Kremlin’den S-400 açıklaması: “Türkiye ile temas halindeyiz”

Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini ismi açıklanmayan bir Körfez ülkesine satacağı ya da devredeceği yönündeki iddiaların ardından Kremlin’den dikkat çeken bir açıklama geldi.

Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, gazetecilerin konuya ilişkin sorularını yanıtlarken ayrıntıya girmekten kaçındı. Peskov, S-400 sistemlerinin geleceği konusunda Rusya ile Türkiye arasında görüşmelerin devam ettiğini bildirdi.

“Son derece hassas bir mesele”

Türkiye’nin S-400 hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye devretmeye hazırlandığı yönündeki haberlerin hatırlatılması üzerine Peskov, konunun hassasiyetine dikkat çekti.

Ankara’nın olası bir satış ya da devir işlemi için Moskova’dan izin isteyip istemediğine ilişkin soruyu da yanıtlayan Peskov, şu ifadeleri kullandı:

“Bu konuda söyleyebileceğim tek şey, bunun son derece hassas bir mesele olduğudur. Ancak bu konuda Türk tarafıyla temas halindeyiz ve temaslarımızı sürdürmeye devam edeceğiz.”

Peskov’un açıklamasında, S-400 sistemlerinin hangi ülkeye devredilebileceği, görüşmelerin hangi aşamada olduğu ya da Rusya’nın olası bir satışa onay verip vermediğine ilişkin ayrıntı yer almadı.

Körfez ülkesine satış iddiası gündeme gelmişti

Türkiye’nin envanterinde bulunan S-400 hava savunma sistemlerinin ismi açıklanmayan bir Körfez ülkesine satıldığı ya da satış sürecinin tamamlanmak üzere olduğu yönündeki iddialar kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı.

İddialarda, satış işleminin kısa süre içerisinde kamuoyuna duyurulabileceği öne sürülürken Ankara’dan konuya ilişkin henüz kapsamlı ve resmi bir açıklama yapılmadı.

Kremlin’in açıklaması ise Moskova ile Ankara arasında S-400’lerin geleceğine ilişkin doğrudan bir temas yürütüldüğünü ortaya koyması bakımından önem taşıyor.

Üçüncü ülkeye satış için Rusya’nın onayı gerekiyor mu?

Savunma sanayisi alanında gerçekleştirilen uluslararası silah satışlarında, sistemlerin üçüncü bir ülkeye devredilmesi ihracat lisansları, son kullanıcı belgeleri ve taraflar arasında imzalanan sözleşmeler kapsamında değerlendiriliyor.

Bu nedenle Türkiye’nin S-400 sistemlerini başka bir ülkeye satması ya da devretmesi durumunda, Ankara ile Moskova arasında yapılan anlaşmaların hükümleri önem taşıyor.

Kremlin Sözcüsü Peskov’un konuyu “son derece hassas” olarak nitelendirmesi ve Türk tarafıyla temas halinde olduklarını açıklaması, olası bir devir işleminin iki ülke arasında diplomatik ve teknik görüşmelere konu olduğunu gösteriyor.

S-400 anlaşması Türkiye-ABD ilişkilerinde krize yol açmıştı

Türkiye, hava savunma ihtiyacını karşılamak amacıyla Rusya’dan S-400 sistemi satın alma kararı almış, ilk sistemlerin teslimatı 2019 yılında gerçekleştirilmişti.

Ankara’nın S-400 tedariki, başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere NATO ülkelerinin tepkisine neden olmuştu. Washington yönetimi, Rus yapımı sistemlerin NATO savunma altyapısıyla uyumlu olmadığını ve F-35 savaş uçakları açısından güvenlik riski oluşturabileceğini savunmuştu.

Türkiye ise S-400 sistemlerinin bağımsız şekilde kullanılacağını, NATO sistemleriyle entegre edilmeyeceğini ve başka ülkeler için tehdit oluşturmayacağını açıklamıştı.

Türkiye F-35 programından çıkarıldı

S-400 anlaşmasının ardından Türkiye, üretim ortağı olduğu F-35 savaş uçağı programından çıkarılmıştı.

Türkiye’nin F-35 projesinden çıkarılması savunma sanayisi alanındaki ilişkilerde uzun süreli bir anlaşmazlığa neden olurken, Türkiye için üretilen uçakların teslimatı da gerçekleştirilmemişti.

Ankara, program kapsamında yaptığı ödemelerin ve kazanılmış haklarının korunmasını isterken, ABD yönetimi S-400 sistemlerinin Türkiye’nin envanterinde bulunmasını gerekçe göstermişti.

CAATSA yaptırımları uygulanmıştı

ABD, Aralık 2020’de Türkiye’ye, “Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası” olarak bilinen CAATSA kapsamında yaptırım uygulamıştı.

