AB’nin İsrail politikası değerler-çıkarlar ikileminde tartışılıyor

Beykoz Üniversitesi Rektör Yardımcısı ve Bonn Üniversitesi CASSIS Kıdemli Uzmanı Prof. Dr. Aylin Ünver Noi, AB’nin normatif değerleri ile İsrail politikası arasındaki çelişkiyi analiz için kaleme aldı.

***

Avrupa Birliği Antlaşması’nın (ABA) 3. maddesi Birliğin uluslararası ilişkilerinde barış, insan hakları ve uluslararası hukuka bağlılık gibi değerleri teşvik etmesini zorunlu kılmaktadır. Avrupa Birliği (AB) ile İsrail arasında yürürlükte olan Ortaklık Anlaşması’nın 2. maddesi de açık bir ilkeye dayanır: taraflar arasındaki ilişkiler, insan haklarına ve demokratik değerlere saygı temelinde şekillenmelidir.

Bu hükümler, yalnızca hukuki bir çerçeve değil, aynı zamanda AB’nin kendisini tanımladığı normatif kimliğin de bir yansımasıdır. Ancak son yıllarda yaşanan gelişmeler, bu ilkenin uygulamadaki karşılığını ciddi biçimde tartışmaya açmaktadır.

Belgelenmiş ihlaller, gelmeyen yaptırımlar

7 Ekim sonrasında başlayan ve uzun süre devam eden Gazze savaşı boyunca uluslararası kamuoyu, sivillerin doğrudan hedef alındığı, hastaneler ve sivil altyapının vurulduğu, insani yardımların engellendiği bir tabloya tanıklık etti. Uluslararası Adalet Divanı (UAD), İsrail’in uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğine işaret ederken, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) 21 Kasım 2024 tarihinde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkında, sivilleri hedef alan eylemler ve insani yardımı engelleme suçlamalarıyla tutuklama emri çıkardı. [1]

AB’nin kendi kurumsal yapıları da İsrail için benzer tespitlerde bulundu. Avrupa Dış İlişkiler Servisi’nin 20 Haziran 2025 tarihli raporu, Gazze ve Batı Şeria’da insani yardımın engellenmesi, sivillere yönelik ayrım gözetmeyen saldırılar, sağlık tesislerinin sistemik olarak hedef alınması ve zorla yerinden etme gibi ciddi ihlalleri ayrıntılı biçimde ortaya koydu. [2] Tüm bu bulgular, hukuki ve kurumsal düzeyde kayıt altına alınmış durumdayken, AB’nin bugüne kadar somut bir yaptırım adımı atmaması dikkat çekici bir çelişki yarattı.

Tüm bunların yaşandığı ve hukuki olarak da tescillendiği süreç sonrası İsrail’in her ne kadar ateşkes ile hızı kesilmiş olsa da saldırıları durmadı. Bu süreçte çatışmalar yalnızca Gazze ile sınırlı kalmadı. İsrail/ABD ve İran Savaşı ile İsrail’in askeri operasyonlarının Lübnan’a da yayılmasıyla birlikte sivil kayıplar ve zorunlu göç vakaları artış gösterdi. Böylece insan hakları ihlallerine ilişkin tartışmalar bölgesel bir boyut kazandı.

Yaşananlar karşısında bazı AB üyesi ülkeler – İspanya, Slovenya ve İrlanda öncülüğünde – AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınması çağrısında bulundu. 1995 yılından bu yana yürürlükte olan bu anlaşma, taraflar arasında ticareti artırmayı, siyasi diyaloğu güçlendirmeyi ve bilimsel-teknolojik işbirliğini teşvik etmeyi amaçlıyor. Ancak anlaşmanın temelini oluşturan insan hakları şartının ihlal edildiğine dair güçlü iddialar varken, bu mekanizmanın işletilmemesi eleştirilerin odağında yer alıyor.

