ABD-İran mutabakatında geri sayım: Uranyum, yaptırımlar ve Hürmüz Boğazı masada

ABD’li üst düzey bir yetkili, Washington ile Tahran arasında yürütülen müzakerelerde sona yaklaşıldığını belirterek anlaşmanın birkaç gün içinde imzalanmasının beklendiğini söyledi. Yetkiliye göre anlaşma; Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını, İran’ın nükleer programının tasfiyesini, zenginleştirilmiş uranyumun ABD’ye devrini ve bölgede uzun vadeli barışın güvence altına alınmasını hedefliyor. Türkiye, Katar, Pakistan, İsrail ve Körfez ülkeleri de süreci yakından takip ediyor.

ABD ile İran arasında uzun süredir yürütülen müzakerelerde kritik bir aşamaya gelindi. ABD’li üst düzey bir yetkili, düzenlediği telekonferansta basın mensuplarının sorularını yanıtladı ve tarafların anlaşmaya artık çok yakın olduğunu söyledi. Yetkili, birkaç gün içinde imzalanması beklenen metnin İran’ın nükleer programı, zenginleştirilmiş uranyum stoku, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve yaptırımların kaldırılması gibi bölgesel dengeleri doğrudan ilgilendiren başlıkları kapsadığını açıkladı.

ABD’li yetkili, İran’la yürütülen görüşmelerde “son aşamaya” gelindiğini vurgularken, anlaşmanın imzalanma ihtimaline ilişkin dikkat çekici ifadeler kullandı. Yetkili, “Bu anlaşmayı önümüzdeki birkaç gün içinde imzalamayı bekliyoruz. Size kesin bir tarih veremem ancak bir tahminde bulunmam gerekirse bu sabah yüzde 75 derdim. Şu anda bu oran muhtemelen yüzde 80 ya da yüzde 85 civarında, ancak yüzde 100 değil çünkü sistemleri oldukça karmaşık.” dedi.

Yetkilinin açıklamaları, Washington ile Tahran arasındaki diplomatik temasların yalnızca geçici bir gerilim azaltma süreciyle sınırlı kalmayabileceğini, daha kapsamlı bir bölgesel düzenleme arayışına dönüşebileceğini gösterdi. Anlaşmanın imza aşamasına gelmesi halinde, İran’ın nükleer faaliyetlerinden deniz trafiğine, yaptırım rejiminden bölgesel güvenliğe kadar çok sayıda başlıkta yeni bir döneme girilebileceği değerlendiriliyor.

Anlaşmayla dört temel hedef öne çıkıyor

ABD’li üst düzey yetkili, anlaşmanın Washington açısından dört temel hedefe hizmet ettiğini belirtti. Yetkiliye göre metnin en kritik başlıklarından ilki, küresel enerji ve ticaret yolları açısından stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve ABD’nin İran’a yönelik ablukasının kaldırılması.

Yetkili, anlaşmanın ikinci temel sonucunun İran’ın nükleer programının tasfiye edilmesi olduğunu söyledi. Üçüncü başlıkta ise İran’ın elindeki zenginleştirilmiş materyalin, yani uranyumun ABD’ye devredilmesi yer alıyor. Dördüncü ve en kapsamlı hedef ise anlaşmanın bölgede uzun vadeli bir barışı garanti etmesi olarak ifade edildi.

ABD’li yetkili, bu başlıkları şu sözlerle özetledi:

“Bu anlaşmanın sağladığı sonuçlar şunlar: Birincisi, Hürmüz Boğazı yeniden açılıyor ve ablukayı kaldırıyor. İkincisi, İran’ın nükleer programının tasfiyesini sağlıyor. Üçüncüsü, ABD’nin zenginleştirilmiş materyali almasına yol açıyor. Dördüncüsü, anlaşma bölgede uzun vadeli bir barışı garanti ediyor.”

Yetkili, anlaşma kapsamında İran’daki zenginleştirilmiş uranyumun önce yerinde imha edilmesinin, ardından ülke dışına çıkarılmasının öngörüldüğünü de belirtti. Bu mekanizmanın nasıl denetleneceği ve hangi uluslararası kurumların süreçte rol alacağına ilişkin ayrıntılar ise henüz netleşmedi.

İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması gündemde

Anlaşmanın yalnızca nükleer başlıkla sınırlı olmadığı, İran’a yönelik ekonomik kısıtlamaların kaldırılmasını da içerdiği belirtildi. ABD’li üst düzey yetkili, Tahran’ın anlaşmaya uyması halinde ekonomik yaptırımların büyük bölümünden kurtulabileceğini ve İran’ın dünya ekonomisine yeniden entegre olabileceğini söyledi.

Yetkili, İran’ın anlaşmaya bağlı kalması halinde bunun ülke halkı açısından da sonuç doğuracağını belirterek, “Terörizmin en büyük destekçisi olmak yerine normal bir ülke gibi davranmaları karşılığında bu şekilde ödüllendirilecekler.” ifadelerini kullandı. ABD’li yetkili, anlaşmanın İran halkına fayda sağlayacağına inandıklarını da dile getirdi.

Bu açıklama, Washington’ın anlaşmayı yalnızca güvenlik temelli bir düzenleme olarak değil, aynı zamanda İran’ın ekonomik davranışlarını değiştirmeye yönelik bir teşvik mekanizması olarak gördüğünü ortaya koydu. Ancak yaptırımların hangi takvimle, hangi koşullara bağlı olarak ve hangi başlıklarda kaldırılacağı henüz resmi metin üzerinden ilan edilmiş değil.

İsrail ve Körfez ülkeleri sürecin parçası

ABD’li yetkili, başta İsrail olmak üzere bölgedeki ilgili ülkelerin anlaşma sürecine dahil edildiğini söyledi. Yetkili, Washington’ın müttefiklerinin ve bölge ülkelerinin girişime destek vereceği kanaatinde olduğunu belirtti.

Yetkili, “Tüm müttefiklerimizin, İsraillilerin ve Körfez ülkelerinin bu girişime katılacağından oldukça eminiz.” değerlendirmesinde bulundu.

Bu açıklama, anlaşmanın yalnızca ABD ile İran arasında ikili bir mutabakat olarak değil, bölgesel güvenlik mimarisini ilgilendiren çok taraflı bir süreç olarak ele alındığını gösteriyor. İsrail’in İran’ın nükleer programına ilişkin kaygıları, Körfez ülkelerinin enerji güvenliği ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği nedeniyle sürecin bölgesel boyutu kritik görülüyor.

Türkiye’den diplomatik temas: Bakan Fidan Katar ve ABD’li müzakerecilerle görüştü

Anlaşma sürecinde Türkiye de diplomatik temaslarını sürdürüyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ve ABD’li müzakerecilerle telefon görüşmesi yaptı.

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgiye göre görüşmelerde, ABD ve İran arasındaki müzakereler ele alındı. Taraflar, süreçte gelinen aşama ve bölgesel barış ihtimali üzerine görüş alışverişinde bulundu.

Bakan Fidan’ın görüşmelerde, sürecin bir an önce sonuçlanmasını ve kalıcı barışa ulaşılmasını temenni ettiği belirtildi. Fidan ayrıca Türkiye’nin müzakerelere destek vermeyi sürdüreceğini ifade etti.

Türkiye’nin bu süreçteki mesajı, bölgesel tansiyonun düşürülmesi, enerji hatları ve deniz ticaretinin güvenliği ile kalıcı diplomatik çözüm arayışına destek verilmesi olarak öne çıkıyor.

Pakistan: Nihai anlaşma metni hazırlandı

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de ABD ile İran arasındaki nihai anlaşma metninin hazırlandığını açıkladı. Şerif, iki ülke arasında atılacak sonraki adımlar için yakın işbirliği içinde olduklarını söyledi.

Pakistan Başbakanı, “ABD ve İran ile sonraki adımı atmak için yakın işbirliği içindeyiz.” ifadelerini kullandı.

