste aktif uranyum zenginleştirmesi yapıldığını tek başına kanıtlamadığı vurgulandı.

Son dönemde yayımlanan yeni görüntülerde de tünel girişleri çevresindeki tahkimat faaliyetlerinin devam ettiği ileri sürüldü. İran’ın hava saldırılarının etkisini azaltmak amacıyla girişlerin önüne kaya ve toprak yığdığı, ulaşım yollarını yenilediği ve güvenlik önlemlerini artırdığı değerlendiriliyor.

Binlerce santrifüj taşındığı iddiası

İsrail istihbaratının değerlendirmelerine dayandırılan haberlerde İran’ın, gelişmiş modeller de dâhil olmak üzere binlerce uranyum zenginleştirme santrifüjünü Kazma Dağı’ndaki tünellere taşıdığı öne sürüldü.

Bu iddiaya göre santrifüjler, 2025’te Natanz, Fordo ve İsfahan’a düzenlenen saldırılardan sonraki dönemde daha korunaklı bir alana nakledildi. Ancak ekipmanların kurulup kurulmadığı ve tesiste fiilen zenginleştirme faaliyetinin başlayıp başlamadığı bilinmiyor.

Santrifüjler uranyum zenginleştirme sürecinin en kritik ekipmanları arasında bulunuyor. Bu nedenle çok sayıda santrifüjün korunaklı bir yer altı kompleksine taşınması, İran’ın zarar gören nükleer kapasitesini yeniden oluşturabileceği yönündeki kaygıları artırıyor.

Uluslararası basına yansıyan değerlendirmelerde, İsrail ile ABD’nin bölgedeki hareketliliği uydu görüntüleri ve diğer istihbarat imkânlarıyla takip ettiği ifade ediliyor. İran yönetimi ise Kazma Dağı’nda aktif ve gizli bir zenginleştirme tesisi bulunduğu iddialarını doğrulamadı.Natanz’daki sabotajların ardından gündeme geldi

Kazma Dağı’ndaki çalışmaların hızlanmasında, Natanz Nükleer Tesisi’nin 2020 ve 2021 yıllarında uğradığı sabotajların etkili olduğu değerlendiriliyor.

Söz konusu olaylarda santrifüj üretimi ve uranyum zenginleştirme altyapısının bir bölümü zarar görmüştü. İran yönetimi saldırılardan İsrail’i sorumlu tutarken, Tel Aviv yönetimi olaylara ilişkin resmî bir sorumluluk açıklamasında bulunmamıştı.

İran Atom Enerjisi Kurumunun eski Başkanı Ali Ekber Salihi de Natanz’daki hasarın ardından santrifüj üretim zincirinin kesintiye uğramaması için daha güvenli bir yer altı tesisinin oluşturulacağını açıklamıştı.

Salihi, tesisin nerede kurulacağını belirtmemişti. Ancak Natanz’a yakınlığı, devam eden tünel çalışmaları ve bölgedeki güvenlik önlemleri nedeniyle açıklamada sözü edilen yerin Kazma Dağı olabileceği yorumları yapılmıştı.

Uluslararası denetim tartışması

Kazma Dağı ile ilgili en önemli başlıklardan birini, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının kompleksin içindeki faaliyetler hakkında yeterli bilgiye sahip olmaması oluşturuyor.

İran’ın bölgede nükleer amaçlı bir tesis kurması veya nükleer madde bulundurması durumunda bunu ajansa bildirmesi ve gerekli denetimlere izin vermesi gerekiyor. Ancak Batılı ülkeler, Tahran yönetiminin kompleksin kullanım amacı konusunda yeterli açıklama yapmadığını savunuyor.

Ajansın dağ içindeki tesise erişememesi, uydu görüntüleri ve istihbarat değerlendirmelerine dayanan iddiaların bağımsız biçimde doğrulanmasını zorlaştırıyor. Bu nedenle Kazma Dağı’nda aktif bir uranyum zenginleştirme hattı bulunduğu iddiası henüz kesinleşmiş değil.

İran’ın tesisi yalnızca santrifüj üretimi veya hassas ekipmanların korunması amacıyla kullanıyor olması da ihtimaller arasında gösteriliyor.

Erakçi’nin açıklaması iddiaları güçlendirdi

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 12 gün süren savaş sırasında İran’a ait üçüncü bir nükleer tesisin de zarar gördüğünü, İsfahan yakınlarındaki bu tesisin saldırı sırasında henüz faaliyete geçmediğini açıklamıştı.

Erakçi tesisin adını açık biçimde belirtmedi. Açıklamanın ardından bazı çevreler, söz konusu yapının Kazma Dağı kompleksine işaret etmiş olabileceğini ileri sürdü.

Ancak Kazma Dağı’nın Natanz yakınındaki konumu dikkate alındığında Erakçi’nin açıklamasının doğrudan burayı tarif edip etmediği kesinlik kazanmadı. Bu nedenle açıklama ile Kazma Dağı arasında kurulan bağlantı, doğrulanmış bilgi değil, yorum olarak değerlendiriliyor.

Saldırı teknik açıdan neden zor?

Kazma Dağı’nın sert granit yapısı ve tesisin tahmin edilen derinliği, olası bir hava saldırısını teknik açıdan son derece güç hale getiriyor.

Sığınak delici bombalar yüzeyin veya tünel girişlerinin altında patlayarak şok dalgası oluşturabiliyor. Ancak tesisin yaklaşık 100 metre derinlikte bulunması halinde mühimmatın doğrudan ana bölümlere ulaşmasının zor olabileceği belirtiliyor.

Bu nedenle muhtemel bir operasyonda yalnızca yer altındaki bölümlerin değil, tünel girişlerinin, elektrik hatlarının, havalandırma sistemlerinin ve ulaşım bağlantılarının hedef alınabileceği değerlendiriliyor.

Böyle bir saldırı tesisi tamamen yok etmese bile girişleri kapatabilir, ekipmana ulaşılmasını güçleştirebilir ve faaliyetleri uzun süre aksatabilir. Diğer taraftan tünel sistemlerinin birden fazla girişe ve bağımsız enerji bağlantılarına sahip olması, operasyonun etkisini sınırlayabilir.

Bölgesel savaş riskini artırabilir

Kazma Dağı’na yönelik olası bir ABD saldırısının yalnızca İran’ın nükleer programını değil, Orta Doğu’daki askerî ve siyasi dengeleri de doğrudan etkilemesi bekleniyor.

İran’ın böyle bir saldırıya bölgedeki ABD üsleri, İsrail hedefleri veya stratejik deniz yolları üzerinden karşılık verme ihtimali bulunuyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik durumunun kötüleşmesi, petrol ve doğal gaz sevkiyatında yeni kesintilere yol açabilir.

Enerji arzında yaşanacak bir aksama ise petrol fiyatlarının yükselmesine, taşıma maliyetlerinin artmasına ve küresel enflasyon baskısının güçlenmesine neden olabilir.

Diplomatik çözüm ihtimalinin giderek zayıflaması, Kazma Dağı’nı İran’ın nükleer programına ilişkin teknik bir tartışmanın ötesine taşıyor. Derinliği, sert granit yapısı ve içindeki faaliyetlere ilişkin belirsizlik nedeniyle kompleks, ABD-İran geriliminin yeni odak noktalarından biri haline gelmiş durumda.