Konya’nın da yer aldığı nişasta bazlı şeker soruşturması: 47 yönetici ifadeye çağrıldı

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından nişasta bazlı şeker üretimi ve ticareti yapan bazı firmalara yönelik yürütülen soruşturmanın Konya ayağına ilişkin yeni ayrıntılar ortaya çıktı.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, İstanbul merkezli soruşturma kapsamında İstanbul, Kocaeli, Sakarya, Ankara, Konya, İzmir, Gaziantep ve Adana’da eş zamanlı adli işlemler gerçekleştirildiğini açıkladı.

Soruşturma kapsamında 25 şirkete ait 26 adreste arama ve evraka el koyma işlemi yapılırken, şirket yöneticisi olduğu belirtilen 47 şüpheli gözaltına alınmak yerine çağrı yoluyla ifadeye davet edildi.

Soruşturmanın konusu ne?

Kamuoyuna “Şeker Soruşturması” adıyla yansıyan dosya, pancardan üretilen kristal veya sofralık şekerin genel olarak incelenmesine değil, nişasta bazlı şeker üretimi ve ticaretindeki usulsüzlük iddialarına dayanıyor. Nişasta bazlı şeker; çoğunlukla mısırın yanı sıra buğday, patates ve benzeri ürünlerden elde edilen nişastanın işlenmesiyle üretilen, temel olarak glukoz veya fruktoz içeren şekerleri ifade ediyor. Bu ürünlerin yasal üretimi ve kullanımı mümkün olmakla birlikte, iç piyasaya verilebilecek miktar kota ile sınırlandırılıyor. A ve B kotaları dışında üretilen “C şekeri” ise kural olarak yurt içinde pazarlanamıyor. Soruşturmada, kota dışında kalan bazı nişasta bazlı şekerlerin aracı firmalar üzerinden iç piyasaya sürüldüğü ve ticaretin gerçek ürün cinsinden farklı faturalarla gizlendiği iddiaları araştırılıyor.

Denetim raporlarının ardından soruşturma başlatıldı

Soruşturmanın, Tarım ve Orman Bakanlığı Şeker Dairesi Başkanlığının denetimleri ile Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının incelemeleri sonucunda başlatıldığı bildirildi.

Basına yansıyan bilgilere göre incelemeler, 2022, 2023 ve 2024 yıllarında nişasta bazlı şeker üreten, satan, dağıtan veya üretiminde kullanan firmaların işlemlerini kapsıyor.

Denetimlerde bazı şirketlerin Şeker Kanunu ile belirlenen üretim kotalarını ve iç piyasa satış sınırlamalarını ihlal ettiği, yurt içinde pazarlanmaması gereken nişasta bazlı şekerleri aracı şirketler üzerinden piyasaya sürdüğü ileri sürüldü.

Konya’da iki şirketin adı geçiyor

Adalet Bakanlığının resmî açıklamasında işlem yapılan şirketlerin isimleri paylaşılmadı. Ancak basına yansıyan soruşturma raporlarında Konya’nın Karatay ilçesinde faaliyet gösteren iki şirketin adı yer aldı.

Bu şirketlerin Artı Endüstriyel Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ile Küçükmeral Gıda İnşaat Tarım Ürünleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi olduğu belirtildi.

Her iki şirketin de nişasta ve şeker türevlerinin ticareti alanında faaliyet gösterdiği biliniyor. Küçükmeral Gıda’nın kurumsal bilgilerinde nişasta grubu, glukoz ve fruktoz şurupları, maltodekstrin ve kristal şeker gibi ürünlerin satışını yaptığı belirtiliyor.

Artı Endüstriyel Gıda hakkındaki iddia

Basına yansıyan soruşturma raporlarına göre Artı Endüstriyel Gıda’nın, Ak Nişasta’dan temin ettiği nişasta bazlı şekeri “maltodekstrin” adıyla faturalandırarak gıda üreticilerine dağıttığı ileri sürülüyor.

İddianın temelinde, faturada gösterilen maltodekstrin ile müşterilere fiilen teslim edilen ürünün aynı olmadığı değerlendirmesi bulunuyor.

Şirket hakkındaki bu suçlama soruşturma kapsamında incelenirken, şu aşamada kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmuyor.

Küçükmeral Gıda’ya kayıt dışı satışlara aracılık iddiası

Konya’da soruşturma kapsamında adı geçen diğer şirket Küçükmeral Gıda oldu.

Şirketin, Sunar Mısır’ın kayıt dışı olduğu ileri sürülen satışlarına aracılık ettiği ve bazı elden nakit tahsilatlarının yönetiminde rol aldığı iddia ediliyor.

Söz konusu iddiaların Tarım ve Orman Bakanlığı ile Vergi Denetim Kurulu raporlarından soruşturma dosyasına yansıdığı öne sürülüyor. Küçükmeral Gıda ve yöneticileri hakkında da kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmuyor.

Faturadaki ürün ile teslim edilen ürün karşılaştırılıyor

Soruşturmanın en önemli başlıklarından birini, ticarete konu ürünlerin faturalandırılma biçimi oluşturuyor.

Yapılan incelemelerde bazı ürünlerin “maltodekstrin”, “glukoz”, “nişasta” ve “fruktoz” gibi adlarla faturalandırıldığı, ancak faturada belirtilen ürün ile fiilen teslim edilen ürünün cinsi arasında farklılıklar bulunduğu ileri sürüldü.

Bu ürün adlarının kullanılması tek başına suç oluşturmuyor. Soruşturmanın konusu, faturada gösterilen ürünün gerçekten teslim edilip edilmediği ve kota kapsamında bulunmayan nişasta bazlı şekerin farklı bir ürün gibi gösterilerek iç piyasaya sürülüp sürülmediği üzerinde yoğunlaşıyor.

Bu yöntemle hem nişasta bazlı şekere uygulanan kota ve iç piyasa sınırlamalarının aşılmış olabileceği hem de kayıt dışı ticaret ve vergi kaybı meydana gelmiş olabileceği değerlendiriliyor.

Dosya farklı suçlar yönünden inceleniyor

Soruşturma; bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticareti, vergi kaçakçılığı, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme veya kullanma, özel belgede sahtecilik ve fiyatları etkileme suçları yönünden sürdürülüyor.

Dosyada yalnızca üretici şirketlerin değil, kota dışında üretildiği ileri sürülen ürünleri dağıtan toptancıların ve bu ürünleri imalatta kullandığı iddia edilen gıda firmalarının işlemleri de inceleniyor.

Soruşturmayı İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosu koordinesinde, İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü yürütüyor.

Konya ayağındaki inceleme sürüyor

Soruşturmanın Konya ayağında şu ana kadar kamuoyuna yansıyan bilgilere göre iki şirket bulunuyor. Şirketlerde arama ve evraka el koyma işlemi yapılırken, yöneticiler çağrı yoluyla ifadeye davet edildi.

Adalet Bakanlığının açıklamasında bu dosya kapsamında herhangi bir tutuklama, gözaltı veya kayyum kararı duyurulmadı. Mevcut süreç, şirketlerde ele geçirilen belge ve kayıtların incelenmesi ile şüphelilerin ifadelerinin alınması aşamasında devam ediyor.

Artı Endüstriyel Gıda ve Küçükmeral Gıda hakkındaki suçlamalar henüz iddia aşamasında bulunuyor. Şirketler ve yöneticileri yönünden kesinleşmiş bir suç veya mahkûmiyet kararı bulunmuyor.

Kümes hayvancılığında Haziran sıçraması: tavuk eti yüzde 14,7, yumurta yüzde 21 arttı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Haziran 2026 dönemine ilişkin Kümes Hayvancılığı Üretimi verilerini açıkladı. Haziran ayında Türkiye’de ticari kanatlı işletmelerinde 232 bin 238 ton tavuk eti üretilirken, 1 milyar 838 milyon 966 bin adet tavuk yumurtası üretildi. Haziran 2025 ile karşılaştırıldığında tavuk yumurtası üretimi %21, tavuk eti üretimi %14,7, kesilen tavuk sayısı ise %14,4 arttı.

Haziran verileri yıllık bazda kümes hayvancılığı üretiminde güçlü bir artışa işaret ederken, yılın ilk altı aylık sonuçlarında özellikle tavuk eti üretiminin daha sınırlı yükseldiği görüldü. Ocak-Haziran 2026 döneminde yumurta üretimi geçen yılın aynı dönemine göre %18,6 artarken, kesilen tavuk sayısındaki artış %1,2, tavuk eti üretimindeki yükseliş ise yalnızca %0,3 oldu.

Haziran 2026 kümes hayvancılığı üretim tablosu

Ürün Haziran 2025 Haziran 2026 Yıllık değişim Miktar farkı
Tavuk eti 202.532 ton 232.238 ton %14,7 +29.706 ton
Kesilen tavuk 107.798 bin adet 123.325 bin adet %14,4 +15.527 bin adet
Tavuk yumurtası 1.519.295 bin adet 1.838.966 bin adet %21,0 +319.671 bin adet

TÜİK’in resmi tablosuna göre Haziran ayında üç temel göstergenin tamamında geçen yılın aynı ayına göre çift haneli artış kaydedildi. En yüksek oran %21 ile tavuk yumurtasında gerçekleşti.

Tavuk eti üretimi 232 bin tonu aştı

Haziran 2025’te 202 bin 532 ton olan tavuk eti üretimi, Haziran 2026’da 232 bin 238 tona yükseldi. Böylece bir yıllık dönemde üretime 29 bin 706 ton eklendi ve yıllık artış oranı %14,7 olarak gerçekleşti.

Haziran ayındaki yükseliş yalnızca yıllık karşılaştırmada değil, bir önceki aya göre de dikkat çekti. Mayıs 2026’da 202 bin 336 ton olan tavuk eti üretimi, Haziran ayında %14,8 artarak 232 bin 238 tona çıktı. Buna göre bir aylık üretim artışı 29 bin 902 ton oldu.

