Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Al Jazeera’ya kapsamlı açıklamalar: Mekke Anlaşması, İran savaşı, Gazze, Şam ziyareti ve F-35 mesajı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Doha merkezli Al Jazeera Arapça televizyonuna verdiği röportajda gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Röportajı AK Parti’nin 25. yıl dönümü kutlamalarının yapıldığı günde verdiğini dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Böylesi bir günde bir araya gelmek, bizim için gerçekten ayrı bir mutluluk. 25. yıl kutlamalarıyla birlikte daha nice çeyrek asırlara inşallah yürüyeceğiz.” diye konuştu.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında yakın zamanda imzalanan güvenlik odaklı Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları söyledi:

“Her şeyden önce Mekke Anlaşması, farklı bir değişimdi. Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında Mekke’de bu üçlü anlaşmanın imzalanması, dünyaya önemli bir mesaj vermemize vesile oldu. Mekke’de bu anlaşmanın yapılmış olması, üçlü olarak bu anlaşmayı gerçekleştirmek bizlere ayrı bir güç ve dünyaya ayrı bir mesaj olmuştur. Bu konuda ben inanıyorum ki gerek Pakistan gerek Türkiye gerekse Suudi Arabistan, bu anlaşmadan çok çok önemli memnuniyetle ayrılmışlardır. Hayırlı olsun.”

ABD ile İran arasındaki sıkıntılı bir dönemde böyle bir anlaşmanın yapılmış olmasının dünya barışı için önemli bir mesaj oluşturduğunu vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Dünya barışına önemli bir mesaj diyorum çünkü Türkiye barıştan yana tavır koyan bir ülke olarak Mekke’nin seçilmiş olması, bu barış için önemli bir adım olmuştur. İran ile ABD arasındaki süreçte barışın taraftarları olarak bizler de bunu sürekli vurguladık, sürekli barıştan yana olduğumuzu anlattık. Barıştan yana böyle bir süreci özellikle kovalayan ülkeler olarak bizler de Pakistan, Türkiye ve Suudi Arabistan, bu barışın savunucuları olarak yerimizi aldık. Barışın savunucuları olarak da bundan sonraki süreçte yine bizler, barışı kovalayan ülkeler olarak bu yola devam edeceğiz.” ifadelerini kullandı.

Mekke Anlaşması’nın NATO’nun 5. maddesindeki savunma unsuruna benzerliği sorulan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Bunu şöyle ifade edeyim. Malum NATO’nun 5. maddesi neleri içeriyorsa aynı şekilde şu anda buradaki ortak savunma anlayışı da yine herhangi bir sıkıntının yaşanması hâlinde bu üç ülke burada gerekli adımı beraber atma şansına sahip olacaklardır. Bu, Türkiye’ye, Suudi Arabistan’a, Pakistan’a olabilir, hangisine olursa olsun, herhangi bir saldırı bu üç ülkeden birine olursa ortak savunma paktı olduğu için burada gerekli olan her türlü saldırıya karşı bu üç ülke birbirini savunma şansına sahiptir.” ifadelerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, başka ülkelerin de Mekke Anlaşması’na katılımına ilişkin değerlendirmesinde, “Şu anda bu üç ülkenin dışında, bu üç ülkeye ilave olabilecek ülkeler her an olabilir. Sadece Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan değil ilave bazı ülkeler de aramıza katılabilir. Bunu anlaşmayı imzaladığımızda açıkladık, ‘Bundan sonraki süreçte katılacak bazı ülkeler olursa bunlara da kapımız açıktır.’ dedik ve kapıyı açık tuttuk.” şeklinde konuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Mısır da eğer arzu ederse bu üç ülke arasında anlaşmayı yapar ve Mısır’a da kapısını açar.” dedi.

ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşa ilişkin, temennisinin bir an önce barışın gerçekleşmesi olduğunu söyledi.

Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasının sıkıntı olduğuna dikkati çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Bu trafiği bir an önce açmak, dünya petrol trafiğini kısa zamanda açmak suretiyle inşallah dünyanın petrol trafiğindeki bu zengin akışı durdurmamak lazım. Biz buna taraftarız, İran aynı şekilde buna taraftar. Temennimiz, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ücretsiz olarak eğer açılırsa bu çok daha isabetli olacaktır. Ücretsiz olması, buradaki trafiği açmak noktasında çok hayırlı olacaktır.” değerlendirmesinde bulundu.

ABD-İsrail’in İran’a ve Tahran yönetiminin Körfez ülkelerine saldırıları

ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Tahran’ın Körfez ülkelerine saldırıları karşısında Türkiye’nin tutumu sorulan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Biz, buralarda kesinlikle savaştan yana değiliz, barıştan yanayız ama burada İsrail, bu savaşın baş aktörüdür. İsrail, burada savaşı sürekli teşvik etti, savaştan yana olmuştur. Savaştan yana olduğu için de burada diğer ülkeler çok bedel ödediler. Bunun da baş sorumlusu İsrail olmuştur.” diye konuştu.

“En kısa zamanda ben de inşallah bir Şam seyahati yapacağım”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD ile İran arasında çözüm bulma çabasındaki Katar ile Pakistan’ın arabuluculuğu rolüne ilişkin, her iki ülkenin de bu konuda önemli görevler üstlendiklerini, bundan sonraki süreçte de bunun devam edeceğine inandığını söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Hep beraber el ele vereceğiz, her şeyden önce Müslümanlar olarak birliğimizi, beraberliğimizi koruyarak yolumuza devam edeceğiz.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suriye’de Cumhurbaşkanı Ahmed Şara liderliğindeki yeni yönetimle ilişkiler ve İsrail’in Suriye’ye saldırılarına ilişkin şunları dile getirdi:

“Suriye ile devlet mekanizmalarımız gayet güzel ilişki içindeler, bu birlikteliği, bu beraberliği sürdürüyoruz. Suriye, bizim kardeşimizdir, Suriye’yi asla yalnız bırakmayacağız. Bu süreçte Suriye, kardeşlerinin kendisine olan ilgi ve alakasını görecektir, hiç endişe etmesinler.”

Türkiye’nin, Suriye’nin istikrarına yönelik desteğine ilişkin soruyu Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Oranın istikrarı için Türkiye’nin üzerine ne düşüyorsa biz bunu sonuna kadar yapıyoruz, yapmaya devam edeceğiz.” diyerek yanıtladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suriye’de Beşşar Esed rejiminin devrilmesine giden süreçte Türkiye’nin rolüne ilişkin, “Elhamdülillah, bunu en güzel şekilde gerek Cumhurbaşkanı Şara gerek ilgili arkadaşlar gayet iyi biliyorlar. Üzerimize düşen neyse bunu sonuna kadar yaptık. Bundan sonraki süreçte de yapmaya devam edeceğiz. En kısa zamanda ben de inşallah bir Şam seyahati yapacağım.” ifadelerini kullandı.

İsrail’in Lübnan’a saldırıları

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn’ın Türkiye ziyareti ve iki ülke ilişkilerini değerlendiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Lübnan’a karşı yapılan bu saldırılar bizi ciddi manada üzmektedir. Sayın Cumhurbaşkanı ile burada görüşmemizi yaptık. Bundan sonraki süreçte de Lübnan’a elimizden gelen destek neyse bu desteği vermeye devam edeceğiz.” diye konuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Lübnan’da ABD’nin sürece desteğine önem verdiklerini belirterek, “Bunu başarmak suretiyle Lübnan’ı bu yangın çemberinden kurtarmamız lazım.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail’in Lübnan’a saldırılarına ilişkin şunları kaydetti:

“Şu anda İsrail, saldırgan. Lübnan, şu anda sürekli İsrail saldırıları altında. Bir an önce Lübnan’ı bu saldırılardan kurtarmamız gerekiyor. Bu konuyu ABD ile görüştük, görüşmeye de devam ediyoruz. Bu meseleyi Sayın Trump ile Türkiye’yi ziyareti sırasında da görüştük. Elbette önümüzdeki dönemde de kendisiyle görüşmeye devam edeceğiz.”

“Gazze’yi biz kendi başına bırakamayız”

İsrail’in Gazze’ye devam eden saldırılarına ilişkin soru üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Gazze’yi biz kendi başına bırakamayız.
Üzerimize düşen görev neyse Gazze ile ilgili olarak bugüne kadar bunu yaptık, bundan sonra da yapmaya devam edeceğiz.” değerlendirmesinde bulundu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hamas’ın son dönemde ikinci aşamasına geçilmesi için ateşkesin maddelerine bağlı kalmayı, Gazze’deki yönetimden taviz vermeyi, silahlarının toplanmasını kabul etmesine ilişkin, “Burada Hamas, elinden gelen tüm samimi dayanışmayı ortaya koydu ama İsrail’den ise böyle olumlu bir yaklaşım söz konusu değil. Onlar hâlâ saldırgan tutumlarıyla Lübnan’a, Gazze’ye saldırmaya devam ediyorlar.” diye konuştu.

Trump ile İsrail’e ilişkin yaptığı görüşmelere değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Trump’ın bu gelişmelerden rahatsız olduğunu görüyorum. Bizler de bu noktada her türlü uyarıyı yapıyoruz. Bundan sonraki süreçte de bu uyarıları yapmaya devam edeceğiz.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail’deki siyasiler ile basında Türkiye’ye yönelik saldırgan tutuma ilişkin soru üzerine, “Bakın, sizinle savaşı konuşmuyoruz, barışı konuşuyoruz, dünya barışını nasıl temin ederiz, bunu konuşuyoruz ama Türkiye’ye barış değil de savaş için saldıracak olanlar olursa Türkiye, bu savaştan da çekinmez, kaçmaz, bunu da çok açık ve net bir şekilde söylüyorum. Böyle bir şeyi yaşamak istemeyiz.” ifadelerini kullandı.

Sudan ile ilişkiler

Sudan ile ilişkilere de değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Sudan’daki gelişmeleri iyi görmüyorum ancak Sudan’a da her türlü desteği vermeye devam ediyoruz. Bu konuyla ilgili olarak Sayın Başkan ile ilişkilerimiz de çok iyi. Sudan’da gerçekten mutedil, ideal bir yönetim şekli söz konusu. Sayın Başkan, kısa süre önce bizim konuğumuz oldu ve kendisiyle görüşmelerimizi gerçekleştirdik. Gerçekten Sudan’ın liderini, bu aşamada Sudan’a layık bir lider olarak gördüm.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Libya’daki gelişmelere ilişkin, “Libya ile ilişkilerimiz kararlı bir şekilde devam ediyor. Libya’yı da atılan adımlarda yalnız bırakmayacağız. Özellikle Libya’nın petrol rezervlerini beraberce değerlendirmekte Türkiye Petrolleri olarak biz de adımlarımızı attık, atıyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

ABD ve Türkiye’nin F-35 programına yeniden katılımı

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD ile ilişkilerle ilgili, “Şu anda elbette Sayın Trump’ın F-35 uçakları konusunda verdiği sözü yerine getirmesini bekliyoruz. Bize F-35’lerle ilgili söz vermiştir ve bu sözün yerine gelmesi, Türkiye açısından önem arz etmektedir, bu sözü bekliyoruz.” diye konuştu.

Türkiye ile ABD arasındaki en önemli dosyalar sorulan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Dosyalar çok. Savunma sanayisiyle ilgili dosyalar var. Bunun yanında ticaret hacmi konusunda attığımız adımlar var. Atacağımız adımlar var.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye-ABD ilişkilerinde İsrail’in yer almadığını vurgulayarak, “Biz, burada İsrail’i hiçbir şekilde masaya asla almış değiliz. Burada bizim muhatabımız Amerika’dır. Bu konuları Amerika ile görüşmek suretiyle adımlarımızı atıyoruz, atarız.” ifadelerini kullandı.

“Rusya ile ilişkilerimiz gayet iyi”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Moskova ile ilişkileriyle alakalı, “Rusya ile ilişkilerimiz gayet iyi. İlişkilerimizi sürekli telefon diplomasisiyle devam ettiriyoruz. İlgili bakan arkadaşlarım sürekli Rusya’daki muhataplarını ararlar, onlar da benim ilgili bakanlarımı ararlar. Böylece görüşmelerimizi sürdürüyoruz.” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Güçlü bir orduya sahibiz, güçlü bir jandarmamız var. Bu ordu, şu anda kendi içerisinde birlik ve beraberlik hâlinde hareket ediyor. Bu birlik ve beraberlik hâlinde hareket eden ordumuzun bu düzeni, bu kuruluşu herkesi gerçek manada kendi içinde sevindiriyor. Ordumuz birdir, beraberdir, bütündür ve yoluna da bu şekilde devam etmektedir. Politikayla askerimizin ilişiği yoktur.” dedi.

“Bizim için önceliğimiz Avrupa Birliği değil”

Avrupa Birliği (AB) ile Türkiye ilişkileriyle ilgili soruları yanıtlayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları söyledi:

“Avrupa, 53 yıldır Türkiye’yi arasına almadığı gibi bundan sonraki süreçte de almayı düşünmüyor ama biz kapımızı kapamadık. Biz, yine Avrupa Birliği’ne katılmayı düşünüyoruz. Alırlarsa ne ala, almazlarsa ne ala. Bizim için önceliğimiz Avrupa Birliği değil ama Avrupa Birliği’ne sürekli söylüyoruz, kaybeden siz olursunuz, Türkiye olmaz.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Türkiye’de AK Parti iktidarını takibe devam edin. AK Parti ile Türkiye, çok daha güçlü yarınlara yürüyecektir, bundan kimsenin endişesi, şüphesi olmasın. Türkiye, inşallah yarına çok daha güçlü girecek ve güçlü bir şekilde de yürüyecektir. Dünya barışında Türkiye’nin konumu çok daha farklı olacaktır.” diye konuştu.

Arap dünyasına seslenen Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Hepsine selam ve sevgilerimi gönderiyorum. Biz, onların hepsini seviyoruz. Biz, biriz, beraberiz, iriyiz, aman birbirimizi kırmayalım, gücendirmeyelim, birlikte olmaya devam edelim.” ifadelerini kullandı.

 

Türk tanker uçağından Danimarka F-35’ine NATO semalarında yakıt ikmali

Türk Hava Kuvvetleri, NATO bünyesinde gerçekleştirilen uluslararası görevlerdeki etkinliğini bir kez daha ortaya koydu. Polonya hava sahasında icra edilen “Dinamik Hedefleme” görevi sırasında Türk tanker uçağı ile Danimarka’ya ait savaş uçağı arasında havada yakıt ikmali gerçekleştirildi.

Milli Savunma Bakanlığından yapılan açıklamaya göre, Hava Kuvvetleri Komutanlığına bağlı 10’uncu Ana Jet Üs Komutanlığı bünyesinde görev yapan KC-135R tanker uçağı, Danimarka Hava Kuvvetlerine ait F-35 savaş uçağına NATO hava sahasında yakıt ikmali sağladı.

Yakıt ikmali başarıyla tamamlandı

NATO’nun Polonya hava sahasında düzenlediği “Dinamik Hedefleme” görevine katılan Türk KC-135R tanker uçağı, görev sırasında Danimarka F-35’iyle buluştu.

Havada yakıt ikmali operasyonunun planlandığı şekilde ve başarıyla tamamlandığı bildirildi. Gerçekleştirilen faaliyet, NATO üyesi ülkelerin hava kuvvetleri arasındaki koordinasyon ve birlikte görev yapabilme kabiliyetini de gözler önüne serdi.

Milli Savunma Bakanlığının NSosyal hesabından yapılan paylaşımda şu ifadelere yer verildi:

“Göklerdeki gücümüz NATO semalarında. NATO Polonya hava sahasında icra edilen ‘Dinamik Hedefleme’ görevine katılan Hava Kuvvetleri Komutanlığımıza bağlı 10’uncu Ana Jet Üs Komutanlığına ait KC-135R tanker uçağı, Danimarka Hava Kuvvetlerine ait F-35 uçağına havada yakıt ikmalini başarıyla gerçekleştirdi. Birlikte daha güçlü, her zaman hazır.”

NATO ülkeleri arasında hava gücü koordinasyonu

Havada yakıt ikmali, savaş uçaklarının görev menzilinin ve havada kalış süresinin artırılmasını sağlayan önemli operasyonel kabiliyetler arasında bulunuyor. Tanker uçakları sayesinde savaş uçakları üslerine dönmeden daha uzun süre görev bölgesinde kalabiliyor.

Türk Hava Kuvvetlerine ait KC-135R tanker uçakları da Türkiye’nin yanı sıra NATO bünyesinde düzenlenen görev, tatbikat ve operasyonlarda müttefik ülkelere ait hava araçlarına destek sağlıyor.

Danimarka Hava Kuvvetlerine ait F-35 uçağına gerçekleştirilen son ikmal görevi de Türk Hava Kuvvetlerinin farklı ülkelere ait modern savaş uçaklarıyla koordineli şekilde görev yapabilme yeteneğini gösterdi.

Göreve ilişkin görüntüler yayımlandı

Milli Savunma Bakanlığı, NATO hava sahasında gerçekleştirilen göreve ilişkin görüntüleri de kamuoyuyla paylaştı.

Görüntülerde Türk Hava Kuvvetlerine ait KC-135R tanker uçağı ile Danimarka’ya ait F-35 savaş uçağının havada yakıt ikmali sırasında yakın formasyonda uçtuğu görüldü.

Operasyonun başarıyla tamamlanması, Türkiye’nin NATO’nun hava gücüne sunduğu katkının ve müttefik ülkeler arasındaki operasyonel uyumun güncel örneklerinden biri oldu.

S-400’lerle ilgili dikkat çeken iddia: “Körfez ülkesine satıldı, bugün açıklanacak”

Hürriyet Gazetesi yazarı Abdülkadir Selvi, Türkiye’nin en çok tartışılan savunma projelerinden biri olan S-400 hava savunma sistemleriyle ilgili dikkat çekici bir iddia ortaya attı.

Selvi, Türkiye’nin Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemlerinin Körfez bölgesindeki bir ülkeye satıldığını ileri sürerken, satış işleminin kamuoyuna bugün duyurulabileceğini iddia etti.

Söz konusu iddia, ABD Başkanı Donald Trump’ın Ankara’da düzenlenen NATO Liderler Zirvesi kapsamında yaptığı açıklamaların ardından gündeme geldi.

“Birleşik Arap Emirlikleri ya da Katar”

Abdülkadir Selvi, sistemlerin hangi ülkeye devredildiğine ilişkin farklı değerlendirmeler bulunduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

“S-400’ler Körfez’deki bir ülkeye gidiyor. Dün son pürüzler üzerinde çalışılıyordu. Gece yarısı son pürüzlerin de giderildiği söylendi. Birleşik Arap Emirlikleri diyen var, Katar’ı işaret eden var. En iyisi resmi açıklamayı beklemek.”

Selvi’nin açıklamalarında satışın hangi ülkeye yapıldığına dair kesin bir bilgi yer almazken, iddiaların resmi makamlar tarafından henüz doğrulanmadığı görüldü.

F-35 sürecinde yeni dönem mi?

S-400 konusu, Türkiye ile ABD arasındaki savunma ilişkilerinin en önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Ankara’daki NATO Zirvesi kapsamında yaptığı açıklamada Türkiye’ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını ve F-35 savaş uçaklarının yeniden teslim edileceğini açıklamıştı.

Bu açıklamaların ardından gözler yeniden Türkiye’nin envanterindeki S-400 sistemlerine çevrildi.

Uzun süredir uluslararası basında ve savunma çevrelerinde, Türkiye’nin S-400 sistemlerini üçüncü bir ülkeye devretmesinin F-35 programına dönüşün önünü açabileceği yönünde değerlendirmeler yapılıyordu.

Neden S-400 şartı konuşuluyor?

Türkiye, Rusya ile 2017 yılında yaklaşık 2,5 milyar dolar değerinde S-400 hava savunma sistemi anlaşması imzaladı.

İlk sistem parçaları ise 12 Temmuz 2019 tarihinde Türkiye’ye ulaştı.

Bunun ardından ABD yönetimi;

  • Türkiye’yi F-35 ortak üretim programından çıkardı.
  • Türk pilotlarının eğitimini durdurdu.
  • Teslim edilmesi planlanan F-35 uçaklarını vermedi.
  • Aralık 2020’de CAATSA yaptırımlarını uygulamaya koydu.

ABD Kongresi, Türkiye’nin S-400 sistemlerini elinde bulundurduğu sürece F-35 satışının gerçekleştirilemeyeceğini karara bağlamıştı.

Satış için Rusya’nın onayı gerekiyor

Savunma uzmanlarına göre S-400 sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devredilebilmesi için üretici ülke olan Rusya’nın onay vermesi gerekiyor.

Son dönemde uluslararası basında yer alan değerlendirmelerde Moskova’nın prensipte böyle bir satışa karşı çıkmayabileceği öne sürülürken, Körfez ülkelerine olası satış senaryolarının hem Washington hem de Moskova tarafından yakından takip edildiği belirtiliyor.

Ancak bu konuda da taraflardan herhangi bir resmi açıklama yapılmış değil.

Resmi açıklama bekleniyor

Abdülkadir Selvi’nin gündeme taşıdığı S-400 satışına ilişkin iddia, Türkiye’nin savunma politikaları ve F-35 programına olası dönüşü açısından büyük önem taşıyor.

Bununla birlikte, S-400 sistemlerinin satıldığına veya devredildiğine ilişkin Türkiye, Rusya ya da söz konusu olduğu iddia edilen Körfez ülkelerinden henüz resmi bir doğrulama yapılmadı. Gözler, gün içerisinde yapılması beklenen olası açıklamalara çevrilmiş durumda.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan NATO Zirvesi Sonrası F-35 Mesajı: “Trump Olumlu Bir Noktada, Bizi İzlemeye Devam Edin”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin ev sahipliğinde Ankara’da gerçekleştirilen NATO Zirvesi’nin ardından açıklamalarda bulundu. Zirvenin 22 yıl aradan sonra Türkiye’de ikinci kez, başkent Ankara’da ise ilk kez düzenlendiğini belirten Erdoğan, organizasyonun başarıyla tamamlandığını söyledi.

Erdoğan, Avrupa-Atlantik güvenliğinin sınandığı bir dönemde düzenlenen zirvenin, NATO’nun geleceği açısından kritik bir dönemeç olduğunu vurguladı. Ankara Zirvesi’nde daha güçlü, daha dengeli yük paylaşımına dayalı ve askeri kapasitesi güçlendirilmiş bir NATO anlayışının temellerinin atıldığını ifade etti.

Zirve sonrası açıklamalarında özellikle savunma sanayii, F-35 süreci, ABD ile ilişkiler, yaptırımlar, KAAN savaş uçağının motorları, Çelik Kubbe hava savunma sistemi, Gazze’deki insani kriz ve Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim öne çıktı.

F-35 mesajı: “Amerika verdiği sözü tuttu diyecekler”

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarında en dikkat çeken başlıklardan biri F-35 konusu oldu. Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye’ye yönelik olumlu bir yaklaşım içinde olduğunu belirterek, F-35 teslimatlarına ilişkin “Bizi izlemeye devam edin” mesajı verdi.

Erdoğan, “F-35 konusunda da Sayın Trump, aslında Türkiye’ye yönelik olumlu bir yaklaşım içerisinde. İnşallah F-35’lerin Türkiye’ye teslimi gerçekleştiği anda da bütün dünya, ‘Amerika verdiği sözü tuttu.’ diyecektir” ifadelerini kullandı.

Bu açıklama, Türkiye’nin uzun süredir gündeminde olan F-35 programı ve ABD ile savunma sanayii ilişkileri açısından dikkat çekici bir mesaj olarak değerlendirildi.

Yaptırımlar açıklaması: “Büyük ölçüde kalkmış vaziyette”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD’nin Türkiye’ye yönelik yaptırımlarıyla ilgili soruya da yanıt verdi. Erdoğan, mevcut durumda Türkiye’ye yönelik bir yaptırım uygulamasının bulunmadığını belirterek, “Büyük oranda, büyük ölçüde bu yaptırımlar kalkmış vaziyette” dedi.

Erdoğan, herhangi bir sıkıntı yaşandığında Trump ile hızlı temas kurabildiklerini de ifade etti.

Savunma sanayii vurgusu: “Türkiye kendi uçağını, tankını, gemilerini üreten ender müttefiklerden”

Zirvenin ana gündemlerinden biri savunma sanayii oldu. Erdoğan, Türkiye’nin son 23 yılda savunma sanayii alanında büyük bir atılım gerçekleştirdiğini belirtti.

Türkiye’nin kendi savaş uçağını, tankını, gemilerini ve hava savunma sistemlerini geliştiren ender NATO müttefiklerinden biri olduğunu vurgulayan Erdoğan, İHA ve SİHA teknolojilerinde de Türkiye’nin dünyada güçlü bir konuma ulaştığını söyledi.

Erdoğan, NATO’nun birbirine bağımlı ülkelerin değil, birbirine güç katan müttefiklerin ittifakı olması gerektiğini belirterek, savunma sanayii ürünlerinin ticaretine yönelik engellemelerin tamamen kaldırılması gerektiğini ifade etti.