Öte yandan ekonomik ilişkiler ve çıkarlar, AB’nin tutumunu belirleyen önemli bir faktör olarak öne çıkıyor. AB, İsrail’in en büyük ticaret ortağı konumunda bulunuyor. 2024 yılında taraflar arasındaki ticaret hacmi 42,6 milyar avroya ulaştı. [3] Ayrıca İsrail’in AB’nin araştırma ve inovasyon programı olan Ufuk Avrupa’ya katılımı, milyarlarca avroluk fonun İsrailli kurumlara aktarılmasını sağlıyor. Bu projeler arasında savunma sektörüne yakın kuruluşların da yer alması, değerler üzerindeki tartışmaları daha da derinleştiriyor. [4]

İnsan hakları mı, stratejik çıkarlar mı?

Bazı AB üye devletleri tarafından yapılan ortaklık anlaşmasının tamamen iptali için AB’nin 27 üye devletinin oy birliği gerekiyordu, ancak kısmi askıya almak için ise AB nüfusunun yüzde 65’ini temsil eden 15 üye devletin ağırlıklı çoğunluğu yeterliydi. Ancak Almanya veya İtalya’nın pozisyonlarını değiştirmemesi neticesinde yeterli oya sahip olamayan AB bu konuda bir adım atamadı.

Sonuç olarak, AB, insan hakları, hukukun üstünlüğü, azınlık hakları ve demokrasi gibi norm, değer ve prensipleri hem kendi içinde uygulayan hem de yaptığı anlaşmalarla üçüncü ülkelerde yayılmasını teşvik eden ‘normatif’ ve ‘etik’ bir güç olarak tanımlansa da, İsrail meselesinde sergilediği tutum nedeniyle ‘değerler Avrupası’ olarak uluslararası alandaki güvenilirliği sorgulanmaktadır.

Bu açıdan İsrail’e yönelik eylemsizlik yalnızca siyasi bir tercih değil, aynı zamanda AB’nin kendi hukuki ve normatif çerçevesiyle çelişen bir durum olarak değerlendirilmektedir.

İnsan hakları ve uluslararası hukuk ilkelerinin evrensel mi yoksa seçici mi uygulandığı sorusu giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor. AB değerler-çıkarlar ikilemi üzerinden bir sınav veriyor. Üstelik Birlik içindeki görüş ayrılıklarının belirginleşmesi, bu tartışmanın yalnızca dış politika değil, aynı zamanda AB’nin kendi iç bütünlüğü açısından da kritik bir sınav haline geldiğini gösteriyor.

[1] https://www.icc-cpi.int/defendant/netanyahu

[2] European External Action Service, note of the Office of the EU Special Representative on Human Rights, 20 June 2025 https://euobserver.com/eu-and-the-world/ar0246a0da

[3] https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/israel_en

[4] https://www.ftm.eu/newsletters/bureau-brussels-eu-funds-israel-defense-sector

[Prof. Dr. Aylin Ünver Noi, Beykoz Üniversitesi Rektör Yardımcısı ve Bonn Üniversitesi CASSIS Kıdemli Uzmanıdır.]

İsrail’in Filistinli siyasi tutukluları idam yasası: Hukuki ve ahlaki bir çöküş

Filistinli Mahkumlar Derneği Başkanı Raed Mohammed Mahmood Amer, İsrail Meclisinin Filistinli esirlerin idam edilmesinin önünü açan yasasının yol açtığı tehlikeleri kaleme aldı.

***

İşgalci İsrail yönetiminin Filistinli siyasi tutukluları idam etmeye yönelik yeni yasası, yalnızca tartışmalı bir düzenleme değil, uluslararası hukuka ve evrensel ahlaka yönelik açık bir saldırıdır. Bu yasa, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan hukuki düzenin temellerini sarsıyor. Bir güvenlik tedbiri kılığına büründürülen düzenleme, özünde sistematik ayrımcılığı meşrulaştırmakta, hukuku bir araca dönüştürerek etnik köken ve ulusal kimlik temelinde ölüm cezası uygulanmasının önünü açmaktadır.