Tavuk etinde Mayıs-Haziran karşılaştırması

Dönem Tavuk eti üretimi
Mayıs 2026 202.336 ton
Haziran 2026 232.238 ton
Miktar artışı 29.902 ton
Aylık değişim %14,8 artış

Haziran verisi, hem Mayıs ayına hem de geçen yılın Haziran ayına göre belirgin bir üretim artışı ortaya koydu.

Kesilen tavuk sayısı 123 milyonun üzerine çıktı

Kesilen tavuk sayısı Haziran 2025’te 107 milyon 798 bin adet seviyesindeyken, Haziran 2026’da 123 milyon 325 bin adede yükseldi.

Böylece kesilen tavuk sayısı bir yılda 15 milyon 527 bin adet arttı. Yıllık artış oranı %14,4 olarak hesaplandı.

Tavuk eti üretimindeki %14,7’lik yıllık yükseliş ile kesilen tavuk sayısındaki %14,4’lük artışın birbirine oldukça yakın oranlarda gerçekleşmesi Haziran ayının öne çıkan göstergelerinden biri oldu.

Yumurta üretiminde yıllık artış %21’e ulaştı

Haziran ayının en güçlü yıllık artışı tavuk yumurtası üretiminde görüldü.

Haziran 2025’te 1 milyar 519 milyon 295 bin adet olan tavuk yumurtası üretimi, Haziran 2026’da 1 milyar 838 milyon 966 bin adede yükseldi. Böylece yıllık üretim artışı yaklaşık 319 milyon 671 bin adet olurken, artış oranı %21 olarak gerçekleşti.

Bu sonuçla yumurta üretimindeki yıllık artış oranı, tavuk eti üretimindeki %14,7 ve kesilen tavuk sayısındaki %14,4’lük artışların üzerinde kaldı.

Yumurta üretiminde yıllık karşılaştırma

Gösterge Miktar
Haziran 2025 1 milyar 519 milyon 295 bin adet
Haziran 2026 1 milyar 838 milyon 966 bin adet
Yıllık miktar artışı 319 milyon 671 bin adet
Yıllık değişim %21,0 artış

Yumurta üretiminde aylık bazda sınırlı düşüş

Yumurta üretimindeki güçlü yıllık artışa karşın Mayıs-Haziran karşılaştırmasında hafif bir geri çekilme yaşandı.

Mayıs 2026’da 1 milyar 857 milyon 150 bin adet olan tavuk yumurtası üretimi, Haziran ayında %1 azalarak 1 milyar 838 milyon 966 bin adede geriledi. Bir aylık dönemde üretimde yaklaşık 18 milyon 184 bin adetlik düşüş meydana geldi.

Mayıs-Haziran yumurta üretimi

Dönem Tavuk yumurtası üretimi
Mayıs 2026 1 milyar 857 milyon 150 bin adet
Haziran 2026 1 milyar 838 milyon 966 bin adet
Miktar değişimi -18 milyon 184 bin adet
Aylık değişim %1,0 düşüş

Dolayısıyla Haziran ayında yumurta üretimi aylık bazda gerilemesine rağmen, geçen yılın aynı ayına göre %21 daha yüksek seviyede gerçekleşti.

Yılın ilk yarısında 1 milyon 369 bin ton tavuk eti üretildi

Ocak-Haziran 2026 döneminde tavuk eti üretimi 1 milyon 369 bin 534 ton olarak gerçekleşti. Geçen yılın aynı döneminde üretim 1 milyon 364 bin 959 ton seviyesindeydi.

Böylece yılın ilk yarısında tavuk eti üretimindeki artış 4 bin 575 tonla sınırlı kaldı ve yıllık artış oranı %0,3 oldu.

Haziran ayındaki %14,7’lik yıllık artışın, Ocak-Haziran dönemindeki %0,3’lük toplam artışın oldukça üzerinde olması dikkat çekti. Veriler, Haziran ayındaki üretim performansının ilk altı aylık genel artış oranından çok daha güçlü olduğunu gösterdi.

Ocak-Haziran döneminde kesilen tavuk sayısı 735,6 milyona ulaştı

Yılın ilk yarısında kesilen tavuk sayısı da arttı. Ocak-Haziran 2025 döneminde 726 milyon 594 bin adet tavuk kesilirken, 2026’nın aynı döneminde sayı 735 milyon 587 bin adede yükseldi.

Altı aylık dönemde yaklaşık 8 milyon 993 bin adetlik artış yaşanırken yıllık değişim %1,2 olarak gerçekleşti.

Yumurta üretimindeki ilk yarı artışı 1,75 milyar adedi geçti

Yılın ilk altı ayında en güçlü büyüme yine tavuk yumurtası üretiminde kaydedildi.

Ocak-Haziran 2025 döneminde 9 milyar 431 milyon 316 bin adet olan yumurta üretimi, 2026’nın aynı döneminde 11 milyar 184 milyon 595 bin adede yükseldi.

Böylece altı aylık üretim bir yılda yaklaşık 1 milyar 753 milyon 279 bin adet arttı. Artış oranı %18,6 olarak gerçekleşti.

Ocak-Haziran 2025-2026 karşılaştırması

Ürün Ocak-Haziran 2025 Ocak-Haziran 2026 Değişim Miktar farkı
Tavuk eti 1.364.959 ton 1.369.534 ton %0,3 +4.575 ton
Kesilen tavuk 726.594 bin adet 735.587 bin adet %1,2 +8.993 bin adet
Tavuk yumurtası 9.431.316 bin adet 11.184.595 bin adet %18,6 +1.753.279 bin adet

Tablo, yılın ilk yarısında yumurta üretimi ile etlik tavuk üretimi arasındaki büyüme hızının belirgin biçimde ayrıştığını ortaya koyuyor. Tavuk yumurtasında %18,6’lık artış gerçekleşirken, tavuk eti üretimindeki artış %0,3’te kaldı.

Haziran ile ilk yarıdaki büyüme oranları karşılaştırıldığında dikkat çeken fark

Gösterge Haziran yıllık değişim Ocak-Haziran yıllık değişim
Tavuk yumurtası %21,0 %18,6
Tavuk eti %14,7 %0,3
Kesilen tavuk %14,4 %1,2

Haziran ve ilk altı aylık dönem karşılaştırıldığında en belirgin fark tavuk eti üretiminde görülüyor. Haziran ayında geçen yılın aynı ayına göre %14,7’lik artış gerçekleşmesine rağmen, ilk yarının tamamındaki artış yalnızca %0,3 oldu.

Kesilen tavuk sayısında da benzer bir farklılaşma yaşandı. Haziran ayındaki yıllık artış %14,4’e ulaşırken, Ocak-Haziran dönemindeki toplam artış %1,2 olarak gerçekleşti.

Yumurta üretiminde ise hem aylık yıllık karşılaştırma hem de ilk altı aylık dönem güçlü artışı korudu. Haziran ayındaki %21’lik yükselişe karşılık Ocak-Haziran dönemindeki artış %18,6 oldu.

Tavuk eti üretim grafiği ne gösteriyor?

Bültenin 1. sayfasında yer alan tavuk eti üretim grafiği, Haziran 2024-Haziran 2026 arasındaki aylık üretim seyrini gösteriyor.

Grafikte bazı dönemler özel olarak işaretlenmiş durumda. Grafikteki yuvarlanmış değerlerle TÜİK’in kesin Haziran 2025 ve 2026 verileri birlikte değerlendirildiğinde tablo şöyle:

Dönem Tavuk eti üretimi
Haziran 2024 Yaklaşık 178 bin ton
Haziran 2025 202 bin 532 ton
Mayıs 2026 202 bin 336 ton
Haziran 2026 232 bin 238 ton

Grafikte Haziran 2024 seviyesi yaklaşık 178 bin ton, Haziran 2025 seviyesi yaklaşık 203 bin ton olarak işaretleniyor. Mayıs 2026’da yaklaşık 202 bin ton olan üretimin Haziran 2026’da yaklaşık 232 bin tona çıkması grafiğin son bölümünde belirgin bir yukarı yönlü hareket oluşturuyor. Kesin verilere göre Mayıs-Haziran artışı %14,8 oldu.

Grafik aynı zamanda iki yıllık süreç içerisinde tavuk eti üretiminin aydan aya dalgalandığını gösteriyor. Ancak bülten, bu dalgalanmaların ekonomik veya sektörel nedenlerine ilişkin ayrıca bir açıklama sunmuyor.

Tavuk yumurtası üretim grafiğinde 2026 seviyesi yüksek

Bültenin 2. sayfasındaki tavuk yumurtası üretim grafiği de Haziran 2024-Haziran 2026 dönemindeki aylık seyri gösteriyor.

Grafikte öne çıkarılan noktalar şöyle:

Dönem Tavuk yumurtası üretimi
Haziran 2024 Yaklaşık 1,69 milyar adet
Haziran 2025 1 milyar 519 milyon 295 bin adet
Mayıs 2026 1 milyar 857 milyon 150 bin adet
Haziran 2026 1 milyar 838 milyon 966 bin adet

Grafik, 2025’in ilk yarısındaki daha düşük üretim seviyelerinin ardından yılın ikinci yarısında yumurta üretiminin yeniden yükseldiğini ve 2026’nın ilk yarısında genel olarak yüksek seviyelerde seyrettiğini gösteriyor.

Mayıs 2026 grafikte yaklaşık 1,86 milyar adetle gösterilirken, Haziran değeri yaklaşık 1,84 milyar adet seviyesinde bulunuyor. Kesin verilere göre iki ay arasındaki düşüş %1 oldu.

Haziran verilerinin öne çıkan göstergeleri

Gösterge Sonuç
Tavuk eti üretimi 232.238 ton
Tavuk etinde yıllık değişim %14,7 artış
Tavuk etinde aylık değişim %14,8 artış
Kesilen tavuk sayısı 123 milyon 325 bin adet
Kesilen tavuk sayısında yıllık değişim %14,4 artış
Tavuk yumurtası üretimi 1 milyar 838 milyon 966 bin adet
Yumurta üretiminde yıllık değişim %21,0 artış
Yumurta üretiminde aylık değişim %1,0 düşüş
İlk yarı tavuk eti üretimi 1 milyon 369 bin 534 ton
İlk yarı tavuk eti değişimi %0,3 artış
İlk yarı yumurta üretimi 11 milyar 184 milyon 595 bin adet
İlk yarı yumurta değişimi %18,6 artış
İlk yarı kesilen tavuk değişimi %1,2 artış

Haziran performansı tavuk eti üretiminde ilk yarının üzerinde

Haziran sonuçlarının dikkat çeken taraflarından biri, tavuk eti üretiminin aylık ve yıllık performansı ile altı aylık toplam sonuç arasındaki fark oldu.

