Uluslararası 15. Mevlânâ Şiir Şöleni Konya’da başladı: Şairler ve edebiyatseverler şiir atölyelerinde buluştu

Uluslararası 15. Mevlânâ Şiir Şöleni, Karatay Kültür Merkezi’nde başlayan şiir atölyeleriyle Türkiye ve farklı ülkelerden şairleri buluşturdu. Şiir tutkunları atölyelerde şiirin inceliklerini, farklı anlatım biçimlerini ve özgün teknikleri keşfederek modern şiir üzerine görüş ve deneyimlerini paylaşma imkânı buldu.

Karatay Belediyesi ile Türkiye Yazarlar Birliği Konya Şubesi tarafından düzenlenen, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın da destek verdiği Uluslararası 15. Mevlânâ Şiir Şöleni, edebiyatseverleri bir kez daha Konya’da buluşturdu. Şölenin ilk bölümü olan şiir atölyeleri “Günümüz Şiiri Fiili Durum” başlıklı panel ile başladı. D. Mehmet Doğan’ın aziz hatırasına ithaf edilen programda, Türkiye’nin farklı şehirlerinden ve çeşitli ülkelerden şair ve yazarlar bir araya geldi.

Türkiye’nin yanı sıra Kırgızistan, Tataristan, Azerbaycan, Doğu Türkistan, Irak/Kerkük ve Filistin’den şair ve yazarların katıldığı etkinlikte, şiirin farklı kültürler arasındaki ortak dili ve edebiyatın birleştirici gücü ele alındı. Edebiyat dünyasının seçkin isimlerinin katıldığı etkinlikte Doğan’ın Türk kültürüne, edebiyatına ve fikir hayatına yaptığı katkılar yad edildi. 

KÖSEOĞLU: BUGÜN ŞİİR VE MUSİKİNİN GÜNÜ

Programın açılış konuşmasını yapan Türkiye Yazarlar Birliği (TYB) Konya Şubesi Başkanı Ahmet Köseoğlu, Konya’nın şiir ve musikiyle özdeşleşen kültürel kimliğine dikkat çekti. Köseoğlu, şiirin yalnızca okunup geçilen bir sanat olarak kalmaması gerektiğini belirterek şiirin poetikasının da konuşulması ve kayıt altına alınmasının önemini vurguladı.

Şehirde eş zamanlı olarak gerçekleştirilen Uluslararası Mistik Müzik Festivali ile Şiir Şöleni’nin şehrin kültürel dokusuna yakışan iki önemli etkinlik olduğunu eden Köseoğlu, Mistik Müzik Festivaliyle birlikte farklı ülkelerin tasavvuf musikisi anlayışlarının Konya’da buluştuğunu, Uluslararası Mevlânâ Şiir Şöleni ile de şiirin şehrin kültürel hayatındaki yerinin güçlendirildiğini söyledi. Konya’nın tarihinin çok daha eskiye dayandığını belirten Köseoğlu, özellikle Mevlânâ’dan sonraki dönemde şiir ve musikinin şehir açısından ayrı bir önem taşıdığını dile getirdi. Mevlevilik ve Mevlevi musikisinin bu kültürel birikimdeki yerine de işaret eden Köseoğlu, “Konya için şiir ve musiki çok önemli ve çok değerli” dedi.

“ŞİİRİN POETİKASI DA KONUŞULSUN İSTİYORUZ”

Şiir Şöleni’nin yalnızca şairlerin şiirlerini paylaşmasından ibaret olmadığını vurgulayan Köseoğlu, etkinlik kapsamında şiirin niteliğinin ve poetikasının da ele alındığını söyledi. Şiirin poetikası üzerine gerçekleştirilen çalışmaların artık geleneksel bir nitelik kazandığını ifade eden Köseoğlu, bu toplantıların atölye, sempozyum ve panel formatlarında sürdürüldüğünü kaydetti. Köseoğlu, yapılan çalışmaların kitaplaştırılması ve dijital ortamda erişilebilir hale getirilmesinin önemine de dikkat çekti.

‘Konya’da şiir sadece bir akşam dolunayda okunup geçilen bir hadise olmasın. Devamında şiirin poetikası da konuşulsun istiyoruz’ diyen Köseoğlu, şiir atölyelerine katkı sunan başta Osman Özbahçe, Atilla Yaramış ve Vural Kaya olmak üzere tüm konuşmacı ve emeği geçenlere teşekkür etti. Şölen boyunca şiirin konuşulacağını belirten Köseoğlu, “Bugün Konya’da gün boyu şiir konuşacağız. Konya şiirlenecek, şehir şiirlenecek. Bu atölyelerin faydalı olmasını ve erbabına ulaşmasını, söylenenlerin hikmetli birer söz gibi şiirle uğraşanlara ve şiiri okuyanlara ok gibi gidip kalplerine yerleşmesini temenni ediyorum.” ifadelerini kullandı. 

KALA: ŞİİR, HAKİKATİ YAKALAMA VE İFADE ETME ÇABASIDIR

Türkiye Yazarlar Birliği Genel Başkanı Prof. Dr. Muhammet Enes Kala, şiirin insanın duygu ve düşüncelerini ifade etmenin ötesinde, hakikati arama ve farkındalığı yeniden inşa etme imkânı sunduğunu söyledi. Türk ve İslam medeniyetinde şiirin yerine dikkat çeken Kala, neşe, hüzün, sevinç ve trajedilerin yanı sıra fikirlerin de şiir yoluyla ifade edildiğini belirtti. Şiirin farklı değerleri parçalamadan bir araya getiren bir ifade biçimi olduğunu dile getiren Kala, “Şiir, mantığın baş tacı olmakla beraber sanki orada tevhidi bir kubbe de oluşturuyor.” dedi.

Şiir ve şuur kelimelerinin aynı kökten geldiğine dikkat çeken Prof. Dr. Kala, şiiri “hissediş, seziş ve farkında oluş” kavramlarıyla ilişkilendirerek, şiirin nihayetinde büyük bir farkındalık ve hissedişle hakikati yakalama çabası olduğunu söyledi. Kala, şiirin insanı mevcut dilin sınırlarının ötesine taşıyan yönüne dikkat çekerek, “Aslında şiir dilden başka bir dile kaçış gibi. Ve bu dilden kaçışlara özellikle günümüzde bence çok ihtiyaç var. Çünkü dilin araçsallaştırıldığı bir zeminde yaşıyoruz.” şeklinde konuştu.

“ŞİİR, DİKKATİ YENİDEN DERLEYİP TOPARLAMA ÇABASIDIR”

Dijital çağın insan dikkatini sürekli olarak kendisine çekmeye çalıştığını ifade eden Kala, dikkatin çalındığı bir dönemde şiire yönelmenin, dikkati yeniden toplama çabasını da beraberinde getirdiğini söyledi. Şiirin insanı yoğunlaşmaya, düşünmeye ve fark etmeye davet eden yönüne dikkat çeken Kala, çağın trajedilerinin ve meydan okumalarının yeniden şiirin diliyle ifade edilmesi gerektiğini belirtti. 

Kala, “Yeniden şiirle hemhal olmaya, çağımızın trajedilerini, meydan okumalarını yeniden şiir diline dökmeye ihtiyacımız var. Bu programların buna vesile olmasını temenni ediyor, emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.” diyerek sözlerini tamamladı.