Pakistan’ın açıklaması, sürecin yalnızca Washington ve Tahran hattında değil, arabuluculuk ve kolaylaştırıcılık rolü üstlenen bölgesel aktörlerin de katılımıyla ilerlediğini gösterdi. Katar’ın diplomatik temaslarda aktif rol alması ve Pakistan’dan gelen açıklama, anlaşmanın daha geniş bir diplomatik zemin üzerinde şekillendiğine işaret etti.

Trump: Sızdırılan anlaşma şartları gerçeği yansıtmıyor

ABD Başkanı Donald Trump ise anlaşmanın sağlandığını duyurmasının ardından, İran tarafından medyaya sızdırıldığı öne sürülen anlaşma şartlarının doğru olmadığını savundu.

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran’ı anlaşma maddelerini yanlış şekilde medyaya sızdırmakla suçladı. Trump, “İran’ın sahte haber kaynaklarına sızdırdığı şartların, yazılı olarak kararlaştırılan şartlarla hiçbir ilişkisi yoktur. Anlaşma sağlandığına dair zayıf ve acınası açıklamaları da dahil olmak üzere söyledikleri hiçbir şey gerçeklerle uyuşmamaktadır.” ifadelerini kullandı.

Trump paylaşımında ayrıca, “Kendileriyle muhatap olmak son derece onursuzca. Onlarla iyi niyetli bir şekilde anlaşma yapmak diye bir şey yok. İnanılmaz!” dedi.

Trump’ın bu açıklaması, müzakerelerde anlaşmaya yakın olunduğu yönündeki mesajlara rağmen taraflar arasında metnin içeriği, kamuoyuna yansıyan bilgiler ve diplomatik söylem konusunda ciddi bir gerilim bulunduğunu ortaya koydu.

Arakçi: Mutabakat Zaptı hiç bu kadar yakın olmamıştı

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise sürece ilişkin daha temkinli bir açıklama yaptı. Arakçi, İslamabad’da görüşülen Mutabakat Zaptı’nın hiç bu kadar yakın olmadığını belirtti.

Arakçi, “İslamabad’da görüşülen Mutabakat Zaptı hiç bu kadar yakın olmamıştı. Son onayına kadar, medya içeriği hakkında spekülasyona girmekten kaçınılması gerekiyor.” dedi.

Bu açıklama, Tahran’ın anlaşma ihtimalini tamamen reddetmediğini ancak metin resmileşmeden kamuoyuna yansıyan içeriklerin kesin hükümler gibi değerlendirilmemesi gerektiğini düşündüğünü gösterdi.

Trump anlaşmanın sağlandığını açıklamıştı

ABD Başkanı Donald Trump, bir gün önce İran ile anlaşmanın sağlandığını ve mutabakat zaptının hafta sonu imzalanabileceğini söylemişti. Tahran’dan ise bu açıklamanın ardından daha temkinli mesajlar geldi.

Amerikan basınında yer alan haberlerde, anlaşmayla ateşkesin 60 gün uzayacağı, bu süreçte nükleer müzakerelerin yürütüleceği belirtildi. Aynı haberlerde Hürmüz Boğazı’nın anlaşma imzalanır imzalanmaz açılmasının ve gemi trafiğinin 30 gün içinde eski seviyesine dönmesinin hedeflendiği aktarıldı.

Bu çerçeve, anlaşmanın ilk aşamada güven artırıcı ve krizi dondurucu bir mutabakat niteliği taşıyabileceğini, daha kapsamlı nükleer ve ekonomik başlıkların ise 60 günlük müzakere sürecinde ele alınabileceğini gösteriyor.

İran basınında 14 maddelik taslak iddiası

İran basını ise ABD ile İran arasında 14 maddelik bir Mutabakat Zaptı taslağı bulunduğunu ileri sürdü. Yarı resmi Mehr Haber Ajansı, müzakere heyetine yakın ve ismi açıklanmayan bir kaynağa dayandırdığı haberinde taslağa ilişkin bazı detaylar paylaştı.

İran basınında yer alan iddiaya göre, taslakta müzakerelerin İran’ın füze programı dahil edilmeden, nükleer ve ekonomik konular çerçevesinde yürütülmesi öngörülüyor.

Taslağa ilişkin aktarılan bilgilere göre metin; ABD’nin yaptırımları kaldırma, İran çevresindeki güçlerini çekme, deniz ablukasını kaldırma, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma, petrol yaptırımlarını kaldırma ve dondurulmuş İran fonlarını serbest bırakma taahhüdünü içeriyor.

Haberde, ABD’nin İran ekonomisini yeniden inşa etmeye yönelik bir plan sunması gerektiği de ifade edildi. Taslakta yer aldığı öne sürülen ifadeler arasında, “İki ülke arasındaki nihai müzakereler ise İran’ın füze programı gündeme alınmadan, nükleer ve ekonomik konular üzerinde yürütülmelidir.” cümlesi dikkat çekti.

Lübnan’ın ateşkese dahil edilmesi iddiası

İran basınında yer alan iddialara göre, 14 maddelik Mutabakat Zaptı taslağında Lübnan’ın varılacak ateşkese dahil edileceği de belirtiliyor. Bu madde, anlaşmanın yalnızca İran’ın nükleer programı ya da Hürmüz Boğazı ile sınırlı kalmayıp, bölgedeki çatışma hatlarını da kapsayabilecek bir zemine taşınabileceği iddiasını gündeme getirdi.

Ancak bu başlık, ABD tarafından resmen doğrulanmış değil. Trump’ın “sızdırılan şartların gerçekle ilgisi olmadığı” yönündeki açıklaması nedeniyle İran basınında yer alan bu maddelerin resmi mutabakat metni olarak kabul edilmemesi gerektiği belirtiliyor.

Deniz ablukası ve Hürmüz Boğazı için 30 günlük takvim iddiası

İran basınında yer alan taslak iddiasına göre ABD, İran’a uyguladığı deniz ablukasını 30 gün içinde kaldıracak. Hürmüz Boğazı’nın da 30 gün içinde “Tahran’ın düzenlemelerine göre” yeniden tam olarak gemi trafiğine açılması öngörülüyor.

Hürmüz Boğazı, dünya enerji arzı açısından kritik konumda bulunuyor. Boğazın kapalı kalması ya da gemi trafiğinde aksama yaşanması, petrol ve doğal gaz piyasaları üzerinde doğrudan etki yaratabilecek bir gelişme olarak görülüyor. Bu nedenle anlaşma metninde Hürmüz Boğazı’na ilişkin takvim ve güvence mekanizmasının nasıl yazılacağı, küresel piyasalar açısından da yakından takip ediliyor.

Petrol yaptırımları ve dondurulmuş varlıklar gündemde

Taslakta yer aldığı öne sürülen maddeler arasında, İran’a yönelik petrol, petrokimya ürünleri ve türevlerinin satışına ilişkin yaptırımların askıya alınması da bulunuyor. Ayrıca Tahran’ın dondurulmuş varlıklarına tam erişim sağlaması gerektiği ileri sürülüyor.

İran basınında yer alan iddiaya göre, ABD ile yapılacak iki aylık müzakereler sırasında İran’ın 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlığının serbest bırakılması planlanıyor. Bunun 12 milyar dolarlık bölümünün görüşmelerden önce serbest bırakılacağı öne sürülüyor.

Taslak olduğu iddia edilen metinde, İran’ın dondurulmuş fonlarının yarısının serbest bırakılması vurgulanırken, “İran’a uygulanan petrol yaptırımlarının askıya alınması ve deniz ablukasının kaldırılması şartları yerine getirilmeden nihai müzakereler başlamayacaktır.” ifadesinin yer aldığı aktarıldı.

Bu başlık, İran açısından ekonomik kazanımların anlaşmanın en önemli ayağı olduğunu gösterirken, ABD açısından bu adımların hangi güvenlik ve nükleer taahhütlere bağlanacağı kritik önem taşıyor.