Tavuk eti üretimi Haziran ayında Mayısa göre %14,8, geçen yılın Haziran ayına göre %14,7 yükselirken, Ocak-Haziran toplamındaki yıllık artış yalnızca %0,3 olarak gerçekleşti.

Bu durum, Haziran ayındaki güçlü üretim artışının yılın ilk yarısının tamamındaki daha yatay görünümden belirgin biçimde ayrıştığını gösteriyor. Ancak TÜİK bülteninde bu farklılaşmanın nedenlerine ilişkin fiyat, yem maliyeti, ihracat, iç talep veya üretici davranışlarına yönelik bir değerlendirme yer almıyor.

Yumurtada güçlü yıllık görünüm sürdü

Yumurta tarafında ise tablo daha farklı. Haziran ayında üretim Mayısa göre %1 azalmasına rağmen yıllık bazda %21 arttı. İlk altı aylık üretimdeki %18,6’lık yükseliş de yumurta üretimindeki artışın yalnızca Haziran ayıyla sınırlı olmadığını gösteriyor.

Ocak-Haziran döneminde geçen yıla göre yaklaşık 1,75 milyar adet daha fazla yumurta üretilmiş olması, bültendeki üç ana üretim göstergesi içerisinde en yüksek artışın yumurta grubunda gerçekleştiğini ortaya koyuyor.

Veriler hangi işletmeleri kapsıyor?

Türkiye İstatistik Kurumu, bültendeki istatistiklerin ticari olarak faaliyet gösteren kanatlı işletmelerinin tamamına aylık olarak uygulanan anket çalışmasından elde edildiğini belirtti.

Anket kapsamına hanehalkı yetiştiriciliği, diğer ifadeyle köy tavukçuluğu dahil edilmiyor. Bu nedenle açıklanan üretim rakamları ticari kanatlı işletmelerini yansıtıyor.

Yeni kümes hayvancılığı verileri 14 Eylül’de açıklanacak

Türkiye İstatistik Kurumu, Kümes Hayvancılığı Üretimi konusundaki bir sonraki haber bülteninin 14 Eylül 2026 tarihinde yayımlanacağını duyurdu.

Sofralardaki gizli tehlike: Sık tüketildiğinde sağlığı tehdit eden 20 yiyecek

Yoğun iş temposu, değişen tüketim alışkanlıkları ve hazır gıdalara erişimin kolaylaşması, paketli ve yüksek oranda işlenmiş ürünlerin sofralardaki yerini her geçen gün artırıyor. Özellikle kısa sürede hazırlanabilen, uzun raf ömrüne sahip ve lezzeti artırılmış ürünler, pratik olmaları nedeniyle milyonlarca kişi tarafından düzenli olarak tüketiliyor.

Ancak yüksek miktarda şeker, tuz, doymuş yağ, trans yağ ve rafine karbonhidrat içerebilen bu yiyeceklerin kontrolsüz tüketimi; kilo artışından kalp ve damar hastalıklarına, insülin direncinden yüksek tansiyona kadar birçok sağlık sorunuyla ilişkilendiriliyor.

Asıl tehlike sürekli ve aşırı tüketim

Beslenme konusunda yapılan değerlendirmelerde, herhangi bir yiyeceğin tek başına bütün sağlık sorunlarının nedeni olarak gösterilmesinin doğru olmadığı belirtiliyor. Riskin, çoğunlukla ürünün ne kadar sık tüketildiği, porsiyon miktarı, hazırlanış şekli ve kişinin genel yaşam tarzıyla birlikte ortaya çıktığı ifade ediliyor.

Örneğin şekerli içeceklerin nadiren tüketilmesiyle her gün birkaç kutu içilmesi arasında büyük fark bulunuyor. Aynı şekilde kızartılmış ürünlerin düzenli olarak tüketilmesi, günlük alınan yağ ve enerji miktarını önemli ölçüde artırabiliyor.

Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve kaliteli protein kaynaklarının yetersiz olduğu bir beslenme düzeninde paketli ve işlenmiş ürünlere ağırlık verilmesi, sağlık risklerini daha da artırabiliyor.

Beyaz ekmek ve rafine makarnaya dikkat

Listenin ilk sırasında, Türkiye’de en sık tüketilen temel gıdalardan biri olan beyaz ekmek yer alıyor. Beyaz unla hazırlanan ekmeklerin lif oranının düşük olması, tüketildikten sonra kan şekerinin hızlı yükselmesine yol açabiliyor.

Fazla miktarda beyaz ekmek tüketimi, özellikle hareketsiz yaşam tarzına sahip kişilerde günlük kalori alımını artırabiliyor. Uzmanlar, mümkün olduğunda tam buğday, çavdar veya yüksek lif içeren ekmeklerin tercih edilmesini öneriyor.

Benzer bir durum rafine undan üretilen makarnalar için de geçerli. Makarnanın tüketim miktarı, yanında kullanılan soslar ve yağ oranı, öğünün toplam kalorisini doğrudan etkiliyor. Sebzelerle ve dengeli protein kaynaklarıyla tüketilmeyen büyük porsiyonlardaki makarna, kilo kontrolünü zorlaştırabiliyor.

Hazır çorba ve noodle ürünlerinde tuz riski

Paketli hazır çorbalar ve hazır noodle çeşitleri, kısa sürede hazırlanabilmeleri nedeniyle özellikle öğrenciler ve yoğun çalışanlar arasında sıkça tercih ediliyor.

Bu ürünlerdeki en önemli risklerden biri yüksek tuz oranı olarak gösteriliyor. Fazla tuz tüketimi; tansiyonun yükselmesine, vücutta sıvı tutulmasına ve kalp-damar sistemi üzerindeki yükün artmasına neden olabiliyor.

Hazır noodle ürünlerinde kullanılan yağ, aroma vericiler ve işlenmiş sosların yanı sıra ürünlerin lif ve besleyici değer açısından yetersiz kalabilmesi de dikkat çekiyor. Bu nedenle hazır ürünlerin günlük öğünlerin yerini alacak şekilde sürekli tüketilmemesi gerekiyor.

Patates cipsi yüksek kalori içeriyor

Patates cipsi, yüksek yağ ve tuz içeriği nedeniyle en fazla dikkat edilmesi gereken paketli atıştırmalıklar arasında bulunuyor.

Küçük bir paket cips bile yüksek miktarda kalori içerebiliyor. Ayrıca cipslerin hızlı tüketilmesi ve yeterince tokluk sağlamaması, kişinin farkında olmadan fazla miktarda yemesine neden olabiliyor.

Uzmanlar, cips yerine tuzsuz kuruyemiş, yoğurt, meyve veya evde hazırlanmış daha düşük yağlı atıştırmalıkların tercih edilebileceğini belirtiyor.

İşlenmiş et ürünleri mercek altında

Sosis, salam, sucuk, pastırma ve konserve et ürünleri de dikkatli tüketilmesi gereken gıdalar arasında gösteriliyor.

Bu ürünlerde yüksek miktarda tuz, doymuş yağ ve çeşitli koruyucu maddeler bulunabiliyor. Özellikle işlenmiş et ürünlerinin sık ve yüksek miktarda tüketilmesi, dengeli beslenme düzenini bozabiliyor.

Sucuk ve pastırma gibi geleneksel ürünlerin tüketiminde de porsiyon kontrolü önem taşıyor. Kahvaltılarda veya ana öğünlerde düzenli olarak büyük miktarlarda tüketilen işlenmiş et ürünleri, günlük tuz ve yağ alımının yükselmesine yol açabiliyor.

Uzmanlar, işlenmiş etler yerine daha az işlenmiş tavuk, balık, yumurta, kuru baklagil ve yağsız et seçeneklerinin dönüşümlü olarak tüketilmesini tavsiye ediyor.

Gazlı içeceklerde yüksek şeker uyarısı

Gazlı ve şekerli içecekler, günlük şeker tüketiminin en önemli kaynakları arasında yer alıyor. Bu ürünler yüksek enerji içermelerine rağmen uzun süreli tokluk sağlamıyor.

Düzenli şekerli içecek tüketimi, kişinin günlük kalori alımını farkında olmadan artırabiliyor. Bu durum zaman içerisinde kilo artışı, insülin direnci ve kan şekeri dengesizliklerine zemin hazırlayabiliyor.

Şekersiz veya tatlandırıcılı içeceklerin de suyun yerini almaması gerektiği belirtiliyor. Sağlıklı sıvı tüketiminde önceliğin suya, şekersiz ayrana ve ölçülü şekilde tüketilen bitki çaylarına verilmesi öneriliyor.

Enerji içecekleri bilinçsiz tüketilmemeli

Enerji içecekleri, içerdikleri yüksek miktardaki kafein ve şeker nedeniyle özellikle gençler açısından risk oluşturabiliyor.

Bu içeceklerin fazla tüketilmesi; kalp çarpıntısı, uykusuzluk, huzursuzluk, tansiyon değişiklikleri ve konsantrasyon sorunlarına neden olabiliyor. Enerji içeceklerinin alkolle birlikte tüketilmesi ise sağlık risklerini daha da artırabiliyor.

Çocukların, ergenlerin, hamilelerin, kalp hastalığı veya tansiyon sorunu bulunan kişilerin enerji içecekleri konusunda daha dikkatli olması gerekiyor.

Şekerli kahveler masum görünse de kalori deposu olabilir

Kahve tek başına düşük kalorili bir içecek olmasına rağmen şeker, krema, şurup ve aromalı soslarla hazırlanan kahve çeşitleri yüksek miktarda kalori içerebiliyor.

