WFP’den gıda krizi uyarısı: Fon yetersizliği yardımları zorluyor

Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı İcra Direktör Yardımcısı Carl Skau, bazı ülkelerde yaşanan gıda güvensizliği ve insani yardım fonlarındaki yetersizlik konusunda uyarılarda bulundu.

New York’ta düzenlenen basın toplantısında konuşan Skau, çoğu Afrika ve Orta Doğu’da bulunan ülkelerde gıda krizinin ağırlaştığını belirtti.

Skau, Somali’de mevcut tabloya ek olarak 2,5 milyon kişinin daha ciddi gıda güvensizliği yaşadığını söyledi. Afganistan’da bu sayının 2,3 milyon, Sri Lanka’da ise 1,3 milyon olduğunu ifade etti.

Üç ülkede de gıda fiyatlarındaki artışı tetikleyen farklı sorunlar bulunduğunu kaydeden Skau, insani yardım fonlarındaki yetersizlik, kalkınma çalışmalarının sınırlı kalması ve yardım operasyonlarının maliyetindeki ciddi artışın krizi derinleştirdiğini dile getirdi.

Yardım fonlarında tarihi düşüş

Geçen yıl yardım fonlarında yüzde 40 düşüş yaşandığını hatırlatan Skau, bunun tarihi bir gerileme olduğunu belirtti. Skau, fon seviyesinin bu yıl içinde istikrara kavuşmasını umduklarını söyledi.

Doğu Afrika’nın büyük bölümünde ekim ve yağmur mevsiminin yaklaştığını aktaran Skau, özellikle Somali’de verimliliğin düşmesinden endişe duyduklarını ifade etti. Bölgedeki çatışmalar ve Ebola salgınının da gıda güvenliğini olumsuz etkileyebileceğine dikkati çekti.

Afganistan’da gıda krizi derinleşiyor

Afganistan’da “apaçık” bir gıda krizi yaşandığını vurgulayan Skau, ülkede geçen yıl meydana gelen şiddetli deprem ve büyük sel felaketlerinin ardından Pakistan’la yaşanan çatışma ve ABD/İsrail-İran Savaşı’nın da krizi ağırlaştırdığını belirtti.

Skau, çoğunluğu Pakistan ve İran’dan olmak üzere yaklaşık 2,8 milyon kişinin Afganistan’a dönmek zorunda kaldığını söyledi. Bu rakamın Afganistan nüfusunun yüzde 10’undan fazlasına karşılık geldiğini dile getirdi.

Gazze’de yaşam acımasız olmaya devam ediyor

Gazze’deki insani duruma da değinen Skau, ateşkesin başlangıcından bu yana bölgede geniş çaplı müdahalelerde bulunabildiklerini ancak son haftalarda artan baskı altında olduklarını kaydetti.

Gazze’de barınma, su, sanitasyon ve sağlık hizmetlerinde ciddi sıkıntılar yaşandığını belirten Skau, kız ve erkek çocuklarını okula döndürme çabalarında da yeterli ilerleme sağlanamadığını söyledi.

“Gazze’deki yaşam acımasız olmaya devam ediyor” diyen Skau, İsrail’in işgali altındaki Batı Şeria’da da faaliyet göstermeye çalıştıklarını ancak çalışmaların yetersiz kaldığını ifade etti.

Yemen, Lübnan ve Sudan için de endişe

Skau, Yemen’deki gıda güvenliği durumundan derin endişe duyduklarını ve ülkedeki gıda krizinin giderek kötüleştiğini söyledi.

Lübnan’daki yardım faaliyetlerinin düzensiz ve risk altında sürdüğünü belirten Skau, Sudan’da ise her yıl 4-5 milyon kişiye gıda yardımı ulaştırılırken bu yıl bu rakamın 3-4 milyon aralığına gerilediğini aktardı.

Sudan’da iç savaş 4. yılına girerken ülke nereye gidiyor?

SETA Dış Politika Direktörlüğünde Araştırmacı Dr. Tunç Demirtaş, Sudan’da iç savaştaki son durumu ve barış için atılması gereken adımları analiz için kaleme aldı.

***

Sudan’da 15 Nisan 2023’te başlayan kriz bugün üçüncü yılını doldurdu. Dördüncü yılına girdiğimiz kriz artık iki silahlı yapı arasındaki iktidar mücadelesi olarak tanımlanamaz. Günümüzde Sudan, devlet kapasitesinin aşındığı, toplumsal dokunun parçalandığı, ekonominin çökertildiği ve bölgesel istikrarsızlığın büyüdüğü çok katmanlı bir kriz sahasıdır. Birleşmiş Milletler (BM) İnsani İhtiyaçlar ve Müdahale Planı’na göre 2026 itibarıyla 33,7 milyon insan insani yardıma ihtiyaç duyuyor. Bu sayı Sudan’ı dünyanın en ağır insani krizlerinden biri haline getirmiş durumda. Aynı zamanda savaş, açlık ve temel hizmetlerin çökmesi nedeniyle ülkenin geniş kesimleri artık gündelik hayatı sürdüremez halde.