ARICAN: “KONYA’YI ŞİİR MAHFİLLERİNİN BULUŞTUĞU BİR İKLİME DÖNÜŞTÜRMEK ÖNEMLİ”

Son olarak konuşan Türkiye Yazarlar Birliği Şeref Başkanı ve Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, 15. Uluslararası Mevlânâ Şiir Şöleni’nde şiir-felsefe ve şiir-musiki ilişkilerinin kadim bir tartışma olduğunu belirterek, Konya’nın Türkiye’deki farklı şiir mahfillerini ve uluslararası şairleri buluşturan bir kültür merkezi haline gelmesinin önemine dikkat çekti. Şiir ve felsefe ile şiir ve musiki arasındaki ilişkinin çok eski bir tartışma olduğunu ifade eden Arıcan, modern dönemde şiirin daha yalın bir karakter kazandığını söyledi. 

Uluslararası şiir şölenlerinin yalnızca şiir okumalarından ibaret olmaması gerektiğini belirten Arıcan, Mevlânâ’nın farklı kültür ve gönül coğrafyalarını buluşturan mirasının bu konuda önemli bir zemin sunduğunu söyledi. Arıcan, şiir şöleninin uluslararası niteliğinin güçlendirilmesi için farklı ülkelerden gelen şairlerin kendi ülkelerindeki şiirin güncel durumunu anlatabilecekleri paneller ve tartışmalar düzenlenmesinin de oldukça önemli olduğunu belirtti.

“ŞİİR ŞÖLENİ, GELENEKSEL BİR KÜLTÜREL FAALİYET”

Türkiye’deki şiirin mevcut durumunun anlatıldığı buluşmaların karşılıklı etkileşim açısından önemli sonuçlar doğurduğunu söyleyen Arıcan, benzer bir etkileşimin Konya’da da gerçekleştirilen programlarla sağlandığını belirterek farklı ülkelerden gelen şairlerin kendi şiir ortamlarını anlatmalarının şöleni zenginleştireceğini ifade etti. 

Şiir Şöleni ve Şiir Atölyeleri’nin gerçekleştirilmesine katkı sunan kurum ve kuruluşlara teşekkür eden Arıcan, Karatay Belediyesi’nin kültürel desteğinin artık bir geleneğe dönüştüğünü belirterek, “Karatay Belediyemiz aslında bunu bir geleneğe dönüştürdü. Karatay Belediye Başkanımız Hasan Kılca’ya gerçekten bu destek için şükranlarımızı sunuyoruz. İnşallah bunun ileride nihayet devam eden bir gelenek oluşmasını, kültürel bir faaliyet olmasını diliyorum.” diye konuştu. 

 ŞİİR ATÖLYESİNDE GÜNÜMÜZ ŞİİRİ ELE ALINDI

Şiir atölyesinde “Günümüz Şiiri Fiili Durum” başlıklı panel ile günümüz şiirinin farklı yönleri üzerine yapılan değerlendirmelerle başladı. Osman Özbahçe’nin yönettiği panelde konuşmacılar Hakan Şarkdemir, Hayriye Ünal ve İdris Ekinci, günümüz şiiri üzerine görüş ve deneyimlerini katılımcılarla paylaştı. 

 Düzenlenen oturumlarda günümüz Türk şiirinin mevcut görünümü, şiirin geçirdiği değişimler, güncel şiir anlayışları ve şairin edebiyat dünyasındaki konumu üzerine görüşler paylaşıldı. Konuşmacılar, çağdaş şiirin imkânları ve karşı karşıya bulunduğu meseleleri farklı yönleriyle değerlendirme imkanı bulurken program kapsamında şiir üzerine yapılan değerlendirmeler edebiyatseverlerin ilgisine sunuldu.

Kırgızistan’dan Tataristan’a, Azerbaycan’dan Doğu Türkistan’a, Kerkük’ten Filistin’e uzanan geniş bir coğrafyadan edebiyatçıların katıldığı programda şiirin evrensel dili öne çıktı. Mevlânâ’nın sevgi, hoşgörü ve insan merkezli düşüncesinin şehri Konya’da gerçekleştirilen etkinlikte, şiir ve edebiyat aracılığıyla farklı kültürler arasında bağ kurulmasına katkı sağlandı. 

Şiir Atölyesi, soru-cevap bölümünün ardından günün anısına çekilen hatıra fotoğrafı ile sona erdi. 

15. Mevlânâ Şiir Şöleni için geri sayım başladı

Konya, 26 Eylül’de şiir, edebiyat ve tasavvuf musikisinin buluşacağı önemli bir kültür etkinliğine ev sahipliği yapacak.

Bu yıl 15’incisi düzenlenecek Uluslararası Mevlânâ Şiir Şöleni ve Şiir Atölyesi, Türkiye’nin farklı şehirlerinin yanı sıra Kırgızistan, Tataristan, Azerbaycan, Doğu Türkistan, Irak/Kerkük ve Filistin’den katılımcıları Konya’da buluşturacak.

Program, Türk edebiyatının önemli isimlerinden şair, yazar ve fikir insanı D. Mehmet Doğan’ın aziz hatırasına ithaf edilecek.

Şiir atölyesi ve panelle başlayacak

Etkinlik, 26 Eylül Cumartesi günü saat 10.00’da Karatay Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilecek Şiir Atölyesi ile başlayacak.

Program kapsamında “Günümüz Şiiri Fiili Durum” başlıklı panel düzenlenecek. Panelin moderatörlüğünü Osman Özbahçe üstlenecek.

Panelde;

  • Hakan Şarkdemir
  • Hayriye Ünal
  • İdris Ekinci

konuşmacı olarak yer alacak.

Hz. Mevlânâ Dergâhı’nda şiir okumaları

Programın devamında saat 17.00-18.00 arasında Hz. Mevlânâ Dergâhı’nda (Huzur-u Pir) şiir okumaları gerçekleştirilecek.

Şairler, Mevlânâ’nın manevi atmosferinde kendi eserlerini sanatseverlerle paylaşacak.

Şölen Gül Bahçesi’nde yapılacak

Uluslararası 15. Mevlânâ Şiir Şöleni, aynı gün saat 20.00’de Mevlânâ Dergâhı Gül Bahçesi’nde gerçekleştirilecek.

Şiirin farklı coğrafyalardan gelen seslerini bir araya getirecek programda, katılımcı şairler kendi eserlerini seslendirecek.

Şölen kapsamında saat 20.30’da Tasavvuf Müziği dinletisi de yapılacak.

Programda Muhammet Yuşa Aydın solist olarak yer alacak. Ahmet Safa mızrak ve Furkan Sarı ney, İbrahim Genç ud, Şükrü Fırat ise kanun ile tasavvuf musikisi eserlerini seslendirecek.

Farklı ülkelerden şairler Konya’da buluşacak

Şölene katılması planlanan şair ve yazarlar şöyle:

Altınbek İsmail (Kırgızistan), Atilla Yaramış, Bahtiyar Aslan, Cavit Barış (Azerbaycan), Gülnaz Cihan (Tataristan), Hakan Şarkdemir, Hayriye Ünal, Hicabi Kırlangıç, İbrahim Demirci, Kâmil Uğurlu, M. Ali Köseoğlu, M. Erim Tarım (Doğu Türkistan), Mehmet Solak, Mustafa Özçelik, Osman Özbahçe, Şemsettin Küzeci (Irak/Kerkük), Tahir Sakman, Vural Kaya ve Younus Ebu Jarad (Filistin).

Etkinlik, şiirin evrensel dili ile Mevlânâ’nın manevi iklimini aynı programda buluşturmayı amaçlıyor.