Büyük boy şekerli bir kahve içeceği, bazı durumlarda bir ana öğüne yakın enerji sağlayabiliyor. Bu ürünlerin her gün tüketilmesi, şeker ve doymuş yağ alımını önemli ölçüde artırabiliyor.

Kahve tüketiminde şeker miktarının azaltılması, krema yerine süt tercih edilmesi ve porsiyonların küçültülmesi öneriliyor.

Paketli meyve suları meyvenin yerini tutmuyor

Paketli meyve suları, üzerlerinde meyve görselleri bulunması nedeniyle sağlıklı bir seçenek olarak algılanabiliyor. Ancak bazı ürünlerde yüksek miktarda ilave şeker bulunabiliyor.

Meyvenin kendisi lif içerirken meyve suyunda lif oranı önemli ölçüde azalabiliyor. Bu nedenle bir bardak meyve suyuyla kısa sürede birden fazla meyvenin şekeri alınabiliyor.

Uzmanlar, meyve suyu yerine meyvenin kendisinin tüketilmesinin daha uzun süre tokluk sağladığını ve lif alımına katkıda bulunduğunu ifade ediyor.

Şekerlemeler ve jelibonlarda besleyici değer düşük

Şekerlemeler, yumuşak şekerler ve jelibonlar büyük ölçüde şeker, glikoz şurubu, aroma ve renklendiricilerden oluşabiliyor.

Besleyici değeri oldukça düşük olan bu ürünler, özellikle çocuklarda diş çürükleri ve aşırı şeker tüketimi riskini artırabiliyor. Küçük paketler halinde satılmaları, tüketilen miktarın gözden kaçmasına da neden olabiliyor.

Bu tür ürünlerin günlük beslenmenin parçası haline getirilmemesi ve özel günlerle sınırlandırılması tavsiye ediliyor.

Kızartılmış tavuk ürünleri yağ ve tuz içeriyor

Pane kaplı kızartılmış tavuk ürünleri, tavuk eti içermelerine rağmen hazırlanış biçimleri nedeniyle yüksek yağ ve kalori barındırabiliyor.

Kızartma sırasında kullanılan yağın kalitesi, kaç kez kullanıldığı ve ürünün kaplama miktarı sağlık açısından önem taşıyor. Fast food restoranlarında sunulan kızarmış tavuk ürünlerinin yanında patates kızartması ve şekerli içecek tüketilmesi, öğünün toplam kalorisini daha da yükseltiyor.

Tavuğun fırında, ızgarada veya haşlanarak hazırlanması daha dengeli bir seçenek olarak öne çıkıyor.

Fast food hamburgerlerde porsiyon büyüyor

Fast food hamburgerler, yüksek miktarda tuz, doymuş yağ ve kalori içerebiliyor. Hamburgerin yanında patates kızartması, sos ve gazlı içecek tüketilmesiyle tek bir öğünde günlük enerji ihtiyacının önemli bir bölümü alınabiliyor.

Çift köfteli, ekstra peynirli ve yoğun soslu ürünlerde kalori miktarı daha da yükseliyor. Bu tür öğünlerin sık tüketilmesi, kilo kontrolünün zorlaşmasına ve sebze-lif tüketiminin azalmasına yol açabiliyor.

Hazır donmuş pizzalarda tuz ve yağ yüksek olabilir

Hazır donmuş pizzalar da pratik yiyecekler arasında yer alıyor. Ancak bu ürünlerde kullanılan işlenmiş etler, peynir, sos ve hamur nedeniyle tuz ve doymuş yağ miktarı yüksek olabiliyor.

Pizzanın tek başına tüketilmesi ve porsiyon sınırının aşılması, yüksek kalori alımına neden olabiliyor. Evde hazırlanan pizzalarda tam tahıllı hamur, daha fazla sebze ve daha az işlenmiş et kullanılması daha dengeli bir alternatif sunabiliyor.

Paketli kek ve kurabiyelerde gizli yağ ve şeker

Endüstriyel olarak üretilen paketli kek, bisküvi ve kurabiyeler; şeker, rafine un ve yağ içeriği nedeniyle dikkatli tüketilmesi gereken ürünler arasında bulunuyor.

Uzun raf ömrü sağlamak ve ürünün lezzetini korumak amacıyla kullanılan bazı yağlar, şuruplar ve katkı maddeleri, ürünün kalori yoğunluğunu artırabiliyor.

Bu ürünlerin çay veya kahve yanında farkında olmadan sık tüketilmesi, günlük şeker ve enerji alımının yükselmesine neden olabiliyor.

Trans yağ içeren margarinlere dikkat

Trans yağ içeren ürünlerin düzenli tüketimi, kalp ve damar sağlığı açısından risk oluşturabiliyor. Günümüzde birçok üretici trans yağ miktarını azaltmış olsa da tüketicilerin ürün etiketlerini incelemesi önem taşıyor.

“Bitkisel yağ” ifadesinin tek başına ürünün sağlıklı olduğu anlamına gelmediğini belirten uzmanlar, içerik bölümünde “hidrojene yağ” veya “kısmen hidrojene yağ” ifadelerinin bulunup bulunmadığına bakılması gerektiğini ifade ediyor.

Sık tüketildiğinde sağlığı tehdit edebilecek 20 yiyecek

Dikkatli ve ölçülü tüketilmesi önerilen ürünler şöyle sıralanıyor:

  1. Beyaz ekmek
  2. Rafine undan üretilen makarna
  3. Paketli hazır çorbalar
  4. Hazır noodle
  5. Patates cipsi
  6. Sosis
  7. Salam
  8. Sucuk
  9. Pastırma
  10. Konserve et ürünleri
  11. Gazlı ve şekerli içecekler
  12. Enerji içecekleri
  13. Şekerli ve kremalı kahve içecekleri
  14. Paketli meyve suları
  15. Şekerlemeler ve jelibonlar
  16. Kızartılmış tavuk ürünleri
  17. Fast food hamburgerler
  18. Hazır donmuş pizzalar
  19. Endüstriyel paketli kek ve kurabiyeler
  20. Trans yağ içeren margarinler

Ürün etiketlerinin okunması gerekiyor

Uzmanlar, paketli ürün satın alırken yalnızca ürünün ön yüzündeki tanıtım ifadelerine bakılmaması gerektiğini belirtiyor. İçindekiler bölümü, şeker miktarı, tuz oranı, doymuş yağ ve porsiyon bilgileri dikkatlice incelenmeli.

“Şekersiz”, “fit”, “doğal”, “light” veya “meyveli” gibi ifadeler, ürünün mutlaka sağlıklı olduğu anlamına gelmiyor. Bir ürünün genel içeriği ve tüketim miktarı birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Yasaklamak yerine denge kurmak önemli

Sağlıklı beslenmede temel hedefin bütün yiyecekleri tamamen yasaklamak değil, doğru sıklıkta ve doğru miktarda tüketmek olduğu vurgulanıyor.

Paketli ve işlenmiş ürünlerin yerine sebze, meyve, kuru baklagiller, tam tahıllar, yoğurt, yumurta, balık ve evde hazırlanmış yemeklere ağırlık verilmesi öneriliyor.

Kişinin yaşı, sağlık durumu, günlük hareket düzeyi ve kullandığı ilaçlara göre beslenme ihtiyaçları değişebiliyor. Diyabet, yüksek tansiyon, kalp hastalığı veya böbrek rahatsızlığı bulunan kişilerin ise beslenme düzenlerini hekim ve diyetisyen kontrolünde oluşturması önem taşıyor.

11 kuruluştan “Gıda Okuryazarlığı Seferberliği” için ortak bildiri

Tüketici, gıda, perakende ve sürdürülebilirlik alanlarında faaliyet gösteren 11 kuruluş, gıda israfının azaltılması amacıyla son tüketim tarihi (STT) ve tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) konusunda toplumsal farkındalığın artırılması için ortak bildiri yayımladı.

Bildiriye imza atan, Gıda Güvenliği Derneği, Gıda Perakendecileri Derneği, Güvenilir Ürün Platformu, Sürdürülebilirlik Akademisi, Sürdürülebilir Gıda Platformu, Temel İhtiyaç Derneği, Tüketici Başvuru Merkezi, Tüketiciyi Koruma Derneği, Tüketici Şikayetleri Federasyonu, Türkiye Gıda Sanayii İşverenleri Sendikası ve Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu “Gıda Okuryazarlığı Seferberliği” başlattıklarını duyurdu.

Türkiye’de ev, perakende ve hizmet sektörünü kapsayan doğrudan tüketim aşamasında her yıl yaklaşık 14 milyon ton gıdanın çöpe gittiğine işaret edilen bildiride, çöpe atılanın yalnızca gıda değil, su, enerji, emek, zaman ve gelecek olduğu vurgulandı.

Bildiride, evlerde yaşanan gıda israfının önemli nedenlerinden birinin gıda etiketlerinin doğru yorumlanamaması olduğu belirtilerek, Türkiye’de tüketicilerin yüzde 72’sinin STT ile TETT arasındaki farkı bilmediği ifade edildi.

Bu durumun, tüketilebilir durumdaki milyonlarca ton gıdanın ve bu gıdaların üretimi için kullanılan kaynakların gereksiz yere çöpe gitmesine neden olduğu kaydedilen bildiride, gıda sektörü, bilim dünyası, tüketici hakları ve sürdürülebilirlik alanlarının temsilcileri olarak bilimsel gerçeklere dayalı bilinçli tüketici topluluğu oluşturmayı amaçlayan “Gıda Okuryazarlığı Seferberliği”nin başlatıldığı aktarıldı.

