Tarihi üçlü zirve sona erdi! Trump, Şi ve Putin Çin’de bir araya geldi, nükleer silahlar ve Ukrayna masaya yatırıldı

Dünya siyasetinin üç önemli aktörü Çin, ABD ve Rusya’nın liderleri, 19 Kasım 2026 tarihinde Çin’in Şıncın (Shenzhen) kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında ilk kez üçlü formatta bir araya geldi.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında gerçekleştirilen görüşme yaklaşık 1,5 saat sürdü.

Liderler, basına açık bölümde küresel güvenlik, nükleer silahsızlanma ve uluslararası çatışmalara ilişkin mesajlar verdi. Ardından basına kapalı görüşmeye geçildi.

Uluslararası haber kaynaklarına göre toplantı yaklaşık 80 dakika sonra sona erdi. Trump, görüşmenin ardından Çin’den ayrılmak üzere havalimanına hareket etti.

Üç büyük güç ilk kez aynı masada

ABD, Çin ve Rusya liderlerinin ilk kez bu formatta gerçekleştirdiği toplantı, uluslararası güvenlik ve stratejik istikrar açısından dikkat çekti.

Zirvenin gündeminde nükleer silahların kontrolü, Rusya-Ukrayna Savaşı, İran ve Orta Doğu’daki gelişmeler, enerji ve gıda güvenliği ile uluslararası ekonomik ilişkiler bulunuyordu.

Görüşme öncesinde Trump, Şi Cinping ve Putin ile ayrı ayrı ikili temaslarda da bulundu.

Üçlü toplantının ardından taraflar arasında kapsamlı bir anlaşmaya varıldığına ilişkin bir açıklama yapılmadı.

Şi Cinping: “Dünyanın istikrarı, büyük ülkeler arasındaki barışa bağlı”

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, toplantının açılışında yaptığı konuşmada üç liderin ilk yüz yüze üçlü görüşmesinin uluslararası ilişkiler açısından büyük önem taşıdığını söyledi.

Büyük güçlerin birbiriyle iletişim kurmasının tercih değil, zorunluluk olduğunu belirten Şi, şu ifadeyi kullandı:

“Dünyanın istikrarı, büyük ülkeler arasındaki barışa bağlı.”

Şi, Çin, ABD ve Rusya’nın küresel sorunların çözümünde sorumluluk üstlenmesi gerektiğini vurguladı.

Üç ülkenin dünya barışının korunması ve uluslararası istikrarın güçlendirilmesi konusunda örnek olması gerektiğini belirtti.

Trump: “Şu an tarih yazıyoruz”

ABD Başkanı Donald Trump, üçlü zirvenin açılışında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’e ev sahipliği dolayısıyla teşekkür etti.

Trump, görüşmeyi tarihi bir diplomatik gelişme olarak nitelendirerek şunları söyledi:

“Bu seyahatimde, ABD, Rusya ve Çin liderleri arasındaki ilk üçlü toplantıyı gerçekleştirme fırsatı bulmaktan dolayı son derece memnunum. Şu an tarih yazıyoruz. Üçümüzün konuşacağı çok şey var ve şimdiden pek çok konuyu ele aldık.”

Üç ülkenin yalnızca kendi vatandaşlarını değil, bütün dünyayı ilgilendiren konularda sorumluluk taşıdığını belirten Trump, büyük güçler arasında açık ve saygılı diyaloğun önemine dikkat çekti.

Geçmiş dönemlerde liderler arasında yeterince iletişim kurulmadığını savunan Trump, sorunların diyalogdan kaçınılarak çözülemeyeceğini söyledi.

Trump, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Dolayısıyla, diyalog ve ifade imkanlarını kısıtlayarak hiçbir zaman barış sağlanamamıştır. Birlikte, farklı bir yol izlemeyi tercih ediyoruz. Tarihi bir zirve, bize bir dizi çok önemli konuda yeni fırsatlar ve yaklaşımlar arama imkanı sunuyor.”

Nükleer silahların azaltılması gündeme geldi

Trump’ın açıklamalarında öne çıkan başlıklardan biri nükleer silahsızlanma oldu.

ABD, Rusya ve Çin’in nükleer silahların azaltılması konusunda önemli sorumluluklar taşıdığını belirten Trump, üç ülkenin bu alanda ortak çalışmalar yürütebileceğini ifade etti.