Program akışı

Saat Etkinlik Yer
10.00 Şiir Atölyesi ve “Günümüz Şiiri Fiili Durum” paneli Karatay Kültür Merkezi
17.00-18.00 Şiir okumaları Hz. Mevlânâ Dergâhı
20.00 15. Mevlânâ Şiir Şöleni Mevlânâ Dergâhı Gül Bahçesi
20.30 Tasavvuf Müziği dinletisi Mevlânâ Dergâhı Gül Bahçesi

Osmanlı’da aşk nasıl yaşanırdı? Mesirelerden kayıklara, şiirlerden gizli mektuplara uzanan flört kültürü

Telefon ekranlarından kurulan ilişkilerin yaygınlaştığı günümüzden bakıldığında, Kağıthane’de sandaldan inip yeşilliklerde yürürken karşılaşan iki kişinin birbirine âşık olması oldukça uzak bir ihtimal gibi görünebilir.

Ancak Osmanlı döneminden günümüze ulaşan edebî metinler, mektuplar, minyatürler ve tanıklıklar; özellikle saray çevresiyle eğitimli kesimlerde duyguların çoğu zaman dolaylı yollarla ifade edildiğini gösteriyor.

Kadının feracesinin altından bakışlarını kaçırması, erkeğin yazdığı şiirleri bir aracı vasıtasıyla göndermesi veya mesire yerlerinde tesadüf gibi görünen karşılaşmalar, dönemin aşk anlatılarında sıkça yer buluyordu.

Uzmanlar ise Osmanlı’da tek tip bir aşk yaşantısından söz edilemeyeceğini, ilişkinin biçiminin yaşanılan yüzyıla, kişilerin toplumsal konumuna ve ekonomik gücüne göre farklılık gösterdiğini vurguluyor.

Aşkın izleri edebî eserlerde aranıyor

Osmanlı edebiyatı ve tarihi üzerine çalışan, “Osmanlı’da Aşk” kitabının yazarı Dr. Aslı Çiftçi, dönemin aşk anlayışına ilişkin önemli ipuçlarının edebî eserlerde bulunduğunu belirtiyor.

Bununla birlikte bu eserlerin doğrudan günlük hayatın eksiksiz bir yansıması olarak görülmemesi gerektiğini ifade eden Çiftçi, aşk şiiri yazmanın her zaman gerçek bir ilişki anlamına gelmediğine dikkat çekiyor.

Şairler kimi zaman yalnızca edebî bir eser ortaya koymak, entelektüel çevrelerde kabul görmek veya toplumsal statü kazanmak amacıyla da aşk şiirleri kaleme alabiliyordu.

Kağıthane’de başlayan üç günlük aşk

Dr. Aslı Çiftçi, 15’inci yüzyılda yaşamış bürokrat ve şair Tâcîzâde Cafer Çelebi’nin “Hevesnâme” adlı mesnevisini dönemin aşk anlatılarına örnek gösteriyor.

Eserde Cafer Çelebi, Kağıthane’de gezinirken karşılaştığı, güzelliğiyle çevresindekileri etkileyen ancak saygın bir aileden gelen iffetli bir kadına duyduğu aşkı uzun uzun anlatıyor.

Çiftçi, hikâyeyi şu sözlerle aktarıyor:

“Çelebi cariyelerinden biriyle ona haber gönderiyor. Kadın çok zeki, şiirler yazıyor. Bir yandan bedensel arzu da var ama kadın kendi kararlarını verebilen gerçek bir karakter.”

Anlatının yalnızca üç günlük bir aşk hikâyesini konu aldığı belirtiliyor.

Aşk anlatıları yüzyıllar içinde değişti

Osmanlı edebiyatındaki aşk anlayışı, tarihsel dönemlere göre farklı özellikler gösterdi.

15’inci yüzyıldaki bazı metinlerde duyguların ve arzunun daha açık biçimde ifade edildiği görülürken, 16’ncı yüzyılda idealize edilmiş klasik aşk anlayışı öne çıktı.

17’nci yüzyılda aşkın daha fazla baskı altında anlatıldığı, 18’inci yüzyılda ise gerçekçi ve modern unsurların edebiyata girmeye başladığı ifade ediliyor.

Dr. Çiftçi’ye göre 18’inci yüzyılda soylu ve seçkin çevrelerle özdeşleştirilen aşk anlatıları halkın daha geniş kesimlerine yayıldı ve bir anlamda “demokratikleşti.”

Tanzimat’la birlikte flört biçimleri değişti

Tarihçi Dr. Burcu Belli, 19’uncu yüzyıl ve özellikle Tanzimat sonrasında Osmanlı’nın Batı dünyasıyla ilişkilerinin belirgin biçimde arttığını hatırlatıyor.

Batı romanlarının çevrilmesi, gazetelerin yaygınlaşması ve Avrupa’ya gidip gelenlerin sayısının artmasıyla birlikte yeni flört biçimleri de Osmanlı toplumunda görülmeye başladı.

Batı edebiyatındaki aşk anlatıları, mektuplaşma alışkanlıkları ve kadın-erkek ilişkilerine yönelik yeni yaklaşımlar özellikle şehirli ve eğitimli çevrelerde etkili oldu.

Kadınlar yalnızca “ilham perisi” değildi

Osmanlı aşk anlatıları çoğu zaman erkek şairlerin eserleri üzerinden incelense de uzmanlar, kadınların toplumdaki konumunun tamamen pasif olduğu düşüncesine karşı çıkıyor.

Prof. Walter G. Andrews ve Prof. Mehmet Kalpaklı’nın “Sevgililer Çağı” adlı çalışmasında, özellikle 16 ve 17’nci yüzyıllarda kadınların erkeklerle aynı ölçüde eğitim imkânına sahip olmadıkları için bazı entelektüel çevrelere giremedikleri belirtiliyor.

Bu çevrelerde erkekler çoğunlukla kendi aralarında sohbet ediyor, birbirlerinin güzelliğinden veya iç dünyasından etkilenebiliyorlardı.

Bununla birlikte kadınların edebiyatta yalnızca kendisine şiir yazılan sessiz figürler olmadığı, karşılık veren, karar alan ve kendi duygularını dile getiren kişiler olarak da yer aldığı ifade ediliyor.

Sokakta bir kadına aşk ilan etmek hoş karşılanmıyordu

Dr. Çiftçi’nin aktardığına göre Gelibolulu Mustafa Âli’nin 16’ncı yüzyılda kaleme aldığı âdâb-ı muaşeret kitabında kadınlar, köleler ve yetimlerle aynı başlık altında; şefkat ve merhamet gösterilmesi gereken kişiler arasında ele alınıyordu.

Dönemin toplumsal kuralları nedeniyle sokakta görülen bir kadına açıkça şiir yazmak veya alenen aşk ilan etmek hoş karşılanmıyordu.

Böyle bir davranış, kadının ailesinin şerefine ve itibarına yönelik bir saldırı olarak değerlendirilebiliyordu. Bu nedenle aşk çoğunlukla aracı kişiler, şiirler, küçük notlar veya üstü kapalı davranışlarla ifade ediliyordu.

Ekonomik gücü olan kadınlar daha özgür davranabiliyordu

Dr. Burcu Belli, özellikle Osmanlı’nın son dönemlerinde kadınların da flört ettiğini, aşka karşılık verdiğini ve duygularını ifade ettiğini belirtiyor.