60 günlük müzakere süreci planı

İran basınında yer alan taslak iddialarına göre, anlaşma kapsamında İran’ın nükleer faaliyetleri konusunda kapsamlı bir uzlaşıya varılması için 60 günlük bir müzakere süreci yürütülecek.

Bu süreçte ABD’nin Tahran’a yönelik birincil, ikincil ve diğer yaptırımlarının tamamen kaldırılması, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararlarının alınması gibi başlıkların ele alınması planlanıyor.

Bu madde, nihai anlaşmanın yalnızca ABD ve İran arasında değil, uluslararası kurumları da ilgilendiren bir zeminde şekillenebileceğini gösteriyor. Özellikle Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın denetim rolü ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarının nasıl ele alınacağı, nihai metnin uygulanabilirliği açısından belirleyici olacak.

NPT taahhüdü yeniden vurgulanacak

Taslakta, İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’na göre nükleer silah üretmeme taahhüdünü yeniden teyit etmesi gerektiği de kaydedildi.

İran’ın bu taahhüdü yinelemesi, anlaşmanın nükleer silah edinmeme ilkesine dayandırılması açısından önemli görülüyor. Ancak asıl tartışma, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun akıbeti, zenginleştirme faaliyetlerinin geleceği, denetim mekanizmaları ve yaptırımların kaldırılma takvimi etrafında yoğunlaşıyor.

Taslakta, nihai anlaşmanın “yalnızca zenginleştirilmiş malzemelerin ve zenginleştirmenin akıbeti, yaptırımların kaldırılması ve İran’ın ekonomik yeniden yapılanma programı” üzerine yapılacağı ifade ediliyor.

Füze programı ve vekil güçler gündem dışı bırakılıyor iddiası

İran basınındaki taslak iddiasına göre, İran’ın füze programı ve “direniş grupları” olarak nitelendirdiği vekil güçlere verdiği destek gibi konular görüşmelerin gündeminden “kesin olarak” çıkarıldı.

Bu iddia, anlaşmanın en tartışmalı başlıklarından biri olabilir. Çünkü ABD ve bölgedeki bazı müttefikleri, İran’ın füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçlerle ilişkisini uzun süredir güvenlik tehdidi olarak değerlendiriyor. Buna karşılık Tahran, bu başlıkları egemenlik ve savunma politikası kapsamında görüyor.

ABD’li yetkilinin açıklamalarında ise anlaşmanın öncelikli olarak Hürmüz Boğazı, nükleer program, zenginleştirilmiş uranyum ve uzun vadeli bölgesel barış hedefleri üzerine kurulduğu vurgulandı. Bu nedenle füze programı ve bölgesel vekil güçler meselesinin nihai metinde nasıl yer alacağı henüz belirsizliğini koruyor.

Resmi açıklamalar ve sızdırılan taslak arasında fark var

ABD Başkanı Trump’ın, İran basınına sızdığı ileri sürülen şartların “gerçeği yansıtmadığı” yönündeki açıklaması, anlaşma sürecinde bilgi kirliliği ve diplomatik mesaj savaşının da yaşandığını gösteriyor.

Bir tarafta ABD’li üst düzey yetkilinin anlaşmanın birkaç gün içinde imzalanabileceğine ilişkin güçlü mesajları bulunuyor. Diğer tarafta İran tarafından temkinli açıklamalar geliyor ve sızdırılan taslakların içeriği konusunda taraflar arasında açık bir görüş ayrılığı yaşanıyor.

Bu nedenle uzmanlar, resmi metin yayımlanmadan anlaşmanın kapsamı, yaptırımların kaldırılma takvimi, uranyumun akıbeti, Hürmüz Boğazı’nın açılma biçimi ve bölgesel güvenlik maddeleri konusunda kesin hüküm verilmemesi gerektiğini belirtiyor.

Bölge için kritik eşik

ABD ile İran arasında imza aşamasına gelindiği belirtilen anlaşma, gerçekleşmesi halinde Orta Doğu’da son yılların en kritik diplomatik adımlarından biri olabilir. Anlaşmanın hayata geçmesi, enerji piyasaları, deniz ticareti, nükleer denetim rejimi, yaptırım politikaları ve bölgesel güvenlik denkleminde önemli sonuçlar doğurabilir.

Ancak sürecin hâlâ tamamen sonuçlanmadığı görülüyor. ABD’li yetkili imza ihtimalini yüzde 80-85 seviyesinde gördüğünü ifade ederken, Trump sızdırılan maddeleri reddediyor, İran ise son onay verilmeden spekülasyon yapılmaması gerektiğini vurguluyor.

Bu tablo, anlaşmanın çok yakın olduğunu ancak diplomatik sürecin hâlâ kırılgan bir zeminde ilerlediğini ortaya koyuyor. Nihai metnin açıklanmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nın statüsü, İran’ın nükleer programının geleceği, zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti, yaptırımların kaldırılması ve bölgesel barış mekanizmasının kapsamı netlik kazanacak.

Trump’tan İran’a sert çıkış: Sızdırılan anlaşma şartları gerçeği yansıtmıyor

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen anlaşma görüşmelerine ilişkin medyaya yansıyan taslak maddelerin gerçeği yansıtmadığını açıkladı. Trump, İran tarafını anlaşma şartlarını yanlış şekilde kamuoyuna servis etmekle suçladı.

Trump’ın açıklaması, İran tarafında anlaşma görüşmelerine ilişkin yapılan değerlendirmelerin ve bazı İran basın organlarında yayımlanan taslak maddelerin ardından geldi. ABD Başkanı, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran’dan sızdırıldığı öne sürülen şartların yazılı olarak kararlaştırılan metinle ilgisi bulunmadığını savundu.

Trump açıklamasında, “İran’ın sahte haber kaynaklarına sızdırdığı şartların, yazılı olarak kararlaştırılan şartlarla hiçbir ilişkisi yoktur. Anlaşma sağlandığına dair zayıf ve acınası açıklamaları da dahil olmak üzere söyledikleri hiçbir şey gerçeklerle uyuşmamaktadır” ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı, İran ile iyi niyet temelinde anlaşma yapmanın mümkün olmadığını ileri sürerek, “Kendileriyle muhatap olmak son derece onursuzca. Onlarla iyi niyetli bir şekilde anlaşma yapmak diye bir şey yok. İnanılmaz!” değerlendirmesinde bulundu.

İran’dan temkinli mesaj: Mutabakat zaptı hiç bu kadar yakın olmamıştı

Trump’ın sert açıklamasından önce İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, yürütülen temaslara ilişkin dikkat çeken bir değerlendirmede bulunmuştu. Arakçi, “İslamabad’da görüşülen Mutabakat Zaptı hiç bu kadar yakın olmamıştı. Son onayına kadar, medya içeriği hakkında spekülasyona girmekten kaçınılması gerekiyor” dedi.

Arakçi’nin açıklaması, İran tarafının sürece tamamen kapıyı kapatmadığını, ancak nihai imza öncesinde kamuoyuna yansıyan bilgilerin kesin anlaşma gibi değerlendirilmemesi gerektiğini ortaya koydu.

Trump önce anlaşmanın sağlandığını duyurmuştu

ABD Başkanı Trump, bir gün önce yaptığı açıklamada İran ile anlaşmaya varıldığını ve mutabakat zaptının hafta sonu imzalanabileceğini söylemişti. Bu açıklama, uluslararası kamuoyunda Washington ile Tahran arasında yeni bir diplomatik sürecin başladığı şeklinde yorumlanmıştı.

Ancak Tahran’dan gelen açıklamalarda daha temkinli bir dil kullanıldı. İran tarafı, anlaşmanın kesinleşmesi için son onay sürecinin tamamlanması gerektiğine işaret etti.

Amerikan basınına yansıyan haberlerde ise anlaşma kapsamında ateşkesin 60 gün uzatılabileceği, bu süre içinde nükleer müzakerelerin yürütülmesinin planlandığı belirtildi. Ayrıca Hürmüz Boğazı’nın anlaşmanın imzalanmasının ardından açılması ve gemi trafiğinin 30 gün içinde eski seviyesine dönmesinin hedeflendiği aktarıldı.