Trump, şu değerlendirmede bulundu:

“Dünyanın açık ara en büyük üç nükleer gücü olan ABD, Rusya ve Çin, dünyadaki nükleer silahların sayısının nasıl azaltılabileceğini ve bu silahların kullanılma riskinin nasıl düşürülebileceğini görüşmek için benzersiz bir konumda bulunuyor. Şunu da belirtmeliyim ki, nükleer silahların azaltılması açıkçası oldukça zor bir iştir çünkü bir kez nükleer silahlara sahip olduğunuzda, onu bırakmak zordur.”

İran’ın nükleer programına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Trump, “İran’ın nükleer silah sahibi olmasına müsaade etmeyeceğiz” dedi.

Rusya-Ukrayna Savaşı da görüşmenin gündemindeydi

Üçlü zirvenin önemli başlıkları arasında Rusya-Ukrayna Savaşı da yer aldı.

Trump, savaşın sona erdirilmesi konusunda Putin ile daha önce görüştüğünü belirterek şu ifadeyi kullandı:

“Ben de Putin de umuyoruz ki karşı taraf da bu savaşın sona erdiğini görmek istiyor.”

Trump ayrıca Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) yetkilerine ilişkin eleştirilerde bulundu.

ABD Başkanı, ulusal egemenliğin korunması gerektiğini savunarak şu açıklamayı yaptı:

“Ayrıca, Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi kontrolden çıkmış küreselci kuruluşlara karşı ülkelerimizin egemenliğini korumanın yollarını önereceğim. Uluslararası Ceza Mahkemesinin yetki sınırlarını çoktan aştığını düşünüyorum ve sanırım hepimiz bu konuda hemfikiriz.”

Trump’ın bu sözleri, uluslararası yargı kurumlarının yetkileri konusundaki yaklaşımını ortaya koydu.

Putin: “Bölgesel çatışmaların çözümünde ortak çıkarlarımız bulunuyor”

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de toplantının açılışında yaptığı konuşmada, üç ülkenin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olduğunu hatırlattı.

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından kurulan uluslararası sistemin korunmasına ilişkin ortak sorumlulukları bulunduğunu belirten Putin, şunları söyledi:

“Ülkelerimizi sadece bu değil, aynı zamanda uluslararası barış ve güvenliğin korunmasına yönelik ortak sorumluluğumuz birleştiriyor. BM’nin kuruluşunda öncü rol üstlendik. Bu nedenle, BM Şartı ve şartta yer alan ilkeler dahil, bu evrensel örgütün kurulmasıyla şekillenen uluslararası hukuk sisteminin korunması ve güçlendirilmesi, hepimizin sorumluluğundadır.”

Putin, küresel ekonomik ilişkiler, gıda ve enerji güvenliği ile bölgesel çatışmaların da görüşmenin gündeminde bulunduğunu belirtti.

Rusya Devlet Başkanı, açıklamasını şöyle sürdürdü:

“Ülkelerimizin, Ukrayna meselesi dahil bölgesel çatışmaların çözümü konusunda birçok ortak çıkarı bulunuyor. Bu konuyu dün Çin Devlet Başkanı ile de görüştük. Bugün ise ABD Başkanı’nın inisiyatifiyle gerçekleştirdiğimiz ikili görüşmede, bu konuya geniş yer ayırdık. Uluslararası terörizm, uluslararası organize suç gibi tehdit ve zorluklarla mücadele konusunda da ortak çıkarlarımız var. Rusya, Çin ve ABD’nin, halklarımızın karşılıklı saygı, eşitlik ve çıkarlar dengesi temelinde yapıcı ve ortaklık anlayışıyla işbirliği yapmaları halinde, dünyada güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesine önemli katkı sağlayabileceğine inanıyorum.”

Medvedev üçlü zirveyi Yalta Konferansı’na benzetti

Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitriy Medvedev, görüşmenin ardından sosyal medya hesabından açıklama yaptı.

Medvedev, ABD, Çin ve Rusya liderlerinin buluşmasının uluslararası güvenlik düzeni açısından önemli olduğunu savundu.

Üç ülkenin silahların kontrolü ve bölgesel çatışmaların çözümünde üstlenebileceği role değinen Medvedev, şu ifadeleri kullandı:

“‘Büyük Üçlü’ formatında yapılan görüşmede, bu üç ülkenin, uluslararası ve Avrupa güvenliğinin yeni sisteminin oluşturulması, silahların kontrolü ve büyük çaplı bölgesel çatışmaların çözümünde rolü belirlendi.”

Medvedev, zirveyi Şubat 1945’te gerçekleştirilen Yalta Konferansı’na benzeterek, dünyanın yeniden kritik bir dönemden geçtiğini ileri sürdü.

“Üçüncü Dünya Savaşı tehdidiyle karşı karşıyayız. 1945’te olduğu gibi, tarihin seyrini değiştirebilecek olan tek şey büyük güçlerin bir araya gelmesidir.”