Bildiride, şu ifadelere yer verildi:

“TETT makarna, bakliyat, konserve ve bisküvi gibi dayanıklı gıdaların kalite ve lezzet göstergesidir. TETT bir tehlike alarmı değildir. Uygun koşullarda saklanan, ambalajı sağlam ve görüntü, koku, tat gibi duyusal özelliklerinde herhangi bir sorun tespit edilmeyen ürünler, TETT’si geçse dahi güvenle tüketilebilir. TETT’si geçen gıdayı kontrol etmeden çöpe atmak, milli serveti çöpe atmaktır. STT et, süt, balık ve yumurta gibi çabuk bozulabilen yüksek riskli gıdaların güvenlik sınırıdır. STT’si geçmiş bir ürünün tadı, kokusu veya görüntüsü değişmemiş olsa bile içinde görünmez patojenler üreyebilir ve sağlık riski oluşturabilir. Sağlığı korumak israf değildir, STT’si geçen gıdalar asla tüketilmemelidir.”

“TETT konusunda farkındalık oluşturmak iklim kriziyle mücadeleye katkı sağlayacak”

Gıda israfının iklim değişikliği üzerindeki etkilerine de değinilen bildiride, gıda israfının küresel sera gazı emisyonlarının önemli kaynaklarından biri olduğu belirtilerek, TETT konusunda farkındalık oluşturmanın iklim kriziyle mücadeleye katkı sağlayacağı ifade edildi.

Bildiride, gelişmiş ülkelerde TETT’si yaklaşan veya geçmiş gıdaların ekonomiye kazandırılmasının çevresel ve etik sorumluluğun bir parçası olarak değerlendirildiği aktarılarak, Türkiye’de de gıda okuryazarlığının geliştirilmesi ve bilinçli tüketim kültürünün yaygınlaştırılması gerektiği vurgulandı.

Ayrıca bildiride, sürdürülebilirlik ve çevre kuruluşlarına, tüketici derneklerine, üreticilere, gıda perakendecilerine, medya kuruluşlarına ve kamuoyuna çağrıda bulunularak, gıda israfının azaltılması ve gıda okuryazarlığının artırılması için ortak çalışma yürütülmesi istendi.

Hane halkı bütçesinden en büyük pay konut ve kiraya ayrıldı

Türkiye’de hane halklarının 2025 yılında yaptığı tüketim harcamalarında en büyük pay konut ve kira giderlerine ayrıldı.

Türkiye İstatistik Kurumu, 2025 yılına ilişkin “hane halkı tüketim harcaması” istatistiklerini yayımladı. Verilere göre, ülke genelinde hane halklarının tüketim amaçlı harcamaları içinde en yüksek payı yüzde 29,3 ile konut ve kira harcamaları oluşturdu.

Konut ve kirayı yüzde 20,5 ile ulaştırma, yüzde 17,3 ile gıda ve alkolsüz içecek harcamaları takip etti.

Toplam tüketim harcamalarında en düşük paya sahip kalemler ise yüzde 0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, yüzde 1,8 ile eğitim hizmetleri ve yüzde 2,2 ile sağlık harcamaları oldu.

Gelir gruplarına göre harcama dağılımı değişti

TÜİK verileri, gelir gruplarına göre hane halkı harcamalarında belirgin farklılıklar bulunduğunu ortaya koydu.

Gelire göre sıralı yüzde 20’lik gruplar itibarıyla bakıldığında, en yüksek gelir grubunda yer alan hane halkları ulaştırmaya yüzde 25, konut ve kiraya yüzde 25,7, gıda ve alkolsüz içeceklere ise yüzde 12,4 pay ayırdı.

En düşük gelir grubunda yer alan hane halklarında ise tablo değişti. Bu gruptaki haneler harcamalarının yüzde 38,7’sini konut ve kiraya, yüzde 29,2’sini gıda ve alkolsüz içeceklere, yüzde 8,6’sını ise ulaştırmaya yaptı.

Buna göre yüksek gelirli hanelerin ulaştırmaya ayırdığı payın, düşük gelirli hanelere göre 3 kattan fazla olduğu belirlendi.

Maaşlı hanelerde konut ve kira ilk sırada

Temel gelir kaynağı maaş, ücret ve yevmiye olan hane halklarının tüketim harcamalarında da en yüksek pay konut ve kira harcamalarına ayrıldı.

Bu gruptaki haneler, harcamalarının yüzde 26,4’ünü konut ve kiraya, yüzde 21,9’unu ulaştırmaya, yüzde 16’sını ise gıda ve alkolsüz içeceklere ayırdı.

Müteşebbis geliri olan hane halklarında ise ulaştırma harcamalarının payı daha yüksek gerçekleşti. Bu haneler harcamalarının yüzde 25,9’unu ulaştırmaya, yüzde 25,5’ini konut ve kiraya, yüzde 17’sini gıda ve alkolsüz içeceklere yaptı.

Tek kişilik hanelerde konut ve kira yükü arttı

Hane halkı büyüklüğüne göre tüketim harcamalarının dağılımında da dikkat çekici farklar görüldü.

Tek kişilik hane halklarında konut ve kira harcamalarının payı yüzde 41 oldu. Bu haneler harcamalarının yüzde 14,4’ünü ulaştırmaya, yüzde 14,3’ünü ise gıda ve alkolsüz içeceklere ayırdı.

Hane halkı büyüklüğü 6 ve daha fazla kişi olan hanelerde ise gıda harcamalarının payı yükseldi. Bu gruptaki haneler harcamalarının yüzde 23,7’sini gıda ve alkolsüz içeceklere, yüzde 22,4’ünü konut ve kiraya, yüzde 18,1’ini ulaştırmaya yaptı.

Veriler, hane büyüklüğü arttıkça gıda harcamalarının bütçe içindeki payının yükseldiğini, tek kişilik hanelerde ise konut ve kira yükünün daha belirgin hale geldiğini gösterdi.

En fazla israf taze meyve ve sebzede

TÜİK verilerinde hane halkları tarafından en fazla israf edilen gıda grupları da yer aldı.

Buna göre en büyük israf yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebzede gerçekleşti. Taze meyve ve sebzeyi yüzde 32,5 ile ekmek, yüzde 15,1 ile süt ve süt ürünleri izledi.

Böylece 2025’te hane halkı bütçelerinde konut ve kira giderleri ilk sırada yer alırken, gıda israfında taze meyve ve sebze öne çıktı.

Tarım ve Orman Bakanlığı, uygunsuz 2 bin 345 parti gıda ürününü ifşa etti

Türkiye’de gıda güvenilirliğinin sağlanmasına yönelik birincil üretimden tüketiciye kadar tüm aşamalarda resmi kontroller yapılıyor.

Buna göre, 39 gıda kontrol laboratuvar müdürlüğü, Bursa Gıda ve Yem Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ile Ulusal Gıda Referans Laboratuvar Müdürlüğünde 2025’te 256 bin 339 numune analiz edildi.

İstanbul Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğünün yeni hizmet binasında bu yıl numune kabulüne başlanılması hedefleniyor. Hatay Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğünün yeni hizmet binası inşaatına başlanırken, deprem bölgesindeki gıda güvenliği ve kontrol sisteminin güçlendirilmesi için de çalışmalar devam ediyor.

Sektörel gıda denetimi yapıldı

Bakanlıkça rutin yanında risk esaslı, şikayet üzerine ve izlenebilirlik esaslı denetimler yapılıyor. İlave olarak, gıda işletmelerinin ilgili mevzuatça belirlenen teknik ve hijyenik gerekliliklere ve kanun tarafından tanımlanan işletmeci sorumluluklarına uygunluklarının doğrulanması amacıyla 81 ilde ilk defa eş zamanlı olarak 300 bin sektörel gıda denetimi gerçekleştirildi.

Yeni gıda kamuoyu duyurusu sistemiyle, 2 bin 55 taklit veya tağşiş yapılmış, 290 da sağlığı tehlikeye düşürebilecek gıda maddesi olmak üzere 2 bin 345 parti ürün, “guvenilirgida.tarimorman.gov.tr” internet sitesinden kamuoyuna duyuruldu. Söz konusu sistemle 2024 sonu itibarıyla, 880 taklit veya tağşiş yapılmış, 180 de sağlığı tehlikeye düşürebilecek gıda maddesi olmak üzere 1060 parti ürün ilan edilmişti.

Ayrıca, Bakanlığın resmi gıda kontrolü sayısı geçen yıl 2024’e göre 35 bin 827 artarak 1 milyon 365 bin 585’e çıktı. Bu denetimlerde 33 bin 680 idari para cezası uygulanırken, 593 dosya savcılığa iletildi.

ALO174 Gıda Hattı’na yapılan başvuru sayısı 150 bine yaklaştı

​Tüketicilerin gıda güvenilirliği ile ilgili her türlü ihbar ve şikayette bulunabilmesi, iletişimin tek merkezden yönlendirilmesi amacıyla kurulan ALO174 Gıda Hattı’na da vatandaşlar yoğun ilgi gösterdi.

ALO174 Gıda Hattı’na 2024’te 108 bin 484 başvuru yapılırken, bu sayı 2025’te 149 bin 72’ye yükseldi. Hatta yapılan başvuruların tamamı sonuçlanarak 9 bin 158 başvurunun sonucuna göre cezai işlem uygulandı.

Söz konusu dönemde ALO 174 WhatsApp İhbar Hattı’nda 9 bin 390 başvuru oluşturulurken, bu başvuruların tamamı sonuçlandırıldı ve 958 başvuru için cezai işlem gerçekleştirildi.

 

Pişirme yöntemi besin değerini belirliyor

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın destekleriyle düzenlenen “5. Uluslararası Gıda Kimyası Kongresi”, Antalya’da bilim insanlarını bir araya getirdi. “Kimyadan Beslenmeye Gıda Sistemleri” temasıyla gerçekleştirilen kongrede, gıda güvenliği, besin değerinin korunması ve yeni nesil teknolojiler ele alındı.

Üsküdar Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Müge Arslan, besin işleme süreçlerinin doğru yönetilmesinin hem sağlık hem de gıda güvenliği açısından kritik olduğunu söyledi.

Pişirme yöntemi besin değerini doğrudan etkiliyor

Prof. Dr. Arslan, pişirme yöntemlerinin besin değerinde önemli kayıplara yol açabileceğine dikkat çekerek, “Isı, su, oksijen ve ışık gibi faktörler besin ögelerinde kayıplara neden olur. Bu nedenle doğru pişirme yöntemi seçimi büyük önem taşır” dedi.