Ancak bu özgürlüğün kadının ekonomik durumu ve toplumsal konumuyla doğrudan ilişkili olduğuna dikkat çekiliyor.

Ekonomik açıdan güçlü ve ailesi içinde söz sahibi olan kadınlar, kendilerine yöneltilen aşka karşılık verip vermeme konusunda daha bağımsız kararlar alabiliyordu.

Belli, “Kadınlar her zaman çok güçlüydü” diyerek özellikle aile içindeki karar mekanizmalarında kadınların önemli bir etkiye sahip olduğunu vurguluyor.

Mihrî Hatun ve Hubbî Hatun aşklarını şiirle anlattı

Osmanlı döneminde duygularını doğrudan şiirleriyle ifade eden kadın şairler de bulunuyordu.

15’inci yüzyılda yaşayan Mihrî Hatun ile 16’ncı yüzyılda yaşayan Hubbî Hatun, dönemin bilinen kadın şairleri arasında yer alıyor.

Bu isimlerin eserleri, kadınların yalnızca erkek şairlerin hayalindeki sevgili olmadığını; kendi duygularını, beklentilerini ve aşk anlayışlarını ifade edebilen edebî aktörler olduğunu ortaya koyuyor.

Evlilikler tamamen görücü usulü değildi

Osmanlı’da bütün evliliklerin görücü usulüyle gerçekleştirildiği yönündeki yaygın düşünce de uzmanlar tarafından doğru bulunmuyor.

Dr. Belli, özellikle şehirlerde hem ailelerin aracılığıyla yapılan evliliklerin hem de çiftlerin önceden tanışarak gerçekleştirdiği birlikteliklerin bulunduğunu söylüyor.

Dönemin aşk hayatına ilişkin dikkat çekici örnekler arasında Enver Paşa ile Naciye Sultan’ın mektuplaşmaları da yer alıyor.

Bu mektuplar, Osmanlı’nın son döneminde çiftlerin birbirlerine duygularını nasıl aktardıklarına ve ilişki kurma biçimlerine ilişkin önemli ipuçları sunuyor.

Aşkın mekânları: Kağıthane, Göksu ve Anadolu Hisarı

Osmanlı’da aşkın yaşandığı alanları anlayabilmek için dönemin mesire yerlerine, çarşılarına, kayıklarına ve eğlence mekânlarına bakmak gerekiyor.

Dr. Çiftçi; Kağıthane, Göksu ve Anadolu Hisarı gibi mesire alanlarını, toplumsal kuralların bir ölçüde esneyebildiği yerler olarak tanımlıyor.

Bu alanlar, evlerdeki sıkı gözetimden uzaklaşmanın mümkün olduğu, kadınların yüzlerinin belirli ölçüde açık kalabildiği ve insanların en güzel kıyafetleriyle “görmek ve görülmek” amacıyla gittikleri yerlerdi.

Çarşılar, pazarlar, bayram alanları ve ev ya da konaklarda düzenlenen eğlenceler de kadınlarla erkeklerin karşılaşabildiği sosyal ortamlar arasında bulunuyordu.

Boğaziçi’ndeki kayıklar dönemin flört alanlarından biriydi

Boğaziçi ve Haliç’te kullanılan kayıklar da kadınlarla erkeklerin fiziksel olarak birbirlerine yaklaşabildikleri nadir ortamlardan biri olarak öne çıkıyordu.

Geç dönem Osmanlı’sında insanlar Boğaz’da karşılıklı geçen kayıklardan birbirlerini süzüyor, selamlaşıyor ve kimi zaman küçük notlar bırakıyordu.

Kısa bakışmalar, belli belirsiz işaretler ve küçük notlar, dönemin koşullarında bir tür flört biçimine dönüşebiliyordu.

Harem yalnızca saraya ait değildi

Osmanlı’da aşk denildiğinde akla ilk gelen yerlerden biri harem olsa da bu yapı yalnızca padişah saraylarına özgü değildi.

“Harem” kelimesi, mahrem ve özel alan anlamına geliyor; sıradan evlerde de kadınların ve aile üyelerinin yaşadığı özel bölümü ifade ediyordu.

Dr. Çiftçi, haremin kadınların sosyal hayatını sınırlandıran bir özelliğinin bulunduğunu ancak aynı zamanda ulaşılmazlığın ve yüksek toplumsal statünün göstergesi olarak da değerlendirildiğini belirtiyor.

Kanuni ile Hürrem’in aşkı mektuplara yansıdı

Saray hareminde yaşanan en bilinen ilişkilerden biri Kanuni Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan arasındaki aşktı.

Kanuni’nin Hürrem Sultan’a yazdığı şiirler ve mektuplar, sarayda duyguların ne kadar güçlü yaşanabildiğini gösteren önemli örnekler arasında kabul ediliyor.

Padişahın Hürrem Sultan’a hitaben kullandığı “parlayan ayım, hayatım, ekim baharım” gibi ifadeler, ilişkinin yalnızca siyasi veya hanedan temelli olmadığını, güçlü bir duygusal bağ da içerdiğini ortaya koyuyor.

Osmanlı’da aşk; döneme, sınıfa ve toplumsal kurallara göre değişse de mesirelerdeki bakışlardan kayıklardaki selamlaşmalara, şiirlerden mektuplara kadar çok sayıda dolaylı ifade biçimiyle yaşanmaya devam etti.

Özdemir Asaf: suskunluğun, aşkın ve yalnızlığın derin şairi

Türk şiirinde bazı şairler vardır; uzun cümleler kurmadan insanın en derin yerine dokunur. Özdemir Asaf, bu şairlerin başında gelir. Onun şiiri, gösterişli imgelerin değil; sade, keskin, düşünülmüş ve içe işleyen sözlerin şiiridir. Aşkı yalnızca romantik bir duygu olarak değil, insanın içinde sakladığı bir sır; yalnızlığı yalnızca tek başına kalmak olarak değil, varoluşun en sessiz yüzü; susmayı ise bazen bütün sözlerden daha ağır bir anlatım biçimi olarak ele alır.

Asıl adı Halit Özdemir Arun olan Özdemir Asaf, 11 Haziran 1923’te Ankara’da doğdu. Galatasaray Lisesi ve Kabataş Erkek Lisesi’nde öğrenim gördü; daha sonra hukuk, iktisat ve gazetecilik alanlarında eğitim aldı. Gençlik yıllarından itibaren yazı, çeviri, yayıncılık ve matbaacılıkla ilgilendi. İlk yazısı Servet-i Fünûn/Uyanış dergisinde yayımlanan Asaf, zamanla çağdaş Türk şiirinin kendine has sesi olan isimlerinden biri hâline geldi.

Harfle, kâğıtla ve matbaayla iç içe bir hayat

Özdemir Asaf’ın edebiyat serüveni yalnızca şiir yazmakla sınırlı değildi. O, aynı zamanda kitabın maddi dünyasını da bilen bir isimdi. 1951’de Sanat Basımevi’ni kurarak matbaacılığa başladı ve kitaplarını Yuvarlak Masa Yayınları adı altında yayımladı. Bu yönüyle Asaf, kelimenin yalnızca anlamını değil, kâğıda düşüşünü, baskıdaki yerini, kitabın okura ulaşma serüvenini de önemseyen bir edebiyat insanıydı.

Onun şiirindeki ölçülülük, boşluk duygusu ve yoğunluk belki de biraz buradan gelir. Özdemir Asaf, kelimeyi rastgele kullanmaz. Bir dizeyi uzatmak yerine kısaltır; açıklamak yerine sezdirir; duyguyu büyütmek yerine okurun içine bırakır.