İran basınında 14 maddelik taslak iddiası

İran basını, ABD ile İran arasında yürütülen görüşmelere ilişkin 14 maddelik bir mutabakat zaptı taslağı bulunduğunu ileri sürdü. Yarı resmi Mehr Haber Ajansı, müzakere heyetine yakın ve ismi açıklanmayan bir kaynağa dayandırdığı haberinde taslakta yer aldığı öne sürülen maddeleri paylaştı.

İddiaya göre mutabakat taslağı, görüşmelerin İran’ın füze programı dışarıda bırakılarak nükleer ve ekonomik konular çerçevesinde yürütülmesini öngörüyor. Taslakta ABD’nin İran’a yönelik bazı yaptırımları kaldırması, İran çevresindeki askeri güçlerini geri çekmesi, deniz ablukasını sonlandırması, petrol yaptırımlarını askıya alması ve dondurulmuş İran fonlarının serbest bırakılması gibi başlıkların yer aldığı öne sürüldü.

Hürmüz Boğazı ve deniz ablukası taslakta öne çıkan başlıklar arasında

İran basınına yansıyan taslakta en dikkat çeken maddelerden biri Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenleme oldu. Buna göre ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasını 30 gün içinde kaldırması, Hürmüz Boğazı’nın da yine 30 gün içinde “Tahran’ın düzenlemelerine göre” tam olarak gemi trafiğine açılması öngörülüyor.

Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticareti açısından kritik öneme sahip geçiş noktalarından biri olarak biliniyor. Bu nedenle boğazdaki gemi trafiğine ilişkin her gelişme, petrol piyasaları ve küresel ticaret açısından yakından takip ediliyor.

Petrol yaptırımları ve dondurulmuş varlıklar gündemde

Taslakta yer aldığı iddia edilen maddelerden bir diğeri de İran’ın petrol, petrokimya ürünleri ve bunların türevlerinin satışına yönelik yaptırımların askıya alınması oldu. Ayrıca İran’ın dondurulmuş varlıklarına tam erişiminin sağlanmasının da mutabakat metninde yer aldığı ileri sürüldü.

İran basınına göre, ABD ile yürütülecek 2 aylık müzakereler sırasında İran’ın 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlığının serbest bırakılması planlanıyor. Bu miktarın 12 milyar dolarlık bölümünün görüşmeler başlamadan önce serbest bırakılmasının taslakta yer aldığı iddia edildi.

Taslakta, İran’a uygulanan petrol yaptırımlarının askıya alınması ve deniz ablukasının kaldırılması şartları yerine getirilmeden nihai müzakerelerin başlamayacağı yönünde bir ifade bulunduğu da aktarıldı.

60 günlük nükleer müzakere süreci iddiası

Mutabakat taslağı olduğu öne sürülen metinde, İran’ın nükleer faaliyetleri konusunda anlaşmaya varılması için 60 günlük bir müzakere süreci öngörüldüğü belirtildi. Bu süreçte ABD’nin Tahran’a yönelik birincil, ikincil ve diğer yaptırımlarının kaldırılması, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararlarına ilişkin adımların ele alınması planlanıyor.

İddiaya göre İran’ın, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamındaki nükleer silah üretmeme taahhüdünü yeniden vurgulaması da taslak maddeler arasında bulunuyor.

Taslakta nihai anlaşmanın yalnızca zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti, zenginleştirme faaliyetlerinin geleceği, yaptırımların kaldırılması ve İran’ın ekonomik yeniden yapılanma programı başlıkları üzerinden yürütüleceği ileri sürüldü.

Füze programı ve vekil güçler gündem dışında iddiası

İran basınında yer alan haberlere göre, taslakta İran’ın füze programı ile “direniş grupları” olarak nitelendirdiği vekil güçlere verdiği desteğin müzakere gündeminden çıkarıldığı iddia edildi.

Bu başlık, Washington ile Tahran arasındaki en tartışmalı konulardan biri olarak biliniyor. ABD, geçmişte İran’ın füze programı ve bölgesel vekil güçlerle ilişkisini güvenlik tehdidi olarak değerlendirirken, İran bu alanları ulusal savunma ve bölgesel politika kapsamında ele alıyor.

Trump’ın son açıklaması ise bu iddiaların Washington tarafından kabul edilmediğini gösterdi. ABD Başkanı, İran’dan sızdırıldığı öne sürülen şartların anlaşma metniyle ilgisi olmadığını vurgulayarak, görüşmelerin içeriğine ilişkin kamuoyuna yansıyan bilgileri reddetti.

Lübnan detayı da taslakta yer aldı

İran basınına yansıyan 14 maddelik taslakta, Lübnan’ın da varılacak ateşkese dahil edileceği iddia edildi. Ancak bu başlığa ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

Bölgesel gerilimlerin sürdüğü bir dönemde Lübnan’ın ateşkes sürecine dahil edilmesi iddiası, anlaşmanın yalnızca İran-ABD hattında değil, Orta Doğu’daki daha geniş güvenlik dengeleri açısından da ele alındığını gösteren bir unsur olarak değerlendirildi.

Anlaşma sürecinde belirsizlik sürüyor

Trump’ın açıklamaları, İran ile ABD arasındaki mutabakat sürecinde belirsizliğin devam ettiğini ortaya koydu. Bir yanda Trump’ın önceki gün anlaşmanın sağlandığını ve hafta sonu imza atılabileceğini açıklaması, diğer yanda İran basınına yansıyan taslak iddialarının Washington tarafından reddedilmesi, sürecin hassas bir aşamada olduğunu gösteriyor.

İran Dışişleri Bakanı Arakçi’nin “mutabakat zaptı hiç bu kadar yakın olmamıştı” açıklaması ise diplomatik temasların sürdüğüne işaret ediyor. Ancak Trump’ın sert çıkışı, nihai metin üzerinde taraflar arasında hâlâ ciddi anlaşmazlıklar veya kamuoyuna yansıyan maddeler konusunda farklı yaklaşımlar bulunabileceğini gösterdi.

Görüşmelerin önümüzdeki günlerde nasıl şekilleneceği, hem nükleer müzakereler hem de Hürmüz Boğazı, petrol yaptırımları, dondurulmuş fonlar ve bölgesel ateşkes başlıkları açısından yakından takip edilecek.

ABD, İsrail ve İran 15 günlük ateşkeste uzlaştı

Ortadoğu’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla tırmanan savaşta 40. gün geride kalırken, taraflardan peş peşe gelen açıklamalarla 15 günlük ateşkes kararı duyuruldu. ABD, İsrail ve İran tarafından kabul edildi. Sürecin diplomatik ayağında Pakistan öne çıkarken, gözler 10 Nisan 2026 Cuma günü Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılması beklenen görüşmelere çevrildi.

Trump: İran saldırıları iki hafta askıya alınacak

ABD Başkanı Donald Trump, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Pakistan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asim Munir ile görüşmeler gerçekleştirdiğini açıkladı. Trump, Şerif ve Munir’in kendisinden İran’a yönelik saldırıları durdurmasını talep ettiğini aktarırken, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tamamen, derhal ve güvenli biçimde açmayı kabul etmesi şartıyla bombardıman ve saldırıları iki hafta boyunca askıya almayı kabul ettiğini söyledi. Trump, bunun iki taraflı bir ateşkes olacağını ifade etti.

Trump ayrıca İran’dan 10 maddelik bir teklif aldıklarını belirterek, bu teklifin müzakere için uygulanabilir bir temel oluşturduğunu savundu. ABD ile İran arasında geçmişte sorun oluşturan başlıkların neredeyse tamamında uzlaşma sağlandığını öne süren Trump, iki haftalık sürenin anlaşmanın son halinin verilmesi için kullanılacağını dile getirdi. Trump, İran anlaşmasını “kusursuz bir zafer” olarak tanımlarken, Çin’in İran’ı müzakereye ikna ettiğini de iddia etti.