Çelik Kubbe mesajı: “Birilerinin farklı kubbeleri varsa bizde de Çelik Kubbe var”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin hava savunma mimarisi açısından stratejik önemdeki Çelik Kubbe Projesi’ne de değindi. Erdoğan, Çelik Kubbe’nin yalnızca Türkiye için değil, NATO’nun bulunduğu bölgedeki savunma kapasitesi açısından da güçlü bir unsur olacağını söyledi.

Erdoğan, “Birilerinin elinde farklı kubbeler varsa, bizde de Çelik Kubbe var” ifadeleriyle Türkiye’nin savunma alanındaki kararlılığını vurguladı.

KAAN motorları için Trump mesajı

Türkiye’nin milli muharip uçağı KAAN’ın motorlarıyla ilgili soruya da yanıt veren Erdoğan, konuyu daha önce Trump ile görüştüğünü söyledi. Erdoğan, Trump’ın olumlu bir yaklaşım sergilediğini belirterek, “İnşallah bu konuda bir sıkıntı olmayacak” dedi.

Gazze: “Orta Doğu’nun en büyük insani felaketlerinden biri”

Erdoğan, zirve kapsamında Gazze konusunu özellikle ve ısrarla gündeme getirdiğini belirtti. Gazze’de yaşananları Orta Doğu’nun en büyük insani felaketlerinden biri olarak nitelendiren Erdoğan, meselenin bir an önce barışçıl çözüme kavuşturulması gerektiğini ifade etti.

Hürmüz Boğazı: “Savaş gölüne dönüşmesini istemiyoruz”

İran-ABD gerilimi ve Hürmüz Boğazı’na ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Erdoğan, Türkiye’nin elinden gelen tüm çabayı göstereceğini söyledi. Erdoğan, Hürmüz Boğazı’nın savaş gölüne dönüşmesini istemediklerini belirtti.

Miçotakis ve Netanyahu açıklaması

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis’in açıklamalarına da yanıt verdi. Erdoğan, “Her iki açıklamanın da benim dünyamda bir yeri yok” dedi.

Miçotakis’in açıklaması için “Böyle bir yanlışa düşmemesi gerekirdi” ifadesini kullanan Erdoğan, Türkiye’nin Yunanistan’ın savunma alımlarını eleştirmediğini, Türkiye’nin de hem üretme hem de satın alma hakkına sahip olduğunu söyledi.

NATO’da Ankara vurgusu: “Türkiye’ye duyulan güvenin ispatı”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirveye tüm müttefiklerin lider düzeyinde katılım göstermesinin Türkiye’ye duyulan güvenin ve Türk diplomasisinin saygınlığının yeni bir ispatı olduğunu dile getirdi.

ABD Başkanı Trump’ın zirveye katılımında Türkiye’nin ev sahipliğinin belirleyici olduğunu söylediğini hatırlatan Erdoğan, “Şahsi dostluğumuzun altını çizmesi ayrıca anlamlıydı. Hassasiyetinden ötürü değerli dostuma bir kez daha teşekkür ediyoruz” dedi.

Erdoğan’ın açıklamalarının tamamı

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın NATO Zirvesi sonrası açıklamaları şöyle:

“Ülkemizde 22 yıl aradan sonra ikinci, başkentimizde ise ilk defa tertiplediğimiz NATO Zirvesi’ni az önce başarıyla tamamladık.

Avrupa-Atlantik güvenliğinin sınandığı bir dönemde ev sahipliği yaptığımız bu tarihi zirve, ortak geleceğimize yön verecek nitelikte icra edilmiştir. İttifak içinde Avrupalı müttefiklerin daha fazla sorumluluk üstleneceği, adil bir yük paylaşımı suretiyle askerî kapasitelerimizin tahkim edileceği daha güçlü bir NATO’nun temellerini Ankara’da atmış bulunuyoruz.

Öncelikle bir hususu burada ifade etmek isterim. Türkiye olarak Soğuk Savaş sonrası dönemin barış hasılasından Avrupalı dostlarımız kadar istifade edemedik. Birçok kriz ve çatışma bizim çevremizde yaşandı. Terör başta olmak üzere, bölgemizdeki tehditlere karşı mücadele ettik. Yalnız bırakıldığımız, haksızlığa uğradığımız dönemler oldu. Dolayısıyla çoğu zaman kendi göbeğimizi kendimiz kesmek zorunda kaldık. Ama bugün savunma harcamaları, askerî yetenekler ve buna zemin oluşturan savunma sanayimiz bakımından birçok müttefike kıyasla hayli ilerideyiz.

Zirvemizde geçtiğimiz yıl Lahey’de verilen taahhütlerin hayata geçirilmesi üzerinde durduk. Genel Sekreter Sayın Rutte de müttefiklerin sağladığı ilerlemeyi rakamlarla ortaya koydu. İttifaka yönelik çok boyutlu ve tedricen artırılacak katkılarımızı da bu vesileyle somutlaştırdık.

NATO Ankara Zirvesi’nde müttefiklerin dayanışma ruhu çok açık biçimde tezahür etti. Zirveye tüm müttefikler lider düzeyinde iştirak ettiler. Bunu Türkiye’ye duyulan güvenin ve diplomasimizin saygınlığının yeni bir ispatı olarak görüyoruz. Biliyorsunuz, Başkan Trump da zirveye katılımında ülkemizin ev sahipliğinin belirleyici olduğunu vurgulamıştı. Şahsi dostluğumuzun altını çizmesi ayrıca anlamlıydı. Bizim için kıymetliydi. Hassasiyetinden ötürü değerli dostuma bir kez daha teşekkür ediyoruz.

NATO’nun 1952 yılından beri üyesiyiz. Kara Kuvvetleri’nin tarihi 2.235 yılı aşan, tarihi şanlı zaferlerle ilmek ilmek dokunmuş büyük bir milletiz. NATO’ya üye olmakla ittifaka yalnızca üç kıtanın kalbinde yer alan jeostratejik konumumuzu değil, aynı zamanda iki bin yıldır cenk meydanlarında olgunlaşan savaş sanatımızı da kazandırdık.

NATO’nun güneydoğu kanadının güvenliği önemli ölçüde ülkemize emanet edilmiştir. Türkiye bu emanete hakkıyla sahip çıkmıştır. İttifak bünyesindeki görevlerini her zaman layıkıyla yerine getiren, bu uğurda elini taşın altına koyan ve gerektiğinde bedel ödeyen bir müttefik olduk. NATO’nun harekât ve misyonlarıyla ortak fonlarına en fazla katkı veren ülkeler arasındayız.

İttifakın kolektif savunmayı tekrar merkeze alan bu yeni döneminde, adil külfet paylaşımı konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmeye hazırız. F-16 uçaklarımız, ağustos ayından itibaren NATO Hava Polisliği Misyonu kapsamında Estonya’da konuşlanacak. Zirve vesilesiyle Türkiye ile Birleşik Krallık arasında imzalanan Güvenlik ve Savunma Ortaklığı Belgesi bu bakımdan mühimdir. Harcanan rakamlar, savunmaya ayrılan kaynaklar elbette önemlidir. Fakat gerçek caydırıcılığı; üstün teknoloji, yeterli ölçek ve sürdürülebilir üretimden oluşan üç boyutlu derinlik sağlar. Yeni dönemde bu kabiliyetler hem caydırıcılığın hem de dayanıklılığın en güçlü sacayakları olacaktır.

Ülkemizin savunma sanayi alanında son 23 yılda gerçekleştirdiği büyük atılım herkesin malumudur. Türkiye olarak kendi savaş uçağını, kendi tankını, kendi gemilerini üreten, kendi hava savunma sistemlerini geliştiren ender müttefiklerden biriyiz. İnsansız hava araçlarında, deniz araçlarında ve savaş gemilerinde dünyada üst sıralarda yer alıyoruz. Bir yandan ordumuzu yerli kabiliyetlerle teçhiz ederken, diğer yandan da ihraç ettiğimiz savunma sanayi ürünleriyle müttefiklerimize destek oluyoruz.

Bu sabahki konuşmamda da ifade ettiğim gibi, Avrupa Birliği’nin savunma alanındaki girişimleri NATO’yu tamamlayıcı olmalı ve gereksiz tekrarlara yol açmamalıdır. Bu önemli hususu her fırsatta, her zeminde müttefiklerimizin ve Avrupa Birliği liderliğinin dikkatine getiriyorum. Şurası bir hakikattir ki Türkiye gibi Avrupa Birliği üyesi olmayan müttefikler, Birliğin savunma alanındaki teşebbüslerine tam olarak dâhil edilmediğinde bu girişimlerin etkisi çok sınırlı olacaktır. Diğer yandan, müttefikler arasında savunma sanayi ürünlerinin ticaretine yönelik bazı engellemeler her ne kadar azalmış olsa da hâlen devam ediyor. Bunların amasız, fakatsız bir biçimde en kısa sürede kaldırılması gerekiyor. Bu hususa zirve bildirisinde de özel olarak vurgu yapılmasını sağladık.

Şunun altını bir kez daha çizmek zorundayım: NATO, birbirine bağımlı ülkelerin değil, birbirine güç katan müttefiklerin ittifakı olmalıdır. Zirve kapsamında ev sahipliği yaptığımız Savunma Sanayi Forumu vesilesiyle, NATO’nun savunma sektörüyle daha sıkı iş birlikleri geliştirmesine dair Ankara Stratejisi müttefikler tarafından kabul edildi.

Terörizm, NATO’ya yönelik iki ana tehditten biridir. Son dönemdeki tüm zirvelerimizde bu hususta atılabilecek adımları ele aldık. Ankara Zirvesi’nde de terörle mücadelede müttefiklerin samimi bir dayanışma içinde olmalarının önemini bir kez daha vurguladık.

Görüşmelerimizde Ukrayna’da beşinci yılına giren savaşın etkilerini de ele aldık. Artık bir yıpratma savaşına dönüşen bu muharebede her ay on binlerce zayiat verilmektedir. Türkiye olarak savaşın başından beri çözüm için diyalog ve diplomasiyi işaret ettik.

Ülkemizin büyüklüğünü, Türk milletinin misafirperverliğini dünyaya bir kez daha gösteren tüm Ankaralı kardeşlerime en kalbi şükranlarımı sunuyorum.

İnşallah 2026 yılı bitmeden iki büyük zirveye daha ev sahipliği yapacağız. 29-30 Ekim tarihlerinde Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13. Liderler Zirvesi’ni yine burada, başkentimiz Ankara’da gerçekleştireceğiz. Hemen ardından 19-20 Kasım tarihlerinde COP31 İklim Zirvesi’ni Antalya’da tertipleyeceğiz.”

Soru-cevap bölümünde öne çıkan başlıklar

Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirve sonrası gazetecilerin sorularını da yanıtladı. Erdoğan’ın soru-cevap bölümündeki açıklamaları şöyle:

Netanyahu ve Miçotakis’in açıklamaları

“Her iki açıklamanın da benim dünyamda bir yeri yok. Zira Netanyahu’nun hangi sularda yüzdüğü bellidir. Sayın Miçotakis’in ise böyle bir yanlışa düşmemesi gerekirdi.

Biz bugüne kadar Sayın Miçotakis’e, Yunanistan için aldığı savunma araçları konusunda ‘Bunları niçin aldın?’ veya ‘Niçin alıyorsun?’ diye herhangi bir eleştiride bulunduk mu? Hayır. Hâlbuki kendisi bizim kapı komşumuzdur. Böyle bir şey söyleme imkânımız elbette olabilirdi. Ancak buna gerek duymadık.

Yunanistan alabilir, satabilir. Türkiye ise bugün bunları zaten üretiyor. Üretmenin yanında elbette satın alma hakkına da sahiptir.”

F-35 sorusu

“Bizi izlemeye devam edin.

İkili ilişkilerimizin geliştirilmesi konusunda gerek Sayın Başkan gerekse bizler mutabıkız. İşte en önemlisi, az önce de gündeme geldiği gibi F-35 konusu. F-35 konusunda da Sayın Trump, aslında Türkiye’ye yönelik olumlu bir yaklaşım içerisinde. İnşallah F-35’lerin Türkiye’ye teslimi gerçekleştiği anda da bütün dünya, ‘Amerika verdiği sözü tuttu.’ diyecektir.”

Çelik Kubbe konusu

“Çelik Kubbe Projesi, aynı zamanda NATO’nun bulunduğumuz bölgedeki en güçlü savunma unsurlarından biri olacaktır. Bu konuda bütün adımlarımızı attık. Çelik Kubbe’de Türkiye her geçen gün daha da mesafe alıyor. Bunları zaman zaman kamuoyuna da sergiledik, sergiliyoruz ve sergilemeye devam edeceğiz. Birilerinin elinde farklı kubbeler varsa, bizde de Çelik Kubbe var.”

Ruhban Okulu sorusu

“Miçotakis’in özellikle Ege Denizi’ndeki sorunları çözme konusundaki düşüncesini ben de aynen paylaşıyorum. İnşallah ilk aşamada dışişleri bakanlarımız görüşür, daha sonra gerekirse biz de masaya oturur ve bu konuyu ele alırız. Ama şunu açık ve net söyleyeyim ki sorunları çözmek birinci derecede liderlerin görevidir. Bu konuda aynı düşünceyi ben de paylaşıyorum.”

“Sorun çözülmez” demem

“Daha adil bir dünya mümkün. Biz buna çalışmamız gerekiyor. Bunun için de hep birlikte düşünen, uygulayan ve bu konuda adım atan siyasetçilerin kararlı bir şekilde yürüyüşünü sürdürmesi gerekir. Ben ‘Bu sorun çözülemez.’ demem. Tam aksine, çözeriz diyorum. Hep birlikte bu adımı inşallah atacağız. Bu adımı atması gerekenlerin içerisinde başta Sayın Trump olmak üzere tüm dünyadaki siyasetçilerin bu konuya yürek koyması, el vermesi gerekir. Derdi barış olanlar bu işe katkı sunmalıdır.”

İnsansız sistemler ve Baykar açıklaması

“Bu konuda, mükemmeliyet merkezleriyle ilgili çalışmaların içinde yer alan arkadaşlarımız gerekli açıklamaları zamanı geldiğinde yapacaklardır. Türkiye olarak bu alanda belli bir imkâna ve güce sahibiz. Gerek sahip olduğumuz kabiliyetleri gerek imkânlarımızı, gerekse mükemmeliyet merkezlerimizin çalışmalarını ve bunların artışını tüm dünyaya gösteriyoruz, göstermeye de devam edeceğiz.

Bu noktada Baykar önemli bir örnektir. Bu süreç başarıyla devam ediyor. Dünyanın birçok ülkesinden ciddi siparişler alıyorlar ve almaya devam ediyorlar. Bu da gösteriyor ki insansız hava araçlarımız, İHA’larımız ve SİHA’larımız dünyada güçlü bir karşılık bulmuştur.”

15 Temmuz ve Terörsüz Türkiye süreci

“15 Temmuz konusunda ve terörsüz Türkiye sürecinde hükümetimiz önemli bir başarı elde etti. Bugün artık Güneydoğu’da ve Doğu’da çobanlarımız yaylalarda rahatlıkla hayvancılık yapabiliyor, sürülerini otlatabiliyor. Hatta sürülerini gönül rahatlığıyla evlatlarına emanet edebiliyorlar. Böyle bir ortamı yakaladık.

Aynı şekilde nehirlerde ve ırmaklarda insanlar özgürce yüzebiliyor. Bu günlere geldik. Bölgede toplantılarımızı ve mitinglerimizi en geniş katılımla gerçekleştirebiliyor, özgürce yapabiliyoruz. Demek ki terörsüz Türkiye sürecini ciddi bir noktaya taşımış bulunuyoruz.”

Yaptırımlarla ilgili son durum

“Şu anda Amerika’nın bize karşı yaptırımlar konusunda herhangi bir uygulaması yok. Büyük oranda, büyük ölçüde bu yaptırımlar kalkmış vaziyette.

İşte şu anda Millî Savunma Bakanım burada, Genelkurmay Başkanım burada, Dışişleri Bakanım burada ve Cumhurbaşkanı Yardımcım burada. Hepsi de bu yaptırımların Türkiye’ye uygulanmadığını bizzat yaşıyor ve görüyor. Dolayısıyla böyle bir sıkıntımız yok. Herhangi bir sıkıntı yaşandığında da Sayın Trump, sağ olsun, aradığımız zaman 24 saat içinde bize dönüş yapıyor. Aynı şekilde 24 saat içinde gerekli cevabı da alıyoruz.”

Mehter ekibine liderlerin tepkisi

“Hepsi de övgüyle bahsettiler. Tokalaşırken, ‘Gerçekten muhteşemdi.’ dediler. Hatta bazıları, ‘Biz Yeniçerilerinizi tanırız.’ ifadelerini kullandı.”

İran-ABD masası dağıldı mı?

“Masa kolay değil. Türkiye’de de biliyorsunuz altılı masa kurdular. Daha kurulmadan dağıldı. Bu ise farklı bir masa. Ama biz elimizden gelen her türlü gayreti ortaya koyuyoruz. Bütün mesele masayı sağlam tutabilmek. Bizim masamız ise kolay kolay dağılmaz.”

KAAN motorları

“Bu motorlarla ilgili konuyu ben Sayın Trump’la daha önce görüştüm. Kendileri olumlu bir yaklaşım sergilediler. İnşallah bu konuda bir sıkıntı olmayacak.”

Hürmüz Boğazı konusu

“Hürmüz Boğazı konusunda biz, Türkiye olarak elimizden gelen her şeyi yapıyoruz, yapacağız. Hürmüz Boğazı’nın bir savaş gölüne dönüşmesini istemiyoruz. Bunu başarabilirsek ne mutlu bize.”

Gazze açıklaması

“Gazze konusunu ben özellikle ve ısrarla gündeme getirdim. Üzerinde durdum. Gazze’yi Orta Doğu’nun en büyük insani felaketlerinden biri olarak görüyorum. İnşallah bu meselenin de bir an önce barışçıl bir çözüme kavuşturulması gerekiyor.”

Savunma sanayii alanında ortak çalışmalar

“Takvim demeyeyim ama Sayın Trump’la bu konuda mutabık kaldık. Özellikle savunma sanayi ve ekonomi başta olmak üzere birçok alanda ortak çalışma yürütülmesi konusunda görüş birliğine vardık.

Hatta Türkiye’nin savunma sanayi alanında Amerika’ya yönelik atabileceği adımları da kendi aramızda değerlendirdik. Özellikle gemi inşa sanayii üzerinde durduk. Bu kapsamda fırkateynler olabilir, korvetler olabilir, farklı deniz platformları olabilir. Bunların hepsini konuştuk. Türkiye bunları yapabilir mi? Evet, Türkiye bunları kendi tersanelerinde yapabilecek kapasiteye sahiptir. Buna da muktedirdir.”

Zirvenin ana başlıkları

Başlık Erdoğan’ın Mesajı
NATO Zirvesi Ankara’da tarihi zirve başarıyla tamamlandı
F-35 Trump’ın Türkiye’ye yönelik olumlu yaklaşım içinde olduğu belirtildi
Yaptırımlar ABD yaptırımlarının büyük ölçüde kalktığı ifade edildi
Savunma sanayii Türkiye’nin üretim ve ihracat kapasitesi vurgulandı
Çelik Kubbe NATO’nun bölgedeki güçlü savunma unsurlarından biri olacağı belirtildi
KAAN Motorlar konusunda Trump’ın olumlu yaklaşım sergilediği açıklandı
Gazze Orta Doğu’nun en büyük insani felaketlerinden biri olarak nitelendirildi
Hürmüz Boğazı Türkiye’nin savaş gölüne dönüşmesini istemediği vurgulandı
Terörle mücadele NATO içinde samimi dayanışma çağrısı yapıldı
Türkiye-ABD ilişkileri Savunma sanayii ve ekonomi başta olmak üzere ortak çalışma mesajı verildi

Ankara Zirvesi Türkiye’nin diplomasi vitrinine dönüştü

Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenen NATO Zirvesi, yalnızca ittifakın savunma politikaları açısından değil, Ankara’nın diplomatik görünürlüğü açısından da önemli bir organizasyon olarak öne çıktı. Erdoğan’ın açıklamalarında zirvenin Türkiye’ye duyulan güvenin bir göstergesi olduğu vurgulanırken, Ankara’nın bundan sonraki süreçte de büyük uluslararası organizasyonlara ev sahipliği yapacağı belirtildi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2026 yılı bitmeden iki büyük zirvenin daha Türkiye’de düzenleneceğini açıklayarak, 29-30 Ekim’de Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13. Liderler Zirvesi’nin Ankara’da, 19-20 Kasım’da ise COP31 İklim Zirvesi’nin Antalya’da yapılacağını duyurdu.

Sonuç: F-35, savunma sanayii ve diplomasi Ankara Zirvesi’ne damga vurdu

NATO Ankara Zirvesi’nin ardından yapılan açıklamalar, Türkiye’nin ittifak içindeki rolünü, savunma sanayii kapasitesini ve ABD ile ilişkilerde yeni döneme ilişkin mesajları öne çıkardı. Erdoğan’ın özellikle F-35, yaptırımlar, KAAN motorları ve savunma sanayii iş birliği konularında verdiği mesajlar, zirve sonrası gündemin en önemli başlıkları arasında yer aldı.

Erdoğan’ın “Bizi izlemeye devam edin” sözleri ise F-35 sürecine ilişkin önümüzdeki dönemde yeni gelişmeler yaşanabileceği yönünde güçlü bir siyasi mesaj olarak değerlendirildi.

Miçotakis’ten F-35 ve Türkiye açıklaması: “NATO müttefiklerinin hassasiyetleri dikkate alınmalı”

Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, F-35 meselesi ve Türkiye ile ilişkilere dair açıklamalarda bulundu. ABD Başkanı Donald Trump ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın konuya ilişkin ifadeleri hakkında doğrudan yorum yapmaktan kaçınan Miçotakis, NATO içinde müttefiklerin hassasiyetlerinin gözetilmesi gerektiğini söyledi.

Miçotakis F-35 sorusuna doğrudan yanıt vermedi

Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, basın mensuplarının F-35 konusundaki sorularını yanıtladı. Miçotakis, bu başlıkta doğrudan bir değerlendirme yapmaktan kaçınarak, ABD Başkanı Donald Trump ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından yapılan açıklamalar hakkında yorum yapmayacağını belirtti.

Miçotakis, ittifak ilişkilerinde temel prensiplerin önemine dikkat çekerek, NATO içinde komşuluk ilişkilerinin ve müttefiklerin hassasiyetlerinin dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

“Bir ittifak temel prensiplere dayanmalı”

Yunanistan Başbakanı Miçotakis, açıklamasında ittifak hukukuna ve komşuluk anlayışına vurgu yaptı. Türkiye ile olası gerilim başlıklarına da değinen Miçotakis, sorunların büyük bölümünün iyi komşuluk anlayışıyla çözülebileceğini söyledi.

Miçotakis, konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Bu konuda bir yorum yapmayacağım. Başkan Trump ve Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından söylenen şeyler hakkında yorum yapmayacağım. Ancak söyleyebileceğim tek şey şu; bir ittifak temel prensiplere dayanıyor olmalı ve bu prensipler de komşuluk üzerine kurulu olmalı. Türkiye ile bir savaş tehlikesiyle karşı karşıya kalırsak yasal haklarımızı kullanmalı mıyız? Herkesin bütün NATO müttefiklerinin hassasiyetlerinin göz önünde bulundurulması gerek. Sorunların çok büyük bir kısmının yalnızca iyi komşuluk anlayışıyla çözülebileceğine inanıyoruz.”

“Ankara’yı ziyaret etmek her zaman bir zevk”

Türkiye ile ilişkilere de değinen Miçotakis, Ankara’ya yönelik dikkat çeken bir ifade kullandı. Yunanistan Başbakanı, “Ankara’yı ziyaret etmek her zaman bir zevk” diyerek diplomatik temaslara açık bir mesaj verdi.

Miçotakis’in açıklamaları, Ankara’da NATO gündemi ve Türkiye’nin F-35 sürecine ilişkin değerlendirmelerin öne çıktığı bir dönemde geldi. Yunanistan Başbakanı’nın doğrudan yorumdan kaçınması ancak “iyi komşuluk” ve “müttefik hassasiyetleri” vurgusu yapması dikkat çekti.

Ankara’da tarihi NATO günü: Zirvenin ilk gününe Erdoğan-Trump görüşmesi, F-35, CAATSA ve savunma sanayii damga vurdu

ANKARA – Türkiye, NATO tarihinin en kritik buluşmalarından birine ev sahipliği yapıyor. 36’ncı NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nin ilk gününde Ankara’da yoğun diplomasi trafiği yaşandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde düzenlenen zirve kapsamında başkent, devlet ve hükümet başkanlarını, dışişleri ve savunma bakanlarını, NATO ve Avrupa Birliği’nin üst düzey temsilcilerini, askeri heyetleri, diplomatları ve savunma sanayii dünyasının önde gelen isimlerini ağırladı.

7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenen zirvenin ana programı Cumhurbaşkanlığı Külliyesi ve ATO Congresium merkezli yürütüldü. NATO’nun resmi programında ilk günün en önemli başlıkları arasında Savunma Sanayii Forumu, Ukrayna gündemli temaslar, NATO-AB görüşmeleri, dışişleri ve savunma bakanlarının programları ile liderler onuruna verilen resepsiyon ve akşam yemeği yer aldı.