Özdemir Asaf, 28 Ocak 1981’de İstanbul’da hayatını kaybetti. Ardında, Türk şiirinde hâlâ okunan, alıntılanan, tartışılan ve yeni kuşaklara ulaşan güçlü bir edebiyat mirası bıraktı.

Eserleriyle yaşayan bir şiir dünyası

Özdemir Asaf’ın şiirleri ve yazıları, onun edebiyat dünyasının genişliğini gösterir. Dünya Kaçtı Gözüme, Sen Sen Sen, Bir Kapı Önünde, Yumuşaklıklar Değil, Nasılsın, Çiçekleri Yemeyin, Yalnızlık Paylaşılmaz ve Benden Sonra Mutluluk gibi kitapları, şairin hem aşkı hem yalnızlığı hem de insan ilişkilerindeki çelişkileri nasıl kendine özgü bir dille anlattığını ortaya koyar.

Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlanan Bütün Eserleri, Özdemir Asaf’ın şiirlerinin toplandığı Çiçek Senfonisi ve Benden Sonra Mutluluk ile etikalarının, öykülerinin ve denemelerinin toplandığı Kırılmadık Bir Şey Kalmadı kitaplarından oluşur. Yayınevi, Asaf’ı “şiirlerinin özü ve sesiyle, düzyazıdaki kıvraklığıyla, dönemlerin ve akımların ötesinde bir yazar” olarak tanımlar.

Az sözle büyük anlam kuran şair

Özdemir Asaf’ın şiirini kalıcı kılan en önemli özelliklerden biri, az sözle geniş bir anlam alanı kurabilmesidir. Onun dizeleri çoğu zaman ilk bakışta sade görünür; fakat okur şiirin içinde biraz kaldığında, o sadeliğin arkasında ağır bir duygu, düşünsel bir gerilim ve ince bir ironi olduğunu fark eder.

Asaf’ın şiirinde aşk çoğu zaman tamamlanmış bir kavuşma değildir. Bazen saklanan, bazen bekleyen, bazen de susarak derinleşen bir duygudur. Yalnızlık ise sadece kalabalıklardan uzak durmak değildir; insanın kendi içinde taşıdığı ve başkasına bütünüyle anlatamadığı bir hakikattir.

Bu nedenle Özdemir Asaf şiiri, okura yalnızca bir duygu vermez; okuru kendi içine çeker. Onun şiirlerinde insan, sevdiğini, kaybettiğini, sustuğunu, sakladığını ve söyleyemediğini yeniden düşünür.

İnsanı içine alan iki şiir: Seni Saklayacağım ve Susmak

Özdemir Asaf’ın şiir dünyasını anlatmak için bu dosyada iki şiir öne çıkıyor: “Seni Saklayacağım” ve “Susmak”. Bu iki şiir, şairin yalnızca aşkı değil, aşkın içindeki saklama duygusunu; yalnızca sessizliği değil, suskunluğun taşıdığı ağır anlamı nasıl işlediğini gösterir.

Seni Saklayacağım: aşkı görünmez bir yerde yaşatmak

“Seni Saklayacağım”, Özdemir Asaf’ın aşkı sahiplenme, gösterme ya da yüksek sesle ilan etme biçiminde değil; içte korunan, saklanan ve zamana yayılan bir duygu olarak anlattığı şiirlerinden biridir.

Şiirin girişindeki kısa bölüm, bu duygunun özünü taşır:

“Seni saklayacağım inan

Yazdıklarımda, çizdiklerimde

Şarkılarımda, sözlerimde.”

Bu dizelerde aşk, gündelik hayatın içinde görünmeyen ama her şeye sinen bir varlığa dönüşür. Şair, sevdiğini kalabalığın önüne çıkarmaz; onu yazının, sesin, hatıranın ve iç dünyanın içinde saklar. Burada aşk, bir sahiplenme değil; bir koruma biçimidir.

Şiirin en güçlü tarafı, sevginin zamanla kaybolmayan, aksine insanın bütün varlığına yayılan bir hâl olarak verilmesidir. Özdemir Asaf, “Seni Saklayacağım”da aşkı yalnızca bir duygu değil, bir yaşama biçimi hâline getirir. Sevilen kişi artık yalnızca karşıda duran biri değildir; yazılan satırda, çizilen çizgide, söylenen sözde ve bakışın içinde yaşamaya devam eden bir izdir.

“Andırırsın beni bana, bana beni,
Dediklerinde, duyduklarında,
Yazdıklarımda seni bana, bana seni,
Söylemesem bile, saklamadıklarımda.
Ah hep aklımda, hep aklımda;
Andırırsın seni sana, sana seni,
Gözlerinde, kulaklarında, dudaklarında.”

Susmak: söylenemeyenlerin şiiri

Özdemir Asaf’ın derinlikli şiirlerinden biri de “Susmak”tır. Bu şiirde şair, insanın insana duyduğu ihtiyacı, yakınlık arzusunu ve buna rağmen bazı şeylerin söze dökülemeyişini yalın ama sarsıcı bir biçimde anlatır.

Şiirin en çarpıcı kısa bölümü şöyledir:

“Söylenemiyor çok şey

Susmadan..”

Bu iki dize, Özdemir Asaf’ın şiir anlayışını çok güçlü biçimde yansıtır. Şair burada susmayı boşluk olarak görmez. Aksine, susmak bazen sözün taşıyamadığı anlamı taşıyan bir hâle gelir. İnsan konuşarak açıklayamadığını, bazen susarak daha derinden anlatır.

“Susmak”, yalnızlıkla insan ihtiyacı arasındaki ince çizgide durur. Şiirde bir insanın başka bir insana duyduğu arayış vardır; fakat bu arayışın karşısında kelimelerin yetersizliği de hissedilir. Asaf’ın şiiri burada okuru sessiz bir yere çağırır: Söylenenlerden çok, söylenemeyenlerin bulunduğu yere.

Özdemir Asaf’ın şiirindeki ruh: saklamak, susmak, eksilmek

Özdemir Asaf’ı yalnızca “kısa şiirler yazan şair” olarak görmek, onu eksik anlamak olur. Onun şiirindeki kısalık, basitlik değildir; yoğunluktur. Her dize, fazlalıklarından arındırılmış bir duygu parçası gibidir. Bu yüzden Asaf’ın şiiri çoğu zaman okurun zihninde değil, doğrudan iç dünyasında karşılık bulur.

“Seni Saklayacağım”da aşk, içte saklanan bir varlık olarak büyür. “Susmak”ta ise insan, söyleyemediği şeylerin ağırlığıyla görünür hâle gelir. Bu iki şiir birlikte okunduğunda Özdemir Asaf’ın şiir evrenindeki temel damar daha açık görülür: İnsan bazen en çok sevdiğini saklar, en çok anlatmak istediğini de susarak anlatır.

Bugün hâlâ neden okunuyor?

Özdemir Asaf’ın bugün hâlâ okunmasının nedeni, şiirlerinin yalnızca kendi dönemine ait olmamasıdır. O, insanın değişmeyen iç meselelerine bakar: sevmek, beklemek, saklamak, susmak, kırılmak, yalnız kalmak, anlaşılmamak ve bazen de bütün bunları birkaç kelimeyle kabullenmek.