İran: Ateşkes 10 Nisan’da başlayacak

İran cephesi ise Pakistan’ın önerdiği iki haftalık ateşkes teklifini kabul ettiğini bildirdi. Ateşkes kararı Mücteba Hamaney tarafından da onaylandı. İran tarafından yapılan açıklamada ateşkesin 10 Nisan Cuma günü başlayacağı, tarafların mutabakat sağlaması halinde de sürenin uzatılabileceği kaydedildi.

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, Pakistan’da yapılacak müzakerelerin 15 gün içinde sonuçlandırılmasını ve sahada elde edildiği belirtilen kazanımların siyasi alanda da tescillenmesini hedeflediklerini açıkladı. Ateşkes ilanının ardından İran’da çok sayıda kişinin sokağa çıkarak sabaha kadar kutlama yaptığı bilgisi de İran’dan gelen bilgiler arasında yer aldı.

İsrail ateşkesi kabul etti, Lübnan ayrıntısı dikkat çekti

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun da ABD Başkanı Trump’ın duyurduğu iki haftalık ateşkesi desteklediği aktarıldı. Ancak Netanyahu’nun bu ateşkesin Lübnan’ı kapsamadığını savunduğu belirtildi. Bu açıklama, ateşkesin coğrafi ve askeri kapsamına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.

Beyaz Saray: Bu, ABD için bir zafer

Beyaz Saray da ateşkes ve müzakere sürecine ilişkin açıklama yaptı. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, 10 Nisan’da Pakistan’ın başkenti İslamabad’da başlaması beklenen görüşmelere ilişkin yüz yüze temaslar konusunda müzakerelerin sürdüğünü, ancak Başkan ya da Beyaz Saray tarafından açıklanana kadar hiçbir şeyin kesinleşmiş sayılmaması gerektiğini söyledi.

Leavitt, müzakerelere ABD adına Başkan Yardımcısı James David Vance, Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner’ın katılmasının beklendiğini kaydetti. Varılan ateşkes için “Bu, ABD için Başkan Trump ve inanılmaz ordumuzun mümkün kıldığı bir zaferdir” ifadesini kullanan Leavitt, askeri başarının ABD’ye müzakere masasında büyük koz verdiğini savundu.

İran’ın 10 maddelik teklifinde neler var

ABD Başkanı Donald Trump’ın açıkladığı iki haftalık ateşkes kararının ardından, İran’ın anlaşma için sunduğu 10 maddelik teklifin ayrıntıları ortaya çıktı.

Pakistan arabuluculuğunda ABD ile İran arasında yürütülen müzakerelerde dikkat çeken bir aşamaya gelindi. ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik bombardıman ve saldırıları iki hafta boyunca askıya aldıklarını duyururken, Tahran’dan 10 maddelik bir teklif aldıklarını açıkladı.

Trump, “İran’dan 10 maddelik bir teklif aldık ve bunun müzakere için işe yarar bir temel oluşturduğuna inanıyoruz. Geçmişteki çeşitli anlaşmazlık noktalarının neredeyse tamamında ABD ile İran mutabık kalmış durumda, iki haftalık süre ise anlaşmanın tamamlanmasına ve hayata geçirilmesine imkân tanıyacaktır” dedi.

İran devlet medyasında yer alan bilgilere göre Tahran yönetiminin sunduğu 10 maddelik teklif şöyle:

ABD’nin ilkesel olarak saldırmazlık garantisi vermesi.

Hürmüz Boğazı’ndan geçişin, İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon içinde kontrollü şekilde yapılması.

Uranyum zenginleştirmenin kabul edilmesi.

İran’a tüm yaptırımların kaldırılması.

İran’a birincil yaptırımların kaldırılması.

BM Güvenlik Konseyi kararlarının sona erdirilmesi.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararlarının sona erdirilmesi.

İran’a verilen zararların hesaplamalara göre tamamen tazmin edilmesi ve dondurulmuş tüm İran varlıklarının serbest bırakılması.

ABD savaş güçlerinin bölgedeki tüm üs ve konuşlanma noktalarından çekilmesi.

Lübnan dahil tüm cephelerde müttefik gruplara karşı savaşın sona ermesi.

İran’ın teklifinde güvenlik garantilerinden nükleer faaliyetlere, ekonomik yaptırımlardan bölgedeki askeri varlığa kadar geniş bir çerçeve dikkat çekti. Özellikle saldırmazlık garantisi, yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve ABD güçlerinin bölgeden çekilmesi talepleri, müzakere sürecinin en kritik başlıkları arasında yer aldı.

İki haftalık ateşkes sürecinde bu 10 maddenin nasıl ele alınacağı ve tarafların hangi başlıklarda uzlaşacağı, bölgedeki yeni dönemin seyrini belirleyecek.

Hürmüz Boğazı iki hafta geçişlere açıldı

Ateşkes kararının ardından enerji ve ticaret açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı da yeniden gündemin merkezine oturdu. İran, geçici ateşkes sonrasında Hürmüz Boğazı’nı geçişlere açtı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir’e diplomatik çabaları nedeniyle teşekkür etti.

Arakçi, İran’a yönelik saldırıların durması halinde İran Silahlı Kuvvetleri’nin savunma operasyonlarını sona erdireceğini belirtti. Açıklamada, iki haftalık süre boyunca Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişin İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon sağlanarak ve teknik kısıtlamalar gözetilerek mümkün olacağı ifade edildi.

Pakistan’dan arabuluculuk hamlesi

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de sürece ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Şerif, İran ile ABD’nin müttefikleriyle birlikte, Lübnan dahil olmak üzere her cephede geçerli olacak ve an itibarıyla başlayacak derhal bir ateşkese vardıklarını duyurmaktan memnuniyet duyduğunu belirtti.

Her iki ülkenin liderine de teşekkür eden Şerif, tüm anlaşmazlıkların kesin biçimde çözüme kavuşturulacağı kapsamlı bir anlaşma için tarafların heyetlerini 10 Nisan 2026 Cuma günü İslamabad’a davet etti. Tarafların olağanüstü bir anlayış sergilediğini söyleyen Şerif, İslamabad Görüşmeleri’nin kalıcı barış için başarılı olmasını umduğunu ifade etti.

Ateşkes öncesi tehditler ve Hark Adası saldırısı

Bölgeeden alınan bilgilerde, ateşkes öncesinde bölgede tansiyonun yeniden yükseldiği de aktarılıyor. ABD Başkanı Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın açılması için verdiği süre dolmadan ABD’nin İran’ın enerji üslerinden Hark Adası’na saldırı düzenlediği belirtildi. Axios’a konuşan bir ABD’li yetkilinin, adadaki askeri hedeflerin vurulduğunu söylediği ifade edildi.

Trump’ın Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda çok sert ifadeler kullandığı da aktarıldı. Trump paylaşımında, çok büyük bir medeniyetin yok olabileceğini ve 47 yıllık gasp, yolsuzluk ve ölümün sona ereceğini ileri sürdü. Daha sonra yaptığı açıklamada ise müzakerelerde ilerleme sağlanması ve somut sonuç çıkması halinde bu durumun değişebileceği mesajını verdi.

İranlı yetkiliden Babülmendep uyarısı

Reuters’a konuştuğu belirtilen İranlı üst düzey bir yetkili, Pakistan’ın mesajlar iletmeyi sürdürdüğünü, ancak ABD’nin tavrında değişiklik görmediklerini söyledi. Yetkili, ABD ile müzakere yapılmadığını, Washington’un İran’ın baskı altında teslim olmasını istediğini savundu. İran’ın, ABD’den esneklik gördüğü takdirde kendisinin de esneklik göstereceği mesajını verdiği aktarıldı.