1948’den bu yana devam eden İsrail politikaları, sistematik katliamlar, toplu sürgünler, toprak gaspı ve yüz binlerce insanın ağır askeri yönetim koşullarında tutuklanmasıyla biçimlenmiştir. Filistinli tutukluların onlarca yıl boyunca işkenceye, kötü muameleye ve temel haklarından sistematik olarak yoksun bırakılmaya maruz kaldığı belgelenmiş bir gerçektir. İsrail’in Gazze’ye yönelik soykırım niteliğindeki saldırısının başlamasıyla bu ihlaller çok daha ağır bir boyut kazandı. Bu minvalde de kitlesel can kayıpları, büyük çaplı yıkım, zorla yerinden etme ve işgal altındaki tüm topraklarda kesintisiz şiddet giderek derinleşti.

Bu yasa, onlarca yıldır süregelen baskı politikasının son halkasıdır. Özünde, Filistinliler için ayrı bir hukuk düzeni, İsrail vatandaşları için ayrı bir hukuk düzeni içeren ikiyüzlü bir yargı sistemini kurumsallaştırıyor. Yasa, bir halkı bilinçli olarak en ağır cezanın hedefi haline getirirken, aynı durumdaki diğerlerini bu cezanın kapsamı dışında tutuyor.

Etnik kimliğe dayalı ölüm cezası

İsrail’in taraf olduğu Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICCPR), yaşam hakkını ve yasaların ırk ya da ulusal köken ayrımı gözetmeksizin uygulanması zorunluluğunu mutlak bir güvence olarak koruma altına alıyor. Ölüm cezasını yalnızca Filistinlilere özgü kılarak bu yasa, idam uygulamasını etnik zulmün bir aracına indirgeyerek ve adaletle her türlü bağını koparıyor.

Bu yasanın asıl kaygı verici boyutu, İsrail’in askeri işgal düzenindeki işlevinde yatıyor. Ölüm cezasını yalnızca işgal altındaki halka uygulamak, uluslararası insancıl hukukun açık bir ihlalini oluşturmakta aşırı güç dengesizliğinin hüküm sürdüğü koşullarda insan onurunu korumaya yönelik asgari güvenceleri sistematik biçimde yerle bir etmektedir. Yasanın savunucuları, ülkelerinde yer alan “güvenlik tehditleri”nin olağanüstü önlemleri meşrulaştırdığını ileri sürse de uluslararası hukuk, güvenlik gerekçesiyle örtbas edilen ayrımcılığı kategorik olarak reddetmektedir. Çatışmanın yoğunluğu arttıkça, hukuki normları koruma ve güç istismarının önüne geçme yükümlülüğü de o ölçüde artmaktadır. Tarih açıkça ortaya koyuyor ki hukuk belirli bir gruba karşı bir silaha dönüştüğünde, adaletin değil baskının aracı haline gelir.

Apartheid yalnızca açık ayrımcılıkla değil, kurumsal hukuki mekanizmalar aracılığıyla bir grubun diğeri üzerinde sistematik egemenlik kurmasıyla da tanımlanmaktadır. Benzer koşullar altında bir etnik gruba en ağır cezayı öngören, diğerini ise aynı yaptırımdan muaf tutan bir yasa, bu sistemin temel niteliklerini açıkça yansıtmaktadır. Böyle bir düzenlemeyi, hukuki eşitsizliğin kalıcı bir zemine oturtulmasına giden yolda atılmış bir adım olarak okumamak neredeyse olanaksızdır.

90’dan fazla Filistinli tutuklu İsrail gözaltı tesislerinde hayatını kaybetmiştir, bu tablo, tutukluluğun bizzat kendisinin devlet güvencesiyle işleyen bir ölüm mekanizmasına dönüştüğünü açıkça ortaya koymaktadır.

Bir politika olarak işkence, tecavüz ve tıbbi ihmal

Filistinli ve uluslararası insan hakları örgütleri ile mahkum organizasyonları, gözaltındakilerin işkence, tecavüz ve çeşitli cinsel şiddet biçimleri ile yaşam kurtarıcı tıbbi müdahalenin kasıtlı olarak engellenmesi yoluyla sistematik biçimde ölüme sürüklendiğini kayıt altına almıştır. Tedaviyi erteleme ve cezalandırıcı kısıtlamalar uygulama örüntüleri onlarca yıldır kesintisiz devam etmektedir. Bu yasa, geçmişteki ihlallerle bir hesaplaşma değil, onların hukuki düzlemde sürdürülmesi ve derinleştirilmesidir. Fiili infazları resmi ve yazılı bir devlet politikasına dönüştürmektedir.