Yerinden edilme boyutu ise başlı başına bölgesel bir güvenlik sorunu üretmektedir. BM Mülteciler Yüksek Komiseri (UNHCR) verilerine göre savaşın başlamasından bu yana yaklaşık 14 milyon kişi yerinden edildi. Bunların 9 milyonu Sudan içinde kalırken 4,4 milyonu sınır ötesine geçti. Özellikle Çad, Mısır ve Güney Sudan üzerindeki baskı kritik seviyeye ulaşmış durumda. Çad’da 1,3 milyondan fazla Sudanlı mülteci yaşıyor ve yardım kesintileri nedeniyle temel gıda, su ve barınma erişimi hızla kötüleşiyor. Güney Sudan ise kendi iç kırılganlıkları sürerken hem Sudanlı mültecileri hem de Sudan’dan geri dönen yüz binlerce Güney Sudanlıyı taşımaya çalışıyor. Bu nedenle Sudan krizi artık Hartum’un ve Darfur’un ötesine geçmiş durumda olup komşu ülkelerin iç dengelerini de zorlayan bir bölgesel istikrarsızlık kaynağı.

İnsani durumun en çarpıcı göstergesi ise açlık krizidir. Sudan nüfusunun yüzde 61,7’sine denk gelen 28,9 milyon insan akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya. Kuzey Darfur ve Güney Kordofan gibi bölgelerde insanlar yaprak ve hayvan yemi tüketmek zorunda kalıyor. Kadınlar ve çocuklar hem yetersiz beslenme hem de artan cinsel şiddet riski nedeniyle daha ağır etkileniyor. Sudan’da savaş sadece cephede yaşanmıyor. Uzun bir süredir açlık, kuşatma, sağlık sisteminin çöküşü ve zorunlu göç de savaşın asli araçları haline gelmiş durumda.

Askeri tabloda ise savaşın ilk dönemine göre daha karmaşık bir denge oluşmuş durumda. Son bir yılda Sudan ordusu Hartum’da önemli kazanımlar elde etti. Ordu, başkanlık sarayı ve başkentin kritik bölümlerinde yeniden kontrol sağladı. Buna karşılık Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) özellikle Darfur’un geniş kesimlerinde ve özellikle batı hattında etkisini koruyor. Sudan’daki kontrol artık büyük ölçüde iki ana alana bölündü. Bu bağlamda ordu Hartum ve doğuda kontrol sağlamış durumdayken, HDK Darfur’da etkisini sürdürüyor.

HDK içeride çözülüyor mu?

Sahadaki denge değişkenlik gösteriyor. HDK içindeki çözülme işaretleri son dönemde daha görünür hale gelmiş durumda. HDK’nin önemli saha komutanlarından Nur el-Kubba’nın ordu tarafına geçmesi, daha önce Ebu Akıla Kikel örneğinde görülen kopuşların yeni bir halkası olarak okunabilir. Bu tür ayrılıklar tek başına savaşın sonucunu belirlemese de HDK içindeki komuta, kaynak dağılımı ve kabilesel gerilimlerin derinleştiğine işaret ediyor. Kısacası Sudan’daki kriz HDK’nin kendi iç bütünlükleri içinde de sürmektedir. Bu da önümüzdeki dönemde daha fazla çözülme, yeni yerel ittifaklar ve sahadaki dengenin içeriden değişmesi ihtimalini artırıyor.

Dış aktörler de bu savaşın uzamasında belirleyici bir rol oynuyor. Sudan ordusu Birleşik Arap Emirlikleri’ni (BAE) uzun süredir HDK’ye silah ve lojistik destek sağlamakla suçluyor. Buna rağmen hem Darfur’daki silah sevkiyatları hem de bölgesel lojistik hatlar üzerindeki tartışmalar devam ediyor. Mısır daha çok orduya yakın bir çizgide dururken, Suudi Arabistan arabuluculuk kapasitesini korumaya çalışıyor. ABD ise Suudi Arabistan, Mısır ve BAE ile birlikte “dörtlü” mekanizma üzerinden ateşkes ve siyasi geçiş zemini üretmeye çalışsa da henüz sahada kalıcı sonuç alabilmiş değil.

Ancak bu noktada önemli bir gelişme ABD/İsrail-İran savaşı olmuştur. Körfez ülkelerinin bu savaştan itibaren İran karşısındaki durumu son derece kritik. Özellikle BAE’nin savaşın ilk haftasında HDK’ye yaptığı sevkiyatların aksadığı iddia edilse de sonraki süreçte artarak bölgede Sudan’a komşu ve komşu olmayan bazı Doğu Afrika ülkelerinden devam ettiğine yönelik güçlü iddialar bulunuyor.