Buharda pişirme ve mikrodalga gibi kontrollü yöntemlerin, kaynatma gibi suyla temasın yüksek olduğu yöntemlere göre besin değerini daha iyi koruduğunu belirten Arslan, özellikle kızartma işlemlerine karşı uyarıda bulundu.

Yüksek sıcaklıkta yapılan kızartmalarda zararlı bileşiklerin oluşabileceğini ifade eden Arslan, bu durumun sağlık açısından risk oluşturduğunu vurguladı.

Depolama koşulları da kritik

Besin kalitesini etkileyen bir diğer önemli faktörün depolama olduğunu belirten Arslan, yanlış koşullarda saklanan gıdalarda vitamin kayıpları ve mikrobiyal risklerin arttığını söyledi. Uygun ambalajlama ve doğru saklama koşullarının besin değerinin korunmasında belirleyici rol oynadığı ifade edildi.

Akıllı teknolojiler gıdada yeni dönem başlatıyor

Kongrede ayrıca gıda işleme süreçlerinde kayıpları azaltmaya yönelik yeni teknolojiler de gündeme geldi. Non-termal teknolojiler, mikroenkapsülasyon ve akıllı ambalaj sistemlerinin besin kalitesini korumada önemli avantajlar sunduğu belirtildi.

Uzmanlar, vitamin ve mineral zenginleştirme uygulamalarının da işleme sırasında oluşan kayıpların telafisinde etkili bir yöntem olduğunu ifade etti.

Alanında birçok uzmanın katıldığı kongrede, gıda güvenliği, sürdürülebilirlik ve yeni nesil üretim teknikleri üzerine önemli değerlendirmeler yapıldı.

Market raflarında dikkat çeken değişiklik: “Krema” yerine artık “kremsos” yazacak

Tarım ve Orman Bakanlığı, market reyonlarında tüketiciyi yanıltabilecek ürün adlarına yönelik yeni bir düzenlemeyi duyurdu. Buna göre, Türk Gıda Kodeksi standartlarını karşılamayan ve benzer amaçlarla üretilen bazı ürünlerin etiketinde artık “krema” ifadesi kullanılamayacak. Bu ürünler bundan böyle “kremsos” adıyla satışa sunulacak.

Bakanlığın sosyal medya hesabından yapılan paylaşımda, krema görünümlü yanıltıcı ürünlere izin verilmeyeceği vurgulandı. Açıklamada, Türk Gıda Kodeksi Krema ve Kaymak Tebliği ile bitkisel yağ içeren karışımların “krema” adıyla piyasaya arz edilmesinin önüne geçildiği belirtildi.

Paylaşımda, tüketicinin doğru bilgilendirilmesinin amaçlandığı ifade edilerek, standartlara uymayan ve benzer kullanım amacı taşıyan ürünlerde tanımlayıcı ad olarak artık “kremsos” ifadesinin yer alacağı kaydedildi.

Düzenlemeyle birlikte hem etiketlerdeki bilgi kirliliğinin önüne geçilmesi hem de tüketicinin satın aldığı ürünün içeriği konusunda daha açık şekilde bilgilendirilmesi hedefleniyor.

Türkiye gıda özyeterliliğinde güçlü ama kırılgan konumda

Küresel gıda krizi ve iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki baskısı artarken, ülkelerin kendi kendine yetebilme kapasitesi bir kez daha gündemin merkezine yerleşti. Natura Food dergisinin 2025 raporuna göre Türkiye, gıda özyeterliliğinde 186 ülke arasında 7 ana kategorinin 3’ünde tam yeterlilik sağlayarak dikkat çeken ülkeler arasında yer aldı.

Tarım politikaları uzmanı Ergin Kahveci’nin FAO verilerine dayanan rapor üzerinden yaptığı değerlendirmeye göre Türkiye, Mısır, Hindistan ve Meksika ile birlikte 3/7 bandında bulunuyor. Kahveci, Türkiye’nin bu kategoride “4/7 seviyesinin hemen altında, güçlü bir pozisyonda” olduğunu belirtiyor.

Süt, meyve ve sebzede tam yeterlilik

Raporda gıda özyeterliliği; et, süt, balık, nişastalı temel gıdalar, baklagiller, meyve ve sebze olmak üzere 7 ana başlıkta incelendi. Buna göre Türkiye, süt, meyve ve sebzede yüzde 100 özyeterlilik seviyesine ulaşıyor.

Nişastalı ürünler ile baklagillerde ise yüzde 80 ila 95 aralığında yüksek kısmi yeterlilik dikkat çekiyor. Et ve balık grubunda ise tablo daha zayıf seyrediyor. Rapora göre Türkiye, ette yüzde 60-80, balıkta ise yüzde 40-60 seviyesinde orta kısmi yeterlilik gösteriyor.

Et ve baklagilde sınıf atlama eşiği

Kahveci, Türkiye’nin özellikle et ve baklagillerde daha üst kategoriye çıkabilecek bir potansiyel taşıdığına işaret ederken, bunun ancak doğru bir stratejiyle mümkün olabileceğini vurguluyor.

Et üretimindeki açığa ilişkin değerlendirmesinde, yalnızca kırmızı et ve sığır eti odaklı yaklaşımın sorunu büyüttüğünü savunan Kahveci, kısa vadede en doğru çözümün uzmanlaşmış tavukçuluk işletmelerinin daha güçlü desteklenmesi olduğunu ifade ediyor.

“Özyeterlilik sadece üretim değil”

Gıda özyeterliliğinin yalnızca üretim miktarıyla açıklanamayacağını belirten Kahveci, depolama, stok yönetimi, lojistik altyapı ve küresel ticaretteki etkinliğin de en az üretim kadar önemli olduğuna dikkat çekiyor.

Tarım ve gıdanın ulusal ölçekte bir master plan çerçevesinde ele alınması gerektiğini söyleyen Kahveci, bu alanın yalnızca şikayet ya da tespit konusu değil, aynı zamanda yaşamsal güvenlik meselesi olduğunun altını çiziyor.

Küresel yarışta dikkat çeken tablo

Rapora göre dünyada 7 kategorinin tamamında yeterlilik sağlayabilen tek ülke Guyana oldu. Çin ve Vietnam ise 6 kategoride yeterlilik sağlayarak listenin üst sıralarında yer aldı. Türkiye ise 3/7 düzeyindeki performansıyla güçlü ancak geliştirilmesi gereken bir tablo ortaya koydu.

Tarımda Türkiye Yüzyılı Zirvesi İstanbul’da gerçekleştirildi

Tarım ve Orman Bakanlığı ile Albayrak Medya iş birliğinde düzenlenen “Tarımda Türkiye Yüzyılı Zirvesi”, İstanbul Finans Merkezi’nde gerçekleştirildi. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın katılımıyla düzenlenen zirvede, tarım sektörünün bugünü ve geleceğine ilişkin kritik başlıklar ele alındı.

Tarımda modernizasyon, sürdürülebilirlik, verimlilik ve gıda arz güvenliği konularının öne çıktığı zirvede, kamu, finans ve özel sektör temsilcileri bir araya geldi. Programda, Türkiye’nin tarım alanında yürüttüğü projeler, sektörün dönüşüm süreci ve küresel gelişmelerin etkileri değerlendirildi.

Zirvenin açılış konuşmasını Albayrak Medya Genel Müdürü Abdullah Hanönü yaptı. Programda ayrıca Ziraat Bankası Genel Müdürü ve Türkiye Bankalar Birliği Başkanı Alpaslan Çakar ile Yıldız Holding Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Mehmet Tütüncü de değerlendirmelerde bulundu. Albayrak Grubu Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Dr. Nurettin Canikli’nin konuşmasının ardından, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın katılımıyla özel oturum düzenlendi.

Özel oturum, Yeni Şafak Genel Yayın Yönetmeni Hüseyin Likoğlu, Z Raporu Genel Yayın Yönetmeni Semra Karabaş ve TVNET Genel Yayın Yönetmeni Serhat İbrahimoğlu’nun moderasyonunda gerçekleştirildi. Oturumda tarım verimliliği, gıda arz güvenliği, sürdürülebilirlik politikaları ve sektörün geleceğine ilişkin stratejik başlıklar ele alındı.

Zirveye Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın yanı sıra Albayrak Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Albayrak, Albayrak Grubu Yönetim Kurulu Başkan Vekili Nuri Albayrak, Albayrak Grubu Yönetim Kurulu üyeleri, Dr. Nurettin Canikli, Alpaslan Çakar ve Mehmet Tütüncü başta olmak üzere çok sayıda davetli katıldı.

Albayrak Medya’nın 2023 yılından bu yana “Türkiye Yüzyılı Zirveleri” başlığı altında enerji, ihracat, ulaşım, altyapı, tarım, ticaret ve finans gibi stratejik alanlarda düzenlediği organizasyonların son halkası olan zirvede, Türkiye’nin tarım vizyonuna ilişkin mesajlar verildi.

Tarsim, Trendyol, Türk Hava Yolları, Türk Telekom, VakıfBank ve Ziraat Bankası sponsorluğunda gerçekleştirilen zirvede, tarım sektörünün öncelikli gündem başlıkları kapsamlı şekilde değerlendirildi.

Türkiye’de en çok yapılan meslek yine bakkallık oldu

Türkiye genelinde milyonlarca esnafı kapsayan araştırmanın sonuçları, esnaf yapısındaki dağılımı ve meslek kolları arasındaki yoğun rekabeti bir kez daha ortaya koydu. Ocak 2026 verilerine göre 184 farklı meslek dalı arasında listenin zirvesindeki meslek kolu değişmedi.

Anadolu Ajansı verilerine göre, Türkiye genelinde 2 milyon 250 binden fazla esnaf ekonomik hayatın içinde aktif olarak yer alıyor. Yapılan incelemede, en fazla esnafın faaliyet gösterdiği alanın açık ara farkla bakkallık, bayilik ve büfecilik olduğu görüldü.