Jeopolitik yansımaları son derece ağır olacaktır. İsrailli yöneticiler bu yasayla birlikte uluslararası normları ve evrensel uzlaşıyı açıkça çiğnemekte, dünyanın büyük ölçüde geride bıraktığı idam cezasını yeniden sahneye taşımaktadır. Cezanın etnik çizgiler boyunca seçici biçimde uygulanması, gelişen küresel insan hakları standartlarını alenen çiğnemekte ve hukukun ırk temelli siyasi denetimin bir aracına indirgenmesine yönelik tehlikeli bir kararlılığın işaretini vermektedir.

Uluslararası toplumun bu gelişme karşısındaki sessizliği de en az yasanın kendisi kadar rahatsız edicidir. Bazı Avrupa ülkeleri ve Müslüman çoğunluklu devletler açıklamalar yayımlamış olsa da yeterli değildir. Söylem ile eylem arasındaki bu derin uçurum, uluslararası hukukun etkin biçimde uygulanamamasındaki yapısal çöküşü açığa çıkarmaktadır. Ortaya çıkan sistem, ilkeler tarafından değil siyasi çıkarlar tarafından yönlendirilen bir yapının yansımasından ibarettir.

Uluslararası hukuktan geriye ne kaldı?

Bu yasa, nihai olarak uluslararası hukuk düzeninin tamamını ilgilendiren varoluşsal bir soruyu önümüze koymaktadır: Uluslararası hukuk, temel ilkelerine yönelik bu denli süregelen bir saldırıya dayanabilecek mi, yoksa eşitlik ve ayrımcılık yasağı kavramları, güçlü olan her talep ettiğinde içi boşaltılmaya mahkum kavramlara mı dönüşecek?

Bu soruların yanıtları yalnızca mahkemelerden ya da diplomasi masalarından çıkmayacaktır. Belirleyici olan, uluslararası toplumun kararlı biçimde harekete geçip geçmeyeceği ya da bu sessiz suç ortaklığını sürdürüp sürdürmeyeceğidir. Müdahale edilmezse bu yasa yürürlüğe girecek ve tehlikeli bir emsal teşkil edecek, başka devletleri de hukuku etnik ve siyasi baskının aracına dönüştürmeye özendirirken dünya genelinde insan haklarının kırılgan zeminini daha da çökertecektir.

Daha ağır bir tablo düşünülemez. Mesele tek bir yasa ya da tek bir çatışmadan ibaret değildir. Adaletin kimlik temelli olmaması gerektiği ilkesi üzerine kurulan küresel hukuk düzeninin geleceği ve bu ilkenin güç sahipleri tarafından bilerek ve isteyerek çiğnenmesi durumunda insanlığın neyle yüzleşeceği meselesidir.

[Raed Mohammed Mahmood Amer, Filistinli Mahkumlar Derneği Başkanıdır.]

Ömer Çelik: “İran’a Yapılan Saldırının Meşruiyeti Yok, Hukuksuzdur”

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Parti Sözcüsü Ömer Çelik, MKYK toplantısının ardından AK Parti Genel Merkezi’nde düzenlediği basın toplantısında, İran’a yönelik saldırılara ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Çelik, nükleer müzakereler sürerken gerçekleşen saldırıların diplomasi zeminini tahrip ettiğini belirterek, “Egemen bir ülkeye, Birleşmiş Milletler üyesi bir devlete yönelik bu tür müdahalelerin hukuki bir temeli olmadığını” söyledi.

Çelik, Türkiye’nin çatışmaların durması ve çözümün yeniden müzakere masasında aranması yönündeki tutumunun sürdüğünü ifade ederken; güvenlik, olası göç hareketleri, Hürmüz Boğazı kaynaklı enerji ve küresel ekonomi dalgalanmaları ile yurt dışındaki vatandaşların durumu başlıklarında gelişmelerin yakından izlendiğini aktardı.