Medvedev ayrıca Avrupa ülkelerinin Ukrayna politikalarını eleştirerek Avrupa’nın uluslararası siyasetteki etkisinin azaldığını savundu.

Bu değerlendirmeler, Medvedev’in siyasi görüşlerini yansıtıyor; üçlü zirvede üzerinde anlaşmaya varılmış kararlar olarak değerlendirilmemeli.

Tarihi zirveden somut anlaşma çıktı mı?

Çin’deki görüşme, ABD, Rusya ve Çin liderlerinin ilk kez üçlü formatta bir araya gelmesi bakımından diplomatik önem taşıyor.

Liderlerin basına açık açıklamalarında nükleer silahların azaltılması, bölgesel çatışmaların çözülmesi, uluslararası güvenlik ve diyalog kanallarının güçlendirilmesi öne çıktı.

Bununla birlikte toplantının tamamlanmasının ardından Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesi veya nükleer silahların azaltılmasına ilişkin bağlayıcı bir anlaşma açıklandığı doğrulanmadı.

Zirvenin ardından ABD, Çin ve Rusya arasındaki diplomatik temasların nasıl devam edeceği ve görüşülen konuların somut adımlara dönüşüp dönüşmeyeceği uluslararası kamuoyu tarafından takip edilecek.

Putin, Şi Cinping ve Trump 19 Kasım’da üçlü zirve yapacak

Rusya, Çin ve Amerika Birleşik Devletleri arasında üst düzey diplomatik temaslar yeni bir aşamaya geçiyor. Kremlin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump’ın 19 Kasım’da üçlü görüşme gerçekleştirmesi konusunda mutabakata varıldığını duyurdu.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Rus haber ajansı TASS’a yaptığı açıklamada, görüşmenin Çin’in Guangdong eyaletine bağlı Şıncın kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Liderler Zirvesi kapsamında yapılacağını bildirdi.

Üç ülkenin liderlerini aynı toplantıda buluşturacak görüşme, ABD-Rusya, ABD-Çin ve Rusya-Çin ilişkilerinin yanı sıra küresel diplomasi açısından da yakından takip edilecek.

Kremlin üçlü görüşmenin tarihini açıkladı

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in APEC Liderler Zirvesi’ne katılacağını belirterek üçlü görüşmenin tarihi ve yeri konusunda taraflar arasında anlaşmaya varıldığını söyledi.

Peskov, TASS’a yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Putin, Şi ve Trump arasında 19 Kasım’da üçlü görüşmenin yapılması konusunda mutabık kalındı. Görüşme, APEC Zirvesi kapsamında Çin’in Şıncın kentinde gerçekleşecek.”

Kremlin’in açıklamasıyla birlikte daha önce diplomatik düzeyde gündeme gelen üçlü görüşme için tarih netleşmiş oldu. Toplantının 19 Kasım Perşembe günü gerçekleştirilmesi planlanırken, görüşmenin başlama saati ve süresine ilişkin ayrıntılar açıklanmadı.

Beyaz Saray’dan Trump’ın Asya ziyaretiyle ilgili açıklama

Üçlü görüşmeye ilişkin açıklama yalnızca Moskova’dan gelmedi. Beyaz Saray Sözcü Yardımcısı Olivia Wales de ABD Başkanı Donald Trump’ın gelecek hafta Asya’ya ziyaret gerçekleştireceğini bildirdi.

Beyaz Saray tarafından paylaşılan bilgiye göre Trump, ziyaret programı kapsamında Filipinler ve Çin’e gidecek. Asya turunun ikinci ayağında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya gelecek.

Washington’dan yapılan açıklama, Kremlin’in duyurduğu görüşmenin ABD tarafının ziyaret programında da yer aldığını ortaya koydu.

APEC Zirvesi 18-19 Kasım’da düzenlenecek

Üçlü görüşmeye ev sahipliği yapacak Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Liderler Zirvesi, 18-19 Kasım 2026 tarihlerinde Çin’in Şıncın kentinde gerçekleştirilecek.

Çin’in ev sahipliğinde düzenlenecek 33. APEC Ekonomi Liderleri Toplantısı’nın ana teması, Asya-Pasifik bölgesinde ortak refahın geliştirilmesi olarak belirlendi. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in zirveye başkanlık etmesi ve katılımcılara hitap etmesi bekleniyor.

APEC, Asya-Pasifik bölgesindeki ekonomik iş birliğinin geliştirilmesi, ticaretin kolaylaştırılması ve bölgesel ekonomik bütünleşmenin desteklenmesi amacıyla faaliyet gösteren uluslararası bir platform olarak öne çıkıyor.