Ankara’daki ilk gün, sadece NATO içi savunma ve güvenlik başlıklarıyla değil, Türkiye-ABD ilişkileri açısından da tarihi mesajlara sahne oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump’ın görüşmesi, zirvenin en çok izlenen diplomatik teması oldu. Görüşmede F-35 savaş uçakları ve CAATSA yaptırımları öne çıktı. Erdoğan, F-35 konusunda zirveden “hayırlı bir karar” çıkacağına inandığını belirtirken, Trump CAATSA yaptırımlarına ilişkin “kaldırabileceğimizi söyleyebilirim” mesajını verdi. Bu açıklamalar, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir sayfanın açılıp açılmayacağı sorusunu zirvenin merkezine taşıdı.

Ankara dünya diplomasisinin merkezi oldu

Zirvenin ilk günü başkentte çok yönlü bir diplomasi trafiği yaşandı. NATO üyesi ülkelerin devlet ve hükümet başkanları ile ittifakın üst düzey temsilcileri Ankara’ya gelirken, Ukrayna ve Güney Kore gibi ortak ülkelerin liderleri de zirve programında yer aldı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirve kapsamında dünya liderlerini ağırlarken, gün boyunca ikili görüşmeler, heyetler arası temaslar, savunma sanayii oturumları, güvenlik panelleri ve resepsiyonlar düzenlendi.

Ankara’daki zirve, Türkiye’nin 2004 İstanbul Zirvesi’nden sonra NATO içinde üstlendiği en önemli ev sahipliklerinden biri olarak kayıtlara geçti. Ancak bu kez gündem çok daha genişti. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Avrupa güvenliğini yeniden şekillendirdiği, Orta Doğu’da İran-İsrail geriliminin küresel dengeleri etkilediği, ABD’nin NATO müttefiklerinden daha yüksek savunma harcaması talep ettiği ve Avrupa’nın kendi güvenlik kapasitesini artırma arayışında olduğu bir dönemde Ankara, İttifak’ın gelecek vizyonunun konuşulduğu merkez haline geldi.

İlk günün katılım tablosu: Ankara’da hangi düzeyde kimler vardı?

Zirvenin ilk gününde Ankara’ya devlet başkanları, başbakanlar, bakanlar, NATO yöneticileri, AB temsilcileri ve askeri heyetler geldi. Kamuya açık programlarda NATO üyesi 32 ülkenin liderlerinin Ankara’da bir araya geldiği, zirvenin Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlendiği ve ana temasların Beştepe Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde yapıldığı belirtildi.

Katılım düzeyi Ankara’daki temsil İlk gün öne çıkan çerçeve
NATO üyesi ülkeler 32 ülke İttifakın devlet ve hükümet başkanları Ankara Zirvesi için Türkiye’de bir araya geldi.
Devlet başkanları Çok sayıda ABD, Fransa, Finlandiya, Ukrayna, Güney Kore, Hırvatistan ve Çekya gibi ülkelerden lider düzeyinde katılım öne çıktı.
Başbakanlar / hükümet başkanları Çok sayıda Almanya, İngiltere, Kanada, Estonya, İsveç, Hollanda ve diğer ülkelerden başbakan düzeyinde katılım gerçekleşti.
Bakanlar Geniş katılım Dışişleri ve savunma bakanları zirve programı, forumlar ve ikili temaslarda yer aldı.
NATO yönetimi Üst düzey NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve NATO Genel Sekreter Yardımcısı Radmila Shekerinska ilk gün konuşmalar yaptı.
Avrupa Birliği Üst düzey AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa, NATO ile birlik mesajı verdi.
Askeri heyetler Genelkurmay düzeyi Türk ve ABD askeri heyetleri dahil olmak üzere askeri düzeyde temaslar gerçekleştirildi.
Savunma sanayii temsilcileri Geniş katılım NATO Savunma Sanayii Forumu kapsamında şirketler, kurumlar ve müttefik ülkeler yeni projeleri görüştü.

İlk gün adı öne çıkan liderler ve temsil düzeyleri

Ankara’ya kimler geldi? Zirvede 32 NATO ülkesi, davetli liderler, AB ve bakanlar düzeyinde yoğun katılım

36’ncı NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nin ilk gününde Ankara, dünya diplomasisinin merkezi haline geldi. Türkiye, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde NATO üyesi 32 ülkenin devlet ve hükümet başkanlarını ağırlarken; Ukrayna, Güney Kore, Japonya, Avustralya, Yeni Zelanda ve Körfez ülkeleri gibi NATO dışı ortaklardan da üst düzey katılım gerçekleşti. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, zirve kapsamında NATO üyesi 32 ülkenin liderlerinin yanı sıra çok sayıda davetli lider, 100’e yakın bakan, üst düzey diplomat, uluslararası kuruluş temsilcileri ve binlerce yabancı misafirin Ankara’da ağırlandığını duyurmuştu.

NATO’nun resmi programında da zirvenin 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara’da yapıldığı, 7 Temmuz’daki programda savunma sanayii forumu, dışişleri ve savunma bakanları düzeyindeki temaslar, NATO-AB görüşmeleri, devlet ve hükümet başkanları ile eşleri onuruna verilen resepsiyon ve akşam yemeğinin yer aldığı görüldü.

Genel katılım bilançosu

Katılım düzeyi Sayı / Kapsam Açıklama
NATO üyesi ülke sayısı 32 ülke İttifakın tüm üyeleri Ankara Zirvesi’nde lider düzeyinde temsil edildi.
NATO üyesi devlet ve hükümet başkanları 32 lider düzeyi temsil Ülkeler yönetim sistemlerine göre cumhurbaşkanı, başbakan veya şansölye düzeyinde yer aldı.
NATO dışı davetli liderler Ukrayna ve Güney Kore başta olmak üzere Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung zirve programında öne çıktı.
AB temsilcileri 2 üst düzey isim AB Konseyi Başkanı Antonio Costa ve AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen Ankara’daki NATO-AB temaslarında yer aldı.
Bakan düzeyi katılım 100’e yakın bakan Dışişleri, savunma ve ilgili bakanlar zirve programı, forumlar ve çalışma yemeklerinde temsil edildi.
Diplomat ve uluslararası kuruluş temsilcileri Çok sayıda NATO, AB, ortak ülkeler ve delegasyonlar Ankara’daki temaslara katıldı.
Yabancı misafir ve heyetler Binlerce kişi Zirve nedeniyle başkentte geniş kapsamlı diplomatik, askeri, medya ve güvenlik trafiği oluştu.

NATO üyesi 32 ülkenin lider düzeyi katılım tablosu

No Ülke / Kurum Ankara’daki lider düzeyi temsil Görevi / Düzeyi Not
1 Türkiye Recep Tayyip Erdoğan Cumhurbaşkanı / Ev sahibi lider Zirveye ev sahipliği yaptı; liderleri Külliye’de ağırladı.
2 ABD Donald Trump Başkan Erdoğan ile görüştü; F-35 ve CAATSA başlığı zirvenin merkezine oturdu.
3 Almanya Friedrich Merz Başbakan / Şansölye Ankara’ya gelen liderler arasında yer aldı.
4 Fransa Emmanuel Macron Cumhurbaşkanı Zirveye katılmak üzere Ankara’ya geldi.
5 İngiltere Keir Starmer Başbakan İngiltere heyetiyle Ankara’ya ulaştı.
6 Kanada Mark Carney Başbakan Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kabul edildi.
7 Finlandiya Alexander Stubb Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüştü; zirveyi “en önemli NATO zirvelerinden biri” olarak değerlendirdi.
8 İsveç Ulf Kristersson Başbakan NATO’nun GlobalEye kararı ve Ukrayna’ya destek mesajlarıyla öne çıktı.
9 Estonya Kristen Michal Başbakan Türkiye ile savunma sanayii iş birliğine dikkat çekti.
10 Hollanda Rob Jetten Başbakan Finlandiya Cumhurbaşkanı Stubb ile yapay zeka yönetişimi çağrısında bulundu.
11 Çekya Petr Pavel / Andrej Babis Cumhurbaşkanı / Başbakan Hem Cumhurbaşkanı Pavel hem Başbakan Babis zirveye katıldı.
12 Hırvatistan Zoran Milanovic Cumhurbaşkanı Ticaret Bakanı Ömer Bolat tarafından Ankara’da karşılandı.
13 İtalya Giorgia Meloni Başbakan NATO üyesi liderler düzeyindeki katılım listesinde yer aldı.
14 İspanya Pedro Sanchez Başbakan NATO lider düzeyi katılımı kapsamında Ankara’da temsil edildi.
15 Portekiz Luis Montenegro Başbakan NATO üyesi ülke liderleri arasında yer aldı.
16 Yunanistan Kyriakos Mitsotakis Başbakan NATO üyesi liderler düzeyindeki katılımda yer aldı.
17 Polonya Karol Nawrocki Cumhurbaşkanı NATO’nun doğu kanadı güvenliği açısından öne çıkan ülkelerden biri olarak temsil edildi.
18 Romanya Nicusor Dan Cumhurbaşkanı Karadeniz güvenliği başlığı nedeniyle zirvenin önemli ülkelerinden biri oldu.
19 Letonya Edgars Rinkevics Cumhurbaşkanı Baltık güvenliği gündemiyle temsil edildi.
20 Litvanya Gitanas Nauseda Cumhurbaşkanı Baltık hattındaki güvenlik başlıklarında yer aldı.
21 Norveç Jonas Gahr Store Başbakan Kuzey Avrupa güvenliği ve savunma harcamaları gündeminde yer aldı.
22 Danimarka Mette Frederiksen Başbakan Kuzey Avrupa ve Baltık güvenliği başlıkları kapsamında temsil edildi.
23 Belçika Bart De Wever Başbakan Belçika ayrıca savunma bakanı düzeyinde de temas yürüttü.
24 Lüksemburg Luc Frieden Başbakan NATO lider düzeyi katılımı kapsamında temsil edildi.
25 İzlanda Kristrun Frostadottir Başbakan İzlanda ayrıca dışişleri bakanı düzeyinde savunma sanayii forumunda öne çıktı.
26 Macaristan Peter Magyar Başbakan NATO lider düzeyi katılımı kapsamında listede yer aldı.
27 Slovakya Peter Pellegrini Cumhurbaşkanı Orta Avrupa güvenlik gündeminde temsil edildi.
28 Slovenya Janez Jansa Başbakan NATO lider düzeyi katılımı kapsamında yer aldı.
29 Bulgaristan Rumen Radev Cumhurbaşkanı Balkanlar ve Karadeniz güvenliği gündeminin parçası olarak temsil edildi.
30 Arnavutluk Edi Rama Başbakan Balkanlar’ın Avrupa-Atlantik entegrasyonu başlığıyla öne çıkan ülkelerden biri oldu.
31 Karadağ Jakov Milatovic Cumhurbaşkanı Karadağ ayrıca dışişleri bakanı düzeyinde de zirveye ilişkin açıklama yaptı.
32 Kuzey Makedonya Gordana Siljanovska-Davkova Cumhurbaşkanı Balkanlar ve NATO genişleme/güvenlik gündemi kapsamında temsil edildi.

NATO dışı davetli liderler, AB ve ortak ülkeler

NATO’nun resmi programında Güney Kore Cumhurbaşkanı, Ukrayna Cumhurbaşkanı, AB Konseyi Başkanı ve AB Komisyonu Başkanı’nın davetli olarak yer aldığı; ayrıca bazı ortak ülkelerin dışişleri veya savunma bakanları düzeyinde programa katıldığı görüldü. Program notlarında Bahreyn, Kuveyt, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri dışişleri bakanlarının; Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda ve Güney Kore’den savunma bakanlarının davet edildiği bilgisi yer aldı.

Ülke / Kurum Katılımcı Düzeyi / Görevi Zirvedeki konumu
NATO Mark Rutte NATO Genel Sekreteri Zirvenin ana programını yöneten isimlerden biri oldu; Savunma Sanayii Forumu’nda konuştu.
NATO Radmila Shekerinska NATO Genel Sekreter Yardımcısı Savunma sanayii, uzay ve gözetleme projelerine ilişkin açıklamalarda bulundu.
Ukrayna Volodimir Zelenskiy Devlet Başkanı Ukrayna’nın NATO’nun kolektif savunmasının parçası olması gerektiğini söyledi.
Güney Kore Lee Jae Myung Devlet Başkanı Zirveye katılmak üzere Ankara’ya geldi; NATO programında davetli liderler arasında yer aldı.
Avrupa Birliği Antonio Costa AB Konseyi Başkanı NATO-AB birlik mesajında yer aldı.
Avrupa Birliği Ursula von der Leyen AB Komisyonu Başkanı NATO Genel Sekreteri Rutte ile birlikte AB-NATO dayanışması mesajı verdi.
Avustralya Pat Conroy Bakan düzeyi NATO ortakları kapsamında savunma/sanayi başlıklarında davetli temsilci olarak yer aldı.
Japonya Koizumi Şinciro Savunma Bakanı Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ile ATO Congresium’da görüştü.
Japonya Toshimitsu Motegi Dışişleri Bakanı Ortak ülke dışişleri teması kapsamında listede yer aldı.
Yeni Zelanda Chris Penk Savunma Bakanı NATO’nun Hint-Pasifik ortakları kapsamında davetli temsilciler arasında yer aldı.
Bahreyn Abdullatif bin Rashid Al Zayani Dışişleri Bakanı Körfez ülkeleriyle dışişleri bakanları düzeyindeki temaslara davet edildi.
Kuveyt Şeyh Jarrah Jaber Al-Ahmad Al-Sabah Dışişleri Bakanı Körfez ülkeleriyle yürütülen temaslar kapsamında yer aldı.
Katar Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani Dışişleri Bakanı NATO programındaki davetli dışişleri bakanları arasında yer aldı.
Birleşik Arap Emirlikleri Abdullah bin Zayed Al Nahyan Dışişleri Bakanı Körfez ülkeleriyle yapılan temaslarda davetli bakan düzeyinde temsil edildi.

Zirvenin ilk gününde yalnızca liderler değil, bakanlar, genelkurmay başkanları, ulusal güvenlik danışmanları, istihbarat ve savunma sanayii temsilcileri de Ankara’da temas yürüttü. Canlı gelişmeler akışında Erdoğan-Trump görüşmesi, F-35 ve CAATSA başlıkları, Rutte’nin savunma sanayii mesajları, Zelenskiy’nin Ukrayna vurgusu, AB-NATO birlik açıklaması, Külliye’de liderler yemeği ve bakanlar düzeyindeki temaslar öne çıktı.

İsim Ülke / Kurum Düzeyi / Görevi İlk gün öne çıkan gelişme
Hakan Fidan Türkiye Dışişleri Bakanı Türkiye’nin NATO üyelerini ağırlamaya hazır olduğunu, Ankara Zirvesi’nin İttifak’ın geleceğinde yol gösterici olacağını söyledi.
Yaşar Güler Türkiye Milli Savunma Bakanı Avrupa savunmasının NATO ile rekabet etmemesi, NATO’yu güçlendirmesi gerektiğini vurguladı.
Cevdet Yılmaz Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Türkiye’nin savunma ihracatında dünyada 11’inci sırada olduğunu açıkladı.
İbrahim Kalın Türkiye MİT Başkanı NATO’da güçlü ortaklık ve eşit ilişkinin kritik önemde olduğunu bildirdi.
Selçuk Bayraktaroğlu Türkiye Genelkurmay Başkanı ABD Genelkurmay Başkanı Dan Caine ile görüştü.
Dan Caine ABD Genelkurmay Başkanı Anıtkabir’i ziyaret etti, ardından Türk mevkidaşıyla bir araya geldi.
Yvette Cooper İngiltere Dışişleri Bakanı İngiltere Başbakanı Keir Starmer ile Ankara’ya geldi.
Radu-Dinel Miruta Romanya Savunma Bakanı Türkiye ile mükemmel ilişkilere sahip olduklarını söyledi.
Theo Francken Belçika Savunma Bakanı Türkiye ile savunma ortaklığının daha da güçleneceğini ifade etti.
Raivis Melnis Letonya Savunma Bakanı Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ile görüştü.
David McGuinty Kanada Savunma Bakanı Türkiye ile savunma iş birliğine ilişkin niyet beyanı imzaladı.
Koizumi Şinciro Japonya Savunma Bakanı Yaşar Güler ile görüştü.
Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir İzlanda Dışişleri Bakanı Türkiye’nin savunma sektöründeki performansının örnek teşkil ettiğini söyledi.
Ervin İbrahimovic Karadağ Dışişleri Bakanı Zirvenin çok doğru zamanda ve doğru ülkede yapıldığını belirtti.
Baiba Braze Letonya Dışişleri Bakanı Baltık güvenliği panelinde yer aldı.
Tom Berendsen Hollanda Dışişleri Bakanı Ukrayna ve Avrupa güvenliği paneline katıldı.
Maria Malmer Stenergard İsveç Dışişleri Bakanı Ukrayna ve Avrupa güvenliği oturumunda yer aldı.
Andrii Sybiha Ukrayna Dışişleri Bakanı Ukrayna’nın Avrupa güvenlik mimarisine entegrasyonu başlığında programa katıldı.
Akif Çağatay Kılıç Türkiye Cumhurbaşkanı Güvenlik ve Dış Politika Başdanışmanı İsveç Ulusal Güvenlik Danışmanı Niclas Kvarnström ile görüştü.
Niclas Kvarnström İsveç Ulusal Güvenlik Danışmanı Türkiye-İsveç ilişkileri, NATO dayanışması, Rusya-Ukrayna ve İran-İsrail gelişmeleri ele alındı.
Charles Woodburn BAE Systems CEO Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler tarafından kabul edildi.
Micael Johansson Saab CEO İsveç Başbakanı Kristersson’un GlobalEye açıklamalarında yer aldı.

Zirvenin ilk gününde ortaya çıkan tablo, Ankara’nın yalnızca NATO üyesi 32 ülkenin liderlerini değil, aynı zamanda Ukrayna ve Güney Kore gibi davetli liderleri, AB’nin en üst düzey temsilcilerini, Körfez ülkelerinin dışişleri bakanlarını, Hint-Pasifik ortaklarının savunma bakanlarını ve savunma sanayii dünyasının önemli aktörlerini ağırladığını gösterdi.

Bu katılım düzeyi, Ankara Zirvesi’ni klasik bir NATO toplantısının ötesine taşıdı. Zirve; Avrupa-Atlantik güvenliği, Ukrayna’nın savunması, NATO’nun yeni savunma harcaması hedefleri, savunma sanayii üretimi, yapay zeka, uzay ve gözetleme teknolojileri, Türkiye-ABD ilişkileri, F-35 ve CAATSA gibi başlıklarda çok taraflı diplomasinin merkezi haline geldi.

Erdoğan-Trump görüşmesi ilk günün merkezine oturdu

Zirvenin ilk gününe damga vuran en önemli başlık Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump’ın görüşmesi oldu. NATO Ankara Zirvesi öncesi Türkiye’ye resmi ziyaret gerçekleştiren Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından Ankara Havalimanı’nda karşılandı. Ardından iki liderin temasları Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde devam etti.

Görüşmenin ana gündeminde Türkiye-ABD ilişkilerinin uzun süredir bekleyen başlıkları vardı. Bunların başında F-35 savaş uçakları ve CAATSA yaptırımları geldi. Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması ve ABD’nin CAATSA yaptırımları uygulaması, iki ülke ilişkilerinin en kritik sorunlarından biri olarak yıllardır masadaydı. Ankara’daki temasla birlikte bu dosya yeniden en üst düzeyde ele alındı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, F-35 meselesinin Türkiye açısından yeni bir başlık olmadığını belirterek, “F-35 konusu bizim için yeni bir konu değil ve bunu bizler Amerika ile daha önce görüştük ve biz 5 uçağın da sözünü aldık. İnşallah F-35 konusunda bu Liderler Zirvesi’nden hayırlı bir karar çıkacağına inanıyorum. F-35’le ilgili kendilerinden daha önce aldığımız sözü geleceğe yönelik olumlu şekilde test ettiğimizi biliyorum. Sayın Trump her zaman sözünün arkasındadır.” dedi.

ABD Başkanı Trump ise CAATSA yaptırımlarına ilişkin yaptığı açıklamayla dikkat çekti. Trump, yaptırımlar konusunda “kaldırabileceğimizi söyleyebilirim” ifadesini kullandı. Bu mesaj, Ankara-Washington hattında yeni bir müzakere zemininin oluşabileceği şeklinde değerlendirildi. Uluslararası basında da Trump’ın Türkiye’ye F-35 satışına ve Türkiye’nin programa dönüşüne açık olduğu yönündeki değerlendirmeler öne çıktı.

F-35 ve CAATSA neden kritik?

F-35 ve CAATSA dosyası, yalnızca Türkiye-ABD ilişkilerinin değil, NATO içi uyumun da en hassas başlıklarından biri. Türkiye, NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip müttefiklerinden biri olarak İttifak içinde stratejik bir konumda bulunuyor. Ancak S-400 hava savunma sistemi alımı sonrası ABD ile yaşanan gerilim, Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması ve CAATSA yaptırımlarıyla daha derin bir krize dönüşmüştü.

Ankara’daki zirvede Trump’ın yaptırımların kaldırılabileceğine ilişkin açıklaması, bu nedenle yalnızca ikili ilişkilerde değil, NATO’nun kendi içindeki savunma iş birliği açısından da önemli görüldü. Erdoğan’ın F-35 konusunda olumlu beklenti ortaya koyması ise Ankara’nın bu dosyada somut sonuç beklediğini gösterdi.

Bu yönüyle Ankara Zirvesi’nin ilk günü, Türkiye-ABD savunma ilişkilerinde uzun yıllar sonra en güçlü normalleşme mesajlarından birine sahne oldu.

NATO Savunma Sanayii Forumu ile başladı

Zirvenin ilk günü resmi programın en önemli başlıklarından biri Savunma Sanayii Forumu oldu. ATO Congresium’da düzenlenen forum, NATO tarihinin en geniş kapsamlı sanayi etkinliklerinden biri olarak öne çıktı. NATO’nun resmi programında da ilk günün başlangıcında yüksek düzeyli savunma sanayii duyurularına ve Genel Sekreter Mark Rutte’nin konuşmasına yer verildi.

Forumda NATO’nun savunma üretim kapasitesi, mühimmat tedariki, hava gücü, uzay ve gözetleme kabiliyetleri, savunma harcamalarının artırılması, sanayi altyapısının güçlendirilmesi ve müttefik ülkeler arasında ortak üretim imkanları ele alındı.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, forumda yaptığı değerlendirmede Ankara Zirvesi’nin dönüştürücü niteliğine dikkat çekti. Rutte, “Bugün ve yarın yaşanacaklar gerçekten temel bir dönüşümü ifade ediyor.” mesajını verdi. Rutte ayrıca Türkiye’nin savunma sanayii modeline özel vurgu yaptı. Türkiye’de savunma sanayisinin organize edilme biçiminin birçok müttefik tarafından incelendiğini belirten Rutte, yaklaşık 3 bin savunma sanayii şirketinin küçük, orta ve büyük ölçekli firmalar olarak birbirleriyle yakın iş birliği içinde çalıştığını ifade etti.

Türk savunma sanayii zirvede öne çıktı

Ankara Zirvesi’nin ilk gününde Türkiye’nin savunma sanayii kapasitesi, birçok konuşmanın merkezinde yer aldı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Türkiye’nin dünyada savunma ihracatçısı ülkeler arasında 11’inci sırada bulunduğunu belirtti. Yılmaz, savunma ve havacılık ihracatının son bir yıllık dönemde 11 milyar doları aştığını, ihracatın yarıdan fazlasının NATO müttefikleri ve AB ülkelerine yapıldığını söyledi.

Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler de Avrupa’nın savunmaya daha güçlü katkı sağlamasını memnuniyetle karşıladıklarını ancak bu katkının NATO ile rekabet etmemesi, NATO’yu güçlendirmesi gerektiğini vurguladı. Güler, Avrupa güvenlik girişimlerinin ilgili kabiliyetlere sahip AB üyesi olmayan NATO müttefiklerine açık olması gerektiğini belirterek, Türkiye’nin dışlanmasının Avrupa’yı daha güvenli hale getirmeyeceğini ifade etti.

Güler’in sözleri, Ankara’nın Avrupa güvenlik mimarisinde Türkiye’nin dışarıda bırakılmasına karşı net tutumunu bir kez daha ortaya koydu. Türkiye, askeri kapasitesi, savunma sanayii, operasyonel tecrübesi ve jeostratejik konumuyla NATO’nun güney, doğu ve Karadeniz güvenliğinde kilit ülke olarak öne çıktı.

Savunma harcamalarında yüzde 5 vurgusu

İlk günün önemli gündemlerinden biri de NATO’nun savunma yatırım taahhütleri oldu. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, NATO’nun yüzde 5 savunma yatırım taahhüdünü önemli gördüklerini belirterek, bu taahhüdün İttifak’ın caydırıcılığını güçlendirme, savunma üretimini ölçeklendirme ve ihtiyaç duyulan kabiliyetleri zamanında sahaya yansıtma iradesinin somut göstergesi olduğunu söyledi.