Ömer Çelik’in Konuşması (Aynen):
“Esasında yıllar evvel Sayın Cumhurbaşkanımız Başbakan iken biliyorsunuz nükleer müzakereler konusunda ilerleme sağlanamayınca Türkiye ve Brezilya beraberce İran’da bir inisiyatif ortaya koymuştu. O zaman Cumhurbaşkanı Brezilya’da Lula, İran’da ise Ahmedinejad’dı. Belki de devrimden sonra ilk defa İran bir anlaşmaya imza attı. Aslında o anlaşma devam etseydi bugün karşı karşıya kalınan sorunlar olmayacaktı.

Maalesef Batılı ülkeler o anlaşmayı devam ettirmek konusunda çok istekli olmadılar. Daha sonra anlaşma ortadan kaldırıldı. Bugün gelinen noktada ise İran’a yapılan saldırı hiçbir meşruiyeti olmayan bir saldırıdır. Komşumuz İran’a ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirilen saldırı hukuksuzdur. Ve tabii ki hukuki meşruiyetten yoksundur.

Üstelik nükleer konular ve diğer başlıklarla ilgili müzakereler devam ederken böyle bir saldırının yapılması diplomasinin masa kurarak çözüm üretme stratejisinin tamamen berhava olduğu bir döneme girildiğini göstermektedir. Diplomasi daha önceden karar verilmiş bir saldırının taktik örtüsü ya da oyalayıcısı olamaz. Onun için masa kurulmuşken daha öncesinde Umman’da, Cenevre’de yapılmış görüşmeler biliyorsunuz, bir sonraki tur Viyana’da gerçekleşecekti. Arabulucu olan Umman adına Dışişleri Bakanı da iyi bir noktaya doğru ilerlendiğine dair bir takım açıklamalar yapmıştı. Buna rağmen bu saldırı gerçekleşti.

Sayın Cumhurbaşkanımız özellikle böyle bir masanın kurulması konusunda yoğun bir enerji ve gayret ortaya koyarak bunun gerçekleşmesi için Başkan Trump’la, Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’la ve diğer taraflarla görüşmeler gerçekleştirdi. Esasında masa çalışırken böyle bir saldırının gerçekleşmesi son derece yanlış, son derece sıkıntılı sonuçlar doğuracak, hakkaniyetsiz ve hukuksuz bir girişimdir. Tabii bu saldırı halen devam ediyor.

İran halkının büyük kayıpları oldu. İlk günde bir kız ilkokulu bombalandı. Pek çok öğrenci hayatını kaybetti. Aynı şekilde sivil kayıplar oldu. Dini liderler ile üst düzey askeri ve siyasi yetkililer hayatını kaybetti. Tüm bu kayıplar için İran halkına taziyelerimizi sunuyoruz ve bu zor zamanda kardeş İran halkının yanında olduğumuzu ifade etmek istiyoruz. İran haksız ve hukuksuz bir saldırıyla karşı karşıyadır. Bu saldırının İran halkının daha fazla acı çekeceği sonuçlar doğurmamasını, bir an evvel masanın yeniden kurulması konusundaki inisiyatifin ortaya çıkmasını ve sürecin sahici bir şekilde yürütülmesi gerektiğini ifade ediyoruz.

Dünden beri izliyorsunuz, en son biraz evvel Şansölye Merz ile görüştü Sayın Cumhurbaşkanımız. Cumhurbaşkanımızın verdiği mesaj, İran konusundaki ilkeleri ortaya koyduktan sonra bir an evvel çatışmanın durması ve çözümün tekrar masada aranması gerektiğine dairdir. Egemen bir ülkeye, Birleşmiş Milletler üyesi bir devlete yönelik bu şekildeki müdahalelerin hukuki bir temeli yoktur. Bunlar hiçbir şekilde mazur gösterilemez.