Şıncın’daki zirve kapsamında devlet liderlerinin yanı sıra iş dünyasının temsilcileri de çeşitli toplantılarda bir araya gelecek. APEC CEO Zirvesi ise 17-18 Kasım tarihlerinde düzenlenecek.

Üçlü görüşmenin gündemi henüz ayrıntılı açıklanmadı

Dünyanın önemli siyasi, askerî ve ekonomik güçleri arasında bulunan ABD, Çin ve Rusya’nın liderlerini aynı masada buluşturacak toplantının gündemi uluslararası kamuoyunda merak ediliyor.

Üç ülke arasındaki ilişkiler; uluslararası güvenlik, ekonomik iş birliği, stratejik rekabet, ticaret ve küresel diplomasi gibi geniş bir alanı kapsıyor. Ancak Kremlin’in görüşmenin tarihini duyurduğu açıklamada, liderlerin hangi konuları ele alacağına ilişkin ayrıntılı bir gündem paylaşılmadı.

Bu nedenle görüşmenin belirli krizler veya anlaşmalar hakkında kesin sonuçlar doğuracağına yönelik değerlendirmeler için henüz erken.

Üçlü zirvenin programı

Başlık Açıklama
Görüşme tarihi 19 Kasım 2026 Perşembe
Ev sahibi ülke Çin
Şehir Şıncın (Shenzhen), Guangdong
Organizasyon APEC Liderler Zirvesi
Rusya temsilcisi Devlet Başkanı Vladimir Putin
Çin temsilcisi Devlet Başkanı Şi Cinping
ABD temsilcisi Başkan Donald Trump
APEC Zirvesi tarihleri 18-19 Kasım 2026
Görüşmenin durumu Kremlin tarafından mutabakat açıklandı

Kremlin’in 14 Kasım’da yaptığı açıklama ve ABD tarafının Asya ziyaretine ilişkin duyurusu, 19 Kasım’daki görüşmenin diplomatik takvimdeki yerini belirginleştirdi.

Şıncın’da gerçekleşmesi planlanan üçlü toplantının ardından liderlerin ortak açıklama yapıp yapmayacağı, alınabilecek kararlar ve ikili görüşmelerin ayrıntıları ise önümüzdeki günlerde netleşecek.

Çin Devlet Başkanı Şi’den ABD’ye “cepheleşme yerine işbirliği” mesajı

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD’yi ziyaretinde Beyaz Saray’da Trump ile buluşmasında, iki büyük ülkenin cepheleşme yerine işbirliğini yeğleyerek barış içnde bir arada yaşaması gerektiği mesajını verdi.

Çin lideri, karşılaşma sonrası açılış beyanlarında, Başkan Trump ile karşışlıklı saygıya dayalı kişisel yakınlık kurduklarını belirterek, iki ülkenin ulusal koşulları farklı olsa da samimi, derinlemesine ve sürekli bir diyalog yoluyla birbirini daha iyi anlayabileceğini ifade etti.

Şi, “Çin ve ABD, işbirliğinden kazanacak, cepheleşmeden kaybedecektir. Rekabetten kaçınmamıza gerek yok ancak bu sağlıklı olmalı, sınırlar içinde tutulmalı. Ordularımız düzenli diyaloğu sürdürmeli ve kriz iletişimi ile önleme mekanizmalarını iyileştirmeli. Böylece Tukidides tuzağının üstesinden gelebiliriz.” diye konuştu.

Şi’nin, iki ülke ilişkilerini tartışırken bir kez daha ABD’li tarihçi Graham Allison’ın, Antik Yunan tarihçisi Tukidides’in Sparta ve Atina kent devletleri arasındaki “hakim güç-yükselen güç” mücadelesine ilişkin tarihsel anlatısından hareketle bu mücadelenin kaçınılmaz bir çatışmaya dönüşüp dönüşmeyeceğini tartışırken kullandığı “Tukidides Tuzağı” kavramına gönderme yapması dikkati çekti.

Çin Devlet Başkanı, Trump’ın mayıstaki Çin ziyareti sırasında da “Çin ve ABD, ‘TukididesTuzağı’ndan büyük güç ilişkilerinde yeni bir paradigma yaratabilir mi?” sorunu sormuştu.

