Irak’ta Nizar Amedi cumhurbaşkanı seçildi

Irak Meclisi, Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin adayı Nizar Amedi’yi ülkenin yeni cumhurbaşkanı olarak seçti. Bağdat’ta gerçekleştirilen oylamada 329 sandalyeli mecliste 229 milletvekili oy kullandı. Amedi, ikinci turda aldığı 227 oyla cumhurbaşkanlığı görevine getirildi.

Irak’ta 2003 sonrası kurulan siyasi denkleme göre cumhurbaşkanı Kürt partilerin adayları arasından seçiliyor. Bu kapsamda Kürdistan Demokrat Partisi mevcut Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin’i, Kürdistan Yurtseverler Birliği ise Nizar Amedi’yi aday göstermişti. Cumhurbaşkanlığı için KDP ve KYB adayları dahil toplam 17 kişi yarıştı.

Seçimin ardından mecliste yemin eden Amedi resmen görevine başladı. Irak Anayasası’na göre cumhurbaşkanının görev süresi 4 yıl olarak belirlenirken, aynı kişi bu göreve yalnızca bir kez daha seçilebiliyor.

Anayasa gereği yeni cumhurbaşkanının, seçildikten sonra en geç 15 gün içinde parlamentodaki en büyük blokun adayını hükümeti kurmakla görevlendirmesi gerekiyor. Irak’ta parlamento seçimleri 11 Kasım 2025’te yapılmıştı. Ancak siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle ülkede yeni hükümet henüz kurulamadı. Mevcut hükümet ise günlük işleri yürütme hükümeti olarak görevini sürdürüyor.

Yeni Cumhurbaşkanı Nizar Amedi daha önce KYB Bağdat Büro sorumluluğu, Irak Cumhurbaşkanlığı danışmanlığı ve Çevre Bakanlığı görevlerinde bulundu.

Göreve başlamasının ardından açıklamalarda bulunan Amedi, üstlendiği sorumluluğun büyüklüğünün farkında olduğunu söyledi. Ülkenin karşı karşıya olduğu zorluklara dikkat çeken Amedi, yürütme, yasama ve yargı organlarıyla tam iş birliği içinde çalışmaya kararlı olduğunu belirtti.

Devlet kurumları arasındaki koordinasyonun önemine işaret eden Amedi, “Önce Irak” ilkesine bağlı kalacağını ifade etti. Bölgesel gelişmelere de değinen Irak Cumhurbaşkanı Amedi, bölgedeki savaşın sona erdirilmesine yönelik çabaları desteklediklerini belirterek Irak’a yönelik saldırıları kınadı.

Talabani’den İran Mesajı: Türkiye Müdahale Eder

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik planları Washington kulislerinde tartışılmaya devam ederken, Irak’taki Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) Başkanı Bafel Talabani’den dikkat çeken açıklamalar geldi. ABD merkezli Fox News kanalının canlı yayınına katılan Talabani, hem Trump’la yaptığı görüşmeyi doğruladı hem de İran’daki olası gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

ABD basınında daha önce yer alan haberlerde, Trump’ın KYB Başkanı Bafel Talabani ile Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) lideri Mesud Barzani’yle telefon görüşmeleri yaptığı ve bu temaslarda İran’a yönelik saldırıların ele alındığı öne sürülmüştü. Talabani, canlı yayındaki açıklamasıyla bu görüşmenin gerçekleştiğini doğruladı.

Trump ile yaptığı görüşmeye değinen Talabani, ABD Başkanı’nın sakin ve nazik bir üslup kullandığını belirterek, Irak’taki halkların korunmasının öncelikli mesele olarak öne çıktığını ifade etti. Talabani, buna karşılık İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile yaptığı görüşmenin daha farklı bir atmosferde geçtiğini söyledi.

İran cephesinden gelen mesajların daha sert olduğunu aktaran Talabani, Arakçi’nin bu çatışmayı isteyerek başlatılmış bir süreç olarak görmediğini, ancak savaşmak zorunda kaldıkları bir tabloyla karşı karşıya olduklarını dile getirdiğini söyledi. Talabani, İran tarafının mevcut durumu “varoluşsal bir mesele” olarak değerlendirdiğini aktardı.

İran’da rejim değişikliği ihtimaline ilişkin de konuşan Talabani, şu aşamada böyle bir tablo görmediğini belirtti. Ülkede kitlesel bir ayaklanma işareti bulunmadığını söyleyen Talabani, operasyonun henüz başında olunduğunu, sürecin uzun ve son derece zor geçebileceğini ifade etti.

Talabani’nin açıklamalarında en dikkat çekici bölüm ise Türkiye’ye ilişkin değerlendirmesi oldu. Bölgesel denklemin son derece karmaşık olduğunu vurgulayan Talabani, Kürt birliklerinin öne çıkacağı bir senaryoda Türkiye’nin buna meşru güvenlik kaygılarıyla müdahale edebileceğini söyledi. Talabani, bu nedenle Kürtlerin öncü güç olarak sahaya sürülmesinin doğru bir yol olmayabileceğini savundu.