İlk sırada bakkallık var

Araştırmaya göre bakkallık, bayilik ve büfecilik alanında faaliyet gösteren esnaf sayısı 194 bin 52’ye ulaştı. Bu alanı 189 bin 392 kişiyle kara yolu ile yük taşımacılığı izledi.

Listenin üçüncü sırasında 139 bin 825 kişiyle lokantacılık yer alırken, servis aracı işletmeciliği 97 bin 864 kişiyle dördüncü sırada bulundu. Beşinci sırada ise 85 bin 506 kişiyle taksicilik yer aldı.

Bu tablo, Türkiye’de geleneksel mahalle esnafının ağırlığını koruduğunu, aynı zamanda taşımacılık ve yeme içme sektörlerinin de esnaf yapısında güçlü yer tuttuğunu gösterdi.

Esnaf sayısında İstanbul ilk sırada

İl bazlı dağılımda en fazla esnaf ve sanatkarın bulunduğu şehir İstanbul oldu. Megakentte toplam 283 bin 449 esnafın faaliyet gösterdiği belirtildi.

İstanbul’u sırasıyla İzmir, Ankara, Antalya ve Bursa takip etti. Buna karşılık en az esnafın bulunduğu il 2 bin 178 kişiyle Bayburt olarak kayıtlara geçti. Bayburt’un ardından Ardahan ve Tunceli geldi.

Bu veriler, nüfus yoğunluğu ile ticari hareketlilik arasındaki ilişkinin esnaf sayısına da doğrudan yansıdığını ortaya koydu.

Kadın esnaf sayısı 430 bini aştı

Araştırmanın dikkat çeken başlıklarından biri de kadın esnaf sayısındaki yükseliş oldu. Verilere göre Türkiye’de kadın esnaf sayısı 430 bin barajını aştı ve toplam esnafın yüzde 19,25’ine ulaştı.

Erkek esnaf sayısının ise 1 milyon 822 bin seviyesinde bulunduğu belirtildi. Böylece esnaf dünyasında kadınların varlığının her geçen dönem daha görünür hale geldiği görüldü.

Esnaf ihracatta da sahada

Esnaf ve sanatkarların yalnızca iç piyasada değil, dış ticarette de etkinliğini sürdürdüğü belirtildi. Ocak ayında esnaf ve sanatkarların toplam 32,25 milyon dolarlık ihracata imza attığı kaydedildi.

En fazla ihracat yapılan ülkenin ise Birleşik Arap Emirlikleri olduğu aktarıldı. Bu veri, küçük ölçekli işletmelerin ve yerel üreticilerin uluslararası pazarlarda da pay almaya devam ettiğini gösterdi.

Üretimde gıda ve tarım öne çıktı

Kapasite raporları incelendiğinde, Türkiye’de üretim gücünün özellikle gıda ve tarım sektöründe yoğunlaştığı görüldü. Onaylanan 346 kapasite raporunun 140’ının bu sektöre ait olduğu belirtildi.

İl bazında kapasite raporlarında ise Bursa 24 adetle ilk sırada yer aldı. Bu sonuç, Bursa’nın üretim ve sanayi kapasitesindeki güçlü konumunu bir kez daha ortaya koydu.

Yeni iş yerleri ve kredi desteği dikkat çekti

Ocak 2026’da 27 binden fazla yeni iş yerinin açıldığı belirtilirken, esnafa sağlanan kredi desteğinin 12,5 milyar lirayı aştığı bildirildi.

Veriler, esnafın Türkiye ekonomisindeki belirleyici rolünü sürdürdüğünü, geleneksel mesleklerin ağırlığını korurken kadın girişimciliği, ihracat ve üretim kapasitesi gibi alanlarda da yeni bir dönüşüm yaşandığını ortaya koydu.

Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan gıdalarda lot numarası düzenlemesi

Tarım ve Orman Bakanlığı, gıdaların ait olduğu partiyi tanımlayan işaretler veya numaralara ilişkin yeni tebliği Resmî Gazete’de yayımlayarak yürürlüğe koydu. Yeni düzenlemeyle, piyasaya arz edilen gıdaların etiket veya ambalajlarında parti, lot işareti ya da numarasının bulunması zorunlu hale getirildi.

Tebliğe göre, ait olduğu partinin tanımlanmasını sağlayan işaret, harf, sembol veya numara taşımayan gıdalar piyasaya arz edilemeyecek. Düzenleme, gıdanın üretildiği partiye ilişkin izlenebilirliğin güçlendirilmesini amaçlıyor.

Yeni kurallara göre parti, her seferinde gıdanın üreticisi tarafından belirlenecek ve işaretlenecek. Etiket üzerindeki diğer bilgilerden açıkça ayırt edilemediği durumlarda, parti veya lot işaretinin önünde “P” ya da “L” harfi yer alacak. Hazır ambalajlı gıdalarda bu işaret doğrudan ambalajın üzerinde ya da etikette bulunacak. Hazır ambalajlı olmayan gıdalarda ise paket, kap veya ilgili ticari belgelerde gösterilecek.

Tebliğ, bazı ürünler için istisnalar da getiriyor. Geçici depolara, hazırlama veya ambalajlama tesislerine gönderilen tarımsal ürünler, satış noktasında hazır ambalajlı olmayan gıdalar, tüketici talebine göre paketlenen ürünler, doğrudan satış için hazır ambalajlı hale getirilen gıdalar ile en geniş yüzeyi 10 santimetreden küçük ambalajlı gıdalar bu kapsam dışında tutuldu. Kişiye servis edilen porsiyon dondurmalar ve yenilebilir buzlarda ise lot numarasının birleşik ambalaj üzerinde yer alması yeterli olacak.

Düzenlemeye göre, üretim tarihi, tavsiye edilen tüketim tarihi ya da son tüketim tarihi; en az gün ve ay bilgisiyle ve kodlanmadan belirtilmesi şartıyla lot numarası olarak da kullanılabilecek. Ancak bu durumda etiket veya ambalaj üzerinde, bu tarihin parti ya da lot numarası olduğunu belirten ifadeye yer verilmesi gerekecek. Ayrıca gıda işletmecileri, kullandıkları parti numarası veya işaretinin tebliğdeki tanıma uygun olduğuna dair kayıtları tutmak ve talep halinde Bakanlığa sunmakla yükümlü olacak.

Yeni tebliğe aykırı hareket edenler hakkında 5996 sayılı Kanun hükümlerine göre idari yaptırım uygulanacak. Öte yandan 2012 yılında yayımlanan önceki tebliğ yürürlükten kaldırıldı. Gıda işletmecilerine ise uyum için 31 Aralık 2026’ya kadar süre tanındı. Bu tarihten sonra tebliğe uygun olmayan gıdalar piyasada bulundurulamayacak. Aynı hüküm ithal edilen gıdaların etiketleri için de geçerli olacak.

Ülker 2025 Yılını 112 Milyar TL Ciroyla Kapattı

Ülker Bisküvi, 2025 yılına ilişkin finansal sonuçlarını Kamuyu Aydınlatma Platformu’na gönderdiği açıklamayla duyurdu. Açıklamaya göre şirket, yılı 112 milyar TL ciroyla kapatırken, yüzde 16,5 FAVÖK marjına ulaştı.

Türkiye gıda sektöründeki liderliğini ve bölgesel gücünü sürdürdüğünü vurgulayan Ülker, küresel ekonomik dalgalanmalar ile jeopolitik belirsizliklerin öne çıktığı 2025 yılında da yatırımlarına devam ettiğini bildirdi. Şirket, tüketici ihtiyaç ve beklentilerindeki değişimi yakından takip ederek çevik, verimli ve yenilikçi bir üretim anlayışıyla faaliyetlerini sürdürdüğünü kaydetti.

Ülker CEO’su Özgür Kölükfakı, şirketin “Mutlu et, mutlu ol” felsefesi doğrultusunda oluşturduğu “5M Mutluluk Temelli Büyüme Modeli”nin sürdürülebilir gelecek açısından yol gösterici olduğunu belirtti. Kölükfakı, bu modelin istikrarlı, rekabetçi, kârlı, sürdürülebilir ve insan odaklı büyüme anlayışını temel aldığını ifade etti.

“Made in Türkiye” etiketli ürünleri 100’den fazla ülkeye ulaştırdıklarını belirten Kölükfakı, 2025 yılında üretim gücü, yenilikçi markalar, modern üretim altyapısı, ihracat ve istihdamla ülke ekonomisine katkı sunmayı sürdürdüklerini söyledi. Tüketici alışkanlıklarındaki dönüşümü, dijital eğilimleri ve atıştırmalık kategorisindeki yeni motivasyonları bilim, veri ve teknolojiyle birleştirerek Ar-Ge merkezlerinde yenilikçi ürünler geliştirdiklerini aktaran Kölükfakı, Türkiye’de 55 yeni ürünün raflardaki yerini aldığını bildirdi.

Şirketin sürdürülebilirlik alanındaki performansına da dikkat çeken Kölükfakı, S&P Global’in Kurumsal Sürdürülebilirlik Değerlendirmesi’ne göre Ülker’in gıda şirketleri arasında küresel ölçekte yüzde 3’lük dilimde yer aldığını ifade etti.

Kölükfakı, London Stock Exchange Group tarafından yapılan çevresel, sosyal ve yönetişim performansı değerlendirmesinde ise Aralık 2025 itibarıyla 504 halka açık gıda şirketi arasında en yüksek puanı alarak üçüncü kez dünya birincisi olduklarını açıkladı. Ülker’in ayrıca Borsa İstanbul’da işlem gören tüm sektörler arasında da üçüncü kez ilk sırada yer aldığını belirten Kölükfakı, bu sonuçların şirketin çevresel, sosyal ve yönetişim alanlarında benimsediği uzun vadeli, tutarlı ve odaklı yaklaşımın güçlü bir göstergesi olduğunu söyledi.

Kölükfakı, Ülker’in paydaşlarından aldığı güçle sorumluluk bilinci yüksek, dayanıklı ve istikrarlı bir gelecek inşa etmek için çalışmalarını sürdüreceğini kaydetti.