“Çin ve ABD, kalkınmayı ve ilerlemeyi teşvik konusunda tarihi sorumluluk üstlenmektedir”

Çin ile ABD’nin çıkarlarının birbiriyle derinden iç içe geçtiğine ve birlikte çalışabilecekleri çok geniş bir alan bulunduğuna işaret eden Şi, “Çin ve Amerika Birleşik Devletleri, iki büyük ülke olarak, insani kalkınmayı ve ilerlemeyi teşvik etme konusunda tarihi bir sorumluluk üstlenmektedir.” değerlendirmesinde bulundu.

Şi, Çin-ABD işbirliğinin dünyadaki her sorunu çözemeyebileceğini fakat bu işbirliği olmadan dünyadaki sorunların çoğunu çözmenin zor olacağını anlattı.

Çin ve ABD’nin yapay zeka alanında öncü ülkeler olduğunu vurgulayan Şi, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Yapay zekayı iyilik amacıyla geliştirmek ve yönetmek, ayrıca yapay zekanın gelişiminin her zaman insan kontrolü altında olmasını ve insanların refahına hizmet etmesini sağlamak için hem yeteneğe hem de sorumluluğa sahibiz.

Çin kapılarını ardına kadar açık tutuyor ve ülkede yatırım yapmak ve iş kurmak isteyen Amerikan şirketlerini memnuniyetle karşılıyor. Çinli şirketlerin burada, Amerika Birleşik Devletleri’nde adil muamele görmesini ve birlikte çalışabilmemizi umuyoruz.”

Şi, 11 yıl sonra ABD’yi ziyaret ediyor

ABD’ye son ziyaretini 2015’te yapan Şi, 11 yıl aradan sonra bu ülkeyi ziyaret ediyor.

Çin Devlet Başkanı Şi’nin Başkanı Trump ile ikili görüşmesinde, iki ülke arasındaki tarifeler, teknoloji kısıtlamaları ve nadir toprak elementlerinin ihracatı gibi ticari anlaşmazlıkların yanı sıra Orta Doğu’daki savaş ve yapay zeka güvenliği ele alınacak.

Liderlerin, ekonomik ve ticari anlaşmazlık konularında daha önce varılan geçici uzlaşmaları sürdürerek ilişkilerde istikrarı korumaya odaklanması bekleniyor.

Zirvenin önemli başlıklarından biri; İran ve Orta Doğu’daki savaş olacak. Çatışmaların, Hürmüz ve Babülmendeb boğazlarındaki enerji taşımacılığını aksatma ihtimali, küresel enerji güvenliği açısından endişe yaratıyor. ABD’nin Rusya ve İran’a yönelik yaptırımlarını genişletmesi de Çin ile yapılacak görüşmelerin ekonomik boyutunu etkileyebilecek bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Yapay zeka güvenliği de zirvenin gündeminde olacak. İki ülkenin, yapay zekanın oluşturabileceği risklere karşı bilgi paylaşımını ve olası tehditlere ilişkin erken uyarıyı içeren bir “yapay zeka diyaloğu” başlatması bekleniyor. Ancak ABD, yapay zeka güvenliğine yönelik risklerin kontrol edilmesine odaklanırken; Çin, daha kapsamlı bir küresel yapay zeka yönetimi oluşturulmasını savunuyor. Öte yandan ABD’li yapay zeka geliştiricisi şirketler, Çinli şirketlerinin “damıtma” adı verilen yöntemle kendi modellerinden veri çaldığını iddia ederek, Washington yönetiminden bunu engelleyecek tedbirleri almasını istiyor.

İki ülke daha önce de ticari anlaşmazlıkları geçici olarak azaltmaya yönelik adımlar atmış, karşılıklı tarifelerin ertelenmesi, nadir toprak elementleri üzerindeki ihracat kontrollerinin gevşetilmesi ve bazı ticari kısıtlamaların ertelenmesi konusunda anlaşmıştı.

Trump’ın mayısta Çin’e yaptığı ziyarette, iki ülke arasında ticaret ve yatırım kurullarının kurulması, bazı ürünlerde tarife indirimlerinin görüşülmesi ve Çin’in ABD’den yolcu uçağı alması gibi konularda anlaşmalara varılmıştı.

Trump: İnanılmaz bir ziyaret oldu, harika ticaret anlaşmaları yaptık

Başkan Trump, Çin dönüşü Air Force One uçağında ziyaretine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

“Harika” bir ziyaret geçirdiğini belirten Trump, bu süre zarfında çok sayıda ticaret anlaşması yaptıklarını bildirdi.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Amerikan uçak üreticisi Boeing’den 200 uçak satın almayı kabul ettiğini hatırlatan Trump, bu sayının 750’yi bulabileceğine işaret etti.

Trump, Çin’le ticaret hakkında çok sayıda konuda hemfikir olunduğunu belirtirken, görüşmede gümrük tarifeleri konusunun ele alınmadığını da aktardı.