Aynı yetkili, Hürmüz Boğazı’nın “boş vaatler” karşılığında açılmayacağını, ABD’nin İran’ın enerji tesislerine saldırması halinde tüm bölgenin ve Suudi Arabistan’ın tamamen karanlığa gömülebileceğini öne sürdü. İranlı yetkilinin ayrıca, durumun kontrolden çıkması halinde İran’ın müttefiklerinin Babülmendep Boğazı’nı da kapatacağını söylediği belirtildi.

JD Vance: Hedefler tamamlandı, savaş kısa sürede bitecek

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance da İran Savaşı’ndaki askeri hedeflerin tamamlandığını söyledi. Vance, savaşın çok kısa süre içinde biteceğini ifade ederken, ABD’nin İran’dan ertesi gece saat 03.00’e kadar yanıt alacağına emin olduğunu dile getirdi. İranlıların hızlı müzakereciler olmadığını belirten Vance, ABD’nin İran konusunda henüz kullanmaya karar vermediği başka araçlara da sahip olduğunu savundu.

İran, İsrail gemisini vurdu iddiası

Sahadaki askeri gerilime ilişkin bir başka başlık da deniz hattında yaşandı. İran Devrim Muhafızları’nın İsrail’e ait bir konteyner gemisini balistik füzelerle vurduğu belirtildi. Fars haber ajansı geminin vurulduğunu duyururken, olayın Hürmüz Boğazı’nda mı yoksa başka bir noktada mı gerçekleştiğine dair ayrıntı paylaşılmadı.

Pezeşkiyan’dan “can feda” mesajı

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da X hesabı üzerinden yaptığı paylaşımda, savaşa katılmak isteyen gönüllüleri toplamayı amaçlayan “Canfeda” kampanyasına şimdiye kadar 14 milyondan fazla kişinin başvurduğunu söyledi. Pezeşkiyan, İran’ı savunmak için milyonlarca kişinin canını feda etmeye hazır olduğunu belirterek, kendisinin de İran için canını feda ettiğini, ettiğini ve etmeye devam edeceğini ifade etti.

İsrail’den İran’da tren yolcularına uyarı

İsrail ordusu İran’daki tren yolcularına yönelik uyarı yayımladı. İsrail, İranlılara trenlere ve demiryolu hatlarına yakın olmanın hayatlarını tehlikeye attığı uyarısında bulundu. Bu açıklamanın ardından İran’ın Meşhed kentindeki demiryolu hatlarında işleyen trenlerin durdurulduğu belirtildi.

Bunun yanı sıra İsrail ordusunun İran’ın Şiraz kentindeki bir petrokimya tesisini vurduğunu duyurduğu, ayrıca İran’dan İsrail’e doğru fırlatılan füzelerin tespit edildiğini açıkladığı aktarıldı.

Tahran’da sinagogun bulunduğu bölge ve havaalanı vuruldu

Çatışmaların en dikkat çeken sonuçlarından biri de sivil alanlara ilişkin iddialar oldu. Gelen en son açıklamalarda, ABD ve İsrail’in İran’ın başkenti Tahran’a düzenlediği saldırılarda bir sinagogun bulunduğu sivil yerleşim biriminin hedef alındığının bildirildiği yer aldı. İran basınına göre füzenin isabet ettiği mahallede konutların yanı sıra sinagog da büyük zarar gördü; bazı duvarlar yıkıldı, müştemilat hasar aldı.

Mehr haber ajansının, Tahran’ın doğusundaki Pardis’te ABD ve İsrail saldırıları nedeniyle 3’ü çocuk 6 kişinin öldüğünü duyurduğu, daha sonra da Hürremabad Havaalanı’nın ABD-İsrail saldırılarında vurulduğunu açıkladığı belirtildi. Fars haber ajansı ise Elbruz bölgesinde ABD-İsrail saldırıları nedeniyle 2’si çocuk 18 kişinin öldüğünü, 24 kişinin de yaralandığını aktardı.

Kritik süreç İslamabad görüşmelerine taşındı

15 günlük ateşkes yalnızca sahadaki çatışmaları durdurma girişimi olarak değil, aynı zamanda daha kapsamlı bir diplomatik pazarlığın başlangıcı olarak öne çıkıyor. Hürmüz Boğazı’nın açılması, Pakistan’ın arabuluculuk rolü, İslamabad’da planlanan doğrudan görüşmeler, Beyaz Saray’ın “zafer” vurgusu, İran’ın sahadaki kazanımlarını siyasi alana taşıma hedefi ve İsrail’in Lübnan ayrıntısı, önümüzdeki sürecin yalnızca ateşkesten ibaret olmadığını gösteriyor.

Hakan Fidan’dan ateşkes diplomasisi

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, savaşın durdurulmasına yönelik diplomasi trafiğini yoğunlaştırdı. Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgilere göre Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati ve Amerikalı yetkililerle telefon görüşmeleri gerçekleştirdi.

Görüşmelerde savaşın sahadaki seyri ile çatışmaların sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimler masaya yatırıldı. Temaslarda, ateşkesin sağlanmasına dönük çabaların ele alındığı bildirildi.

Diplomasi trafiği hız kazandı

Bakan Fidan’ın gerçekleştirdiği telefon görüşmeleri, bölgedeki gerilimin azaltılması ve savaşın durdurulmasına yönelik diplomatik temasların sürdüğünü ortaya koydu. Görüşmelerde taraflar arasında yürütülen çabaların değerlendirildiği aktarıldı.

Gündem savaşın durdurulması oldu

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarının verdiği bilgiye göre temasların ana gündemini savaşın gidişatı ve savaşı durdurmaya yönelik girişimler oluşturdu. Böylece Ankara’nın, çatışmaların sona erdirilmesi için farklı taraflarla diplomatik temaslarını sürdürdüğü mesajı öne çıktı.

İran Dışişleri Bakanı Arakçi’den Trump’a yanıt

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın ateşkes istediği yönündeki açıklamalarına yanıt verdi. Arakçi, Tahran yönetiminin ne ateşkes ne de müzakere talebinde bulunduğunu belirterek, İran’ın saldırılar karşısında savunmasını sürdüreceğini ifade etti.

ABD basınına konuşan Arakçi, İran’ın mevcut süreçte geri adım atmadığını vurgulayarak, “Biz asla ateşkes talep etmedik, müzakere talebinde de bulunmadık. Ne kadar sürerse sürsün kendimizi savunmaya hazırız ve şimdiye kadar da bunu yaptık. Başkan Trump bu savaşın yasa dışı ve kazanılamaz olduğunu anlayana kadar da savunmamızı sürdüreceğiz” dedi.

“ABD ile müzakere için neden görmüyoruz”

Arakçi, Washington ile diplomatik temasların sürdüğü bir dönemde İran’a saldırı düzenlendiğini savunarak, bu nedenle yeniden müzakere masasına dönmenin anlamlı olmadığını söyledi. ABD ile daha önce de benzer deneyimler yaşadıklarını dile getiren İranlı bakan, saldırılar sürerken yeni bir diplomatik zemin görmediklerini kaydetti.

İran’ın bölgedeki saldırılarında sivil hedefleri vurduğu yönündeki iddiaları da reddeden Arakçi, yalnızca ABD’ye ait varlıkları, tesisleri ve askeri üsleri hedef aldıklarını öne sürdü. Bazı komşu ülkelerin topraklarının İran’a yönelik saldırılarda kullanıldığını iddia eden Arakçi, buna sessiz kalmalarının mümkün olmadığını ifade etti.

Hürmüz Boğazı mesajı

Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş güvenliği konusunda da değerlendirmelerde bulunan Arakçi, bazı ülkelerin gemilerinin güvenli şekilde geçişi için İran ile temasa geçtiğini açıkladı. İran’ın boğazı kapatmadığını belirten Arakçi, gemilerin bölgeye girişte yaşadığı çekincenin ABD saldırılarının oluşturduğu güvensizlikten kaynaklandığını savundu.

İranlı bakan, nihai kararın askeri güçlere ait olduğunu vurgularken, daha önce de çeşitli ülkelere ait bazı gemilerin güvenli şekilde geçmesine izin verildiğini söyledi. Arakçi, bu çerçevede iletişim kanallarının tamamen kapanmadığı mesajını verdi.