Birleşmiş Milletler üyesi egemen bir ülkenin toprak bütünlüğüne, devlet aygıtına ve yöneticilerine saldırılması uluslararası düzen açısından bambaşka bir aşamaya geçildiğini göstermektedir ki bu düzenin ortadan kalkması demektir. Özellikle de bir ülkeye saldırı için o ülkenin rejimi bahane edilemez. Bir ülkenin rejiminin bahane edilmesi son derece subjektif kriterlerle, elinde güç bulunan her aktörün istediği ülkeye müdahale etmek için bir gerekçe üretmesi anlamına gelir. Ve bunu yanlışın ısrarla tekrar edilmesi, savaşların bitirilmesinden bahsedilirken bütün bölgeyi kapsayacak hatta küresel düzeye sıçrayacak bir savaş mekaniğinin çalıştırılması son derece yanlış bir yaklaşım olmuştur.

Tabii müzakere süreçleri sürerken böyle bir saldırının gerçekleşmesi ‘bundan sonra kim müzakere yapacak, kim masa kuracak, hangi sorunun çözümü için’ sorularını beraberinde getirmektedir. Resmen şu söylenmiş olmaktadır: Müzakere masasının kurulması aslında sizin kafanıza düşecek bomba ya da ülkenize yapılacak saldırı konusunda teyakkuz durumundan uzaklaşmanız için bir taktiktir anlamına gelebilecektir. Dolayısıyla müzakere süreçleri devam ederken herhangi bir saldırının gerçekleşmesi kabul edilemez. Saldırının zaten haksız ve hukuksuz olduğu, herhangi bir meşruiyete sahip olmadığı ortadadır. Ancak müzakere süreçleri devam ederken bunun gerçekleşmesi tüm dünya açısından gerçekten olumsuz sonuçları olabilecek bir tablo ortaya çıkarmıştır.

Yakın zamandan beri özellikle son gelişmelerle beraber İkinci Dünya Savaşı sonrası düzenin sona erdiği ve dünya üzerinde yeni bir düzen arayışının ortaya çıktığı söyleniyordu. Şimdi görülmektedir ki aslında düzen kavramı diye bir şey kalmayacak bir noktaya gelinmektedir. Bu şekilde ülkelerin hedef alınması, tek taraflı inisiyatiflerle özellikle de İsrail’in güvenliği bahane edilerek ya da İsrail’in fanatik dış politika ajandasına destek verme amacıyla müdahalelerde bulunulması bütün bir bölgeyi istikrarsızlaştırıcı sonuçlar doğurmuştur. Dolayısıyla düzenin tamamen ortadan kalktığı bir tabloyla karşı karşıyayız.

Birleşmiş Milletler üyesi bir ülkenin yöneticilerine, siyasetçilerine, dini liderine ve askeri heyetine suikastlar düzenlenmesi şeklinde İsrail’e has bu yöntemin burada da uygulanıyor olması, meşru bir devletin yöneticilerine bir başka devlet tarafından suikast düzenlenmesi her bakımdan gayrimeşru olduğu gibi uluslararası hukuka ve uluslararası düzene yönelik tahrip edici bir girişimdir. Böylesi bir tablo ortaya çıktığında kim hukuktan bahsedecek, kim kurallara dayalı uluslararası düzenden söz edecek, kim müzakereden ve uluslararası girişimlerin hangi meşruiyete sahip olması gerektiğinden bahsedebilecektir. Resmen başka ülkelerin liderlerine suikast düzenlemekle övünen bir ülke gerçeğiyle karşı karşıyayız. Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in saldırısının hukuka dayanmayan bir girişim olmasının yanı sıra meşru bir ülkenin, Birleşmiş Milletler üyesi bir devletin yöneticilerinin hedef alınması da uluslararası meşruiyet kavramıyla açık bir çelişki oluşturmaktadır.