ABD Başkanı Trump’ın NATO müttefiklerinden daha yüksek savunma harcaması talep ettiği bir dönemde Ankara Zirvesi, külfet paylaşımı tartışmasının da merkezinde yer aldı. Uluslararası basında da zirvenin, Trump’ın savunma harcamaları konusundaki baskısı altında gerçekleştiği, müttefiklerin savunma yatırımlarını artırma taahhütlerinin öne çıktığı değerlendirmeleri yapıldı.

Bu çerçevede Ankara Zirvesi, NATO’nun sadece siyasi dayanışmasını değil, askeri kapasitesini ve üretim gücünü de yeniden tanımladığı bir platforma dönüştü.

Ukrayna dosyası: Zelenskiy Ankara’da güçlü mesaj verdi

Zirvenin ilk gününde Ukrayna gündemi de en önemli başlıklar arasındaydı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, zirve kapsamında Ankara’ya geldi. Havalimanında Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy ve yetkililer tarafından karşılanan Zelenskiy, gün içinde NATO Savunma Sanayii Forumu’nda konuştu.

Zelenskiy, Ukrayna’nın NATO’nun kolektif savunmasının bir parçası olması gerektiğini belirterek, bunun tüm tarafları daha güçlü yapacağını söyledi. Ukrayna’nın modern savaş alanında elde ettiği tecrübeye dikkat çeken Zelenskiy, Ukrayna savunma şirketlerinin ve kabiliyetlerinin Avrupa’daki en güçlü kabiliyetlerden biri olduğunu vurguladı.

Zelenskiy ayrıca Patriot hava savunma sistemlerinde kullanılan PAC-2 ve PAC-3 füzelerinin en kısa sürede temin edilmesinin öncelikleri arasında bulunduğunu açıkladı. Bu konuyu ABD Başkanı Trump ile yapacağı görüşmede ele alacağını söyledi.

Ankara’daki Ukrayna oturumlarında, Ukrayna’nın yalnızca yardım alan bir ülke değil, Avrupa güvenliğine katkı sunan bir güvenlik sağlayıcısı olarak konumlanması gerektiği mesajı öne çıktı.

NATO-AB hattından birlik mesajı

Zirvenin ilk gününde NATO ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkiler de gündemin önemli başlıklarından biriydi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa, Ankara’da birlik mesajı verdi.

Bu mesaj, Avrupa güvenliğinin sadece AB içinde değil, NATO çerçevesinde ve daha geniş bir stratejik anlayışla ele alınması gerektiği tartışmalarının yoğunlaştığı bir döneme denk geldi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Avrupa güvenliğinin sadece Avrupa Birliği’ne indirgenemeyeceğini, daha bütüncül bir yaklaşım gerektiğini belirterek Türkiye’nin merkezi rolüne dikkat çekti.

Fidan, Ankara Zirvesi’nin İttifak’ın yapılarını karşı karşıya olduğu dünyaya uyumlu hale getirmesinde yol gösterici olacağını söyledi. Türkiye’nin hedefinin daha tutarlı, daha yetenekli ve daha dayanıklı bir İttifak olduğunu ifade etti.

İlk günün bakan ve askeri temasları

Zirvenin ilk gününde yalnızca liderler değil, bakanlar ve askeri heyetler de yoğun temas yürüttü.

İsim Ülke / Kurum Düzeyi İlk günkü gündem
Hakan Fidan Türkiye Dışişleri Bakanı Türkiye’nin NATO’nun geleceğini şekillendirecek bu önemli anda müttefikleri ağırlamaya hazır olduğunu söyledi.
Yaşar Güler Türkiye Milli Savunma Bakanı Avrupa savunmasının NATO’yu güçlendirmesi gerektiğini vurguladı; çok sayıda mevkidaşıyla görüştü.
Cevdet Yılmaz Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Türkiye’nin savunma ihracatında dünyada 11’inci sırada olduğunu açıkladı.
İbrahim Kalın Türkiye MİT Başkanı NATO’da güçlü ortaklık ve eşit ilişkinin kritik önem taşıdığını söyledi.
Selçuk Bayraktaroğlu Türkiye Genelkurmay Başkanı ABD Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine ile görüştü.
Dan Caine ABD Genelkurmay Başkanı Anıtkabir’i ziyaret etti; Türk mevkidaşıyla bir araya geldi.
Radu-Dinel Miruta Romanya Savunma Bakanı Türkiye ile mükemmel ilişkilere sahip olduklarını söyledi.
Theo Francken Belçika Savunma Bakanı Türkiye ile savunma ortaklığının daha da güçleneceğini belirtti.
Raivis Melnis Letonya Savunma Bakanı Yaşar Güler ile görüştü.
David McGuinty Kanada Savunma Bakanı Yaşar Güler ile görüştü, savunma iş birliği niyet beyanı imzalandı.
Koizumi Şinciro Japonya Savunma Bakanı ATO Congresium’da Yaşar Güler ile bir araya geldi.
Ervin İbrahimovic Karadağ Dışişleri Bakanı Zirvenin doğru zamanda, doğru ülkede yapıldığını söyledi.
Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir İzlanda Dışişleri Bakanı Türkiye’nin savunma sektöründeki performansının örnek olduğunu belirtti.

Milli Savunma Bakanı Güler’in Letonya ve Kanada savunma bakanlarıyla görüşmesi, Türkiye-Kanada hattında savunma iş birliğine ilişkin niyet beyanı imzalanması, BAE Systems CEO’su Charles Woodburn ile yapılan görüşme ve Japonya Savunma Bakanı Koizumi Şinciro ile temaslar, Ankara’daki zirvenin savunma sanayii boyutunu güçlendirdi.

Kanada ile STA ve savunma iş birliği başlığı

İlk günün diplomatik trafiğinde Kanada özel bir başlık olarak öne çıktı. Kanada Başbakanı Mark Carney Ankara’ya geldi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kabul edildi. Türkiye ile Kanada arasındaki ekonomik ve savunma iş birliği, zirve marjındaki temaslarla yeni bir ivme kazandı.

Aynı gün Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler’in Kanadalı mevkidaşı David McGuinty ile görüşmesi ve savunma iş birliğine ilişkin niyet beyanı imzalanması, Ankara-Ottawa hattında savunma ve teknoloji alanında yeni imkanların konuşulduğunu gösterdi.

Türkiye ile Kanada arasında Serbest Ticaret Anlaşması müzakerelerinin başlatılması yönündeki irade de bu diplomatik atmosferin ekonomi boyutunu oluşturdu. Böylece Ankara Zirvesi, sadece askeri ve siyasi güvenlik gündemiyle değil, ekonomik ortaklıkların genişletilmesi açısından da sonuç üreten bir platforma dönüştü.

Baltıklar, Balkanlar ve Güney Kanat masadaydı

Zirvenin ilk gününde düzenlenen panellerde NATO’nun farklı coğrafyalardaki güvenlik başlıkları da ele alındı. Baltık güvenliği, Balkanlar’ın Avrupa-Atlantik entegrasyonu, NATO’nun Güney Kanadı, Akdeniz’de güvenlik ve iş birliği, Doğu Akdeniz enerji güvenliği, Kuzey Afrika ve Sahel’deki istikrarsızlıklar gün boyunca tartışılan konular arasında yer aldı.

Estonya Başbakanı Kristen Michal, Türkiye ile savunma sanayii alanındaki iş birliklerine dikkat çekerek, ülkesinin Türk zırhlı araçlarından memnun olduğunu söyledi. Michal, Estonya’nın İskandinav ve Baltık coğrafyasında Türkiye için en iyi ortaklardan biri olduğunu ifade etti.

Karadağ Dışişleri Bakanı Ervin İbrahimovic ise zirvenin “çok doğru bir zamanda, çok doğru bir ülkede” yapıldığını belirtti. Bu açıklamalar, Türkiye’nin yalnızca NATO’nun güney kanadında değil, Balkanlar’dan Baltıklar’a uzanan geniş güvenlik hattında da önemli bir aktör olarak görüldüğünü ortaya koydu.

Yapay zeka, uzay ve yeni savaş teknolojileri gündeme geldi

Ankara’daki NATO gündemi yalnızca klasik askeri başlıklardan ibaret değildi. İlk gün düzenlenen oturumlarda yapay zeka yönetişimi, kişisel verilerin korunması, uzay ve gözetleme teknolojileri, havadan erken uyarı sistemleri, uydu ağları ve savunma sanayiinde toplumun bütününü kapsayan üretim yaklaşımı da ele alındı.

Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ve Hollanda Başbakanı Rob Jetten, yapay zekanın regüle edilmesi ve kişisel verilerin muhafazası için küresel veya AB bünyesinde merkezler kurulması çağrısı yaptı.

NATO Genel Sekreter Yardımcısı Radmila Shekerinska ise NATO’nun “Uzay ve Gözetleme” alanındaki projelerine dikkat çekti. Uzay tabanlı kabiliyetler olmadan orduların bugün etkin biçimde faaliyet gösteremeyeceğini belirten Shekerinska, müttefiklerin ek savunma harcamalarını kritik alanlarda yetkinlik sağlamak için kullanmaya başladığını söyledi.

İsveç Başbakanı Ulf Kristersson da NATO’nun İsveçli Saab şirketi tarafından geliştirilen GlobalEye havadan erken ihbar ve kontrol sistemini seçmesinin hem İsveç hem de İttifak açısından önemli bir gelişme olduğunu ifade etti.

Ankara’da zirve güvenliği: HİK uçakları 60 saat görevde

Zirvenin ilk gününde güvenlik tedbirleri de geniş kapsamlı olarak uygulandı. Ankara Valiliği, zirve kapsamında güvenliğin sağlanması, kamu düzeninin korunması ve vatandaşların huzurunun sürdürülmesi amacıyla trafik ve güvenlik tedbirleri alındığını duyurmuştu.

Türk Hava Kuvvetleri envanterindeki Havadan İhbar Kontrol uçakları da NATO Zirvesi’nin güvenliği için kritik görev üstlendi. Konya’daki 3’üncü Ana Jet Üs Komutanlığı’nda konuşlu HİK uçaklarının zirve kapsamında 60 saat kesintisiz uçuş yapacağı bildirildi. Bu uçaklar, 360 derece tarama yapabilen radar sistemleriyle hava ve deniz sahasında çok sayıda hedefi tespit edebiliyor.

Bu yönüyle zirve güvenliği yalnızca Ankara merkezli kara tedbirleriyle değil, hava sahasının kesintisiz izlenmesiyle de desteklendi.

ABD Genelkurmay Başkanı Anıtkabir’de

Zirvenin ilk gününde dikkat çeken sembolik temaslardan biri de ABD Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine’in Anıtkabir ziyareti oldu. Caine ve beraberindeki heyet, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün mozolesine çelenk bıraktı ve saygı duruşunda bulundu.

Caine, Anıtkabir Özel Defteri’ne yazdığı mesajda Atatürk’e duyduğu saygı ve hayranlığı ifade etti. Daha sonra Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu ile resmi törenle bir araya gelen Caine, basına kapalı görüşme gerçekleştirdi.

Bu temas, Erdoğan-Trump görüşmesiyle birlikte Türkiye-ABD hattında siyasi ve askeri düzeyde yoğun bir gün yaşandığını gösterdi.

Külliye’de liderler onuruna akşam yemeği

Zirvenin ilk günü, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve eşi Emine Erdoğan’ın devlet ve hükümet başkanları ile eşleri onuruna verdiği akşam yemeğiyle tamamlandı. Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki yemekte liderler ve eşleri ağırlandı.

Erdoğan çifti, zirveye katılan devlet ve hükümet başkanları ile eşlerini Cumhurbaşkanlığı Ana Binası merdivenlerinde karşıladı. Davetlilerle ayrı ayrı fotoğraf çektirildi. Liderlerin Külliye’ye gelişinin ardından yemek programına geçildi.

NATO’nun resmi programında da ilk gün akşam saatlerinde devlet ve hükümet başkanları ile eşleri için sosyal resepsiyon ve akşam yemeğinin Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Emine Erdoğan’ın ev sahipliğinde Beştepe Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenleneceği yer aldı.

Bu program, gün boyunca süren siyasi ve askeri gündemin ardından liderler arasında daha geniş diplomatik temaslara zemin hazırladı.

İlk günün kronolojisi

Zaman dilimi Gelişme Önemi
Sabah saatleri Savunma Sanayii Forumu başladı NATO tarihinin en kapsamlı sanayi etkinliklerinden biri Ankara’da yapıldı.
Gün içinde NATO Genel Sekreteri Rutte konuştu Zirvenin dönüştürücü niteliğine ve savunma sanayii kapasitesine dikkat çekti.
Gün içinde Zelenskiy Ankara’ya geldi Ukrayna’nın NATO güvenlik mimarisindeki yeri yeniden gündeme taşındı.
Gün içinde Kanada, Finlandiya, Almanya, İngiltere, Fransa, Güney Kore ve diğer ülkelerden liderler Ankara’ya ulaştı Başkentte yoğun lider trafiği yaşandı.
Gün içinde Erdoğan, Kanada Başbakanı Carney ve Finlandiya Cumhurbaşkanı Stubb ile görüştü Türkiye’nin ikili diplomasi trafiği hızlandı.
Öğleden sonra / akşamüstü Erdoğan, ABD Başkanı Trump’ı karşıladı Türkiye-ABD ilişkilerinin kritik zirvesi başladı.
Külliye temasları Erdoğan-Trump görüşmesinde F-35 ve CAATSA öne çıktı İki ülke ilişkilerinde yeni dönem mesajları verildi.
Akşam NATO-AB birlik mesajı verildi Rutte, von der Leyen ve Costa, İttifak-AB koordinasyonunu vurguladı.
Akşam Liderler onuruna Külliye’de resepsiyon ve yemek verildi İlk gün diplomatik temaslarla tamamlandı.

Zirvenin ilk gününden çıkan ana mesajlar

Ankara Zirvesi’nin ilk gününde birkaç başlık açık biçimde öne çıktı.

Birincisi, Türkiye’nin NATO içindeki stratejik rolü yeniden güçlü şekilde vurgulandı. Türkiye, Karadeniz, Orta Doğu, Balkanlar, Kafkasya ve Akdeniz hattındaki jeopolitik konumuyla İttifak’ın vazgeçilmez ülkelerinden biri olduğunu Ankara’daki ev sahipliğiyle bir kez daha gösterdi.

İkincisi, Türk savunma sanayii NATO gündeminde özel bir yer edindi. NATO Genel Sekreteri Rutte’nin Türkiye modeline yaptığı vurgu, Türkiye’nin artık yalnızca güvenlik tüketen değil, güvenlik üreten ve savunma teknolojisi ihraç eden bir müttefik olarak görüldüğünü ortaya koydu.

Üçüncüsü, Türkiye-ABD ilişkilerinde F-35 ve CAATSA başlığı yeniden en üst düzeyde masaya geldi. Erdoğan’ın F-35 beklentisi ve Trump’ın yaptırımları kaldırma mesajı, Ankara-Washington hattında kritik bir eşiğe işaret etti.

Dördüncüsü, Ukrayna’nın güvenliği NATO’nun temel gündemlerinden biri olmayı sürdürdü. Zelenskiy’nin Ankara’daki açıklamaları, Ukrayna’nın NATO’ya entegrasyon hedefini ve hava savunma ihtiyacını bir kez daha dünya gündemine taşıdı.

Beşincisi, Avrupa güvenlik mimarisi tartışmalarında Türkiye’nin dışlanamayacağı mesajı verildi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler’in açıklamaları, Türkiye’nin AB üyesi olmayan ancak Avrupa güvenliğinde kilit rol oynayan NATO müttefiki kimliğini öne çıkardı.

Tarihi günün ardından: Ankara Zirvesi yeni dönemin işaret fişeği oldu

NATO Ankara Zirvesi’nin ilk günü, klasik bir diplomatik açılışın ötesine geçti. Başkent Ankara, küresel güvenlik düzeninin yeniden konuşulduğu, NATO’nun savunma kapasitesinin masaya yatırıldığı, Ukrayna savaşının geleceğinin tartışıldığı, Avrupa güvenlik mimarisinin sorgulandığı ve Türkiye-ABD ilişkilerinde yıllardır bekleyen dosyaların yeniden hareketlendiği tarihi bir güne sahne oldu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleşen temaslar, Türkiye’nin NATO içindeki merkezi konumunu görünür kıldı. ABD Başkanı Trump’ın Ankara’ya gelişi, Erdoğan ile yaptığı görüşme, F-35 ve CAATSA mesajları ise zirvenin ilk gününü Türkiye açısından ayrı bir diplomatik ağırlığa taşıdı.

Savunma sanayii forumundan çıkan mesajlar, Türk savunma sanayiine yapılan vurgular, müttefiklerin üretim kapasitesi arayışı, NATO’nun yeni projeleri ve yüzde 5 savunma yatırım taahhüdü, Ankara Zirvesi’nin sadece siyasi değil, aynı zamanda askeri ve endüstriyel bir dönüşüm zirvesi olduğunu gösterdi.

İlk günün sonunda Külliye’de liderler onuruna verilen akşam yemeğiyle diplomasi trafiği daha geniş bir zemine taşınırken, zirvenin ikinci gününde liderlerin ana oturumları, ortak kararlar ve sonuç bildirisi merakla beklenmeye başlandı.

Ankara, tarihi zirvenin ilk gününde verdiği mesajla yalnızca ev sahibi ülke değil, NATO’nun yeni dönem güvenlik mimarisinin şekillenmesinde söz sahibi olan merkez ülkelerden biri olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Trump görüşmesi mesajı: “Güçlü ilişkilerimiz sayesinde hayırlı neticelere ulaşacağız”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, NATO Ankara Zirvesi vesilesiyle Türkiye’ye resmî ziyaret gerçekleştiren ABD Başkanı Donald Trump’ı ağırlamaktan memnuniyet duyduğunu belirterek, gündemdeki meselelerin dayanışma ve güçlü ilişkiler sayesinde çözüme kavuşacağına inandığını söyledi. Ankara-Washington hattında görüşmenin en kritik başlıklarından biri ise Türkiye’ye uygulanan CAATSA yaptırımları oldu.

Erdoğan’dan Trump mesajı: “Güçlü ilişkilerimiz sayesinde hayırlı neticeye ulaştıracağız”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, NATO Ankara Zirvesi kapsamında Türkiye’ye resmî ziyaret gerçekleştiren ABD Başkanı Donald Trump ile yapılan temasların ardından sosyal medya hesabından açıklamada bulundu.

Erdoğan mesajında, “NATO Ankara Zirvesi vesilesiyle ülkemize resmî bir ziyaret gerçekleştiren ABD Başkanı, değerli dostum Sayın Donald Trump’ı ağırlamaktan memnuniyet duydum; gündemimizdeki pek çok meseleyi, inanıyorum ki Sayın Başkan’la dayanışmamız ve güçlü ilişkilerimiz sayesinde hayırlı bir neticeye ulaştıracağız.” ifadelerini kullandı.

Erdoğan’ın bu mesajı, Ankara-Washington hattında yeni döneme ilişkin diplomatik bir iyimserlik olarak değerlendirilirken, iki liderin temasında Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceğini doğrudan etkileyen kritik başlıkların ele alındığı belirtildi.

Türkiye-ABD ilişkilerinin kilit başlığı: CAATSA yaptırımları

Görüşmenin en önemli gündem maddelerinden biri, Türkiye’ye S-400 hava savunma sistemi alımı gerekçesiyle uygulanan CAATSA yaptırımları oldu. ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası olarak bilinen CAATSA, Türkiye’nin savunma sanayii alanındaki bazı kurum ve yetkililerine yönelik kısıtlamalar getirmiş, aynı süreçte Türkiye F-35 savaş uçağı programından da çıkarılmıştı.

Ankara, uzun süredir bu yaptırımların kaldırılmasını, Türkiye’nin F-35 sürecindeki haklarının yeniden ele alınmasını ve iki ülke arasındaki savunma sanayii iş birliğinin normalleşmesini talep ediyor.

CAATSA çözülürse birçok dosyada yeni sayfa açılabilir

Türkiye açısından CAATSA yalnızca bir yaptırım başlığı değil; F-35 programı, savunma sanayii tedariki, ortak üretim süreçleri, motor ve teknoloji iş birlikleri ile NATO içindeki stratejik uyum açısından da belirleyici bir dosya olarak görülüyor.

Bu nedenle Ankara-Washington hattında CAATSA’nın kaldırılması ya da esnetilmesi, iki ülke arasındaki birçok sorunun çözümü için anahtar adım olarak değerlendiriliyor. Trump’ın Ankara’daki temaslarda CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasına yönelik olumlu mesajlar verdiği ve F-35 satışlarının yeniden gündeme gelebileceği yönündeki değerlendirmeler de görüşmenin önemini artırdı.

F-35, KAAN motorları ve savunma sanayii gündemde

CAATSA dosyasının çözümü, Türkiye’nin F-35 programındaki durumunun yeniden değerlendirilmesi açısından da kritik önem taşıyor. Türkiye, programdan çıkarılmadan önce hem alıcı hem de üretici ortaklardan biri konumundaydı. Sürecin yeniden açılması, sadece savaş uçağı tedariki açısından değil, savunma sanayii tedarik zinciri ve teknoloji iş birliği bakımından da yeni bir dönem anlamına gelebilir.

Görüşmede ayrıca Türkiye’nin millî muharip uçağı KAAN için motor tedariki, savunma sanayiindeki kısıtlamalar, NATO çerçevesindeki savunma yükümlülükleri ve bölgesel güvenlik konularının da ele alındığı değerlendiriliyor.

Bölgesel dosyalar: Suriye, Gazze, İran ve Ukrayna

Erdoğan-Trump görüşmesinde savunma sanayii ve yaptırım başlıklarının yanı sıra bölgesel krizler de gündemin önemli bölümünü oluşturdu.

Suriye’de güvenlik dengeleri, terörle mücadele, Gazze’de ateşkes ve insani kriz, İran merkezli gerilimler ile Rusya-Ukrayna savaşı gibi başlıkların liderler düzeyinde ele alındığı belirtildi. NATO Ankara Zirvesi’nin de bu başlıklar nedeniyle yalnızca ittifak içi bir toplantı değil, aynı zamanda küresel diplomasi açısından kritik bir platform haline geldiği ifade ediliyor.

Ankara-Washington hattında yeni dönem beklentisi

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın paylaşımındaki “dayanışma” ve “güçlü ilişkiler” vurgusu, Türkiye ile ABD arasında son yıllarda yaşanan gerilimli başlıkların diplomasi yoluyla aşılabileceğine yönelik bir mesaj olarak yorumlandı.

Özellikle CAATSA yaptırımları konusunda atılacak olası bir adımın, F-35 sürecinden savunma sanayii iş birliğine, NATO içi koordinasyondan bölgesel krizlerde ortak hareket kabiliyetine kadar birçok alanda yeni bir sayfa açabileceği değerlendiriliyor.

Haberin öne çıkan başlıkları

Başlık Detay
Görüşme Erdoğan-Trump teması
Yer Ankara
Ana gündem NATO Zirvesi ve Türkiye-ABD ilişkileri
En kritik dosya CAATSA yaptırımları
Bağlantılı başlıklar F-35, S-400, KAAN motorları, savunma sanayii
Bölgesel gündem Suriye, Gazze, İran, Ukrayna
Erdoğan’ın mesajı Dayanışma ve güçlü ilişkilerle sorunların çözümü

Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Başkan Trump Ankara’da Bir Araya Geldi: Masada F-35, CAATSA, KAAN, Gazze ve İran Vardı

Ankara, 36’ncı NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi kapsamında dünya liderlerini ağırlarken, zirve öncesinde en dikkat çeken temaslardan biri Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında gerçekleşti.

Türkiye’ye resmi ziyaret gerçekleştiren ABD Başkanı Trump, Ankara Havalimanı’nda Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından karşılandı. Havalimanındaki karşılamanın ardından iki lider, resmi tören ve görüşmeler için Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ne geçti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD Başkanı Trump’ı Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde törenle karşıladı. Trump’ın makam aracını Cumhurbaşkanlığı Külliyesi önündeki caddede karşılayan süvariler, araca protokol kapısına kadar eşlik etti. Erdoğan, Trump’ı Külliye’nin ana giriş kapısında karşıladı.

İki liderin tören alanındaki yerlerini almasının ardından bando Türkiye ve ABD milli marşlarını çaldı. Trump’ın Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ne gelişi sırasında Türk Hava Kuvvetleri’nin akrobasi timi Türk Yıldızları da selamlama uçuşu gerçekleştirdi.

Törende, tarihteki 16 Türk devletini temsil eden bayraklar ve askerleri, mehteran takımı ile yeniçeri kıyafetli askerler de yer aldı. Karşılama kapsamında 21 pare top atışı yapıldı.

ABD Başkanı Trump, Muhafız Alayı Tören Kıtası’nı Türkçe “Merhaba asker” diyerek selamladı. Törenin ardından Erdoğan ve Trump, merdivenlerde Türk ve ABD bayrakları önünde tokalaşarak basın mensuplarına poz verdi.

Erdoğan-Trump görüşmesi tamamlandı

Resmi törenin ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Trump arasında kritik görüşme gerçekleştirildi. Beştepe’de yapılan görüşmede Türkiye-ABD ilişkileri, savunma sanayii iş birliği, F-35 programı, KAAN savaş uçağı motorları, Suriye, İran, Gazze ve NATO gündemi ele alındı.