“Zenginleştirilmiş uranyum enkaz altında”

Arakçi, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin soruya da yanıt verdi. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı tarafından doğrulanan miktarın kamuoyuna açık olduğunu belirten Arakçi, saldırıya uğrayan nükleer tesislerdeki zenginleştirilmiş uranyumun şu anda enkaz altında bulunduğunu söyledi.

Bu maddelerin çıkarılmasının mümkün olduğunu ancak bunun ancak Ajans denetiminde yapılabileceğini ifade eden Arakçi, şu aşamada böyle bir planlarının olmadığını kaydetti. Saldırılardan önce ABD ile yürütülen görüşmelerde yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumun daha düşük seviyeye çekilmesinin de masadaki unsurlardan biri olduğunu belirten Arakçi, bunun İran’ın nükleer silah peşinde olmadığını gösterecek önemli bir adım olduğunu savundu.

“Şu an masada herhangi bir teklif yok”

Arakçi, mevcut aşamada yeni bir müzakerenin gündemde olmadığını vurgulayarak, ileride ABD ya da diğer taraflarla yeniden görüşme kararı alınması halinde masaya konulacak başlıkların o zaman değerlendirileceğini söyledi. Şu an için ise herhangi bir teklifin söz konusu olmadığını dile getirdi.

İranlı bakanın açıklamaları, Tahran’ın hem askeri hem diplomatik hatta sert tutumunu koruduğunu gösterirken, bölgede gerilimin kısa vadede düşmeyeceğine işaret ediyor.

Fidan, Arakçi ile görüştü: “Türk hava sahasının ihlali kabul edilemez”

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından alınan bilgiye göre, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmede bölgedeki son durum ele alındı.

“Türk hava sahasının ihlali kabul edilemez”

Bakan Fidan, görüşmede Türk hava sahasının ihlal edilmesinin kabul edilemez olduğunu belirterek, Türkiye’nin buna karşı gerekli tüm tedbirleri almaya devam edeceğinin altını çizdi.

Fidan ayrıca, tüm tarafların bölgesel güvenliği zedeleyebilecek ve siviller için risk oluşturabilecek adımlardan uzak durması gerektiğini vurguladı.

Arakçi: “İran kaynaklı değil, geniş kapsamlı araştırma yapılacak”

İran Dışişleri Bakanı Arakçi ise, Türk hava sahasına yönelen füzelerin İran kaynaklı olmadığını öne sürerek, konuyla ilgili geniş kapsamlı bir araştırma yapılacağını aktardı.

Türkiye İle İran Arasında İlk Temas: Ankara’dan Füze Tepkisi

Milli Savunma Bakanlığı (MSB), İran’dan ateşlenip Türk hava sahasına yöneldiği tespit edilen bir balistik mühimmatın, Doğu Akdeniz’de konuşlu NATO hava ve füze savunma unsurları tarafından etkisiz hâle getirildiğini bildirdi. Gelişmenin ardından Ankara’nın olaya nasıl baktığına ilişkin değerlendirmeler de gündeme geldi.

Konuya ilişkin CNN Türk canlı yayınında değerlendirmelerde bulunan Ankara Temsilcisi Dicle Canova, olayın Ankara’da doğrudan ve özel olarak Türkiye’ye yönelik bir saldırı olarak okunmadığını ancak her ihlalin ulusal güvenlik tehdidi kapsamında ele alındığını aktardı.

Dicle Canova’nın açıklamaları şöyle:

“NATO hava ve füze savunma unsurları tarafından zamanında angaje edilerek füze etkisiz hale getirilmiş vaziyette. Elbette şu aşamada doğrudan ve özel olarak Türkiye’ye bir saldırı olarak okunmuyor. Ancak yine de Ankara’da kaynaklar diyor ki; her ihlal, kaynağı ve gerekçesi ne olursa olsun ulusal güvenliğimize yönelmiş bir tehdittir ve bu çerçevede değerlendirilir.”

Canova, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın gerekli uyarıyı yaptığını ve benzer durumların yeniden yaşanmaması için dikkatli ve hassas davranılması gerektiğinin karşı tarafa iletildiğini söyledi. İran’daki son gelişmelerin Ankara tarafından yakından izlendiğini belirten Canova, değerlendirmelerini şu sözlerle sürdürdü:

“Dışişleri Bakanı Hakan Fidan gerekli uyarıda bulundu; bu ve benzeri durumların yaşanılmaması için daha dikkatli ve hassas davranılmasını istedi. Şimdi aslında biraz şöyle de bir okuma yapılıyor; netice itibarıyla İran’da son dönemde yaşanan gelişmeler, Hamaney’in öldürülmesi sonrası bir otorite boşluğu olduğu çok net olarak ifade ediliyor. Dolayısıyla koordinasyon zafiyetinin de ortaya çıktığı gözlemleniyor, bu da Ankara’dan okunuyor. NATO hava ve füze savunma unsurları tarafından zamanında angaje edilerek füze etkisiz hale getirilmiş vaziyette.

Karar alma mekanizmalarındaki çok başlılık, güvenlik birimlerinde dağınıklık, komuta zincirinde belirsizlik; tüm bunlar okunuyor İran cephesinden.

Dolayısıyla bu tablo sahadaki askeri unsurların da kontrolsüz hamleler yapabilme riskini beraberinde getiriyor. Nitekim bugün de işte yaşadığımız füze meselesi bunun bir parçası, bir ürünü olarak görülüyor.”

Ankara’nın diplomatik girişimlerini ilk günden itibaren sürdürdüğünü ifade eden Canova, Türkiye’nin bölgesel istikrar konusundaki yaklaşımını da aktardı. Canova, bölgede yaşanabilecek daha büyük bir istikrarsızlığın uzun yıllar telafi edilemeyecek sonuçlar doğurabileceği uyarısının öne çıktığını belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Tabii ki bu öngörüsüzlük ve risk ortamının bir an evvel ortadan kalkması için Ankara diplomatik girişimlerini ilk günden itibaren sürdürüyor ve her görüşmede ilke olarak şu uyarıda bulunuyor: Yani burada İran’da ve sonrasında yaşanacak bir istikrarsızlık, on yıllarca telafisi mümkün olmayacak bir istikrarsızlıktır; bölge açısından ve elbette tabii ki küresel dengeler açısından da.

Dolayısıyla bir an evvel taraflar diplomasiye ve müzakere masasına dönmeli; daha sağduyulu ve soğukkanlı bir biçimde bölgesel sorunlar uluslararası hukuk çerçevesinde çözümlenmeli.

Ankara bu görüşünde de ısrarcı olmaya devam edecek. Nitekim konuştuğum kaynaklar, bugün ve bugünden sonra da masada etkin bir ülke olmaya Türkiye’nin devam edeceğini ve diplomasiyi önceleyeceğinin altını çiziyor. Dediğim gibi özetle böyle ancak şunu ifade edeyim yine Ankara’dan verilen mesajlar arasında: Türkiye soğukkanlıdır. Hazırlıklıdır. Kararlıdır.”

Türkiye’ye yönelik hiçbir kontrolsüz hamleye izin verilmeyeceğinin de güçlü biçimde vurgulandığını belirten Canova, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bunlar çok net olarak tüm taraflara da iletiliyor ve hiçbir kaos ortamının, hiçbir kontrolsüz hamlenin, hiçbir karanlık hesabın Türkiye’yi zayıflatmasına izin verilmeyeceğinin de altı çiziliyor.”

Süreç boyunca NATO’ya ait AWACS uçaklarının Türk hava sahasında görev yaptığını söyleyen Canova, bu uçuşların erken uyarı ve gözlem amaçlı olduğunu aktardı. Aynı zamanda kamuoyunda dolaşıma sokulan bazı iddiaların da yalanlandığını belirten Canova, şunları kaydetti:

“NATO’ya ait AWACS uçakları bu sürecin başından beri Türk hava sahasında gözlemleniyor. Dediğim gibi bu bir erken uyarı sistemi. Hatta ilk başlarda yine bu meselede dezenformasyona da çok dikkat etmek gerekiyor; ilk başlarda işte saldırıların Türkiye’den gerçekleştiği iddiaları ortaya atılmıştı.