Berlin Konferansı çözüm getirebilir mi?

Berlin Konferansı gibi girişimlerin Sudan için sınırlılıkları ortada. Almanya’nın Fransa, Birleşik Krallık, ABD, Avrupa Birliği (AB) ve Afrika Birliği (AfB) ile birlikte düzenlediği 15 Nisan toplantısı insani yardım mobilizasyonu açısından önem taşısa da Alman düşünce kuruluşu Bilim ve Politika Vakfı SWP’nin de açıkça belirttiği gibi bu toplantı bir barış konferansı değil. Dahası, sahadaki ana askeri-siyasal ağırlık merkezlerini dışlayan, buna karşılık belirli sivil-siyasi çevreleri öne çıkaran formatların uygulanabilir bir çözüm üretmesi zor. Zira Sudan’da mesele temsil, meşruiyet ve icra kapasitesidir. Masada kurulan çerçeve cephedeki gerçek dengeyle örtüşmediğinde, diplomatik metinler sahada karşılık bulmuyor.

Önümüzdeki dönemde Sudan’ın geleceği için üç senaryo öne çıkıyor. Birinci senaryo, fiili bölünmenin derinleşmesi; ikinci senaryo uzun süreli yıpratma savaşının sürmesi ve üçüncü senaryo ise dış destek kanallarının gerçekten sınırlandığı ciddi bir müzakere sürecinin başlamasıdır. En gerçekçi ama en zor seçenek üçüncüsüdür. Ancak bunun için küresel aktörlerin de bu sürece eğilmesi büyük bir gerekliliktir. Ancak ABD/İsrail-İran savaşı devam ederken Sudan krizine yönelik bu beklentinin kısa vadede gerçekleşmeyeceği düşünülmektedir.

Sudan’da çözüm için dış silah ve finans akışının frenlenmesi, insani erişimin siyasetten ayrıştırılması ve sahadaki gerçek aktörleri dışlamayan kapsayıcı bir müzakere zemini kurulması gerekiyor. Aksi halde Sudan’daki savaş uzamakla kalmayıp Çad’dan Güney Sudan’a, Kızıldeniz’den Sahel’e kadar geniş bir coğrafyayı istikrarsızlaştırmaya devam edecektir.

[Dr. Tunç Demirtaş, SETA Dış Politika Direktörlüğünde Araştırmacıdır.]

Hadise’nin UNICEF videosundaki “Türkiye’den Gazze’ye…” ifadesi tepki çekti

Şarkıcı Hadise, UNICEF için çekilen Ramazan temalı bağış çağrısı videosunda, çocukların yaşadığı yoksulluk ve gıda erişimi sorunlarına dikkat çekerek izleyicileri bağışa davet etti. Videoda Hadise’nin, “Ramazan paylaşma ve dayanışma ayı… Çünkü hiçbir çocuk aç kalmamalı. Türkiye’den Gazze’ye, Sudan’dan Afrika’ya, çocuklar iftar sofrasında umuda ihtiyaç duyuyor” ifadelerini kullandığı görüldü.

Söz konusu açıklama, özellikle “Türkiye’den…” vurgusunun, Türkiye’nin insani yardıma muhtaç ülkelerle aynı bağlamda anıldığı yorumlarına yol açması nedeniyle sosyal medyada farklı tepkiler aldı. Bazı kullanıcılar, ifadenin “yardım ihtiyacı olan çocuklar” bağlamında okunması gerektiğini savunurken; bazıları ise Türkiye’nin bu örneklem içine dahil edilmesini eleştirdi.

Tartışmalara siyasetten de yorum geldi. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral, sosyal medya üzerinden yaptığı değerlendirmede, videodaki ifadeleri “kabul edilemez” olarak nitelendirerek eleştirdi.

Hadise’nin UNICEF ile ilişkisine dair daha önce kamuoyuna yansıyan bilgilerde ise sanatçının UNICEF tarafından “Çocuk Hakları Savunucusu” olarak görevlendirildiği hatırlatıldı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Şarkul Avsat Gazetesi’nin gündeme ilişkin sorularını yanıtladı

Türkiye–Suudi Arabistan ilişkilerinin bölgede güvenlik ve istikrar açısından nasıl değerlendirildiğine ilişkin sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, iki ülkenin tarihî bağlara, güçlü devlet geleneklerine ve bölgesel sorumluluk bilincine sahip iki dost ülke olduğunu belirterek, bu ilişkinin yalnızca ikili gündemle sınırlı olmadığını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, iki ülke arasındaki dostluğun aynı zamanda bölgesel huzur, istikrar ve refah açısından stratejik bir mahiyet taşıdığını vurguladı.