Onun şiirlerinde büyük cümleler yoktur; fakat büyük boşluklar vardır. Okur, o boşlukların içine kendi hayatından bir şey yerleştirir. Belki de bu yüzden Özdemir Asaf, yalnızca edebiyat tarihinin önemli bir adı değil; insanların iç sesi hâline gelmiş bir şairdir.

Türk edebiyatında lirik şiirin usta kalemi: Ahmet Muhip Dıranas

Türk edebiyatında lirik şiirin usta kalemlerinden Ahmet Muhip Dıranas, vefatının 46. yılında eserleri, şiir anlayışı ve edebiyata bıraktığı izlerle anılıyor.

Şair, oyun yazarı, çevirmen ve düşünce insanı kimliğiyle edebiyat dünyasında özel bir yer edinen Dıranas, şiirlerinde aşk, yalnızlık, keder, ölüm, tabiat, kaçış, yurt sevgisi ve insanın iç dünyasına ilişkin temaları güçlü bir lirizmle işledi.

Ahmet Muhip Dıranas, Galip Efendi ile Seniha Hanım’ın oğlu olarak 1909’da dünyaya geldi. Doğum yeri kimi kaynaklarda İstanbul, kimi kaynaklarda ise Sinop’un Salı köyü olarak geçiyor. Hayatının ilk yılları savaşların, göçlerin ve aile içi kırılmaların gölgesinde şekillenen Dıranas’ın çocukluk tecrübeleri, ilerleyen yıllarda eserlerine yansıyan hassasiyetin temel kaynaklarından biri oldu.

Babası Galip Bey, Birinci Dünya Savaşı’nın ilk yıllarında Çanakkale’de, daha sonra Balkan Savaşları’nda görev yaptı. Galip Bey, 7 yıl boyunca Kafkasya ve Arabistan topraklarında mücadele etti. Bu süreçte annesi Seniha Hanım, Ahmet ve kardeşi Fehime’yi alarak İstanbul’a gitti.

Savaşın ardından Sinop’taki köyüne yerleşen ve burada ikinci evliliğini yapan Galip Bey’in peşinden Seniha Hanım ve çocukları da Sinop’a geçti. Ahmet Muhip, burada 9 yaşındayken ilkokula başladı. Yaz aylarında köye giderek çobanlık yaptı. Babasının yeniden askere çağrılması üzerine ailesiyle Ankara’ya taşınan Dıranas, gençlik yıllarının önemli bir bölümünü bu şehirde geçirdi.

İlk şiiri 1926’da yayımlandı

Ortaokul ve lise eğitimini Ankara Erkek Lisesi’nde tamamlayan Dıranas, edebiyatla genç yaşlarda bağ kurdu. “Muhip Atalay” takma adıyla yazdığı “Bir Kadına” adlı ilk şiiri, 1926’da Milli Mecmua’da yayımlandı.

Lise yıllarında Faruk Nafiz Çamlıbel ve Ahmet Hamdi Tanpınar gibi Türk edebiyatının önemli isimlerinin öğrencisi olan Dıranas, bu dönemde Fransızca da öğrendi. Bu birikim, onun ilerleyen yıllarda Batı edebiyatını yakından takip etmesine ve şiir dünyasını farklı kaynaklarla beslemesine imkân sağladı.

1931’de liseden mezun olan Dıranas, 1932’ye kadar Hakimiyet-i Milliye gazetesinde görev yaptı. Daha sonra Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne başladı ancak 2 yıl sonra bu eğitimini yarıda bıraktı. Ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’ne devam etti fakat buradan da mezun olmadan ayrıldı.

İstanbul yıllarında sanat çevresi genişledi

Ahmet Muhip Dıranas’ın edebi kimliğinin şekillenmesinde İstanbul yılları önemli rol oynadı. Üniversite eğitimini sürdürdüğü dönemde Güzel Sanatlar Akademisi’nde kütüphane müdürü, Dolmabahçe Resim ve Heykel Müzesi’nde ise müdür yardımcısı olarak çalıştı.

İstanbul’da Cahit Sıtkı Tarancı, Orhan Veli Kanık, Sait Faik Abasıyanık, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Baki Süha Edipoğlu ve Şevket Rado gibi dönemin genç şair ve yazarlarıyla aynı edebiyat çevresinde yer aldı. Fransızcasını geliştiren Dıranas, Fransız ve Rus edebiyatını yakından takip etti.

Resim koleksiyoncusu olan ve resimle de ilgilenen Dıranas, sanatın farklı alanlarına yakın durdu. Cahit Sıtkı Tarancı ile birlikte Türkçeye kazandırdığı Adolph Basler imzalı iki ciltlik “Fransa’da Müstakil Resim” adlı eser, 1937’de Güzel Sanatlar Akademisi tarafından yayımlandı.

Şiirde biçimi bir disiplin olarak gördü

Ahmet Muhip Dıranas, şiirde biçime verdiği önem nedeniyle dönem dönem eleştirildi. Ancak o, biçimi şiirin dışında değil, şiirin özünü taşıyan temel unsurlardan biri olarak değerlendirdi.

TRT’de Ahmet Oktay’ın hazırlayıp sunduğu “Edebiyat Dünyası” programında bu anlayışını anlatan Dıranas, biçimle özü birbirinden ayırmanın mümkün olmadığını belirtti. Ona göre biçim, şiirde kelimelerin taşkınlığını denetleyen bir disiplin niteliği taşıyordu.

Dıranas, aynı programda şiirin malzemesinin kelimeler olduğunu vurgulayarak, çok kelime üretmenin şiiri güçlendirmek yerine çoğu zaman yanlış bir yere götürebileceğini dile getirdi. Bu yaklaşım, onun sade, yoğun, ölçülü ve musikisi güçlü şiir anlayışının temelini oluşturdu.

Ankara’ya döndü, kültür ve sanat yayınlarını yönetti

Dıranas, 1938’de yeniden Ankara’ya yerleşti. Burada 4 yıl boyunca Halkevleri Kültür ve Sanat Yayınlarının idaresini üstlendi.

1940’ta Münire Ülker ile evlenen yazar, 1942’de konusunu Milli Mücadele’den alan ve Fransızcadan adapte edilen “Üç Kahraman” adlı tek perdelik oyunu yayımladı.

1942-1944 yıllarında askerlik görevini Ağrı’nın Doğubayazıt ilçesinin Sürbehan köyünde yapan Dıranas, bu dönemde edebiyatının önemli eserlerinden bazılarını kaleme aldı. Ünlü uzun şiiri “Ağrı” ile 1946’da İstanbul Şehir Tiyatroları’nda sahnelenen “Gölgeler” adlı tiyatro eseri, askerlik yıllarının ürünleri arasında yer aldı.

Anadolu Ajansında yönetim kurulu üyeliği yaptı

Askerlik sonrası Çocuk Esirgeme Kurumu bünyesinde çalışan Dıranas’ın, 1940-1962 yılları arasında çok sayıda oyun ve roman çevirisi yayımlandı. 1947’de “O Böyle İstemezdi” adlı oyun metnine imza attı.

Ahmet Muhip Dıranas, yalnızca edebiyat üretimiyle değil, kültür-sanat kurumlarındaki görevleriyle de dikkat çekti. Türkiye İş Bankası ve Anadolu Ajansında yönetim kurulu üyesi olarak görev yapan Dıranas, Devlet Tiyatrosu Edebi Kurulunda da başkanlık yaptı.

Zafer gazetesinde köşe yazarlığı da yapan Dıranas, tiyatro eserleri, tercümeler, adapteler, incelemeler ve makalelerle Türk edebiyatına çok yönlü katkı sundu.