“Bir Paketle Başlayıp Devamı Geliyor”: Uzmanlar, Ultra İşlenmiş Gıdalarda “Bağımlılık Benzeri” Etkiye Dikkat Çekiyor

“Tesadüf değil” tartışması: Neden avokadoyla değil, cipsle “paketi bitirme” isteği geliyor? Tarım editörü İrfan Donat’ın paylaştığı değerlendirmede, bazı ürünlerin “bıraktırmayan” yapısının tesadüf olmadığı vurgulanıyor. Paylaşımda; ultra işlenmiş gıdaların, yüksek lezzet yoğunluğu (tuz–şeker–yağ kombinasyonları) ve ödül sistemi tetiklenmesi üzerinden daha fazla yeme isteğini artırabildiği; bunun da yalnız “canım çekti” düzeyinde kalmayıp biyolojik ölçütlerle tartışılan bir olgu olduğu ifade ediliyor.

Kimse bir avokado yedikten sonra paketini bitirmek istemez; ancak bir paket bisküviyi ya da cipsi fark etmeden tüketebiliyoruz. Bu tesadüf değil. Gıda bağımlılığı biyolojik ve ölçülebilir bir olgu.

Bilimsel literatürde bu yaklaşım “food addiction (gıda bağımlılığı)” veya daha dar bir çerçevede “ultra-processed food addiction (ultra işlenmiş gıda bağımlılığı)” başlıkları altında ele alınıyor. Yale Food Addiction Scale (YFAS) gibi araçlar, madde kullanım bozukluğu ölçütlerine benzer belirtileri (aşırı istek, kontrol kaybı, sürdürme vb.) tarayacak şekilde geliştirilmiş durumda.

Gıda bağımlılığı nedir?

“Gıda bağımlılığı”, özellikle ultra işlenmiş ürünlerin (yüksek şeker–tuz–yağ kombinasyonları içeren paketli atıştırmalıklar gibi) bazı kişilerde kontrol kaybı, yoğun istek (craving), bırakmaya rağmen sürdürme ve aşırı tüketim gibi belirtilerle seyreden bir yeme örüntüsüne yol açmasını tanımlamak için kullanılan bir kavramdır.

Bu alan, Yale University tarafından geliştirilen “Yale Food Addiction Scale (YFAS)” gibi ölçeklerle araştırılmaktadır. Çeşitli çalışmalarda yetişkinlerde yaklaşık %14 civarında “bağımlılık-benzeri yeme” bulguları bildirilmektedir. Ancak kavramın klinik tanımı ve sınırları bilim dünyasında hâlâ tartışmalıdır.

Nörobiyolojik çerçeve

  • Ultra işlenmiş gıdalar, yüksek lezzet yoğunluğu sayesinde beynin ödül sistemini güçlü biçimde uyarabilir.
  • Özellikle dopamin salınımı üzerinden tekrar isteme davranışı güçlenebilir.
  • Sık ve yoğun uyarım, zamanla doyum eşiğini yükselterek daha fazla tüketimi tetikleyebilir.

Bu mekanizma, madde bağımlılığıyla birebir aynı değildir; ancak bazı benzer nörokimyasal yolları paylaşabileceği ileri sürülmektedir.

Peki neden avokado gibi doğal bir besinde “bağımlılık” görülmez?

Doğal ve minimal işlenmiş besinler (örneğin avokado) genellikle aşağıdaki özelliklere sahiptir:

1) “Hiper-lezzet” formülasyonu yoktur

Ultra işlenmiş ürünlerde şeker, tuz ve yağ bilinçli oranlarda bir araya getirilir. Bu kombinasyon, “en yüksek haz noktası”na (bliss point) ulaşacak şekilde tasarlanabilir. Avokado ise tek başına yağ içerir; şeker–tuz–yağ üçlüsünün eş zamanlı ve yoğun uyarımı söz konusu değildir.

2) Lif ve hacim doyumu artırır

Avokado lif içerir ve doğal yapısı gereği fiziksel tokluk sağlar. Beyne “yeterli enerji alındı” sinyali daha dengeli iletilir. Ultra işlenmiş atıştırmalıklar ise çoğu zaman yüksek kalorili ama düşük liflidir; hızlı tüketilir, çabuk acıktırabilir.

3) Enerji yoğunluğu + tüketim hızı farkı

Cips veya bisküvi gibi ürünler:

  • Küçük hacimde yüksek kalori sunar,
  • Çiğneme ve sindirim süresi kısadır,
  • Paketten “fark etmeden” tüketilebilir.

Avokado ise daha yavaş tüketilir ve bir noktada duyusal doyum oluşur.

4) Duyusal mühendislik yoktur

Büyük üreticiler, tat–doku–koku kombinasyonlarını optimize etmek için duyusal analizlerden yararlanabilir. Doğal bir meyvede bu tür bir maksimum haz optimizasyonu söz konusu değildir.

Gıda bağımlılığı tartışması, yalnızca “irade zayıflığı” ile açıklanamayacak karmaşık bir biyolojik–çevresel etkileşime işaret eder. Özellikle ultra işlenmiş ürünler, ödül sistemini yoğun uyaran bileşimleri nedeniyle bazı bireylerde bağımlılık-benzeri bir yeme döngüsünü tetikleyebilir.

Doğal besinler ise genellikle:

  • Daha basit bileşime sahiptir,
  • Lif ve mikrobesin içerir,
  • Hiper-uyarıcı tat kombinasyonları barındırmaz,
  • Tokluk sinyallerini daha dengeli iletir.

Bu nedenle avokado gibi bir besinde “paketi bitirme” dürtüsü ortaya çıkmazken, ultra işlenmiş bir üründe kontrol kaybı hissi daha olasıdır.

Oranlar ne söylüyor?

  • BMJ’de 2023’te yayımlanan politika/yorum niteliğindeki çalışmada, YFAS temelli değerlendirmelerden hareketle yetişkinlerde %14 ve çocuklarda %12 düzeyinde prevalans raporlandığı aktarılıyor.

  • 2024 tarihli bir derleme, küresel ölçekte yetişkinlerde %14, gençlerde yaklaşık %15 düzeyinde tahminlere dikkat çekiyor.

  • 2025’te Michigan Üniversitesi bağlantılı bir değerlendirme de ABD için benzer biçimde yetişkinlerde %14, çocuklarda %15 tahminini öne çıkarıyor.

Araştırmacılar, bu çerçeveyi “obezite yalnızca tercih meselesi değildir” tartışmasının içine yerleştirirken; çevresel/ekonomik erişilebilirlik, pazarlama ve ürün formülasyonlarının da iştah-regülasyonunu zorlayabildiğine işaret ediyor.

“Mükemmel nokta” ve sektör stratejileri

Paylaşımda ayrıca, gazeteci-yazar Michael Moss’un “Tuz Şeker Yağ” kitabında gıda endüstrisinin ürünleri “en çok haz veren” dengeye taşıma arayışına yer verdiği hatırlatılıyor. Moss’un çalışmalarında sık geçen kavramlardan biri, tat bileşenlerinin belirli oranlarda birleştiğinde tüketimde “en yüksek çekicilik” yaratan “bliss point” (haz eşiği) yaklaşımı.

Bilim dünyasında not: “Bağımlılık” kavramı tartışmalı

Öte yandan “gıda bağımlılığı” kavramı bilimsel alanda tam uzlaşıyla kabul edilmiş tek bir çerçeve değil. YFAS gibi ölçekler yaygın kullanılsa da, bazı araştırmacılar bağımlılık teriminin gıdaya uygulanmasına temkinli yaklaşıyor; kavramsal sınırların ve klinik karşılıkların netleştirilmesi gerektiğini vurgulayan derlemeler bulunuyor.

Uzmanların işaret ettiği risk alanları

Literatürde “bağımlılık-benzeri yeme” ile ilişkili olarak şu başlıklar öne çıkıyor:

  • Aşırı tüketim döngüsü ve kontrol kaybı

  • Çocuklara yönelik pazarlama ve erişilebilirlik

  • Zayıf besin yoğunluğu–yüksek enerji yoğunluğu kombinasyonu

  • Kilo yönetimi, metabolik riskler ve ruh sağlığına uzanan sonuçlar

İstanbul’da ocak enflasyonu yüzde 4,56’ya çıktı

İstanbul Ticaret Odası’nın 2023=100 bazlı İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi bültenine göre, 2026 Ocak ayında kentte perakende fiyatların aylık artışı yüzde 4,56 olarak gerçekleşti. Bir önceki yılın aynı ayına göre değişim oranı ise yüzde 36,15 oldu.

İTO verileri, 12 aylık ortalamalara göre değişimin yüzde 41,79 seviyesinde izlendiğine de işaret etti.

En yüksek artış sağlıkta, giyim-ayakkabıda düşüş

Ocak ayında harcama grupları içinde bir önceki aya göre en yüksek artış sağlık harcamalarında yüzde 11,94 olurken; ulaştırma yüzde 9,96, çeşitli mal ve hizmetler yüzde 8,52, lokanta ve oteller yüzde 6,22 artış gösterdi. Giyim ve ayakkabı grubunda ise yüzde -2,32 gerileme kaydedildi.

Aylık değişimde öne çıkan diğer başlıklar şöyle sıralandı:

  • Ev eşyası: %4,40

  • Gıda ve alkolsüz içecekler: %4,27

  • Haberleşme: %4,26

  • Eğlence ve kültür: %3,23

  • Konut: %2,56

  • Eğitim: %2,53

  • Alkollü içecekler ve tütün: %0,21

İTO bülteninde, ocak ayı endeksinin oluşumunda sağlık, ulaştırma ve çeşitli mal-hizmet gruplarında kamu kaynaklı fiyat düzenlemeleri ile piyasa koşullarına bağlı değişimler; lokanta-otellerde yukarı yönlü hareket; gıdada bazı ürünlerde kış mevsimi etkisiyle artış; giyim-ayakkabıda ise piyasa koşullarına bağlı aşağı yönlü değişimlerin etkili olduğu belirtildi.

Aralıkla kıyas

Aralık 2025’te İTO İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi aylık yüzde 1,23, yıllık yüzde 37,68 açıklanmıştı.