Uzun zamandan beri rejim değişikliği meselesi konuşulmaktadır. Dünyada Avrupa Birliği ya da Amerika Birleşik Devletleri gibi yapılardan farklı rejimlere sahip birçok ülke bulunmaktadır. Dünyadaki bütün ülkelerin aynı rejime sahip olması gerektiğini iddia etmek ne gerçekçi ne de doğru bir yaklaşımdır. Rejim değişikliği hedefi ortaya konulduğunda ise bunun sonuçlarının defalarca görüldüğü bilinmektedir. Nerede rejim değişikliği için bir girişim başlatılmışsa o ülkelerde iç savaş çıkmış, ülkeler istikrarsızlaşmış ve bölgesel savaşa dönüşebilecek sonuçlar doğmuştur. Bir operasyonun kodu ve hedefi rejim değişikliği olduğunda bunun o ülkenin halkı için, uluslararası düzen için ve bölgesel istikrar için bir facia olduğu defalarca tecrübe edilmiştir. Maalesef bunun yine aynı şekilde denendiği görülmektedir.

Öte yandan çatışmaların hukuki temele dayanmaması bir yana, bir ülkenin sadece askeri kapasitesinin değil topyekûn devlet mimarisinin hedef alınması büyük bir kaosun amaçlandığı anlamına gelmektedir. Bir ülkenin devlet mimarisini çökertmek üzere harekete geçmek ya da İsrailli yetkililerin ve Netanyahu’nun kabine üyelerinin ifade ettiği şekilde toplumu ayaklanmaya çağırarak iç savaş çıkarmaya teşvik etmek suretiyle devlet yapısını çökertmeye çalışmak çok daha büyük faciaların tetikleyicisidir. Esasında bu başlı başına bir suçtur. Bu şekilde kimsenin hiçbir ülkeye rejim değişikliği dayatma gibi bir hakkı yoktur. Hele o ülkelerin devlet mimarisinin hedef alınması çok büyük facialara davetiye çıkarmak anlamına gelecektir.

İran’ın karşı karşıya olduğu tablo okulların bombalanmasından dini lider başta olmak üzere askeri ve siyasi yetkililerin suikastlarla hedef alınmasına kadar uzanmakta ve büyük kayıplar ortaya çıkmış bulunmaktadır. Bu zor zamanlarda kardeş İran halkının yanında olduğumuzu ve dayanışma içerisinde olduğumuzu ifade ediyor, yaşanan kayıplar sebebiyle taziyelerimizi bir kez daha iletiyoruz. Bunun yanı sıra İran’ın Amerikan üslerini gerekçe göstererek başka ülkelerin, kardeş ülkelerin topraklarına yönelik füze saldırıları yapması ve onları hedef alması da kesinlikle kabul edilebilir bir yaklaşım değildir. Bu son derece yanlış bir tutumdur. İran’ın kendisini savunma hakkı ile bu hakkı bölgesel bir savaşa dönüştürme arasındaki net ayrımı yapması gerekir. Savunma hakkının kardeş ülkelerin ya da üçüncü ülkelerin topraklarını hedef alacak ve bölgesel savaşı tetikleyecek şekilde kullanılması birilerinin oluşturmaya çalıştığı faciaya yeni boyutlar ekleyecektir ve bu da yanlıştır.

Tüm bu çerçevede Türkiye açısından gelişmeler yoğun şekilde değerlendirilmektedir ve ne gibi sonuçlar doğurabileceğine dair çeşitli senaryolar çalışılmaktadır. Ülkemizin çatışmalardan uzak, bölgesel ve küresel barıştan yana tutumu bir kez daha ortadadır. Bir an evvel masanın yeniden kurulması için Cumhurbaşkanımızın yürüttüğü diplomasi herkes tarafından takip edilmektedir. Türkiye bu süreç için en doğru ev sahibidir.

Bununla birlikte savaşın bölgesel bir savaşa dönüşme riskinin ciddi şekilde gündemde olduğu görülmektedir. Bu kapsamda dört ana başlıkta takip edilen konular bulunmaktadır.

Birincisi Türkiye’nin İran sınırından gelebilecek olası bir göç dalgasıyla karşı karşıya kalması ihtimalidir ve bu durumda devlet birimleri tam koordinasyon içinde gerekli hazırlıkları yapmaktadır. Ülkemiz açısından herhangi bir güvenlik riski oluşmaması için tedbirler alınmaktadır.