Ziyaretin ana gündemine ilişkin değerlendirmesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan, bölgesel meselelerde istişareyi derinleştirmeyi ve ikili ilişkileri somut alanlarda ileri taşımayı hedeflediklerini söyledi. Programın iş dünyasını da kapsayacak şekilde kurgulanmasının ekonomik iş birliğini ileriye taşıma iradesinin bir yansıması olduğunu kaydeden Cumhurbaşkanı Erdoğan, gündemde Filistin, Gazze’de kalıcı ateşkes ve Suriye başta olmak üzere bölgesel başlıkların bulunduğunu, ekonomik boyutta ise ticaret, yatırımlar ve ortak projelerin ele alınacağını dile getirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, yeni iş birliği adımlarında sahada karşılığı olan, sürdürülebilir ve somut projelere odaklandıklarını, ekonomi, ticaret, yatırımın yanı sıra enerji, turizm, ulaştırma ve lojistik alanlarında ciddi potansiyel gördüklerini, savunma sanayisinde ise karşılıklı güvene dayalı bir iş birliği hedeflediklerini ifade etti.

İran’la ilgili gerilim

İran’la ilgili son gerilim bağlamında olası bir çatışmanın önlenmesine yönelik sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, bölgede yeni bir savaşın yaşanmasını kesinlikle istemediklerini, meselelerin diyalog ve sağduyu ile çözülmesinden yana olduklarını vurguladı. İran’a yönelik askerî müdahaleye karşı olduklarını her platformda dile getirdiklerini belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, tansiyonu yükseltecek adımlardan kaçınılması gerektiğini muhataplarına ilettiklerini söyledi. Türkiye’nin İran ile ABD arasında kolaylaştırıcı rol üstlenmeye hazır olduğunu ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, bölgeyi ateşe atacak her adımın karşısında, barışı güçlendirecek her adımın yanında olduklarını kaydetti. Suudi Arabistan ve Pakistan dâhil olmak üzere bölge ülkeleriyle yürütülen istişare ve koordinasyonun önemine de dikkat çekti.

Gazze’de Barış Planı’nın ikinci aşaması

Gazze barış planının ikinci aşamasının önündeki zorluklara ilişkin sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, ateşkesin kırılganlığının en büyük engellerden biri olduğunu belirterek, sivillerin korunması, insani yardımın kesintisiz ulaştırılması ve zorla yerinden edilmelerin sona erdirilmesinin temel öncelikler olduğunu söyledi. Yeniden imar çalışmalarının vakit kaybedilmeden başlatılması gerektiğini vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, sahada güven tesis edilmeden kalıcı sükûnetin sağlanamayacağını ifade etti. Türkiye’nin gerekli şartlar oluştuğunda Gazze’de barışa katkı sunmaya hazır olduğunu da dile getirdi.

Suriye’deki gelişmeler

Suriye hükûmeti ile SDG/YPG arasında yürütülen temaslara ilişkin sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, sahada ve diplomaside ortaya çıkan müspet gelişmelerin Suriye’de yeni bir siyasi ufkun mümkün olduğunu gösterdiğini belirtti. Suriye’nin toprak bütünlüğünün korunması, ulusal birliğin güçlendirilmesi ve devlet otoritesinin ülke genelinde tesis edilmesinin önemine işaret eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye için ölçünün komşularına tehdit üretmeyen ve terör örgütlerine alan açmayan bir Suriye olduğunu vurguladı. Suriye’nin geleceğinin Suriyelilerin iradesiyle şekilleneceğini ifade etti.

Sudan’daki iç savaş

Sudan’da devam eden savaşın sona erdirilmesine yönelik sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, Sudan’daki savaşın 1000 gününü doldurduğunu, Sudan halkının ağır bedeller ödediğini belirtti. Türkiye’nin barışın sağlanması için diplomatik çabalara destek verdiğini ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, Port Sudan’da TİKA ofisi ve Ziraat Bankası şubesinin yeniden açıldığını, Türk Hava Yolları’nın seferler başlattığını ve insani yardımların sürdüğünü aktardı. Suudi Arabistan, ABD ve Mısır’ın yürüttüğü yapıcı girişimleri değerli bulduklarını da kaydetti.

Somaliland meselesi

İsrail’in Somaliland’ı tanımasına ilişkin sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu kararın gayrimeşru olduğunu ve Türkiye’nin bu kararı yok hükmünde gördüğünü söyledi. Türkiye’nin Birleşmiş Milletler kararları doğrultusunda Somali’nin toprak bütünlüğünü savunmaya devam edeceğini belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, bölge ülkelerinin ve uluslararası kuruluşların kararı reddeden açıklamalarını kıymetli bulduklarını ifade etti.