Şiirlerinde aşk, yalnızlık ve yurt sevgisi öne çıktı

Ahmet Muhip Dıranas’ın şiir dünyasında aşk, yalnızlık, keder, ölüm, doğa, hayat ve vatan sevgisi gibi temalar öne çıktı. Şair, bireyin iç dünyasını güçlü imgelerle işlerken aynı zamanda tabiatla insan ruhu arasında derin bağlar kurdu.

Onun şiirinde duygu, ölçü ve musiki bir arada ilerledi. Dıranas, modern Türk şiirinde hem gelenekle bağını koruyan hem de kendi sesini kuran şairler arasında yer aldı.

Şairin farklı dergilerde yayımlanan şiirleri, 1974’te “Şiirler” adıyla İş Bankası Kültür Yayınları tarafından kitaplaştırıldı. Tevfik Fikret’in “Rübab-ı Şikeste” eserini Türkçeleştirdiği “Kırık Saz” adlı çalışması da yine aynı yayınevi tarafından okuyucuyla buluşturuldu.

Tiyatroyu insanın kendini keşfetmesi olarak gördü

Dıranas, tiyatroya da güçlü bir edebi ve düşünsel anlam yükledi. TRT’nin hazırladığı programda tiyatroyu “sözün eyleme ve harekete dönüşmesi” olarak nitelendiren Dıranas, tiyatronun yalnızca güldürü ya da ağlatı olmadığını vurguladı.

Ona göre tiyatro, insana kendisini keşfettiren, insanın gizli yönlerini ortaya çıkaran ve ona yeni anlamlar katan bir eylemdi. Bu bakış açısı, Dıranas’ın oyun yazarlığında da insanın iç dünyasına, çatışmalarına ve varoluşsal meselelerine yönelmesini sağladı.

Eşi Münire Hanım ise TRT yayınında Ahmet Muhip Dıranas’ın çok duygusal bir insan olduğunu belirterek, çevresinden etkilenen ancak aynı zamanda çevresini de etkisi altına alabilen güçlü bir kişiliğe sahip olduğunu ifade etmişti.

Edebiyata kalıcı eserler bıraktı

Ahmet Muhip Dıranas, “Gölgeler”, “Çıkmaz”, “O Böyle İstemezdi”, “Oyunlar”, “Bitmez Tükenmez Can Sıkıntısı”, “Büyük Olsun”, “Atlıkarınca”, “Olvido” ve “Kar” gibi önemli tiyatro ve şiir metinlerine imza attı.

Şairin Charles Baudelaire’den Türkçeye çevirdiği “Çalar Saat” adlı şiir tercümesi de bulunuyor. Batı edebiyatıyla kurduğu bağ, onun hem şiirlerinde hem çeviri çalışmalarında kendini gösterdi.

Ahmet Muhip Dıranas, 21 Haziran 1980’de Ankara’da 71 yaşındayken hayatını kaybetti. Cenazesi, vasiyeti üzerine Sinop’a defnedildi.

Vefatının üzerinden 46 yıl geçen Dıranas, Türk şiirinde lirizmi, biçim hassasiyetini ve kelime işçiliğini öne çıkaran güçlü sesiyle edebiyat tarihindeki yerini koruyor. Şiirleri ve tiyatro eserleriyle farklı kuşaklara ulaşmayı sürdüren Dıranas, modern Türk edebiyatının unutulmaz isimleri arasında anılıyor.

Türk halk edebiyatının keskin dilli ozanı: Abdurrahim Karakoç

Gazeteci, şair ve yazar Abdurrahim Karakoç’un vefatının üzerinden 14 yıl geçti.

Türk şiirine ve halk müziğine kazandırdığı eserlerle geniş kitlelere ulaşan Abdurrahim Karakoç, 7 Nisan 1932’de Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesine bağlı Ekinözü köyünde dünyaya geldi.

Fadime Hanım ile Ümmet Efendi’nin oğlu olan Karakoç, dört kuşak şair bir ailede yetişti. Bir süre köyünde marangozluk ve çiftçilik yapan Karakoç, 1958’de Elbistan Belediyesinde muhasebeci olarak çalışmaya başladı. Karakoç, 1981’de emekli olana kadar bu görevini sürdürdü.

“Mihriban” şiiri dilden dile dolaştı

Abdurrahim Karakoç, 1964’te Pakize Hanım ile evlendi. Çiftin ilk çocukları Mihriban 1967’de, ikinci çocukları Türk İslam 1969’da, üçüncü çocukları Enderhan ise 1971’de dünyaya geldi.

Şairin oğlu, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Enderhan Karakoç, bir konuşmasında babasından söz etmenin kendisi için kolay olmadığını belirterek, “Abdurrahim Karakoç’u anlamak, şiirlerinin içine girmekle mümkün. Sadece şiir değil, nesir de yazdığı için halkın sesi oldu. Hiçbir zaman yılmadı, korkmadı, düşüncelerini açıkça ifade etti. Davasını oğluna ‘Türk İslam’, şiirini kızına ‘Mihriban’ ismini vererek yaşattı. Yazdıklarını hak, hakikat, cesaret ve samimiyetle kaleme aldı, halkına her zaman yakın oldu.” ifadelerini kullanmıştı.

Karakoç’un eserleri ilk olarak Elbistan’da yayımlanan Engizek gazetesinde okuyucuyla buluştu. Usta şair, 1958’de yazmaya başladığı ve birbirinin devamı niteliğindeki 22 şiirden oluşan “Hasan’a Mektuplar” adlı eserini 1964’te yayımladı.

Emekliliğinin ardından Ankara’ya yerleşen Karakoç, çeşitli gazete ve dergilerde yazılar kaleme aldı. Şiirlerinin pek çoğu halk arasında ezberlenerek yayıldı.

“Şiire başladığımda lambadaki alev titremeye başladı”

Türkü formunda bestelenerek dilden dile dolaşan “Mihriban” şiirini 1960’ta yazdığını anlatan Karakoç, bir açıklamasında, “Bazıları ‘Gerçek mi?’ diyor. ‘Gerçek’ diyorum ama adı Mihriban değil. O gençliğimde yaşanmış bir aşktı ama şimdi adını deşifre etmem, ayıp olur. Benim takmış olduğum sembol bir isimdir Mihriban. Masa başında yazılmış, hayal bir aşk, bu tadı ve lezzeti vermez. Yaşayacaksın ki yazacaksın. O zamanlar elektrik yoktu. Lamba ışığı altında yazıyordum. Şiire başladığımda lambadaki alev titremeye başladı. ‘Lambadaki alev üşüyor’ çıktı… Bazen aklıma düşüyor. Ben unutursun diyorum ama insan hiçbir zaman unutamıyor… O bir mektup üzerine yazılmıştır. Benim gönderdiğim bir mektuptan dolayı bir cevap aldım. ‘Unutmak kolay mı?’ mektubun başlığı…” demişti.

Abdurrahim Karakoç, “Mihriban”ın yanı sıra “Saati Yok Eremi Yok (Ben Hep Seni Düşünürüm)”, “Anadolu Sevgisi”, “Zikrullah”, “Hak Yol İslam Yazacağız”, “Bayramlar Bayram Ola”, “İsyanlı Sükut” ve “Tut Ellerimden” gibi eserlere imza attı.