Şi hakkında, “Kendisine saygı duyuyorum. Çok zeki biri ve ülkesini çok seviyor.” ifadelerini kullanan Trump, Şi ile Kuzey Kore ve Kim Jong-un hakkında da görüştüklerini belirterek, Kim ile iyi bir ilişkiye sahip olduğunu söyledi.

“İran asla nükleer silahlara sahip olamayacak”

Tahran hükümetinin nükleer programına değinen Trump, “Bunu son derece kesin bir şekilde söyleyebilirim. İran asla nükleer silahlara sahip olamayacak.” dedi.

İran’a yönelik askeri operasyonların büyük ölçüde tamamlandığını savunan Trump, İran donanması, hava kuvvetleri ve hava savunma sistemlerinin büyük bölümünün hedef alındığını öne sürdü.

Trump, “Füze üretim kapasitelerinin yüzde 85’ini ortadan kaldırdık.” dedi.

İran konusunda Çin’den destek istenmediğine işaret etti

İran’ın teklifine ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Trump, “İlk cümleye bakıyorum, beğenmezsem bir kenara atıyorum.” diye konuştu.

Trump, anlaşmada “nükleer”in kesinlikle söz konusu olamayacağı mesajını vererek “(İran) Bana doğrudan (zenginleştirilmiş uranyumu) kaldırmak için yeterli teknolojilerin olmadığını ve bunu yalnızca Çin ya da ABD’nin yapabileceğini söylediler.” ifadesini kullandı.

Eski ABD Başkanı Joe Biden’a eleştiri yönelten Trump, “Eğer B-2 bombardıman uçaklarıyla harekete geçmeseydim, İran bugün nükleer silaha sahip olurdu ve artık kimse onunla konuşamaz hale gelirdi. Hatta büyük ihtimalle o silahları çoktan kullanmış olurlardı.” şeklinde konuştu.

Çin’in ise ABD’yle benzer görüşleri paylaştığını yineleyen Trump, Şi’nin İran’ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini söylediğini aktardı.

Çin Devlet Başkanı Şi’nin Hürmüz Boğazı’nın açılması için İran’a baskı yapma konusunda güvence verip vermediğine ilişkin ise Trump, “Kimseden iyilik istemiyorum. Çünkü iyilik istediğinizde, karşılığında iyilik yapmanız gerekiyor. İyiliğe ihtiyacımız da yok, (İran’ın) silahlı kuvvetlerini tamamen yok ettik.” dedi.

“Tayvan konusunda Çin’e bir taahhütte bulunmadım”

Çin Devlet Başkanı Şi ile Tayvan ve İran konularını kapsamlı şekilde ele aldıklarını belirten Trump, her iki konuda da “birbirlerini iyi anladıkları” mesajını verdi.

Tayvan hakkında “bir yorum yapmadığını ve yalnızca dinlediğini” söyleyen Trump, “(Şi) Tayvan konusunda bir bağımsızlık mücadelesinin yaşanmasını istemiyor çünkü bu çok şiddetli bir çatışmaya neden olabilir.” değerlendirmesinde bulundu.

Şi’nin Tayvan konusunda çok kesin düşüncelere de sahip olduğunu dile getiren Trump, bu konuda Çin’e herhangi bir taahhütte bulunmadığını da aktardı.

Devlet Başkanı Şi’nin, Tayvan konusundaki “çatışma” uyarısı sorulduğunda ise Trump, “Hayır, hiç sanmıyorum.” dedi.

Trump, özellikle silah satışlarının tüm ayrıntılarıyla masaya yatırıldığını ve bu konuda nihai kararın kendisine ait olduğunu söyleyerek, kısa süre içinde buna karar vereceğini belirtti.

Başkan Trump, “Ancak bence şu anda en son ihtiyacımız olan şey, 9 bin 500 mil uzaklıkta bir savaş.” ifadesini kullandı.

“Gerekirse ABD Tayvan’ı savunur mu?” sorusuna yanıt veren Trump, Şi’nin de kendisine benzer bir soru yönelttiğini anlatarak “Bana onları (Tayvan’ı) savunup savunmayacağımı sordu.” dedi.

Trump, bu sorunun cevabını bilen tek kişinin kendisi olduğunu söyledi.

İran petrolü alan Çinli şirketlere yönelik yaptırımların durumu gündemde

Trump, İran petrolü satın alan Çinli şirketlere yönelik yaptırımların kaldırılması seçeneğini değerlendirdiklerinin altını çizerek bu konuda birkaç gün içinde karar vereceğini açıkladı.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Rusya-Ukrayna Savaşı’nı da görüştüklerini aktaran Trump, savaşın sona ermesini istediklerinin altını çizdi.