Çok hızlı bir şekilde Dezenformasyonla Mücadele Merkezi bu iddiaları yalanlamıştı; hatta Türkiye’nin tarafsız olduğunu ve hiçbir ülkeye dönük saldırıda kendi deniz, hava ve kara sahalarını kullandırtmadığını, kullandırtmayacağını da ifade etmişti.

Sonrasında yine bir başka dezenformasyon Türkiye’deki Amerikan üssüne saldırıldı şeklindeydi; bu da yine yalanlanmıştı. İşte burada aslında NATO’nun AWACS uçaklarının uçuş görevleri bir miktar saptırılmak istendi ve Türkiye’nin de bir şekilde bu bölgesel ateşin içerisine çekilmesi, bu tarafsızlığını bir tarafa dönüştürmesi yönünde bir çaba olduğunu da günlerdir gözlemliyoruz.”

İncirlik Üssü’ne ilişkin tartışmalara da değinen Canova, Türkiye’de yabancı bir ülkeye ait üs bulunduğu yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını belirtti. Canova, bu bölümde şu ifadeleri kullandı:

“Özellikle de dediğim gibi bu dezenformatif bilgilerle bunu yapmaya çalışıyorlar. Yani ‘İran’a saldırıda Türkiye’de üsler kullanıldı’, işte ‘Türkiye’deki Amerikan üssü vuruldu’ gibi gibi ve bunlar sürekli açıklanıyor, yalanlanıyor. Türkiye’de her şeyden önce bunu söyleyeyim; farklı bir ülkenin, herhangi bir ülkenin üssü yok. İncirlik Üssü bir Türk hava üssü, bunun altını çizelim.

Ama Türkiye bir NATO ülkesi, Kürecik gibi NATO üsleri var Türkiye’de evet ve bu süreçte NATO’nun AWACS uçakları dediğim gibi bir erken ihbar sistemi olarak kullanıldı, bir NATO ülkesi olarak Türkiye’ye yönelebilecek herhangi bir riski önceden bildirmek üzere havadaydı.”

Olayın ardından İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile temas kurulduğunu aktaran Canova, bundan sonra benzer durumlara kazara dahi olsa izin verilmeyeceği mesajının verildiğini söyledi. Canova sözlerini şöyle tamamladı:

“Türk üssü netice itibarıyla bir Amerikan üssü değil. Yani daha önce işte ‘Türkiye’de Amerikan üssü vuruldu’ iddiaları ortaya çıkarılmıştı, bunlar yalanlandı. Ve netice itibarıyla NATO ülkesi olması hasebiyle elbette NATO üsleri var, elbette AWACS uçakları dediğim gibi erken ihbar-uyarı şeklinde Türk hava sahasını gözlemliyor.

İşte nitekim de bugünkü bu füze meselesinde görüyoruz ki NATO hava ve füze savunma unsurları tarafından angaje edilerek etkisiz hale getirildi. Yani bu saatten sonra Türkiye’ye yönelebilecek herhangi bir saldırı NATO’ya da yönelmiş kabul edilecek. 5. madde itibarıyla tüm bunlardan İran emin ol göz önünde bulunduruyordur. Nitekim bugünkü füze meselesi de hemen bir tepkiyle karşılandı, Arakçi arandı ve bundan sonra kazara dahi olsa bu tip durumlara müsaade edilmeyeceğinin altı çizildi.”

Yaşanan gelişme sonrası Ankara’dan verilen mesajlarda, Türkiye’nin soğukkanlı ancak hazırlıklı ve kararlı olduğu vurgusu öne çıkarken, diplomasi ve müzakere çağrısının da sürdüğü görüldü.

Trump: “İran’ın Yeni Liderleri Görüşmek İstiyor, Kabul Ettim”

ABD Başkanı Donald Trump, İran’la temas mesajı vererek “İran’ın yeni liderleri konuşmak istiyor. Kabul ettim.” ifadelerini kullandı. Açıklama, ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve bölgede karşılıklı misillemelerin sürdüğü bir dönemde geldi.

Trump, aynı gün verdiği mülakatlarda operasyonların seyri ve hedeflerine ilişkin sert ifadeler de kullandı. Fox News’a konuşan Trump, ABD-İsrail saldırılarında 48 İranlı “liderin” öldürüldüğünü öne sürdü. CNBC’ye yaptığı değerlendirmede ise İran’a yönelik askeri operasyonların “planlanandan hızlı (ahead of schedule)” ilerlediğini söyledi. Trump ayrıca Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, İran’ın misilleme yapması halinde ABD’nin “daha önce hiç görülmemiş” bir güçle karşılık vereceğini belirtti.

Öte yandan diplomasi hattında Umman öne çıktı. Umman Dışişleri Bakanlığı’nın bilgilendirmesine göre, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Ummanlı mevkidaşı Bedr el-Busaidi ile telefon görüşmesinde gerilimi azaltmaya dönük her türlü ciddi çabaya açık olduklarını iletti. Umman tarafı ise ateşkes ve diyaloğa dönüş çağrısını yineledi.

Bölgedeki gelişmelerin “akışkan” seyrettiği vurgulanırken, Trump’ın “görüşmeye açığız” mesajı ile aynı zaman diliminde gelen sert askeri söylem ve operasyon vurgusu, Washington’un sahadaki baskıyı sürdürürken diplomasi kanallarını da açık tutma arayışını işaret ediyor.

Maskat’taki ABD-İran Temaslarında İlk Açıklama: Umman, “Diplomatik ve Teknik Müzakerelerin Yeniden Başlatılması” Hedefini Duyurdu

Umman’ın başkenti Maskat’ta ABD ile İran arasında yürütülen dolaylı görüşmelerin başladığı bildirildi. Umman Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, taraflar arasındaki temasların, İran’ın nükleer programı dosyasında yeniden müzakere zemini oluşturmayı amaçladığı ve bunun için “uygun koşulların hazırlanmasına” yoğunlaştığı kaydedildi. Açıklamada ayrıca görüşmelerin “sürdürülebilir güvenlik ve istikrara” katkı hedefiyle yürütüldüğü vurgulandı.

Heyetler ve arabuluculuk formatı

Görüşmelere İran adına Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD adına ise Başkan Donald Trump’ın Orta Doğu özel temsilcisi Steve Witkoff katılıyor. Umman Dışişleri Bakanı Seyyid Bedir bin Hamad el-Busaidi’nin, iki heyetle ayrı ayrı görüşerek arabuluculuk yaptığı belirtildi. Bazı uluslararası haberlerde ABD heyetinde Jared Kushner’ın da yer aldığı aktarıldı.

Masadaki başlık: Nükleer dosya ve yaptırımlar

Taraflar arasındaki ana anlaşmazlığın, uranyum zenginleştirme faaliyetleri, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının akıbeti ve buna karşılık yaptırımların kaldırılması başlıklarında düğümlendiği belirtiliyor. ABD tarafının gündemi balistik füze programı ve bölgesel silahlı gruplarla ilişkiler gibi konularla genişletmek istediği; İran’ın ise müzakerelerin yalnızca nükleer dosya ile sınırlı kalması gerektiğini savunduğu kaydedildi.

“CENTCOM katılımı” iddiası

Öte yandan bazı haberlerde, ABD Merkez Kuvvetler Komutanı Amiral Brad Cooper’ın da heyette yer aldığı ileri sürüldü. Reuters’a konuşan bir İranlı diplomatik kaynak ise ABD’nin askeri yetkililerinin sürece dâhil edilmesine karşı çıkıldığını ve bu tür bir katılımın görüşmeleri zora sokabileceğini söyledi.