İkinci başlık Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerden petrol fiyatlarına ve bunun diğer alanlara etkisine kadar uzanan ve küresel ekonomiyi etkileyebilecek dalgalanmalardır. Bu çerçevede ekonomimiz üzerinde geçici etkiler söz konusu olabilecektir. Ekonomimiz geçmişte de birçok şokla karşılaşmış olup dayanıklıdır ve ekonomi yönetimimiz krizleri yönetme konusunda tecrübelidir. Kurumlar arası iş birliğiyle proaktif adımlar atılarak olası krizlere karşı ekonomimize yönelik negatif dalgalanmaların absorbe edilmesi ya da ortadan kaldırılması için gerekli hazırlıklar güçlü şekilde sürdürülmektedir.

Üçüncü başlık güvenlik konusudur ve bu son derece önemlidir. Daha önce yaşanan çatışmalarda gerekli adımlar atılmış ve güvenlik denklemi güncellenmiştir. Türkiye’nin güvenlik denklemi her bakımdan bu durumu göğüsleyecek ve karşılaşılabilecek senaryolar karşısında dayanıklılığını ortaya koyacak şekilde güncellenmiş durumdadır.

Dördüncü başlık ise yurt dışındaki vatandaşlarımızın durumudur. Vatandaşlarımızın bulundukları ülkelerden ayrılmaları yakından takip edilmektedir ve pek çoğu ayrılmıştır. Başkonsolosluklarımız ve büyükelçiliklerimiz yedi gün yirmi dört saat esasına göre vatandaşlarımıza hizmet vermekte ve ayrılmak isteyenlere imkanlar dahilinde gerekli yardım ve rehberlik sağlanmaktadır.”

Dışişleri’nden İsrail’in Batı Şeria’daki arazi tescili kararına kınama

Dışişleri Bakanlığı, İsrail’in işgal altındaki Batı Şeria’da arazi tesciline yönelik son kararına ilişkin yazılı açıklama yaptı. Açıklamada, “İsrail hükümetinin işgal altındaki Batı Şeria’da egemenliğini dayatmayı ve yerleşim faaliyetlerini genişletmeyi hedefleyen son kararını en güçlü biçimde kınıyoruz” denildi. Türkiye, bu adımın Filistin halkını yurdundan zorla yerinden etmeyi ve “yasa dışı ilhak” sürecini hızlandırmayı amaçladığını belirterek, kararın “uluslararası hukukun açık ihlali” olduğunu ve “hükümsüz” sayıldığını kaydetti.

Bakanlık, İsrail’in işgal altındaki Filistin toprakları üzerinde egemenliği bulunmadığını vurgulayarak, Netanyahu hükümetinin Batı Şeria’da yoğunlaştırdığı politikaların barış çabalarını zayıflattığını ve iki devletli çözüm perspektifine zarar verdiğini ifade etti. Açıklamada uluslararası topluma, İsrail’in “fiili durum yaratma” girişimlerine karşı kararlı tutum çağrısı da yer aldı.

Dışişleri Bakanlığı, Türkiye’nin 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan, coğrafi bütünlüğe sahip bağımsız ve egemen Filistin Devleti’nin kurulmasına yönelik çabaları desteklemeyi sürdüreceğini bildirdi.

Ne olmuştu?

İsrail kabinesi, 15 Şubat’ta işgal altındaki Batı Şeria’da arazi kayıt/tescil sürecinin yeniden başlatılmasını onayladı. Uluslararası basında yer alan bilgilere göre adım, 1967’den bu yana ilk kez bu kapsamda bir “arazi tescili” uygulamasına dönüşüyor ve özellikle Batı Şeria’nın İsrail’in tam kontrolündeki Area C bölgelerinde mülkiyetin belgelendirilmesi sürecini öne çıkarıyor. Filistin Yönetimi ve bazı sivil izleme kuruluşları, düzenlemeyi “fiili ilhak” niteliğinde bir hamle olarak değerlendirirken, İsrailli yetkililer bunun “yerleşim ve idari düzen” gerekçeleriyle atıldığını savundu.