Görüşme, NATO Ankara Zirvesi öncesinde hem ikili ilişkiler hem de ittifak içi dengeler açısından yakından takip edildi. Trump’ın Türkiye ziyareti, 17 yıl sonra resmi ziyaret kapsamında Türkiye’ye gelen ilk ABD Başkanı olması bakımından da dikkat çekti.

Erdoğan: Bu ziyaretin ne kadar önemli olduğunu özellikle ifade etmek istiyorum

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 36. NATO Devlet ve Hükûmet Başkanları Zirvesi öncesi Türkiye’ye resmî ziyaret gerçekleştiren Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesinde bir araya geldi.

İki lider baş başa görüşmeleri öncesinde basın mensuplarına açıklamalarda bulundu ve soruları cevapladı.

Konuşmasında, bu ziyaretin önemli olduğunu özellikle ifade etmek istediğini vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “NATO Liderler Zirvesi’nin bugün Ankara’da yapılıyor olması ve tüm liderlerin şu anda ülkemizde bir araya gelmesi, yarın değerli dostum Sayın Trump’la birlikte olması bizlere ayrı bir güç katacaktır. Kendilerine tekrar hoş geldiniz diyorum” diye konuştu.

İRAN-ABD MÜZAKERE SÜRECİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bir gazetecinin, “İran’daki savaşın sona erdirilmesi için çaba sarf ettiniz. Müzakere süreci devam ediyor, ancak nihai anlaşma olmadı. Bundan sonraki süreçte müzakere sürecinin olumlu neticelenmesi için Türkiye nasıl adım atacak?” sorusunu şöyle cevapladı: “Bu süreçte, yine aynı şekilde bizler, İran-Amerika ilişkilerini nasıl bir düzleme kavuştururuz onun gayreti içerisindeyiz. Elimizden geleni yapmak suretiyle dünya barışına bir adım atalım diye gerek şahsım gerek arkadaşlarım hep birlikte çalışıyoruz, çalışacağız”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Gazze’de 80 bine yakın insan hayatını kaybetti. Çok büyük bir yıkım var. Ateşkes sağlandı ama yer yer ihlaller devam ediyor. İhlallerin önlenmesi ve insani yardımların Gazze’ye girmesi ve Gazze’nin yeniden inşası için ortak atılabilecek adımları değerlendirecek misiniz?” sorusu üzerine, şunları söyledi: “Gazze konusunda, tabii değerli dostumla bunları da konuşarak özellikle bu bölgedeki barışı sağlamak için bu Liderler Zirvesi’ni çok çok önemsiyoruz. Bu Liderler Zirvesi’nden aynı şekilde bir kararın çıkmasını da hayra yorumluyoruz. Bunun olabileceğine de ihtimal veriyorum.”

“F-35 KONUSUNDA LİDERLER ZİRVESİ’NDEN HAYIRLI BİR KARAR ÇIKACAĞINA İNANIYORUM”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, F-35, KAAN savaş uçaklarının motorlarının teslimatıyla ilgili bir soruya, şu cevabı verdi: “F-35 konusu bizim için yeni bir konu değil. Bunu Amerika ile daha önce de görüştük. Biz beş uçağın da sözünü aldık. Sayın Trump’ın bu konuda bize ayrıca sözü var. Şimdi Liderler Zirvesi’nde yapacağımız görüşmelerde F-35 ile ilgili kendilerinden bu daha önce aldığımız sözün geleceğe yönelik olumlu şekilde test ettiğimizi biliyorum. Sayın Trump her zaman sözünün arkasındadır. Burada yine F-35 konusunda bu Liderler Zirvesi’nden hayırlı bir karar çıkacağına inanıyorum.”

Küresel sisteme dair eleştirilerinin hatırlatılıp bu konuda ABD ile ortak bir adımın atılmasının söz konusu olup olmadığı sorusuna Cumhurbaşkanı Erdoğan, “NATO’da iki önemli ülke olarak bizler, bu Liderler Zirvesi’nde de dayanışma içerisinde güçlü bir çıkışı sağlayacağız, bunu da başaracağımıza inanıyorum” karşılığını verdi.

Arabuluculuk çalışmaları anımsatılıp Rusya-Ukrayna Savaşı’nın sonlanmasıyla ilgili hangi aşamada olunduğunun sorulması üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Biz Rusya-Ukrayna arasındaki bu gelişmeleri de yine değerli dostumla burada görüşeceğiz. Ona göre de adımları atacağız” ifadelerini kullandı.

“F-35 ve KAAN savaş uçaklarının motorlarının teslimi konusunda görüşmeden bir sonuç bekleyebilir miyiz?” sorusunu Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle cevapladı: “Ben bunu daha önce değerli dostumla görüştüm ve KAAN ile ilgili, onun motorları noktasında bu Liderler Zirvesi’nde değerli dostumla tekrar görüşeceğiz. İnanıyorum ki bize verdiği müjdeyi, burada da tekrar edecektir. Bu müjdeyle de herhâlde Liderler Zirvesi’nde kendisine teşekkür edeceğiz.”

ABD Başkanı Trump, Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Erdoğan liderliğinde askerî açıdan çok güçlü ülke hâline geldiğini ve  Cumhurbaşkanı Erdoğan’a büyük saygı duyduğunu belirterek “Bu gerçekten de iki ülkenin faydasına” diye konuştu.

ABD BAŞKANI TRUMP: “ŞU ANDA TÜRKİYE İLE İLİŞKİLERİMİZİN HİÇ OLMADIĞI KADAR İYİ OLDUĞUNU SÖYLEYEBİLİRİM”

ABD Başkanı Trump, “Şu anda Türkiye ile ilişkilerimizin hiç olmadığı kadar iyi olduğunu söyleyebilirim” ifadesini kullanarak Cumhurbaşkanı Erdoğan hakkında, “Tüm dünyada saygı gören bir lidersiniz” dedi.

ABD Başkanı Trump, F-35’ler hakkındaki soruya cevabında, Türkiye’nin diğerlerine kıyasla çok daha vefalı bir ortak olduğunu vurguladı. ABD Başkanı Trump, “Dolayısıyla bu kesinlikle dikkate alacağımız bir konu. Bu harika bir uçak, en iyisi, şu anda açık ara en iyi uçak ve bu kesinlikle dikkate alacağımız bir seçenek” dedi.

NATO konusunda “hayal kırıklığına uğradığını” belirten ABD Başkanı Trump, “(NATO Zirvesi) Açıkçası, Türkiye’de düzenlenmemiş olsaydı ve dostum olan çok güçlü bir lider, çok güçlü bir kişi burada olmasaydı muhtemelen katılmayabilirdim” diye konuştu. ABD Başkan Trump, “(CAATSA yaptırımları) Yaptırımları kaldırabileceğimizi söyleyebilirim” değerlendirmesinde de bulundu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Trump, baş başa görüşmelerinin ardından heyetler arası görüşmeye başkanlık ettiler.

Masadaki başlıklar: F-35, KAAN, Suriye, İran, Gazze ve NATO

Erdoğan-Trump görüşmesinde Türkiye-ABD ilişkilerinin yeni dönem yol haritası, savunma sanayii iş birliği ve bölgesel krizler ön plana çıktı.

Gündem başlığı Görüşmede öne çıkan konu
Türkiye-ABD ilişkileri İkili ilişkilerin yeni dönem yol haritası
F-35 programı Türkiye’nin programa dönüş süreci ve ABD’nin yaklaşımı
KAAN savaş uçağı Motor tedariki ve savunma sanayii iş birliği
Suriye Bölgesel güvenlik ve terörle mücadele
İran Gerilimin azaltılması ve diplomasi trafiği
Gazze Ateşkes, insani kriz ve bölgesel barış çabaları
NATO İttifak içi savunma ve güvenlik politikaları
Ticaret İki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesi

Törende üst düzey katılım

Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki resmi törende Türkiye’den çok sayıda üst düzey isim de yer aldı.

Törene; Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü Hasan Doğan, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hakkı Susmaz, Cumhurbaşkanı Dış Politika ve Güvenlik Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç, Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Sedat Önal ve Ankara Valisi Yakup Canbolat katıldı.

Ankara dünya diplomasisinin merkezinde

Ankara’nın ev sahipliğinde gerçekleştirilen 36’ncı NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, transatlantik savunma üretimi ve yatırımlarının ön planda olacağı Savunma Sanayii Forumu ile başladı.

Zirve kapsamında NATO’nun savunma kapasitesi, ittifak içi yük paylaşımı, hava gücü, savunma sanayii yatırımları ve bölgesel güvenlik başlıkları masaya yatırılıyor.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, forumda ittifakın hava gücü kapasitesinin artırılmasına yönelik mesajlar verdi. Rutte, NATO’nun alacağı 10’uncu Airbus A330 MRTT uçağı ile hava gücü kapasitesini güçlendireceğini duyurdu.

Kritik görüşme zirvenin ana gündemlerinden biri oldu

ABD Başkanı Donald Trump’ın Ankara’ya gelişi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde yaptığı görüşme, NATO Ankara Zirvesi’nin en dikkat çeken temaslarından biri olarak kayıtlara geçti.

Ankara’da geniş güvenlik önlemleri alınırken, zirve boyunca Başkent dünya diplomasisinin merkezlerinden biri haline geldi. Erdoğan-Trump görüşmesinde verilen mesajlar ise hem Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceği hem de savunma sanayii başlıkları açısından önemli bir dönemeç olarak dikkat çekti.

 

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’dan CAATSA mesajı: “Gereken adımları atıyoruz”

ANKARA – Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Türkiye-ABD ilişkilerinin gündemindeki kritik başlıkları değerlendirdi. CNN Türk’te Hande Fırat’ın sorularını yanıtlayan Fidan, ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası olarak bilinen CAATSA yaptırımları, F-35 süreci, KAAN için motor tedariki, NATO Ankara Zirvesi ve bölgesel dosyalara ilişkin önemli mesajlar verdi.

Dışişleri Bakanı Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Trump’ın, ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası’nın (CAATSA) kaldırılması yönünde güçlü iradesi olduğunu vurgulayarak, bu konuda gereken adımları attıklarını bildirdi.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump’ın, ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası’nın (CAATSA) kaldırılması yönünde güçlü iradesi olduğunu vurgulayarak, bu konuda gereken adımları attıklarını bildirdi.

Dışişleri Bakanı Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Trump’ın, ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası’nın (CAATSA) kaldırılması yönünde güçlü iradesi olduğunu vurgulayarak, bu konuda gereken adımları attıklarını bildirdi.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump’ın, ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası’nın (CAATSA) kaldırılması yönünde güçlü iradesi olduğunu vurgulayarak, bu konuda gereken adımları attıklarını bildirdi.

Bakan Fidan, CNN Türk televizyonunda Hande Fırat’ın sorularını yanıtladı.

Fidan, ABD Başkanı Trump’ın NATO Ankara Zirvesi’ne katılımının teyit edildiğini hatırlatarak, “Bu aslında başlı başına NATO topluluğu için önemli ve olumlu bir haber. Arkasına da bir şey eklediler, ‘Sayın Trump buna katılıyor çünkü davet eden Sayın Erdoğan. Eğer Sayın Erdoğan davet eden olmasaydı, buna katılmayacaktı.’ Bu artık gerçekten çok büyük bir stratejik denklem oldu.” ifadesini kullandı.

Mevcut meydan okumalar, çatışmalar, sıkıntılar, İttifaktaki kaymalar ve yeniden ayarlamaları göz önünde bulundurulduğunda bu denklemin hayati rol oynadığını vurgulayan Fidan, “Burada tabii Cumhurbaşkanımızın yıllar içerisinde ortaya koyduğu küresel liderlik vizyonu, geliştirdiği ilişkiler ağı ve oluşturduğu güven, insanların nazarındaki prestij ve Türkiye’nin geldiği nokta tabii fevkalade önemli.” değerlendirmesinde bulundu.

Fidan, ABD ile ilişkilerde yıllar içerisinde inişli çıkışlı konular gözlemlendiğine işaret ederek, ticaret, ekonomi, insandan insana ilişki, eğitim ve teknoloji alanlarının çok iyi ilerlediğini söyledi.

Bakan Fidan, “Özellikle jeopolitik konular… (Eski ABD Başkanı Barrack) Obama döneminde başlayan Suriye’deki Amerikan politika değişikliği, Beşşar Esed’e ve rejime karşı olan mücadelenin birden DEAŞ’a karşı mücadeleye dönmesi, YPG’nin desteklenmesi sürecinde Türkiye’nin milli güvenliğine tehdit oluşturan bir politika konusu vardı. Trump’ın ikinci döneminde, bu politika terk edildi resmi olarak.” ifadesini kullanarak, bunun iki ülke arasındaki en büyük sorun alanını ortadan kaldırdığının altını çizdi.

Ukrayna’daki savaşın bitmesi, Suriye’deki ve Irak’ın istikrara kavuşması konularında Trump’ın politikalarıyla Türkiye’nin stratejik hedeflerinin örtüştüğüne dikkati çeken Fidan, “Lübnan’daki barışın sağlanması konusu önemli. Gazze Barış Planı’nda yine bir noktaya kadar beraber çalışma imkanımız oldu, savaşın durdurulması. Belli konularda Türkiye-Amerika ilişkileri gerçekten iyi olduğu zaman bölgedeki istikrarı da etkiler durumda, olumlu yönde.” diye konuştu.

Fidan, Türkiye’nin hedefleri doğrultusunda bilinçli tercih ve müzakerelerde bulunduğunun altını çizerek, ABD Kongresi üzerinden çözülememiş CAATSA gibi konular bulunduğunu ifade etti.

“Türkiye ile ilgili spesifik kararlar alınabiliyor zaman zaman ama kurumsal olarak kalıcılığı olan tek negatif husus şu anda, rahatsız edici konu CAATSA yaptırımları.” diyen Fidan, birçok ülkenin Türkiye’ye yönelik yaptırımlarının son 3-4 yılda kaldırıldığına dikkati çekti.

Fidan, bu yaptırımların çoğunun “legal değil, idari olduğunu” dile getirerek, şöyle devam etti:

“Bir bu kalmıştı. Bu konuda da biz gereken adımları atıyoruz. Çünkü hem Sayın Cumhurbaşkanımız hem Sayın Trump’ta bunu kaldırma yönünde güçlü bir irade var. Geçen sene eylülde Washington’da bir araya geldiğinde iki lider, bu konuda irade beyanında bulundular ve biz bakanlara da bu sorunu çözmemiz için talimat verildi. Savunma Bakanımız ve ben, bu noktada yoğun bir çalışma içindeyiz. Ama genel hatlarıyla iyi giden bir ilişki var.”

CAATSA yaptırımlarının kalkıp kalkmayacağıyla ilgili soru üzerine Fidan, “Bunun belli adımları var. Bu yönde yürüyen çalışmalar var. Bunlar hayata geçtikçe kamuoyumuz da bunu görecek zaten.” dedi.

Fidan, bunun yakın bir tarihte olabileceğini dile getirerek, “Çünkü işlemlerin yerine getirilmesiyle, Kongre’de yasal sürecin tamamlanması her zaman aynı olmayabiliyor. Ama idari manada, irade olarak bir sıkıntı yok yönetimlerde. Ama Amerikan Kongresi’nde süreç nasıl gidecek, ona bakarız.” ifadelerini kullandı.

ABD-Türkiye ilişkilerinin seyri

Fidan, Trump’ın “sürpriz” olarak nitelendirdiği meselenin, Türkiye’nin Milli Muharip Uçak KAAN için ABD’den talep edilen jet motorlarının satışı konusu olup olmadığı sorusu üzerine şunları söyledi:

“Biz genel manada Türkiye’ye yönelik yaptırımların ortadan kaldırılması için ciddi çalışıyoruz. CAATSA konusunun yasaya bakan tarafı var. Ama diğer konulardaki yaptırımları kaldırmak için çok sistemli bir çalışmamız oldu. Bu konunun da etkilerini görüyoruz. Bir taraftan Halkbank davası, bir taraftan Türkiye’nin talep ettiği diğer konulardaki engellerin kaldırılması ve daha rasyonel bir ilişkiye dönülmesi.”

NATO üyesi olmayan, Amerika’yla bu kadar ortak çıkar alanı olmayan birçok ülkeye ticari gerekçelerle inanılmaz silah ve mühimmat satılırken Türkiye’ye satılmamasının Trump yönetimi nezdinde izah edilebilir bir perspektifi olmadığını belirten Fidan, yıllar içerisinde oluşmuş birtakım Türkiye aleyhindeki siyasi düşüncelerin etkilerini bu türden olaylarda gördüklerini ve bu meseleyi çözmek için çalıştıklarını vurguladı.

Fidan, Trump’ın ne açıklayacağı konusunda ABD adına konuşmak istemediğini söyleyerek, “Türkiye ile Amerika arasında kötü olmayı gerektirecek hiçbir konu yok, ikili ilişkiler açısından.” dedi.

Bölgesel konularda anlaşmazlık noktaları bulunduğunu ancak bunları da görüşebildiklerini aktaran Fidan, “Her iki tarafı da bu kadar besleyecek büyük bir ilişki alanı varken bunu ilerletmemek, bunu kimlik politikalarının, ters ideolojinin kurbanı yapmak da rasyonel aktörlerin kafasının aldığı bir konu değil.” diye konuştu.

Fidan, “Türkiye’nin F-35 programına dönüşü gerçekçi bir ihtimal mi?” sorusuna, “Orada bir ayrıma gitmek lazım. F-35 satış yasağının kaldırılmasıyla, almış olduklarımızın alınması ve daha sonraki alacaklarımızın, istersek tabi, alınmasıyla programa üretici ortaklardan biri olarak geri dönmek iki ayrı konu.” yanıtını verdi.

Satış yasağının kaldırılması meselesinin daha kolay bir konu olduğunu belirten Fidan, “Bu idari bir karar. CAATSA’dan sonra bu olur diye düşünüyorum.” diye konuştu.

Fidan, F-35 programına geri dönme meselesinin, konsorsiyumun tekrar oturup alacağı yeni bir kararla ilgili olduğuna işaret ederek, konsorsiyumun ortaklarının geçmiş yıllarda Türkiye’yi program dışı bırakan bir karar aldığını anımsattı.

“Türkiye’nin çok büyük bir gücü var. Bürokrasimizin çok güçlü bir tecrübesi var”

Batı ülkeleriyle ilişkilerde sınırlamaların nasıl kaldırıldığıyla ilgili soruyu cevaplayan Fidan, bu noktaya sistemli çalışarak gelindiğini dile getirdi.

Fidan, “Cumhurbaşkanımızın çok ciddi bir siyasi karizması ve etkisi var. Türkiye’nin çok büyük bir gücü var. Bürokrasimizin çok güçlü bir tecrübesi var.” diyerek Dışişleri Bakanlığı görevine geldiğinde hangi ülkelerin ne gerekçelerle Türkiye’ye yönelik yaptırım uyguladığını incelediğini aktardı.

Hakan Fidan, marketle ilgili kısıtlamaların anlaşılabilir olduğunu söyleyerek Avrupa Güvenlik Eylemi (SAFE) meselesinin marketle ilgili olduğu değerlendirmesinde bulundu.

“Bizim parasını verip almak istediğimiz bir şeyi bize vermemek, bu daha farklı bir husus. Bu, bir tavırdır. Bu tavrın da sebepleri var.” diyen Fidan, bunların üzerinde metodik olarak çalışıldığını ifade etti.

Fidan, kısıtlamaların bazılarının, Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya giriş süreçlerinde, diğerlerinin başka yollardan sessizce çözüldüğünü kaydetti.

Genelde iki tarafın da menfaatine olabilecek bir perspektif ortaya koydukları bilgisini paylaşan Fidan, “Şu anda çok şükür Kanada da dahil birçok ülkeyle bu sorun ortadan kalkmış durumda, NATO üyesi ülkelerle. Hatta bunu daha ileriye nasıl taşıyabiliriz, şu anda onun arayışı var.” ifadelerini kullandı.

Değişen küresel şartlarda Türkiye’nin çıkarları

ABD’nin Türkiye’yi bölgede nasıl tanımladığıyla ve iki ülke ilişkilerinin dengeli olup olmadığıyla ilgili soruyu cevaplayan Fidan, “Bu ilişkinin değişken tarafı olan bir boyutu var, bir de sabit bir tarafı var.” diye konuştu.

Dışişleri Bakanı Fidan, iki ülkenin aynı güvenlik ittifakı içerisinde omuz omuza durmasının ilişkinin kalıcı tarafı olduğunu belirterek ilişkinin değişken tarafının ise ülkelerin bölge ve dünyadaki çıkarlarının değişmesi olduğunu kaydetti.

“Transatlantik bağlantıda Avrupa’nın çıkarı değişiyor, Amerika’nın çıkarı değişiyor. Avrupa’nın içerisinde Avrupa’nın içerisindeki aktörler kendi arasında bölünüyor. Türkiye ile Amerika ilişkisinde de buna benzer durumlar var.” diye konuşan Fidan, yönetimden yönetime ve konjonktürden konjonktüre bunun değiştiğini belirtti.

Fidan; Ukrayna, Gazze, Suriye, İran, Körfez, enerji hatları, ve bağlantısallık gibi birçok konuda Türkiye’nin ne kadar yapıcı ve istikrarlaştırıcı rol oynadığını herkesin gördüğüne işaret ederek “Bu rol aslında Amerika gibi gerçekten küresel manada kendisine gereğinden fazla yük alan bir ülkenin belli noktalarda Türkiye gibi ortaklara güvenmesi için birçok neden ortaya çıkıyor.” ifadelerini kullandı.

Her ülkenin kendi milli stratejisi çerçevesinde başka ülkeleri ve aktörleri bir yere konumlandırdığını söyleyen Fidan, Türkiye’nin kendi milli egemenlik anlayışıyla ve iradesiyle ne istediğine odaklandığını anlattı.

Fidan, “Ben Amerika’nın küresel rekabette yeni bir aşamaya geldiğini görüyorum. Çin’le ilgili konularda çok ciddi yeniden bir politika değişikliğine gitmesi lazım. Trump yönetiminin ortaya koyduğu milli güvenlik siyaset belgesine baktığınız zaman aslında çok radikal, devrimci bir yeniden tanımlama var, bütün bir uluslararası ilişkileri tanımlama var.” diyerek, ABD’nin bütün müttefikleriyle alakalı yeniden okuma içerisinde olduğunu söyledi.

ABD’nin diğer ülkelerle ilişkilerinde ortaya çıkan etkileşimin Türkiye için oluşturduğu duruma bakılması gerektiğini anlatan Fidan, “Kanada, Türkiye ve aynı ligde olan ülkelerle çok ciddi bir stratejik ilişki açılımı içerisinde. Bunu da rasyonel zeminde rasyonel araçlar kullanarak götürmeye çalışıyor. Savunma sanayisi, ticaret vesaire gibi. Şimdi serbest ticaret anlaşmasının ilerletilmesi söz konusu. Liderlerin bunu açıklaması bekleniyor.” dedi.

Hakan Fidan, Kanada ile nükleer enerji konusunda çok ciddi bir işbirliği alanı potansiyeli bulunduğuna, savunma sanayisindeki engellerin kaldırıldığına ve Kanada’daki Türk topluluğunun giderek daha etkili hale geldiğine işaret ederek, ABD-Kanada ilişkilerinin yeniden tanımlanmasının Türkiye’yi bu şekilde etkilediğini kaydetti.

Güney Kore ile ilişkilerin de amaca özel olmaktan daha yapısal ve devamlılığı olan hale gelmesiyle ilgili çalışmalar yürüttükleri bilgisini paylaşan Fidan, Türkiye’nin bu profesyonel yaklaşımına Güney Kore’nin de ciddi cevap verdiğini belirtti.

NATO Zirvesi kapsamında yapılacak görüşmeler

ABD ile Türkiye liderlerinin heyetler arası ve baş başa görüşmenin yanı sıra ortak basın toplantısı düzenleme ihtimaline ilişkin soruyu cevaplayan Fidan, çok fazla alternatifin masada olduğunu söyledi.

Bakan Fidan, dün Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde konuyla ilgili yetkililerle bir araya geldiklerini ve hazırlıklarla ilgili rapor sunulan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kendi talimatlarını verdiğini aktararak, “Yapacağı ikili görüşmeler var. Sadece Amerika’yla değil; İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya ve diğer ülkeler geliyor. Birçoğunun Cumhurbaşkanımızla görüşme talebi var. Türkiye’de masada olan konularımız var. Herkes bunu fırsat bulmuşken ilerletmek istiyor.” ifadelerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Trump’ın CAATSA’nın kalkmasını istediğini yineleyen Fidan, bunun ilerletilmesi sürecinde olduklarını vurguladı.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşı

Türkiye’nin ABD-İsrail ve İran savaşındaki arabuluculuk rolüne ilişkin soruyu cevaplayan Fidan, bu süreci savaşın yaygınlaşma riski göstermesi nedeniyle “yoğun, kritik ve riske açık” olarak nitelendirdi.

Hakan Fidan, söz konusu dönemde savaşı durdurmak için zamanla yarıştıklarını belirterek bu durumlarda her iki taraf nezdinde de güvenilir aktörlerin sesinin duyulmasının vazgeçilmez bir ihtiyaç olduğunu kaydetti.