Öte yandan İran Devrim Muhafızları Ordusu da cumartesi sabahı yaptığı açıklamada, Irak’ın kuzeyinde bulunan ayrılıkçı silahlı grupların mevzilerinin hedef alındığını duyurdu. Açıklamaya göre söz konusu noktalar yerel saatle 04.30’da üç ayrı noktadan füze birliği tarafından vuruldu.

İran tarafı ayrıca, Irak’ın kuzeyindeki ayrılıkçı grupların ülkenin toprak bütünlüğüne yönelik herhangi bir girişimde bulunması halinde verilecek karşılığın “ezici” olacağını bildirdi. Bu açıklamalar, bölgesel gerilimin yalnızca İran-İsrail hattıyla sınırlı kalmadığını, Irak’ın kuzeyi ve Türkiye’yi de doğrudan ilgilendiren yeni güvenlik başlıkları ürettiğini ortaya koydu.

Süleymaniye, İran–PKK–KYB hattında “lojistik ve siyasal düğüm” haline geliyor

İran Araştırmaları Merkezi’nin (İRAM) 25 Ocak 2025 tarihli raporu, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) içindeki Süleymaniye’nin, İran’ın bölgesel nüfuz arayışı, PKK’nın saha ihtiyaçları ve Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB/PUK) iç siyaset hedefleri arasında kritik bir “kesişim alanına” dönüştüğünü ortaya koyuyor. Araştırmacı Oral Toğa imzalı çalışmada, Türkiye–İran hattında PKK kaynaklı gerilimin 1980’lerden itibaren yükseldiği; 1990’larda sevkiyat, tedavi ve lojistik iddiaları nedeniyle Ankara’nın Tahran’a sert protestolar yönelttiği ve “şüphe–gerginlik” ikliminin kalıcılaştığı hatırlatılıyor.

Rapordan öne çıkan bulgular: “Üçlü ilişki güvenlikten ekonomiye her alana dokunuyor”

Raporda, İran’ın ABD ve Türkiye etkisini dengelemek ve bölgesel etkinliğini artırmak için PKK ve KYB ile stratejik ilişkiler geliştirdiği; KYB’nin (özellikle Bafel Talabani liderliğinde) İran ve PKK ile kurduğu temasları bölgesel liderlik pozisyonunu güçlendirmek için kullandığı savunuluyor. PKK’nın ise Süleymaniye’yi sığınak ve lojistik merkez olarak değerlendirdiği, ancak Türkiye’nin baskısı ile hareket alanının daraldığı belirtiliyor. Rapora göre bu üçlü denklem, bölgesel güvenlik, ekonomi ve siyaset üzerinde doğrudan etkiler üretiyor.

“Süleymaniye neden stratejik?”: Sınır kapıları, sosyoloji ve örgütlenme alanı

Çalışmaya göre Süleymaniye’nin İran sınırına yakın konumu ve sınır kapıları, bölgeyi hem ticari geçiş hem de saha lojistiği açısından önemli kılıyor; ayrıca kentin kültürel-sosyolojik olarak sivil toplum faaliyetlerine açık yapısı, PKK’nın farklı isimler altında örgütlenme alanını genişletmesine zemin sağlayabiliyor. Raporda, örgütün “STK’lar üzerinden varlığını sürdürme” yöntemine özellikle dikkat çekiliyor.

Türkiye boyutu: Süleymaniye’ye yönelik baskı ve yaptırım tartışmaları

Süleymaniye merkezli KYB-PKK ilişkileri Türkiye’de uzun süredir güvenlik gündeminin parçası. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın daha önce KYB’nin PKK ile iş birliği yaptığına ilişkin açıklamaları ve bunun sonucunda Süleymaniye uçuşları/hava sahası gibi başlıklarda yaptırım dilinin devreye girdiğine dair değerlendirmeler kamuoyuna yansımıştı.

Öte yandan Anadolu Ajansı’nda yer alan analizlerde de KYB’nin PKK’ya verdiği desteğin Süleymaniye’nin siyasi-ekonomik iklimine maliyet ürettiği ve Bağdat–Erbil hattındaki dengeleri zorladığı görüşleri dile getiriliyor.

Raporda dikkat çeken bir başka iddia: “İran içeride baskılıyor, dışarıda alan açıyor”

İRAM raporu, İran’ın kendi sınırları içindeki PKK faaliyetlerine karşı baskılayıcı, Irak ve Suriye sahasında ise göz yumucu/esnek bir tutum izlediği değerlendirmesini öne çıkarıyor. Bu yaklaşımın, İran’ın bölgesel stratejisi ve vekil aktörlerle kurduğu ilişki biçimiyle bağlantılı olduğu ifade ediliyor.

Sonuç: Değişen ittifaklar, hızlanan riskler

Raporun genel çerçevesi, Süleymaniye’nin yalnızca IKBY iç siyasetinin değil, Türkiye–İran rekabeti, PKK’nın alan arayışı ve KYB’nin güç mücadelesi içinde stratejik bir düğüm noktası haline geldiğini vurguluyor. İRAM’a göre bölgedeki dinamikler hızlı değiştiği için aktörlerin pozisyonları ve ittifakları da sürekli yeniden şekilleniyor.