Trump ayrıca, Çin’deki siyasi tutuklular konusunu Şi ile görüşmesinde gündeme getirdiğini kaydetti.

Çin’in Hong Kong Özel İdari Bölgesi’nde kapatılan Apple Daily gazetesinin kurucusu, “halkı isyana teşvik” ve “dış güçlerle işbirliği” suçlarından 20 yıl hapse çarptırılan muhalif medya patronu Jimmy Lai hakkında konuştuklarını belirten Trump, Şi’nin meseleyi “zor bir konu” olarak değerlendirdiğini sözlerine ekledi.

Trump ve Şi Pekin’de görüştü: Ticaret, Tayvan ve İran zirvenin ana gündemi oldu

Pekin’de resmi törenle karşılandı

ABD Başkanı Donald Trump, Çin’e üç günlük resmi ziyareti kapsamında başkent Pekin’de Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile bir araya geldi.

Trump için sabah saatlerinde Tienanmın Meydanı’nda, Çin Ulusal Halk Kongresi’nin toplantılarına da ev sahipliği yapan Büyük Halk Salonu’nda resmi karşılama töreni düzenlendi.

Törenin ardından iki lider önce baş başa, ardından heyetler arası görüşmeye geçti.

Şi’den “yeni sayfa” mesajı

Çin devlet ajansı Xinhua’nın haberine göre Şi Cinping, görüşmenin başlangıcında yaptığı açıklamada, Trump ile iki ülkeyi ve dünyayı ilgilendiren konuları ele almak istediklerini söyledi.

Şi, Çin-ABD ilişkilerinin doğru yönde ilerletilmesi gerektiğini belirterek, ilişkilerde gelecek için “yeni bir sayfa” açma mesajı verdi.

Küresel düzeyde büyük dönüşümlerin hızlandığını, uluslararası ortamın “kaygan ve çalkantılı” hale geldiğini ifade eden Şi, dünyanın yeni bir tarihi kavşakta bulunduğunu vurguladı.

“Çin ve ABD zamanın sorunlarına birlikte yanıt vermeli”

Şi, açıklamasında, “Bugün küresel düzeyde yüzyılda görülmeyen dönüşümler hız kazanıyor, uluslararası durum kaygan ve çalkantılı, dünya yeni bir tarihi kavşakta bulunuyor; Çin ve ABD zamanın sorunlarına birlikte yanıt vermeli,” ifadelerini kullandı.

Çin lideri, iki ülkenin farklılıklarından çok ortak çıkarları bulunduğunu belirtti.

Şi, bir ülkenin başarısının diğer ülke için tehdit değil fırsat olması gerektiğini vurgulayarak, Çin ve ABD’nin “rakip değil ortak” olması gerektiğini söyledi.

“Büyük güçlerin iyi geçinmesinin doğru yolu bulunmalı”

Şi Cinping, iki büyük güç arasında iyi ilişkilerin yalnızca Çin ve ABD’nin değil, dünyanın da faydasına olacağını belirtti.

Çin lideri, “Çin-ABD ilişkilerinin dev gemisine doğru bir güzergah vererek 2026’yı ilişkilerde yeni bir sayfa açan tarihsel bir dönüm noktası haline getirmeye hazırız,” dedi.

Şi, iki ülkenin birbirlerinin başarısına ve refahına katkı sağlayarak “büyük güçlerin iyi geçinmesinin doğru yolunu” bulması gerektiğini ifade etti.

Şi: Ticaret savaşlarının kazananı olmaz

Görüşmenin ekonomi başlığında ise Çin ile ABD arasındaki ticaret gerilimleri öne çıktı.

Şi Cinping, iki ülke arasındaki ekonomi ve ticaret bağlarının karşılıklı faydaya dayandığını ve “kazan-kazan” niteliği taşıdığını söyledi.

Şi, “Ticaret savaşlarının kazananı olmaz. Anlaşmazlıklar ve sürtüşmeler varsa, eşit temelde istişare çözüm için tek seçenektir,” değerlendirmesinde bulundu.

Tayvan mesajı: En büyük ortak payda barış ve istikrar

Zirvenin en hassas başlıklarından biri Tayvan oldu.

Şi Cinping, Tayvan Boğazı’nda barış ve istikrarın korunmasının Çin ile ABD’nin “en büyük ortak paydası” olduğunu vurguladı.

Pekin yönetimi, Tayvan’ı Çin’in ayrılmaz bir parçası olarak görürken, Washington yönetimi Tayvan ile gayriresmi ilişkilerini ve savunma işbirliğini sürdürüyor.