Türkiye’nin taraflar arasındaki gerilim boyunca diplomatik çabalarını aralıksız sürdürdüğünü ifade eden Fidan, “Cumhurbaşkanımızın (Recep Tayyip Erdoğan) yıllardır ortaya koyduğu o tutarlı, vizyoner çizgide oluşturduğu emin kişi, güvenilir, dürüst ortak profili burada çok ciddi rol oynadı.” değerlendirmesinde bulundu.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Pakistan, Katar ve Türkiye’nin bu kapsamda ortaya koyduğu arabuluculuk faaliyetlerinin çok profesyonel ve koordineli olduğuna dikkati çekerek “Rusya-Ukrayna Savaşı’nda olay bir türlü bir yere gidemiyor ama Amerika-İran Savaşı’nda bu kadar kısa sürede, bu kadar yoğunluğu çok yüksek olan bir savaşın en azından ateşkesinin sağlanması mümkün oldu. Şu anda kalıcı çözüme ulaşmak için temel müzakereler devam ediyor. İnşallah orada da bir şeye ulaşırlar.” dedi.

İsrail’in bölgede yürüttüğü politikalar

İran-ABD arasındaki görüşmelerde İsrail’in etkisine ilişkin soruya Fidan, “İsrail, uluslararası toplumun istisnasız tanımlamasıyla bir düzen bozucu, ‘irritant’ dediğimiz, her yere istikrarsızlık, zulüm, kan, katliam getiren, gözü dönmüş çetenin yönettiği bir ülke maalesef.” yanıtını verdi.

Fidan, uluslararası toplumda İsrail’in izlediği politikaların niteliği konusunda büyük ölçüde görüş birliği bulunduğunu buna karşın yıllar içinde oluşturulan “İsrail algısının” birçok ülkenin gerçek tabloyu görmesini uzun süre zorlaştırdığını belirtti.

ABD siyasi karar alma mekanizmalarının son derece karmaşık bir yapıya sahip olduğunu belirten Fidan, “(ABD) İçerideki siyasi mekanizmaların nasıl oluştuğunu herkes biliyor. Çok kompleks yapısal mekanizmalar var. (Yahudiler) Onlar marifetiyle oluşturulan bir manipülatif sistem var. O sistem içerisinden çıkıp gelen bir adam, o sistemde kalmasını devam ettirmesi için, sistemin gerekleri olan siyonizmin belli hedeflerine hizmet etme konusunda faaliyetini göstermesi gerekiyor. Bunlar kendi aralarında çözmesi gereken sistemik problem.” diye konuştu.

Fidan, ABD ve İsrail arasındaki ilişkiye işaret ederek “Bakın Amerika’daki siyasetçiler, kendi çıkarlarına hizmet ettikleri sürece İsrail’i desteklerler ama çıkar bu süreçte o kadar uzun süre gitmiş ki, İsrail’in desteklenmesiyle çıkarın örtüşmesi bir kalıcılık kabulü haline dönüşmüş.” değerlendirmesinde bulundu.

ABD ile İsrail arasındaki ilişkinin danışıklı dövüş olup olmadığına ilişkin soruyu yanıtlayan Fidan, şöyle devam etti:

“Hiç kimse kendi aleyhine olacak bir şeyin devamlılığını istemez. Dolayısıyla ben burada yani danışıklı dövüş vesaire falan demiyorum. Yani olaya o açıdan bakmıyorum. Lehine işliyorsa bir noktaya kadar gidiyor. Aleyhine işlemeye başladığı noktadan sonra mecburen denklem dışına çıkması lazım. Bakın Hürmüz Boğazı olayında da yani İran Hürmüz Boğazı’nı kestikten sonra bizim burada aslında ateşkese ulaşmamızdaki en önemli pratik neden, hem İran üzerinde hem Amerika üzerinde uluslararası aktörlerin, biz de dahil olmak üzere Hürmüz Boğazı’ndan dolayı oluşturduğu muazzam bir baskı olmasıydı. Çünkü o, enerjiyi, ekonomileri, gıda güvenliğini birçok şeyi etkiler hale gelmişti. Şimdi bu kadar etki katsayısı yüksek bir olayı hisseden bir yönetim ara seçimlere giderken Amerika da diyor ki benim bunu durdurmam lazım. Çünkü hem müttefiklerim benden bunu istiyor hem bendeki enerji fiyatları arttığı için halkımın aleyhine. Dolayısıyla İsrail’e burada söz geçirme dışında bir şey yok. Bu, artık İsrail’in denklemi değil, Amerika’nın kendi çıkarlarıyla alakalı bir konu.”

Fidan, İsrail’in bölgedeki politikasının değişmeyeceği kanaatinde olduğunu vurgulayarak “(İsrail Başbakanı Binyamin) Netanyahu ve çetesi orada olduğu sürece ben bu politik duruşun değişeceğine inanmıyorum. Bunların inandığı bu. Bunlar yıllardır kendilerini şuna koşullandırmışlar: Biz bölgede bölge ülkelerini rahatsız etmediğimiz, bölmediğimiz, zayıflatmadığımız ve insan öldürmediğimiz sürece başarılı olma şansımız yok. Adam buna inandırmış kendini ve bu noktada gidiyor.” ifadelerini kullandı.

“İsrail sadece benim değil, dünyanın sorunu”

Bakan Fidan, dünya genelinde üniversite kampüslerinden gazetelere kadar her noktada İsrail düşmanlığının arttığını aktararak “Adamlar göz göre göre katliam yapıyorlar. Göz göre göre her yerde istikrarsızlaştırıcı rol oynuyorlar. Bu kadar istikrarsızlaştırıcı rolü oynamayı, eskiden bir iki basit medya hamlesiyle gizleyebiliyorlardı. Şimdi bunu gizleyemiyorlar da.” diye konuştu.

Tel Aviv yönetiminin yıpranan imajını değiştirmek amacıyla yeni bir düşman arayışı içinde olduğunu kaydeden Fidan, “İsrail veya herhangi bir aktör, milli, bölgesel çıkarlarımızla çakıştığı sürece kimseden korkacak, çekinecek, geri adım açacak halimiz yok. Bize bir sıkıntı yok. Kavga bizim işimiz, hiç problem değil. Problem ne? Problem, İsrail sadece benim değil, dünyanın sorunu.” ifadelerini kullandı.

Hakan Fidan, İsrail’in yalnızca Türkiye’nin değil, tüm uluslararası toplumun ortak sorunu haline geldiğini vurgulayarak sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu adamlar insanlığın artık taşıyamadığı bir yük haline geldiler. Bu politikalarıyla, bu kafalarıyla insanlık bunu taşıyamıyor. İnsanlık vicdanı bunu taşıyamıyor, siyasal sistemler, ekonomik sistemler taşıyamıyor. Hangi sistemden yaklaşırsanız yaklaşın bu adamları taşıyacak bir parametre yok. Dolayısıyla biz, uluslararası topluma bana sordukları zaman hep diyoruz ki, ‘niye sadece benim problemim yapıyorsunuz?’ Ben buna karşı çıkan yüksek sesle konuşabilen tek ülke olabilirim ama bu sorun, hepinizin problemi. İstiyorsanız ki; hepinizin problemini sizin aranızda tek başına ben çözeyim, o zaman herkes gelecek, elini taşın altına koyacak, diplomatik tavrını alacak ve o adamlara gerekli yaptırımları koyacak.”

Bu kapsamda Türkiye’nin İsrail ile yaklaşık 10 milyar dolarlık ticaret hacmini durdurma kararı aldığını hatırlatan Fidan, bu adımın İsrail ekonomisini doğrudan çökertmekten ziyade güçlü bir siyasi mesaj verme amacı taşıdığını vurguladı.

Bakan Fidan, Avrupa ülkelerinin tarihte ilk defa İsrail’e silah satışına sınırlama getirdiğine dikkati çekerek şu ifadeleri kullandı:

“Bu, ilk defa oluyor. Yahudi soykırımı nedeniyle İsrail, Avrupa’nın vicdanında bir yük gibiydi ve bunu da İsrail sonuna kadar sömürdü. Onun için İsrail’e karşı sonsuz tolerans vardı. Şimdi o toleransın kalktığını görüyoruz. İsrail’de radikal politikacılara, özellikle Batı Şeria’da uyguladıkları politika için artık seyahat yasakları getiriliyor, tutuklama kararları getiriliyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi, Netanyahu ve arkadaşlarıyla ilgili tutuklama kararı verdi yani insanlık, uluslararası toplum elinden geleni aslında bir noktada koyuyor.”

Avrupa Birliği (AB) içinde de İsrail’e yönelik daha sert tutum alınması konusunda yoğun tartışmalar yaşandığına işaret eden Hakan Fidan, “Ben bundan sonra işlerinin bu kadar kolay olacağını zannetmiyorum. Artık bu kadar kolay gidecek durumda değiller. Kendi gelecekleri yerin sonuna geldiler. İsrail kendi ayağına sıktı. Biz hepsi bunu söylüyoruz. Ve Netanyahu, kendi toplumuna yapacağı en büyük kötülüğü de yaptı.” dedi.

Türkiye’nin bölgesel sahiplenme vizyonu

Bakan Fidan, Türkiye’nin uzun süredir savunduğu bölgesel sahiplenme vizyonunun giderek daha fazla karşılık bulduğunu belirterek bölge sorunlarının bölge ülkeleri tarafından çözülmesi gerektiğinin altını çizdi.

Gazze sürecinde kurulan 8 ülkeli temas grubunun Arap ve Arap olmayan Müslüman ülkelerin ilk kez ortak bir bölgesel inisiyatif geliştirmesine imkan sağladığını belirten Fidan, 8 Aralık 2024’te Suriye’de yaşanan gelişmelerin ardından bölge ülkelerinin sergilediği ortak tutumun da bu anlayışın başarılı bir örneği olduğuna işaret etti.

Dışişleri Bakanı Fidan; Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan’ın oluşturduğu dörtlü mekanizma kapsamında çalışmalar yürüttüklerini belirterek bu ülkelerin ilişkilerini geliştirmeyi, bölgesel istikrarı güçlendirmeyi ve ortak sorunlara birlikte çözüm üretmeyi hedeflediklerini söyledi.

Söz konusu 4 ülkenin farklı coğrafyalarda önemli jeopolitik ağırlığa sahip olduğunu vurgulayan Fidan, tüm tarafların ekonomik kalkınma, istikrar ve bölgesel barışa ihtiyaç duyduğu konusunda ortak bir anlayışa sahip olduğunun altını çizdi.

Fidan, ülke liderlerinin bu yönde prensipte mutabakata vardığını ve dışişleri bakanlarına çalışmaları ilerletme görevi verdiğini kaydederek dörtlü mekanizmanın bugüne kadar bu amaç doğrultusunda 4 kez toplandığını aktardı.

ABD ile İran arasında kalıcı bir anlaşma sağlanması halinde bölgenin yeni güvenlik ve düzen mimarisinin nasıl şekilleneceğinin de ele alındığını dile getiren Fidan, bu tartışmayı ilk başlatan ülkenin Türkiye olduğuna dikkati çekti.

Hakan Fidan, bölge ülkelerinin önceliğinin, ekonomik kalkınma ve refah olduğunu vurgulayarak, buna karşın terörizm, İsrail’in yayılmacı politikaları ve diğer bölgesel krizlerin istikrarsızlık üreten başlıca sorunlar olmaya devam ettiğini söyledi.

Dörtlü mekanizmanın yalnızca bu 4 ülkeyi değil, etki alanlarında bulunan diğer bölge ülkelerini de dolaylı olarak temsil ettiğini belirten Fidan, şu ifadeleri kullandı:

“Bu 4 ülkenin bir araya gelip bir konuyla ilgili konuşması bile başlı başına siyasal sembolizm açısından önemli bir aşama teşkil ediyor. Ben, bu aşamanın giderek daha stratejik bir netice verici mekanizmaya evrileceğine inanıyorum açıkçası. Cumhurbaşkanımızın da vizyonu o yönde ama biz hep şunu yapıyoruz; birçok şey meyve vermeden, nihayete ermeden, sonuçlanmadan da çok büyük bir deklarasyonda bulunmak istemiyoruz ama bu yönde çalışmak bizim boynumuzun borcu, bizim en büyük vizyonumuz.”

Fidan, Türkiye’nin bölgesel sahiplenme anlayışını yalnızca Orta Doğu ile sınırlı tutmadığına dikkati çekerek “Kafkaslar’da da 3+3’ü hayata geçirerek veya 3 ülkeyle çalışarak aynı şeyi yapıyoruz. Balkanlar’da aynı şeyi yapıyoruz, Afrika’da aynı şeyi yapmaya çalışıyoruz. Bu, bizim bulunduğumuz stratejik havzalardaki bütün sorunlara yaklaşımımız.” değerlendirmesinde bulundu.

“NATO tarihinin en büyük zirvesi olacak”

Fidan, Ankara’da düzenlenecek NATO zirvesine ilişkin bunun “düzenlenecek olmasının” önemine atıfta bulunarak “Zirve her halükarda yapılacaktı da tabii burada NATO’nun kurucusu, yönlendiricisi ve taşıyıcısı durumda olan Amerika’nın ve Sayın Trump’ın zirveye gelecek olması, bunu açıklaması başlı başına en büyük şey.” ifadesini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın, zirvenin Türkiye’de yapılması ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde olması nedeniyle zirveye gelme kararına değinen Fidan, ABD’nin dünyadaki rolünü Trump döneminde yeniden tanımlaması ve bununla transatlantik ilişkinin değişmesi ve Avrupa’nın kendisini 2. Dünya Savaşı’ndan beri, “bu derece büyük bir tehdit altında” hissetmediği değerlendirmesini yaptı.

Hakan Fidan, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırıları, ABD’nin kendini yeniden tanımlaması, ticaret savaşları ve diğer aktörleri örnek olarak gösterirken “Çin, artık durdurulamaz bir süper güç.” diye konuştu.

Teknoloji, yapay zeka, marketler ve sermaye gibi konuların yeniden dağılımı ve güç değişimine işaret eden Fidan, “İnsanlık tarihinin belki en başarılı güvenlik ittifaklarından birinin bu tarihi dönemeçte, eşikte, bu kadar belirsizliğin olduğu bir dönemde bir araya geliyor olması bence tarihte görülen NATO tarihinin en büyük zirvesi olacak.” dedi.

Fidan, bugüne kadar bu kadar büyük problemli alanın aynı anda kesiştiği başka bir dönemeç olmadığı tespitini yaparak bunun, bir daha olmamasını diledi.

Bakan Fidan şunları kaydetti:

“Türkiye’nin bu olayların merkezinde olması, bunu yönetmesi ve bunu taşıma sorununu sırtına alması, tabii ki kendiliğinden böyle kolay olan bir şey değil. Hep söylüyorum, Cumhurbaşkanımızın uzun erimli liderliğini, uluslararası bütün sorunları sonuna kadar yaşamış olması, hissetmiş olması, bunlardan geçmiş olması, içeride ve dışarıda girdiği bütün mücadeleler ve bunun neticesinde aslında, dünyanın nereye gittiğine ve nereye gitmesi gerektiğine ilişkin bir sahici vizyonun olması. Bu nadir bulunan bir konu. Çünkü birçok lider, bu pozisyonda olamayabiliyor. Bakın, bir idrak ve vizyon gelişmesi liderler için bir süreç. Yani bu bir günde, iki günde, 3 yılda 4 yılda olmuyor. Orada çok uzun zaman kalıp o kavgayı vermeniz gerekiyor, büyük bir gücün başında. Böyle de lider fazla yok. Halkından tekrar tekrar bunu alarak.”

Türkiye’deki gibi kadroların da fazla olmadığını vurgulayan Fidan, “Dolayısıyla Türkiye’nin bu kadar kritik bir zamanda dünya barışı için ve kendi bölgesel güvenliğimiz için böylesine kritik bir rol üstlenmesini ben çok kıymetli buluyorum.” diye konuştu.

NATO ittifakındaki durum

Dışişleri Bakanı Fidan, NATO’da, ABD’nin kendi başına bir grup olduğunu, ikinci grup olarak Avrupa Birliği üyesi ülkeleri ve üçüncü grupta ülkeleri de bunun dışındakilerin oluşturduğunu söyledi.

“Bu ülkelerin farklı coğrafyalarda farklı tehditleri görerek farklı ekonomik kalkınma süreçlerini şu anda yöneterek ve birbirleri arasındaki ilişkileri yeniden tanımlama süreçleri içerisinde oldukları bir dönemde Ankara’da bir araya gelip farklı perspektifleri uyumlaştırma çalışmalarını araması önemli.” diyen Fidan, Ankara’nın NATO 3.0’ın tanımlandığı ve kabul edildiği yer olacağını bildirdi.

Fidan, ittifakın yeni dönemini anlatarak İkinci Dünya Savaşı’ndan, 2026’ya kadar oluşturulmuş külfet paylaşım sisteminin artık aynı olmadığını belirtti.

“Bu değişiyor, Amerika’nın baskın, yük taşıyıcı olduğu Avrupa Güvenliği Sistemi’ni artık değiştiriyoruz. Bu tek başına Amerika’nın zorladığı, dayattığı bir karar olmanın da ötesinde, oradaki ülkelerin hep beraber bu kararı, ya bu mantıklı, bizim de böyle yapmamız lazım, bağımlılığı azaltmamız lazım, kendi yükümüzü kendimizin taşıması lazım dediği bir konu.” diye konuşan Fidan, yüzde 5 savunma harcamaları meselesinin önemli olduğunu aktardı.

Hakan Fidan, bütün ülkelerin istisnasız bunu kabul ediyor olması ve bundan sonra da buna göre hareket edecek olmasının fevkalade önemli olduğuna işaret ederek, külfet paylaşımı konusuna yönelik değerlendirmeler yaptı.

Ankara’daki zirvenin “tarihi” olarak nitelendirilmesinin sebeplerinden birinin, ilk defa Savunma Sanayi Forumu’nun, NATO’nun resmi programının bir parçası olması ve ilk kez bu kadar büyük ölçekte bir forum düzenlenmesi olduğunu dile getiren Fidan, bunun savunma sanayisi konusunun genel savunma stratejilerinde esas ayaklarından biri olduğunu gösterdiğini aktardı.

Yeni dönemde güvenlik

Dışişleri Bakanı Fidan, bunun strateji ve mantık değişikliği açısından da fevkalade önemli olduğunun altını çizerek bunun, zirvenin temel çıktılarından olduğunu bildirdi.

Yeni dönemde Türkiye için nasıl bir değişiklik olacağının da evrilen bir süreç olduğunu söyleyen Fidan, “Çünkü dediğim gibi şu anda politik tartışmalar var, pratikteki değişmeler daha geriden geliyor ama savunma sanayisi alanında muazzam bir işbirliği alanı açılacak, onu görüyoruz ama bununla beraber büyük bir rekabet alanı da açılacak. Bu işbirliğini ve rekabeti bir paralel şekilde götürmemiz gerekiyor. Diğer taraftan sınamaların, tehditlerin çeşidi de değişecek. Buna uygun da hareket etmek gerekiyor.” diye konuştu.

Fidan, perspektifin önemli olduğunun altını çizerek AB içerisinde dahi işbirliği yapılırken birisi domine etmeye mi çalışıyor sorusunun her zaman yer aldığını, savunma stratejilerinde bir numaralı sorunun mutlak güven olduğu değerlendirmesini yaptı.

Güvenliği başkasının eline bırakmamak meselesi gündeme geldiğinde bütün savunma yükünü kendinizin geliştirmesi gerektiğini aktaran Fidan, “İşbirliği içerisinde savunma yükünü beraber dağıtalım, beraber paylaşalım dediğiniz zaman da o zaman burada kime ne kadar yetenek gidecek ona bakmanız gerekiyor. Şimdi tarih boyunca savaşmış olan Avrupa ülkeleri bundan sonra Amerika’nın yokluğunda bir savunma işbirliği düzeni geliştirirken şimdi burada detayına girmeyeyim, kendi aralarında da yani kamuoyunda dillendirmedikleri çok fazla hassas konu oluyor.” ifadelerini kullandı.

Fidan, Türkiye ve Cumhurbaşkanı Erdoğan açısından bölgesel güvenliği sağlama konusunda aktif rol oynama iradesinde sorun olmadığını bildirdi.

Avrupalıların bunun siyasetini kurgulamada ve bu siyaseti bir stratejiye dönüştürmede, stratejiye uygulanabilir taktik politikalara dönüştürmede farklı düşünceleri olduğunu ve AB’li yetkililerle de bunu görüştüklerini aktaran Fidan, Avrupa Güvenlik Eylemi’nin (SAFE) yanı sıra Made in Europe gibi konularda Avrupa’nın artan bir şekilde korumacılıkla hareket ettiğini gördüklerini belirtti.

Hakan Fidan, AB’nin bu konudaki yöntemini anlatarak bunun iyi tarafının paranın içeride kalması kötü tarafının ise rekabetin azalması olduğunu kaydetti.

Avrupa’nın korumacılık yapmadığı alanda Çin gibi aktörlerle rekabet edecek durumda olmadığını söyleyen Fidan, korumacılığın ise uzun vadede tersine dönebileceğine işaret etti.

Fidan, AB yetkililerine, Ankara ile ekonomik ortaklık halinde 500 milyon nüfusa sahip bir market oluşabileceğini söylediğini aktardı.

Buna ilişkin detaylar veren Fidan, “Kısa vadede Avrupa Birliği’nin içe kapanıcı, korumacı politikalarla belli sektörleri koruyabileceğini düşünüyorum ama uzun vadede bu çok fazla etkili olmayabilir. Çünkü Çin’in ucuz üretim, sübvansiyel üretim gücüyle, Batı ekonomilerinin nasıl rekabet edeceklerinin bir reçetesi yok. Şu anda herkes bunu yönetmeye çalışıyor, bunu siyasal seçim yoluyla iktidara gelmiş partiler halklarına yansıtmamaya çalışıyorlar ama gene bu konuda en iyi karar alma yeteneği olan kurumların başında Avrupa Birliği geliyor.” ifadelerini kullandı.

Bakan Fidan, AB’nin topluluk ülkeleri adına karar alan tarafının gündelik siyasetle çok fazla ilgisi olmadığı ve bürokratların olduğu, ulusal yapılarla ilgilenmeyen, ulus üstü, daha teknokrat, daha soğuk ve realist bakabilen bir yapı olduğunu anımsattı.

Transatlantik yapıdaki son durum

Fidan, transatlantik ilişkilerde ABD yönetimiyle, Avrupa’daki aktörlerin “kavga etmemesinin” önemli olduğuna değinerek ihtilaf potansiyelinin sürekli ortada olduğunu aktardı.

Süreci ve tartışmaları özetleyen Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bütün liderler nezdindeki güven telkin eden güvenilir ve akil adam olma durumuna dikkati çekti.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, “Son zamanlarda Avrupa’da, Batı’da söylenen bir şey var, odadaki tek yetişkin Türkiye meselesi.” diyerek Türkiye’nin bu role gelmiş olmasının sürekli barışı, istikrarı, işbirliğini, yatıştırıcılığı teşvik eden bir aktör olmasının önemine vurgu yaptı.

Müttefikler arasındaki sahici ve gerçekçi tartışmaların her zaman sağlıklı olduğuna işaret eden Fidan, “Kimsenin kendi içindekini saklamaması lazım. Tartışsınlar yani kapılar kapandıktan sonra ama çıktığı zaman da birlik mesajı verilmeye devam etsin. Biz bunu teşvik edeceğiz. Bütün stratejimiz bunun üzerine.” ifadelerini kullandı.

Özgür Özel’in açıklamaları

CHP Grup Başkanı Özgür Özel’in ifadelerine Fidan, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Esasında Sayın Özel’in sadece bu yazısında değil, bütün uluslararası çağrılarına baktığınız zaman şunu görüyorsunuz: ‘Ben burada siyaseten zor durumdayım, gelip bana niye yardım etmiyorsunuz?’ Aslında söylemeye çalıştığı şey bu. Kendi içinde birtakım siyasi açmazlar var, çatışmalar var, sıkıntılar var. Şunu tanımlamak aslında belli ayrımları yapmamak oluyor. Şimdi NATO üyesi ülkeler, liderler veya diğer ülkeler, Cumhurbaşkanımızla ilişkiye geçtiği zaman Türkiye ile ilişki kurdukları Türkiye Cumhuriyeti Devleti, onun cumhurbaşkanı, onun bakanları… Her devlet, her devletle kendi milli çıkarı üzerinden ilişki kurar ve yürütür. Bu son derece uluslararası ilişkilerin bir numaralı kuralı. Şimdi bunu şöyle ifade ediyor: ‘Siz aslında Türkiye Cumhuriyeti devletiyle değil AK Parti ile ilişki kuruyorsunuz.’ zaten getirmeye çalışıyor. Şimdi bu aslında mantık olarak da kendi içerisinde çok tutarlı değil. Bu, bizim açıkçası çok fazla üzerinde durduğumuz, ciddiye aldığımız bir konuda değil. Burada kendi içinde siyasal bir feryat var.”

Özel’in her yere her türlü şikayeti yaptığını söyleyen Fidan, “Aslında kendi içinde de ideolojik ironiye de düşüyor. Zaman zaman, anti-NATO olmakla inanılmaz derecede övünen siyasal söylemin sahibi, daha sonra şimdi geliyor ki NATO’yu o koruyamaz, ben koruyabilirim demeye getirir, bir noktaya gidiyor. Artık bu eklektik düşünce, bu tezatları ben dile getirmek bile istemiyorum.” dedi.