Şair ayrıca 5 şiirden oluşan “Hasan’dan Gelen Mektup”, 8 şiirden oluşan “Haberler Bülteni”, 7 şiirden oluşan “Vatandaş Türküsü” ve 5 şiirden oluşan “Masal” adlı eserleriyle de edebiyat dünyasında iz bıraktı.

Şiirlerinde ilahi ve beşeri aşk, tabiat, gurbet, toplumsal yozlaşma, Türklük, İslam davası ve ölüm gibi temaları işleyen Karakoç, şiiri “bir gayeye varmak için araç” olarak gördüğünü ifade etmişti.

Eserleri ünlü isimler tarafından seslendirildi

Türk halk edebiyatının keskin dilli ozanı Karakoç, “El Kulakta”, “Vur Emri”, “Kan Yazısı”, “Dosta Doğru”, “Suları Islatamadım”, “Beşinci Mevsim”, “Akıl Karaya Vurdu”, “Yasaklı Rüyalar”, “Gökçekimi”, “Gerdanlık” ve “Parmak İzi” adlı kitapları okuyucuyla buluşturdu.

Karakoç, şiirlerinin yanı sıra “Düşünce Yazıları” ve “Çobandan Mektuplar” gibi düz yazılar da kaleme aldı.

Eserleri Fedai, Devlet, Töre ve Bizim Ocak dergilerinde; Yeni Düşünce, Gündüz, Yeni Hafta ve Akit gazeteleriyle kendi çıkardığı Yeni Ufuk gazetesinde yayımlandı. Doğuş Edebiyat 1983’te, Genç Kardelen 1998’de, Kardeş Kalemler dergisi ise 2012’de Karakoç için özel sayı hazırladı.

Şairin 100’e yakın şiiri bestelenerek İbrahim Tatlıses, Selda Bağcan, Musa Eroğlu, Esat Kabaklı, Cem Adrian, Mahsun Kırmızıgül, Hasan Sağındık ve Haluk Levent’in de aralarında bulunduğu sanatçılar tarafından seslendirildi.

Eserlerinin yanı sıra şahsiyetiyle de tanınan Karakoç, Anadolu insanının karşılaştığı zorlukları ve çektiği sıkıntıları şiirlerinde ve yazılarında işledi.

Abdurrahim Karakoç, 7 Haziran 2012’de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde hayatını kaybetti. Karakoç, Ankara’da Bağlum Mezarlığı’nda Şeyh Abdülhakim Arvasi Türbesi’nin yanına defnedildi.

Bahri Kılınçel’den İran’da Katledilen Çocuklar İçin İki Şiir

Konya Olay Tv Program Yapımcı ve Sunucusu, Merceknet Haber Köşe Yazarı, Emekli Assubay Bahri Kılınçel, İran’da yaşanan trajedilere ilişkin kaleme aldığı iki şiiri kamuoyuyla paylaştı. “Zeyneb’in Dilinden Bir Anne Ağıdı” ve “Göğün Defterine Yazılan Çocuklar” başlıklı şiirlerde, savaşın ortasında hayatı yarım kalan çocuklar ile geride kalan annelerin derin acısı işleniyor.

Kılınçel’in dizelerinde, yalnızca bireysel bir yas değil, aynı zamanda toplumsal hafızaya kazınan büyük bir yıkım duygusu öne çıkıyor. İlk şiirde Kerbelâ göndermesi üzerinden bir annenin kaybı anlatılırken, ikinci şiirde okul, defter, kalem ve yarım kalan cümleler üzerinden çocuk ölümlerinin sembolik dili kuruluyor.

Şiirlerde İran coğrafyasının acısı, İslam tarihinin ortak hafızasıyla ve klasik Doğu şiirinin yas diliyle buluşturuluyor. Bahri Kılınçel, iki şiirinde de savaşın en ağır bedelini çocukların ve annelerin ödediğine dikkat çekiyor.

“Zeyneb’in Dilinden Bir Anne Ağıdı”

Ey gök…
Bugün kalbimde yine Kerbelâ’nın rüzgârı esiyor.

Ben bir anneyim.
Ama bu gece
Zeyneb gibi konuşuyorum.

Çünkü evladım
okula giderken bıraktığı ayakkabılarıyla
geri dönemedi.

Sabah saçını taradım.
Defterini çantasına koydum.
“Geç kalma yavrum” dedim.

O ise gülerek dedi:
“Anne, bugün öğretmenimiz yeni bir hikâye anlatacak.”

Ben bilmedim…
O hikâyenin
son sayfasının gökyüzünde yazılacağını.

Ey Kerbelâ’nın sabrı…

Zeyneb nasıl
şehitlerin çadırları arasında yürüdüyse
ben de bugün
okulun sessiz avlusunda yürüdüm.

Yerde bir kalem gördüm.
Belki benim çocuğumundu.

Bir defter gördüm.
Sayfasında yarım bir kelime vardı.

Ve ben o kelimeyi tamamladım:

“Anne…”

Ey Rabbim…

Kerbelâ’da Ali Asgar’ın susuzluğu
bir annenin kalbini nasıl yaktıysa
benim kalbim de bugün
aynı ateşle yanıyor.

Ben ağlamıyorum sadece.

Ben
Zeyneb’in sabrıyla
göğe konuşuyorum:

“Ey adalet!
Bir gün mutlaka doğacaksın.”

Çünkü benim çocuğum
artık yerde değil.

Bu gece
gökte bir yıldız oldu.

Ve ben her gece
başımı kaldırıp
ona şöyle diyeceğim:

“Yavrum…
okul yolun
bu kadar kısa olmamalıydı.”

BAHRİ KILINÇEL 07- MART- KONYA

“Göğün Defterine Yazılan Çocuklar”

Ey gece…
Bugün kalemim titriyor.

Ben İran’ın eski şairlerinden biri gibi
bir mersiye yazmak isterdim
gül bahçeleri için,
bülbüller için,
baharın dönüşü için…

Ama bugün
şiirimde gül yok.

Bugün şiirimde
bir okulun sessizliği var.

Ben gördüm…

Sabah
anneler çocuklarının saçını okşayarak
kapıya kadar uğurladı.

Küçük ayakkabılar
sokaklarda koştu.

Sırt çantaları
defter ve umut taşıyordu.

Kim bilebilirdi
gökyüzünün
o defterleri ateşle kapatacağını?

Ey dünya…

Benim ülkemin göğünde
bu gece
yüz elli üç yeni yıldız doğdu.

Her biri
bir çocuğun yarım kalmış cümlesi.

Bir yıldız
henüz “anne” kelimesini yazıyordu.

Bir yıldız
geleceğin doktoruydu.

Bir yıldız
şair olacaktı belki,
benim gibi.

Ama şimdi
onların şiirini
gökyüzü yazıyor.

Ey rüzgâr…

Okulun avlusundan geçerken
yavaş es.

Çünkü yerde kalan kalemler
hala sıcaktır.

Ve defterlerin sayfalarında
küçük ellerin izi var.

Ben bir şairim…

Ama bu acının kelimeleri yok.

Hafız’ın dili sustu,
Sadi’nin kalemi sustu,
Rumi’nin nefesi bile
bu gece ağırdır.

Çünkü bir okulun bahçesinde
göğe yükselen
153 çocuk duası var.

Ve ben
başımı göğe kaldırıp
şunu yazıyorum:

Ey gökyüzü…
onları yıldız yaptın,

ama keşke
onları
yeryüzünde çocuk bırakabilseydin

BAHRİ KILINÇEL 07-MART -2026 KONYA