Bu nedenle Tayvan başlığı, uzun süredir Çin-ABD ilişkilerindeki en kırılgan dosyalardan biri olarak öne çıkıyor.

Trump: Birlikte harika bir geleceğimiz olacak

ABD Başkanı Donald Trump da açılış beyanında Şi ile “büyük konuları” görüşmeyi sabırsızlıkla beklediğini söyledi.

Trump, bazı çevrelerin bu görüşmeyi “gelmiş geçmiş en büyük zirve” olarak nitelendirdiğini belirtti.

ABD ile Çin arasındaki ilişkilerin her zamankinden iyi olacağına inandığını dile getiren Trump, “Zorluklarla karşılaştığımızda üstesinden gelmeyi bildik. Birlikte harika bir geleceğimiz olacak,” dedi.

İran, Ukrayna ve Kore Yarımadası da masadaydı

Çin devlet televizyonunun aktardığına göre Şi Cinping ve Trump, görüşmede yalnızca ikili ilişkileri değil, küresel güvenlik başlıklarını da ele aldı.

İki liderin Orta Doğu’daki durum, İran Savaşı, Ukrayna Savaşı ve Kore Yarımadası’ndaki gelişmeler hakkında görüş alışverişinde bulunduğu bildirildi.

Bu başlıklar, Washington ile Pekin arasındaki rekabetin yalnızca ekonomi ve teknolojiyle sınırlı kalmadığını, küresel kriz alanlarına da yayıldığını gösterdi.

Beyaz Saray: İran nükleer silaha sahip olmamalı

Bir Beyaz Saray yetkilisi, Trump’ın Şi Cinping ile görüşmesinin iyi geçtiğini açıkladı.

Yetkiliye göre iki taraf, İran’ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiği konusunda mutabık kaldı.

Açıklamada ayrıca ABD ve Çin’in Hürmüz Boğazı’nın açık kalması gerektiği konusunda da aynı görüşü paylaştığı belirtildi.

Beyaz Saray açıklamasında Tayvan detayı yer almadı

Beyaz Saray tarafından yapılan açıklamada İran ve Hürmüz Boğazı başlıklarına yer verilirken, Tayvan konusuna değinilmemesi dikkati çekti.

Çin tarafının Tayvan mesajını özellikle vurgulamasına rağmen ABD tarafının kamuoyuna yansıyan açıklamasında bu başlığa yer vermemesi, iki ülkenin hassas konulardaki diplomatik dil farklılığını bir kez daha ortaya koydu.

Liderlerden Gök Tapınağı ziyareti

Görüşmenin ardından Trump ve Şi, Pekin’in tarihi sembollerinden biri olan Gök Tapınağı’nı ziyaret etti.

İki lider, Çin imparatorlarının geçmişte iyi hasat için dua ettiği “Bereketli Hasatlar İçin Dua Holü” önünde birlikte fotoğraf çektirdi.

Trump, bir gazetecinin ziyaretin nasıl geçtiğini sorması üzerine, “Harika bir mekan. İnanılmaz. Çin çok güzel,” yanıtını verdi.

Trump onuruna yemek verilecek

Siyasi kurmayları ve iş insanlarından oluşan heyetle Pekin’e gelen Trump’ın akşam saatlerinde onuruna verilecek yemek davetine katılması bekleniyor.

ABD Başkanı’nın 15 Mayıs sabahında Şi Cinping ile çay buluşması için yeniden bir araya geleceği bildirildi.

Trump’ın daha sonra çalışma yemeğine katılması ve temaslarını tamamladıktan sonra ülkesine dönmesi planlanıyor.

Zirve ilişkilerde dönüm noktası olabilir

Pekin’deki görüşme, dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki rekabetin sertleştiği bir dönemde gerçekleşti.

Ticaret savaşları, teknoloji kısıtlamaları, Tayvan gerilimi, İran’ın nükleer programı ve küresel güvenlik krizleri, Çin-ABD ilişkilerini doğrudan etkileyen başlıklar arasında yer alıyor.

Şi’nin “2026’yı yeni bir sayfa açan tarihsel bir dönüm noktası haline getirme” mesajı ile Trump’ın “birlikte harika bir geleceğimiz olacak” sözleri, tarafların en azından diplomatik düzeyde gerilimi yönetme arayışında olduğunu gösterdi.

Ancak zirveden somut bir anlaşma çıkıp çıkmayacağı, özellikle ticaret, Tayvan ve İran başlıklarında ilerleyen günlerde yapılacak açıklamalarla netleşecek.