Bakan Fidan, bunun stratejik seviyede bakıldığı zaman devlet aktörlerinin “ciddiye aldığı bir konu olmadığını ” kaydederek “Uluslararası ilişkiler böyle işlemiyor, jeostrateji konular böyle işlemiyor. Başka türlü işliyor.” diyerek bakış açısının değiştirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

 

Fransız basınından çarpıcı F-35 iddiası: Türkiye’nin dönüşü için tarih verildi

Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi tedarik etmesinin ardından F-35 savaş uçağı programından çıkarılması, uzun süredir Türkiye ile ABD arasındaki en önemli savunma ve diplomasi başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

Ankara, program kapsamında daha önce önemli yükümlülükler üstlenmiş ve F-35 projesinin üretim zincirinde yer alan ülkelerden biri olmuştu. Ancak S-400 alımı sonrası Washington yönetimi, güvenlik gerekçeleriyle Türkiye’nin program dışına çıkarılması yönünde adım atmıştı.

Son dönemde ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye ile savunma iş birliğine yönelik verdiği mesajlar ve NATO Zirvesi öncesinde yaptığı değerlendirmeler, F-35 dosyasında yeni bir sürecin başlayabileceği yorumlarına neden oldu.

ABD yönetiminde kapsamlı değerlendirme

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in, Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil edilmesine yönelik olası adımların Amerikan yönetimi tarafından kapsamlı biçimde değerlendirildiğini söylediği aktarıldı.

Vance’in açıklamalarında, sürecin Amerikan yasaları, güvenlik kriterleri ve ilgili kurumların değerlendirmeleri çerçevesinde yürütüldüğüne dikkat çekildi. Bu nedenle kararın yalnızca siyasi iradeyle değil, aynı zamanda Kongre süreci, teknik güvenlik incelemeleri ve sertifikasyon adımlarıyla birlikte şekilleneceği ifade edildi.

“Yeni bir sayfa açılabilir” yorumu

Washington’da Ankara ile ilişkilerde savunma alanında yeni bir sayfa açılabileceği yönündeki değerlendirmeler güçlenirken, Trump yönetiminin Türkiye ile askeri iş birliğine daha sıcak bakabileceği belirtiliyor.

Özellikle NATO içindeki dengeler, bölgesel güvenlik başlıkları ve Türkiye’nin ittifak içindeki stratejik konumu, F-35 dosyasının yalnızca askeri değil, diplomatik yönüyle de ele alınmasına neden oluyor.

Uzmanlara göre Türkiye’nin programa olası dönüşü, Washington açısından da NATO’nun güney kanadı, Doğu Akdeniz, Karadeniz ve Orta Doğu denkleminde önemli sonuçlar doğurabilir.

Fransız basını: Trump kararını duyurabilir

Fransız basınından La Tribune’e bağlı yayın organı Air & Cosmos’ta yer alan analizde, Türkiye’nin 2019 yılında çıkarıldığı F-35 programına yeniden dönüşünün yakın dönemde mümkün olabileceği öne sürüldü.

Analizde, Trump’ın son açıklamalarının bu ihtimali güçlendirdiği belirtilirken, NATO Zirvesi’nin süreç açısından belirleyici bir dönemeç olabileceği vurgulandı.

Haberde, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Trump arasında yapılacak görüşmenin oldukça kritik olduğu ifade edilerek, zirve sonrasında Trump’ın Türkiye’nin F-35 programına dönüşüne ilişkin onay kararını duyurabileceği iddiasına yer verildi.

Temmuz ayı işaret edildi

Fransız basınındaki analizde en dikkat çeken bölüm ise Türkiye’nin programa dönüşü için verilen tarih oldu.

Haberde, “NATO Zirvesi’nde Erdoğan ile Trump arasındaki görüşme oldukça kritik. Türkiye’nin F-35 yolunda önünün açılması bekleniyor. Tarih belli, Temmuz ayı içerisinde programa dönüşleri olacaktır” değerlendirmesi yapıldı.

Bu iddia, Türkiye’nin F-35 programına dönüşü konusunda diplomatik trafiğin hızlanabileceği yorumlarını beraberinde getirdi.

Süreç aşamalı ilerleyebilir

Her ne kadar Trump’ın siyasi desteğinin süreci hızlandırabileceği belirtilse de Türkiye’nin F-35 programına dönüşünün kısa sürede tamamlanabilecek basit bir prosedür olmadığı ifade ediliyor.

ABD Kongresi’nin tutumu, CAATSA yaptırımları, teknik güvenlik sertifikasyonları, S-400 sistemlerine ilişkin endişelerin nasıl giderileceği ve savunma kurumlarının raporları sürecin belirleyici başlıkları arasında yer alıyor.

Bu nedenle olası bir dönüş senaryosunun, tek bir açıklamayla sonuçlanmaktan çok, aşamalı ve çok boyutlu bir diplomatik süreç içinde şekillenmesi bekleniyor.

NATO dengeleri açısından kritik başlık

Diplomatik kaynaklara göre Türkiye’nin F-35 programına dönüş ihtimali, yalnızca savaş uçağı tedariki ya da savunma sanayi iş birliği açısından değil, NATO içi dengeler bakımından da kritik önem taşıyor.

Türkiye’nin coğrafi konumu, ittifak içindeki askeri kapasitesi ve bölgesel krizlerde üstlendiği rol, F-35 meselesini Washington açısından stratejik bir dosya haline getiriyor.

Ankara cephesinde ise F-35 programına dönüş ihtimali, hem savunma kapasitesinin güçlendirilmesi hem de ABD ile ilişkilerde yeni bir dönemin kapısının aralanması açısından yakından takip ediliyor.

Gözler NATO Zirvesi sonrası yapılacak açıklamalarda

F-35 dosyasında henüz kesinleşmiş resmi bir karar bulunmuyor. Ancak Fransız basınında yer alan iddia, Ankara-Washington hattında diplomatik temasların yoğunlaşabileceğine işaret ediyor.

NATO Zirvesi’nde Erdoğan-Trump görüşmesinden çıkacak mesajlar ve zirve sonrasında Washington’dan yapılacak açıklamalar, Türkiye’nin F-35 programına dönüş sürecinin yönünü belirleyecek en önemli gelişmeler arasında gösteriliyor.

Trump: Erdoğan’a duyduğum saygı sayesinde NATO Zirvesi’ne gidiyorum

ABD Başkanı Donald Trump, Ankara’da yapılacak NATO Zirvesi öncesi Türkiye’ye yönelik dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Beyaz Saray’da NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile bir araya gelen Trump, gazetecilerin soruları üzerine 7-8 Temmuz’da Ankara’da gerçekleştirilecek zirveye katılım kararını değerlendirdi.

Trump, NATO Zirvesi’nin Türkiye dışında başka bir ülkede yapılması halinde katılmayı düşünmeyeceğini belirterek, Ankara’ya gitme kararında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a duyduğu saygının etkili olduğunu söyledi.

ABD Başkanı Trump, açıklamasında, “Erdoğan’a duyduğum saygı sayesinde gidiyorum” ifadelerini kullandı. Trump’ın bu sözleri, zirve öncesinde Washington-Ankara hattındaki diplomatik temasların ve liderler düzeyindeki ilişkinin önemini bir kez daha gündeme taşıdı.

Trump’tan Erdoğan’a övgü

Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ilişkin değerlendirmesinde dostluk ve liderlik vurgusu yaptı. Erdoğan’ı “güçlü bir lider” olarak nitelendiren Trump, Türkiye’nin savunma kapasitesine de ayrıca dikkat çekti.

ABD Başkanı, “Erdoğan iyi bir arkadaşım. Çok iyi bir lider, harika bir ordu kurdu” dedi.

Trump, Türkiye’nin askeri gücünün uluslararası kamuoyunda yeterince fark edilmediğini savunarak, “İnsanlar Türkiye’nin askeri açıdan ne kadar büyük ve güçlü bir ülke olduğunun farkında değil” ifadelerini kullandı.

Bu açıklamalar, Ankara’da yapılacak zirvenin yalnızca NATO gündemi açısından değil, Türkiye-ABD ilişkileri bakımından da kritik bir diplomatik başlık haline geldiğini gösterdi.

Ankara’daki zirve öncesi kritik temas

Türkiye, Temmuz ayında NATO liderlerini Ankara’da ağırlamaya hazırlanıyor. Zirve öncesinde NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin Washington ziyareti, ittifakın geleceği, savunma harcamaları, Avrupa güvenliği ve ABD’nin NATO içindeki rolüne ilişkin tartışmaların yoğunlaştığı bir döneme denk geldi.

Trump ile Rutte’nin Beyaz Saray’daki görüşmesinde de NATO’nun gündemindeki temel başlıkların ele alındığı belirtildi. Görüşmenin ardından gazetecilerin karşısına geçen Trump, zirveye katılımını Türkiye ve Cumhurbaşkanı Erdoğan üzerinden değerlendirdi.

Trump’ın “başka bir ülkede olsa gitmezdim” anlamına gelen açıklaması, Ankara’daki NATO Zirvesi’nin ABD yönetimi açısından özel bir siyasi ve diplomatik anlam taşıdığı şeklinde yorumlandı.

Türkiye’ye jet motoru ve F-35 mesajı

Trump’ın açıklamalarında öne çıkan bir diğer başlık ise savunma sanayii oldu. ABD Başkanı, Türkiye’nin uzun süredir gündeminde olan F-35 savaş uçakları ve jet motorları konusuna ilişkin olumlu mesajlar verdi.

Trump, F-35 ve jet motorlarıyla ilgili olarak, “Türkiye’yi memnun edecek bir şeyler yapacağım” dedi. ABD Başkanı, satış sürecinin Türkiye’nin beklentileri doğrultusunda ilerleyebileceği yönünde de değerlendirmede bulundu.

Gazetecilerin, “Türkiye’ye büyük bir hediye paketi ile mi gidiyorsunuz?” sorusuna Trump’ın “Sanırım” yanıtını vermesi, Ankara ziyareti öncesi savunma alanında yeni bir adım atılabileceği ihtimalini güçlendirdi.

Bu açıklama, Türkiye’nin ABD’den savunma tedariki konusundaki beklentilerinin yeniden diplomatik gündemin üst sıralarına taşındığını gösterdi.

S-400 dosyası yeniden gündemde

Türkiye-ABD savunma ilişkilerinin en kritik başlıklarından biri olan S-400 meselesi de açıklamalarda yeniden gündeme geldi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, ABD’li yetkililerin Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemi nedeniyle gündeme gelen ABD yasalarına uyum durumunu incelediğini söyledi.

S-400 meselesi, geçmiş yıllarda Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması ve iki ülke arasında savunma sanayii alanındaki iş birliğinin sınırlanmasıyla sonuçlanan en önemli anlaşmazlık başlıklarından biri olmuştu.

Trump yönetiminin, Kongre’deki itirazlara rağmen Türkiye’ye jet motoru satış sürecini ilerletmeye hazırlandığına ilişkin haberler de Washington’daki tartışmaların sürdüğünü ortaya koydu.

Ankara-Washington hattında yeni dönem mesajı

Trump’ın Erdoğan’a yönelik övgü dolu ifadeleri ve Ankara’daki NATO Zirvesi’ne katılım kararını doğrudan Cumhurbaşkanı Erdoğan’a duyduğu saygıyla ilişkilendirmesi, iki ülke ilişkilerinde liderler diplomasisinin yeniden öne çıkabileceğine işaret etti.

Özellikle savunma sanayii, NATO içindeki yük paylaşımı, bölgesel güvenlik, Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu’daki gelişmeler ve ittifakın geleceği gibi başlıkların Ankara’daki zirvede masaya gelmesi bekleniyor.

Trump’ın açıklamaları, Türkiye’nin NATO içindeki konumunun ve askeri kapasitesinin ABD yönetimi tarafından güçlü biçimde vurgulandığı bir döneme denk geldi.

Zirvede ikili görüşme beklentisi

Ankara’daki NATO Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında ikili bir görüşme yapılması bekleniyor. Bu görüşmede savunma sanayii dosyaları, F-35 süreci, jet motoru satışı, S-400 meselesi, bölgesel krizler ve NATO’nun yeni dönem stratejisinin ele alınabileceği değerlendiriliyor.

Trump’ın zirve öncesi yaptığı açıklamalar, Ankara’daki temasların yalnızca NATO gündemiyle sınırlı kalmayacağını, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir diplomatik sayfa açılabileceğini de gösterdi.

ABD Başkanı’nın, “Erdoğan’a duyduğum saygı sayesinde gidiyorum” sözleri ise zirve öncesi en dikkat çeken siyasi mesajlardan biri oldu.

Dünya genelinde 1300’den fazla F-35 görevde

ABD Kongresinde yeni nesil savaş uçağı F-35 programına ilişkin dikkat çeken bir oturum düzenlendi. ABD Senatosu Silahlı Hizmetler Komitesinde yapılan toplantıda, F-35 uçaklarının mevcut durumu, küresel konuşlanma ağı, operasyonel kullanımı, görev kabiliyeti ve uzun vadeli bakım maliyetleri ele alındı.

F-35 Ortak Program Ofisi Yöneticisi Korgeneral Gregory L. Masiello, komite üyelerine yaptığı sunumda F-35 programının ulaştığı büyüklüğe ilişkin bilgi verdi. Masiello, 832’si ABD ordusunun envanterinde olmak üzere dünya genelinde 1300’den fazla F-35 uçağının faaliyette olduğunu bildirdi.

Masiello, F-35’in yalnızca bir savaş uçağı değil, aynı zamanda çok amaçlı ve büyük ölçekli bir hava platformu olduğunu vurguladı. Programın ABD ve müttefik ülkelerin savunma mimarisinde önemli bir yer tuttuğunu belirten Masiello, uçağın hava harekatlarında istihbarat, keşif, hedef tespiti ve saldırı kabiliyetiyle öne çıktığını ifade etti.

F-35’ler 42 üste görev yapıyor

Senatodaki oturumda paylaşılan bilgilere göre F-35 uçakları dünya genelinde 42 farklı üste görev yapıyor. Bunun yanı sıra uçakların 10’u ABD’ye ait olmak üzere toplam 13 uçak gemisinde konuşlandırıldığı aktarıldı.

Bu tablo, F-35 programının yalnızca ABD ordusuyla sınırlı kalmadığını, aynı zamanda müttefik ülkelerin hava gücü planlamasında da merkezi bir role sahip olduğunu gösteriyor. F-35’lerin kara üslerinin yanında uçak gemilerinde de konuşlandırılması, programın deniz aşırı operasyonlar açısından da geniş bir etki alanına sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Korgeneral Masiello, F-35’lerin sahip olduğu bu konuşlanma ağının önemli bir caydırıcılık ve harekat kapasitesi oluşturduğunu belirtti. Uçakların çok sayıda ülkede ve farklı askeri platformlarda görev yapması, programın küresel ölçekteki ağırlığını artırıyor.

“Vurulamayan hedefleri vurabilen uçak” vurgusu

F-35 programının operasyonel kullanımına da değinen Masiello, uçakların son yıllarda birçok askeri operasyonda görev aldığını söyledi. Masiello, F-35’lerin ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattıkları saldırılar dahil farklı operasyonlarda kullanıldığını aktardı.

F-35’in gelişmiş sensörleri, düşük görünürlük kabiliyeti ve hedef tespit özellikleriyle öne çıktığını ifade eden Masiello, uçağın modern savaş ortamındaki rolünü anlatırken, “Bu uçak, vurulamayan hedeflerin bazılarını vurabilen ve her şeyi görebilen tek uçak.” değerlendirmesinde bulundu.

Masiello’nun bu sözleri, F-35’in özellikle yüksek tehdit içeren hava savunma ortamlarında kullanılmak üzere geliştirilen bir platform olduğuna işaret etti. Programın savunucularına göre F-35, yalnızca saldırı kabiliyetiyle değil, aynı zamanda savaş alanındaki verileri toplama, işleme ve diğer unsurlarla paylaşma özelliğiyle de öne çıkıyor.

Geleceğin hava harekatlarında kritik rol bekleniyor

Oturumda söz alan Arizona Senatörü Mark Kelly de F-35 uçaklarının gelecekteki çatışma ortamlarında önemli bir rol oynayacağını belirtti. Kelly, özellikle ileri teknolojiye sahip hava savunma sistemlerinin bulunduğu bölgelerde F-35’lerin ABD ve müttefikleri için kritik bir unsur olacağını savundu.

Ancak Kelly, programın önünde çözülmesi gereken bazı sorunlar bulunduğuna da dikkat çekti. F-35’lerin sahaya sürülmesi, filoya dahil edilmesi ve tam görev kabiliyetine ulaştırılması konularında hâlâ zorluklar yaşandığını ifade etti.

Kelly, uçağın uzun vadeli bakım maliyetlerine ilişkin de endişelerini dile getirdi. F-35 filosunun bakım ve idame giderlerinin ABD Savunma Bakanlığı bütçesi üzerinde büyük etki oluşturduğunu belirten Kelly, bu alandaki maliyetlerin yakından takip edilmesi gerektiğini söyledi.

Bakım maliyetleri tartışma konusu

F-35 programı, gelişmiş kabiliyetleri nedeniyle dünyanın en dikkat çeken savaş uçağı projeleri arasında yer alıyor. Ancak program, yüksek üretim ve bakım maliyetleri nedeniyle ABD Kongresinde zaman zaman eleştirilere de konu oluyor.

Senato oturumunda gündeme gelen başlıklardan biri de filonun uzun vadeli sürdürülebilirliği oldu. Uçak sayısının artması, bakım, yedek parça, modernizasyon ve görev hazırlık oranları gibi konuları daha önemli hale getiriyor.

ABD ordusunun envanterinde 832 F-35’in bulunması, bakım ve operasyon planlamasını büyük ölçekli bir süreç haline getiriyor. Dünya genelinde 1300’den fazla uçağın faaliyette olması ise tedarik zinciri, yazılım güncellemeleri ve teknik destek süreçlerinin uluslararası boyutta yürütülmesini zorunlu kılıyor.

F-35 programı ABD ve müttefikler için stratejik önemde

F-35, ABD’nin yanı sıra çok sayıda müttefik ülke tarafından kullanılan beşinci nesil savaş uçağı olarak biliniyor. Düşük görünürlük, gelişmiş radar ve sensör sistemleri, ağ merkezli harekat kabiliyeti ve çok rollü kullanım özellikleri, uçağı modern hava kuvvetleri için stratejik bir platform haline getiriyor.

Program kapsamında F-35A, F-35B ve F-35C olmak üzere farklı versiyonlar kullanılıyor. F-35A geleneksel pistlerden kalkış ve iniş için tasarlanırken, F-35B kısa kalkış ve dikey iniş kabiliyetiyle öne çıkıyor. F-35C ise uçak gemilerinde görev yapmak üzere geliştirildi.

Bu farklı versiyonlar, uçağın hava kuvvetleri, deniz piyadeleri ve donanma unsurları tarafından kullanılmasına imkân sağlıyor. Bu nedenle F-35 programı, ABD ordusunun farklı kuvvet komutanlıkları ve müttefik ülkelerin askeri planlamaları açısından geniş bir kullanım alanına sahip.

Kongre programı yakından izliyor

ABD Kongresi, F-35 programını uzun süredir maliyet, teslimat takvimi, görev kabiliyeti ve sürdürülebilirlik başlıkları üzerinden yakından takip ediyor. Senato Silahlı Hizmetler Komitesinde yapılan son oturum da bu denetim sürecinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Komite üyeleri, F-35’in geleceğin savaş ortamlarında önemli bir rol üstleneceği konusunda genel bir kabul olduğunu belirtirken, programın maliyet ve bakım boyutunun da kontrol altında tutulması gerektiğine dikkat çekiyor.

Oturumda yapılan değerlendirmeler, F-35 programının hem askeri kapasite hem de savunma bütçesi açısından ABD’nin en önemli başlıklarından biri olmaya devam ettiğini gösterdi.

ABD Büyükelçisi Barrack: Türkiye’nin F-35 programına dönüşü NATO’yu güçlendirir

ABD’nin Ankara Büyükelçisi Barrack, Antalya Diplomasi Forumu (ADF) 2026’daki konuşmasında değindiği konulara ilişkin Fox News Digital’e yazılı mülakat verdi.

ADF’de dile getirdiği konuları hatırlatan Barrack, ABD Başkanı Donald Trump’ın dış politika yaklaşımına ve Türk-Amerikan ilişkilerine dair görüşlerini paylaştı.

Türkiye’nin Rusya’dan S-400 satın alması ve bu süreçte F-35 programından çıkarılması konusundaki tavrını vurgulayan ABD’li Büyükelçi, Ankara’nın F-35 programına dönmesini istediklerini yineledi.

Tom Barrack, “Türkiye, kritik ABD varlıklarına ev sahipliği yapan, NATO misyonlarına katkıda bulunan ve ortak tehditlere karşı koyan hayati bir müttefiktir. S-400 alımının tetiklediği yaptırımlar ve F-35 programından dışlanma, ilişkileri gereksiz yere gerginleştirirken, Rusya bu durumdan faydalanmaktadır.” değerlendirmesini yaptı.

S-400 meselesinin çözümüne ilişkin önceki ifadelerine atıf yapan Barrack, “S-400 sorunu, Başkan Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki güçlü kişisel ilişki temelinde, Bakan (Marco) Rubio’nun hassas diplomasisi yoluyla birkaç ay içinde çözülebilir ve çözülmelidir.” ifadesini kullandı.

ABD’li Büyükelçi, 2020 yılının Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’nın (NDAA) 1245. maddesine atıfta bulunarak, “Rus S-400 sisteminin mülkiyet ve işlevselliğinin doğrulanabilir şekilde sona erdirilebileceğini” ve bu durumun ABD Savunma Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığı tarafından Kongre’ye sunulacak “F-35 teknolojisinin tehlikede olmadığını teyit eden” resmi belgelerle tescil edilebileceğini belirtti.

Ankara’nın F-35 programına dönmesinin Amerikan savunma teknolojilerinden taviz anlamına gelmediğini vurgulayan Barrack, “Söylediğim şey, gerçek bir başarının yakın olduğudur, Türkiye’nin F-35 ekosistemindeki rolünün yeniden tesis edilmesi, NATO’nun birlikte çalışabilirliğinin güçlendirilmesi, ABD sanayisinin canlandırılması ve Rusya’nın etkisinin ortadan kaldırılmasıdır.” değerlendirmesinde bulundu.

ABD’nin Ankara Büyükelçisi Barrack, “Güç yoluyla barışa, gerçeklerin samimi şekilde değerlendirilmesine ve Amerika’yı sonsuz çatışmalara sürüklemeden ABD’nin çıkarlarını koruyan sonuçlar elde etmeye inanıyoruz. Türkiye gibi kilit ortaklarla pragmatik işbirliği ve istikrarsız bir bölgede daha fazla istikrara giden net bir yol istiyoruz.” ifadelerini kullandı.

Hizbullah ve İsrail

Büyükelçi Barrack, İsrail’i Hizbullah ile eşdeğer gördüğü yorumları üzerine gelen tepkilere karşı çıkarak, sözlerinin sadece sahadaki “gerçekçiliği” yansıttığını ve ABD politikasında bir değişiklik olmadığını savundu.

Barrack, “İsrail-Hizbullah ateşkesini bir mola olarak tanımladığımda ve herkesin eşit derecede güvenilmez olduğunu söylediğimde, sadece sahadaki bariz gerçeği ifade ediyordum. Bu bir gerçekçiliktir, herhangi bir tarafı eleştirmek değildir.” değerlendirmesinde bulundu.

Kasım 2024’teki ve Nisan 2026’daki ateşkes süreçlerinin, sahadaki durumun “çok kırılgan” olduğunu kanıtladığına dikkati çeken Barrack, ihlaller, yeniden silahlanma ve vekalet savaşlarının “karşılıklı güvensizliğin” temelini oluşturduğunu savundu.

ABD’li diplomat, “İşte bu karşılıklı güvensizlik, bu yönetimin ateşkes anlaşmasını ilk etapta arabuluculuk yoluyla sağlamasının tam da asıl nedenidir, anlamsız katliamları durdurmak, nefes alma imkanı yaratmak ve Lübnan’ın egemenliğini ve İsrail’in güvenliğini güçlendirecek, denetlenebilir ve uygulanabilir bir yol çizmek.” ifadelerini kullandı.

Hizbullah ile ilgili ifadelerinin bir “yumuşaklık” anlamına gelmediğini kaydeden Barrack, “Onlara hiçbir zaman güvenmedik. Lübnan içinde, Hizbullah siyasi partisinin, Lübnan hükümetinde parlamento koltuklarına sahip olan terör örgütü Hizbullah’tan farklı olduğunu kabul ediyoruz. Bu konudaki siyasi güvenin kazanılması gerekecek.” dedi.

“Hedefin Hizbullah’ı yok etmek olmadığı konusundaki sözlerimin arkasındayım.” diyen Barrack, sorunun köküne inmeleri ve İran’ın Hizbullah’a desteğini kesmeleri gerektiğini belirtti.

Öte yandan Barrack, ADF’de dile getirdiği “güçlü liderlik rejimleri” ifadesine ilişkin tartışmalara da değinerek, bu konuda ideolojik değil sahadaki gözlemlerine dayanarak konuştuğunu kaydetti.

ABD Büyükelçisi, “Güçlü liderlik rejimlerinin Orta Doğu’da gerçekten işe yarayan tek yapı olduğunu söylediğimde, ideolojiden değil, onlarca yıllık zorlu gözlemlerden yola çıkarak konuşuyordum.” değerlendirmesini yaptı.

Barrack, Arap Baharı’ndan sonra Batı tarzı demokrasiyi hızla benimsemeye çalışan ülkelerin büyük ölçüde başarısız olduğunu ve çoğu zaman kaosa sürüklendiğini, aynı süreçte “Körfez monarşilerinin” ise istikrar, sonuç odaklı liderlik, güvenlik ve ekonomik büyüme sayesinde gerçek iyileşmeler gösterdiğini savundu.

İsrail ve ABD’nin hava kayıpları savaş bilançosunda ortaya çıktı

İsrail-İran-ABD savaşında hava kayıplarına ilişkin çelişkili açıklamalar sürerken, açık kaynak verileri savaşın boyutunu gözler önüne serdi. Uçaklardan helikopterlere, dronlardan kritik askeri sistemlere kadar geniş bir kayıp tablosu dikkat çekti.

İsrail-İran-ABD savaşı tüm şiddetiyle devam ederken, sahadaki askeri hareketlilik kadar tarafların uğradığı kayıplar da küresel kamuoyunun odağı haline geldi. Özellikle hava gücüne ilişkin veriler, savaşın gerçek bilançosuna dair önemli ipuçları sunarken, taraflardan gelen açıklamaların birbirini doğrulamaması dikkat çekti.

İran’dan geniş kapsamlı kayıp iddiaları

İran ordusu, savaş sürecinde farklı türlerde toplam 146 Amerikan ve İsrail dronunu düşürdüğünü açıkladı. Bu araçlar arasında MQ-9 Reaper, Hermes, Heron ve Orbiter tipi insansız hava araçlarının bulunduğu belirtildi. İran ayrıca bazı pilotlu savaş uçaklarının da hedef alındığını öne sürdü.

Tahran yönetimi, özellikle hava savunma sistemlerinin etkinliğini vurgulayarak, savaşın seyrinde hava üstünlüğünün kırıldığını iddia etti.

F-35 krizinde çelişkili açıklamalar

Savaşın en dikkat çeken başlıklarından biri ise F-35 savaş uçaklarına ilişkin iddialar oldu. İran tarafı iki F-35’in düşürüldüğünü öne sürerken, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) bu iddiayı yalanladı ve yalnızca bir uçağın hasar alarak zorunlu iniş yaptığını duyurdu.

Washington yönetimi, büyük çaplı kayıplar yaşanmadığını savunsa da sahadan gelen bağımsız veriler bu tabloya gölge düşürdü.

Açık kaynak verileri farklı bir tablo çiziyor

Uluslararası medya kuruluşlarının açık kaynak analizlerine göre, ABD-İsrail koalisyonu savaş sürecinde toplam 17 savaş, nakliye ve helikopter uçağı kaybetti. Bunun yanı sıra 146 dronun düşürüldüğü belirtildi.

Irak ve Kuveyt’te hasar gördüğü öne sürülen iki helikoptere ilişkin belirsizlik ise sürüyor. Uzmanlar, bu verilerin hem doğrudan çatışmalar hem de “yan olaylar” (kaza, dost ateşi, teknik arıza) nedeniyle oluştuğunu vurguluyor.

Kuveyt’te dost ateşi: savaşın kırılma noktalarından biri

2 Mart’ta yaşanan olay, savaşın en çarpıcı gelişmelerinden biri olarak öne çıktı. Kuveyt hava savunma sistemlerinin yanlışlıkla üç Amerikan F-15E savaş uçağını vurduğu açıklandı. Altı kişilik mürettebatın kurtarıldığı belirtilirken, ABD bu olayın İran saldırısından değil “dost ateşi” hatasından kaynaklandığını duyurdu.

Bu gelişme, savaşın kontrol dışına çıkma riskine dair önemli bir uyarı olarak değerlendirildi.

Çarpışma ve üs saldırıları: 12 Mart kritik tarih

12 Mart’ta Irak’ta bir KC-135 yakıt ikmal uçağının başka bir uçakla çarpışması sonucu 6 kişilik mürettebat hayatını kaybetti. İran bu olayı üstlendiğini iddia etse de ABD kazanın çarpışma kaynaklı olduğunu açıkladı.

Aynı gün Suudi Arabistan’daki El-Emir Sultan Hava Üssü’ne düzenlenen saldırıda 5 yakıt ikmal uçağı hedef alındı ve 12 Amerikan askerinin yaralandığı bildirildi. Bu saldırı, lojistik ve yakıt ikmal hatlarının hedef alınmasının savaşın seyrini doğrudan etkileyebileceğini gösterdi.

F-35 hasar aldı, erken uyarı sistemi hedef oldu

19 Mart’ta bir Amerikan F-35 savaş uçağının İran’da görev sırasında hasar aldığı ve zorunlu iniş yaptığı açıklandı. Bu gelişme, savaşın en gelişmiş hava platformlarının bile risk altında olduğunu ortaya koydu.

27 Mart’ta ise E-3 Sentry erken uyarı ve kontrol uçağının Suudi Arabistan’daki bir üs saldırısında zarar gördüğü bildirildi. Uzmanlar, erken uyarı ve komuta kontrol sistemlerinin hedef alınmasının savaşın komuta yapısını zayıflatabileceğine dikkat çekti.

3 Nisan: ABD ilk kez kaybı kabul etti

3 Nisan’da ABD, İran’ın bir F-15 savaş uçağını düşürdüğünü resmen kabul etti. Uçaktaki iki pilotun da kurtarıldığı belirtildi.

Aynı süreçte iki Black Hawk helikopterinin İran ateşiyle hasar gördüğü açıklandı. İran tarafı ise bir A-10 Warthog saldırı uçağını düşürdüğünü öne sürdü.

5 Nisan: Kurtarma operasyonunda yeni kriz

5 Nisan’da ABD kaynakları, İran’da yürütülen bir kurtarma operasyonu sırasında iki nakliye uçağının arızalandığını ve ele geçirilmemesi için ABD tarafından imha edildiğini duyurdu. İran ise bu uçakların kendi güçleri tarafından vurulduğunu iddia etti.

Bu gelişme, sahadaki operasyonların ne kadar yüksek risk içerdiğini bir kez daha gözler önüne serdi.

Bilgi savaşı: gerçek bilanço neden net değil?

Uzmanlara göre tarafların kayıplara ilişkin farklı açıklamalar yapması, savaşın yalnızca sahada değil bilgi alanında da sürdüğünü gösteriyor. Her iki tarafın da kendi kayıplarını minimize ederken rakibin kayıplarını büyütme eğiliminde olduğu belirtiliyor.

Açık kaynak verileri ise daha dengeli bir tablo sunmaya çalışsa da savaşın devam etmesi nedeniyle kesin bilançonun ancak ilerleyen süreçte netleşeceği ifade ediliyor.

Savaşın seyri hava gücüne bağlı

Analistlere göre savaşın gidişatını belirleyecek en kritik unsurlardan biri hava üstünlüğü olacak. Özellikle erken uyarı sistemleri, yakıt ikmal uçakları ve insansız hava araçlarının kaybı, tarafların operasyon kabiliyetini doğrudan etkiliyor.

Önümüzdeki günlerde hava kayıplarındaki artışın, savaşın seyrinde belirleyici rol oynayabileceği değerlendiriliyor.

İran son 24 saatte ABD hava gücünü sarstı

İran üzerinde bir Amerikan savaş uçağının düştüğü ABD’li yetkili tarafından doğrulandı. Beyaz Saray, Başkan Donald Trump’ın olayla ilgili bilgilendirildiğini açıklarken, mürettebattan bir kişinin bulunduğu, diğerinin ise arandığı bildirildi.

İran üzerinde bir Amerikan savaş uçağının düştüğü yönündeki haber, ABD’li bir yetkilinin açıklamasıyla doğrulandı. Adı açıklanmayan yetkili, uçağın düşürüldüğünü ve hayatta kalanları bulmak için arama kurtarma operasyonunun sürdüğünü söyledi.

Olayın ardından Beyaz Saray’dan da kısa bir açıklama geldi. Beyaz Saray Sözcüsü Karolina Leavitt, düşen savaş uçağıyla ilgili olarak Başkan Donald Trump’ın bilgilendirildiğini duyurdu.

ABD güçlerinin İran savaşıyla ilgili son 24 saati:

F-15E uçağı İran üzerinde düşürüldü; 1 mürettebat kurtarıldı, 1’inin durumu belirsiz.

HH-60W (×2) — kurtarma operasyonu sırasında İran ateşiyle vuruldu; mürettebat güvende, bazıları yaralandı.

A-10 uçağı İran ateşiyle vuruldu; pilot sağ salim kurtuldu.

F-16 — acil durum ilan etti (7700); güvenli bir şekilde iniş yaptı.

KC-135 (1–2) — acil durum bildirimleri; ayrıntılar belirsiz.

Bir pilot bulundu, diğer pilot aranıyor

Amerikan basınında yer alan bilgilere göre düşen savaş uçağındaki iki pilottan biri bulundu, diğer pilotun aranmasına ise devam ediliyor. ABD merkezli Axios’a konuşan bir yetkili de, savaş jetinde bulunan pilotlardan birinin bulunduğunu, diğerinin ise hala aranmakta olduğunu aktardı.

İran Devrim Muhafızları’na bağlı iki haber ajansı ise, bölgede helikopterlerin pilotları aradığını öne sürdü. İran yargısına bağlı Mizan haber ajansı da pilot için Amerikan arama kurtarma operasyonunun sürdüğünü duyurdu.

Uçağın tipi konusunda farklı iddialar

Düşen savaş uçağının türüne ilişkin ise farklı bilgiler öne çıktı. İran medyası ilk etapta uçağın F-35 olduğunu ileri sürdü. Buna karşın Amerikan medyasında düşen uçağın F-15 olduğu yönünde haberler yer aldı.

Axios’ta yer alan haberde de İran medyasının paylaştığı görüntülerin F-15E savaş uçağıyla uyumlu olduğu ifade edildi. Böylece uçağın tipi konusunda ilk saatlerde bilgi karmaşası yaşandığı görüldü.

Arama çalışmalarında helikopter ve kargo uçağı iddiası

İran basınında yer alan haberlerde, pilotları bulmak amacıyla bölgede yoğun bir arama faaliyeti yürütüldüğü öne sürüldü. Fars haber ajansı, arama yapan helikopterlerin kime ait olduğunun belirsiz olduğunu aktarırken, Tesnim Haber Ajansı ise bu helikopterlerin Amerikan unsurları olduğunu ve bunlardan birinin ateş altına kaldıktan sonra geri çekilmek zorunda kaldığını iddia etti.

Aynı haberde, arama çalışmalarına bir Amerikan Hercules C-130 askeri kargo uçağının da katıldığı ileri sürüldü. İran medyası, ABD hava güçlerinin düşen uçağın pilotlarını aradığına dair görüntüler de yayımladı.

Diğer taraftan, NBC televizyonunun ABD’li iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, bugün İran’da düşürülen ABD’ye ait F-15 uçağını arama kurtarma çalışmalarına katılan 2 ABD helikopteri vuruldu.

Helikopterlerde bulunan mürettebat kurtuldu.

İran devlet televizyonundan ödül açıklaması

İran devlet televizyonuna bağlı Kohgiluye ve Buyerahmed eyalet televizyonunda yayınlanan açıklamada, düşürülen uçağın pilotu ya da pilotlarının sağ şekilde güvenlik güçlerine teslim edilmesi halinde ödül verileceği ifade edildi.

İran basınında ayrıca pilotun yakalanarak esir alınmış olabileceği yönünde iddialar da yer aldı. Yarı resmi Tesnim Haber Ajansı, pilotun fırlatma koltuğunu kullanarak ülke içine indiğini öne sürdü.

CENTCOM’dan açıklama gelmedi

İran Devrim Muhafızları Ordusu, sabah saatlerinde ülkenin orta kesimlerinde bir savaş uçağını hava savunma sistemleriyle vurduklarını duyurmuştu. Ancak olayla ilgili olarak ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’ndan henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, gelişmeyi alaycı ifadelerle değerlendirdi.

Atina’dan 5 milyar avroluk savunma hamlesi

Yunanistan, savunma alanında yeni ve kapsamlı bir adım attı. Yunan basınında yer alan haberlere göre, Başbakan Kiryakos Miçotakis başkanlığında dün gerçekleştirilen Hükümet Dış Politika ve Savunma Konseyi toplantısında, toplam değeri yaklaşık 5 milyar avroya ulaşan savunma programları kabul edildi.

Toplantıda Orta Doğu’daki gelişmelerin yanı sıra ülkenin silahlanma programları da masaya yatırıldı. Görüşmelerin ardından hava savunmasından savaş uçaklarına, donanma modernizasyonundan lojistik altyapıya kadar birçok başlıkta karar alındı.

İsrail yapımı sistemler gündemde

Toplantıda, İsrail yapımı hava savunma sistemlerinin tedarikine onay verildi. Bu adım, Yunanistan’ın hava savunma kapasitesini güçlendirmeye yönelik yeni dönemin önemli başlıklarından biri olarak öne çıktı.

Savunma planlamasında ayrıca mevcut savaş uçaklarının modernizasyonu da yer aldı. Bu kapsamda Yunanistan envanterindeki 38 adet F-16 Block 50 savaş uçağının “Viper” seviyesine yükseltilmesi kararlaştırıldı.

Donanmada modernizasyon kararı

Karar paketinde Yunan donanmasına ait MEKO sınıfı 4 fırkateynin modernizasyonu da yer aldı. Böylece deniz kuvvetlerinin mevcut kapasitesinin güncellenmesi ve operasyonel etkinliğinin artırılması hedefleniyor.

Toplantıda ayrıca F-35 savaş uçaklarına yönelik altyapı çalışmalarının ilerletilmesi ile C-27 nakliye uçaklarının bakım programı da onaylandı.

Miçotakis hükümetinin onay verdiği savunma paketinin, Yunanistan’ın hava, kara ve deniz unsurlarında kapsamlı bir yenilenme sürecini hızlandırması bekleniyor.

Orta Doğu’da savaş 20. gününde derinleşti: ABD’nin F-35’i, İran tarafından vuruldu

ABD-İsrail-İran savaşının 20’nci gününde bölgedeki gerilim daha da yükseldi. Gün boyunca İran’ın saldırıları, ABD’nin sert açıklamaları, İsrail’deki kritik hedefler ve Körfez ülkelerine yayılan alarm hali peş peşe gündeme geldi.

ABD-İsrail-İran savaşının 20’nci gününde Orta Doğu adeta ateş çemberine döndü. Füzeler peş peşe ateşlenirken, İran’dan yeni misilleme mesajları geldi, ABD’den ise savaşın dozunu daha da yükselten açıklamalar yapıldı. Gün boyunca hem cephe hattında hem de diplomatik sahada tansiyonu artıran gelişmeler yaşandı.

İran’dan ABD’ye ait F-35 iddiası

Günün en dikkat çeken başlıklarından biri İran’ın ABD’ye ait bir F-35 savaş uçağını vurduğu iddiası oldu. CNN’e dayandırılan bilgiye göre İran tarafından vurulan ABD’ye ait F-35, Orta Doğu’daki bir ABD hava üssüne acil iniş yaptı. Centcom’un, savaş uçağının İran üzerinde bir muharebe görevi yürütürken acil inişe zorlandığını söylediği aktarıldı.

Bu gelişme, savaşın hava cephesinde de yeni ve daha kritik bir aşamaya taşındığı yorumlarına neden oldu.

Hayfa’da elektrik kesintileri ve rafineri hasarı

İran’ın füze saldırılarının ardından İsrail’in Hayfa kentinde elektrik kesintileri yaşandığı bildirildi. Kentte elektrik ve petrol tesislerinin bulunduğu endüstri bölgesinden siyah dumanların yükseldiği aktarıldı. Saldırıda Hayfa’daki petrol rafinerisinde de hasar oluştuğu ifade edildi.

Enerji altyapısının hedef alınması, çatışmanın yalnızca askeri alanla sınırlı kalmadığını, ekonomik ve stratejik hedeflerin de doğrudan vurulduğunu ortaya koydu.

BAE’ye füze ve İHA saldırısı

Birleşik Arap Emirlikleri’nden yapılan açıklamada, İran’ın füze ve insansız hava aracı saldırısı sonrası hava savunma sistemlerinin devreye girdiği belirtildi. Bu gelişme, savaşın etkilerinin yalnızca İran ve İsrail hattında kalmadığını, Körfez’e de yayıldığını gösterdi.

Bölgedeki alarm hali, hava savunma sistemlerinin art arda devreye girmesiyle daha görünür hale geldi.

Çin’den dikkat çeken uyarı

Çin Dışişleri Bakanı Vang Yi, Orta Doğu’daki çatışmanın giderek tırmandığını ve genişlediğini belirterek, bunun artık yalnızca bölgesel barış ve istikrarı değil, uluslararası enerji, finans, ticaret ve gemiciliği de etkileyerek tüm ülkelerin çıkarlarına zarar verdiğini söyledi.

Çin Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasına göre Vang, İngiliz mevkidaşı Yvette Cooper ile telefonda görüştü. Vang, uzayan çatışmaların kazananının olmayacağını, ateşkesin halkların ortak iradesi olduğunu vurguladı ve tüm tarafları askeri operasyonları durdurmaya çağırdı.

İngiliz Bakan Cooper da çatışmanın en kısa sürede sona erdirilmesi, diplomatik müzakerelerin yeniden başlatılması ve uzun vadeli bir çözüm bulunması için yakın temas içinde olunmasını umduklarını dile getirdi.

İran ordusu hedef listesini açıkladı

İran ordusu yaptığı açıklamada, Kudüs’te bulunan İsrail İç Güvenlik Bakanlığı’nın, Tel Aviv’deki Kanal 13 televizyonunun, Arar garnizonundaki kara kuvvetleri birliği binası ile tesislerinin hedef alındığını duyurdu.

Açıklamada, İsrail İç Güvenlik Bakanlığı’nın kriz yönetiminin kalbi olduğu, Kanal 13’ün ise İran’a karşı yürütülen psikolojik savaşta önemli bir rol oynadığı savunuldu. Arar üssünün de Lübnan ve Suriye sınırlarına yakın stratejik konumu nedeniyle İsrail Kara Kuvvetleri’nin ana karargâhlarından biri olduğu belirtildi.

İran, bu saldırıda yeni bir yıkıcı insansız hava aracı filosunun kullanıldığını da öne sürdü.

Russia Today ekibinin bulunduğu alan vuruldu

Günün dikkat çeken gelişmelerinden biri de Lübnan’da yaşandı. İsrail ordusunun, canlı yayın sırasında Rus basın kuruluşu Russia Today ekibinin bulunduğu noktayı vurduğu aktarıldı. Muhabir ve kameramanın saldırıdan kıl payı kurtulduğu belirtildi.

Bu saldırı, çatışma alanında görev yapan medya mensuplarının da doğrudan risk altında olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.

Hegseth’ten sert sözler: “Bugün en büyük saldırı olacak”

ABD Savunma Bakanı Pege Hegseth, düzenlediği basın toplantısında son derece sert ifadeler kullandı. Hegseth, “Kararlı ve hassas bir operasyon gerçekleştiriyoruz. Birinci günden beri planlı olarak hedeflerimize ilerliyoruz. İran’ın füzelerini, roketatarlarını, nükleer altyapılarını ortadan kaldırıyoruz. Bunlar ilk günden beri hedeflerimizdi. 7 bine yakın hedef vurduk” dedi.

Hegseth açıklamasının devamında, “Kendi koşullarımızda savaşı kazanıyoruz. Onlara her gün daha büyük bir saldırı gerçekleştiriyoruz. Bugün de şimdiye kadarki en büyük saldırı olacak. Yukarıdan ölüm ve yıkım yağacak. İran’ın savunması tamamen imha edildi. Her şeylerini yok ettik. Denizaltılarının da 11 tanesini imha ettik. İran’ı ezici güçle avlıyoruz ama nankör müttefiklerimiz Trump’a teşekkür etmeliler” ifadelerini kullandı.

ABD Genelkurmay Başkanı: Çok fazla silahımız ve hedefimiz var

ABD Genelkurmay Başkanı Dan Caine de yaptığı açıklamada, İran’a ait 120 gemi ve 144 uçağın imha edildiğini söyledi. Caine, “İnanılmaz etkileyici bir odakla bunu yapıyor askerlerimiz. En büyük korkuları işlerini yapamamak. Çok fazla silahımız ve çok fazla hedefimiz var” diye konuştu.

Washington’dan gelen bu açıklamalar, ABD’nin savaşta geri adım atma niyetinde olmadığını ortaya koydu.

Hürmüz Boğazı için kritik hazırlık

İran’ın Hürmüz Boğazı ile ilgili bir yasa tasarısı üzerinde çalıştığı belirtilirken, bölgede yeni bir sistem tanımlanacağı da öne sürüldü. Küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’na ilişkin bu hazırlık, uluslararası piyasalarda da dikkatle takip ediliyor.

Tahran’dan “misillemeler sürecek” mesajı

İran Silahlı Kuvvetleri, ülkedeki enerji tesislerine yönelik saldırılara karşı misillemelerin devam edeceğini duyurdu. Bu açıklama, Tahran yönetiminin saldırılara karşılık verme çizgisini sürdüreceğini açık biçimde ortaya koydu.

Devrim Muhafızları’ndan intikam yemini

İran Devrim Muhafızları da yayımladıkları yeni videoda ABD ve İsrail’in olası kara saldırısına hazır olduklarını duyurdu. Videoda, “Bir fırtına kopacak. Uyuyan İran’ı uyandırdınız. Kara saldırısına yüzde yüz hazırız. Sizi tam da bu topraklara gömeceğiz” ifadeleri kullanıldı.

Ayrıca İsrail’in orta ve geniş hedeflerine yönelik “Gerçek Vaat 4 Operasyonu”nun 64’üncü saldırısının başlatıldığı da ilan edildi.

İsrail basını: Savaş birkaç hafta daha sürebilir

İsrail basınından YNet, İsrail Güvenlik Kabinesi’nin bir gece önce toplandığını ve bakanlara savaşın birkaç hafta daha sürmesinin beklendiğinin söylendiğini öne sürdü. Bu değerlendirme, çatışmanın yakın vadede sona ermeyeceği yönündeki beklentileri güçlendirdi.

ABD Riyad Büyükelçiliği vatandaşlarını uyardı

ABD’nin Riyad Büyükelçiliği yaptığı açıklamada, vatandaşlarına güvenli şekilde seyahat edebilmeleri halinde ticari uçuşlarla Suudi Arabistan’dan ayrılmalarını tavsiye etti. Bu uyarı, savaşın bölgesel güvenlik riskini daha da artırdığına işaret etti.

İran’dan Bahreyn ve BAE’ye tazminat çıkışı

İran’ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Said İravani, ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarında topraklarının kullanılmasına engel olmayan Bahreyn ile Birleşik Arap Emirlikleri’nin Tahran’a tazminat ödemesi gerektiğini söyledi.

Bu açıklama, çatışmanın yalnızca askeri değil diplomatik ve hukuki başlıklarda da daha sert bir evreye girdiğini gösterdi.

Bölge yeni bir kırılma noktasında

Savaşın 20’nci gününde yaşanan gelişmeler, Orta Doğu’daki çatışmanın artık yalnızca İran ile İsrail arasında sınırlı bir denklem olmaktan çıktığını ortaya koydu. ABD’nin doğrudan ve sert açıklamaları, İran’ın art arda gelen misilleme mesajları, Körfez ülkelerine uzanan saldırılar ve enerji altyapısının hedef alınması, bölgenin çok daha büyük bir kriz alanına sürüklendiğini gösteriyor.

ABD, Norveç’teki NATO tatbikatından F-35’leri çekti

Norveç Silahlı Kuvvetleri’nden Yarbay Espen Solemdal, ulusal basına yaptığı açıklamada, Norveç’te Arktik güvenliği kapsamında gerçekleştirilecek NATO tatbikatında ABD’ye ait F-35 jetlerinin yer almayacağını bildirdi. Solemdal, bu kararın 100 ila 150 ABD askerinin Norveç’e konuşlandırılmayacağı anlamına geldiğini kaydederek, personelin “dünyanın başka yerlerine gideceğini” söyledi.

Solemdal ayrıca, ABD jetlerinin tatbikatta yer almamasının hava unsurlarını etkileyeceğini vurguladı ve Washington’un kendi önceliklerine odaklandığı değerlendirmesinde bulundu.

Norveç basınında yer alan yorumlarda, ABD’nin bu adımı İran ile yaşanan gerilim bağlamında değerlendirilirken; benzer bir durumun Haziran 2025’te de yaşandığı hatırlatıldı.

Öte yandan Norveç Silahlı Kuvvetleri, Mart 2026’da “Soğuk Yanıt” (Cold Response) adıyla 14 NATO ülkesinin katılımıyla düzenlenecek tatbikatın, ülkede gerçekleştirilen en kapsamlı askeri eğitimlerden biri olacağını duyurdu.