Yaptırımlar, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı ile bazı Türk yetkilileri hedef almıştı. Türkiye, bir NATO müttefikine CAATSA yaptırımı uygulanmasına sert tepki göstermiş ve kararın ittifak ilişkileriyle bağdaşmadığını açıklamıştı.

S-400 konusu, bu süreçten sonra Türkiye ile ABD arasındaki en önemli savunma ve dış politika başlıklarından biri haline gelmişti.

Ankara-Washington hattındaki görüşmeler yeniden hızlandı

Son dönemde Türkiye ile ABD arasında savunma sanayisi alanında gerçekleştirilen görüşmelerin yeniden hız kazanması, S-400 sistemlerinin geleceğine ilişkin tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı.

Türkiye’nin F-16 savaş uçaklarının tedariki ve modernizasyonu konusundaki girişimleri, F-35 programına yeniden dönme ihtimali ve savunma sanayisindeki yaptırımların kaldırılması gibi başlıkların görüşmelerde ele alındığı belirtiliyor.

S-400 sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devredilmesi yönündeki iddialar da Ankara-Washington hattındaki bu temaslarla birlikte değerlendiriliyor.

S-400’lerin geleceği merak konusu

Kremlin’in “Türkiye ile temas halindeyiz” açıklaması, S-400 sistemlerine ilişkin diplomatik trafiğin devam ettiğini ortaya koyarken, sürecin nasıl sonuçlanacağı merak konusu oldu.

Türkiye’nin sistemleri kullanmaya devam edip etmeyeceği, depoda tutacağı, üçüncü bir ülkeye devredip devretmeyeceği ya da farklı bir formül üzerinde anlaşma sağlanıp sağlanmayacağına ilişkin henüz resmi bir karar açıklanmadı.

Ankara ve Moskova’dan gelecek yeni açıklamaların, hem Türkiye-Rusya ilişkileri hem de Türkiye’nin ABD ve NATO ile yürüttüğü savunma diplomasisi açısından yakından takip edilmesi bekleniyor.

Kremlin duyurdu: Putin, Hakan Fidan ile Tataristan’da görüşecek

Kremlin Dış Politika Danışmanı Yuriy Uşakov, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Tataristan’da bir araya geleceğini bildirdi.

Başkent Moskova’da gazetecilere açıklamalarda bulunan Uşakov, Putin’in 17 Haziran’da Tataristan’ın başkenti Kazan’da yoğun bir diplomasi trafiği yürüteceğini belirtti. Uşakov’un verdiği bilgiye göre Putin, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ı yarın akşam saat 20.00’de kabul edecek.

Kremlin açıklamasında görüşme talebinin Türkiye tarafından iletildiği vurgulandı. Uşakov, “Moskova’ya ziyaret gerçekleştiren Fidan, Putin ile görüşme talebinde bulundu. Bu talep de kabul edildi” ifadelerini kullandı.

Görüşme Kazan’daki zirve trafiği içinde yapılacak

Putin-Fidan görüşmesinin Tataristan’da yapılacak olması, temasın yalnızca ikili ilişkiler açısından değil, bölgesel diplomasi bakımından da dikkatle izlenmesine neden oldu.

Kazan, 17-18 Haziran tarihlerinde Rusya-Güneydoğu Asya Uluslar Birliği Zirvesi’ne ev sahipliği yapacak. Kremlin’e göre Putin zirveye katılacak ve bu kapsamda çeşitli ikili görüşmeler gerçekleştirecek.

Rusya-ASEAN Zirvesi, Moskova’nın Asya-Pasifik hattındaki diplomatik temaslarını güçlendirme arayışının önemli duraklarından biri olarak görülüyor. Zirve aynı zamanda Rusya ile ASEAN arasındaki ilişkilerin 35. yılı kapsamında düzenleniyor. Bu nedenle Kazan’daki temasların, Rus dış politikasında Batı dışı aktörlerle iş birliğini artırma hedefinin yeni bir vitrini olması bekleniyor.

Ankara-Moskova hattında yoğun başlıklar

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Putin tarafından kabul edilecek olması, Türkiye-Rusya ilişkilerinde çok başlıklı gündemin yeniden üst düzeyde ele alınacağına işaret ediyor.

Ankara ile Moskova arasında son yıllarda enerji, ticaret, savunma, turizm, tahıl koridoru, Suriye, Kafkasya ve Ukrayna savaşı gibi dosyalar öne çıkıyor. İki ülke, birçok alanda iş birliği yürütürken, bazı bölgesel krizlerde farklı pozisyonlar alıyor. Bu nedenle diplomatik temaslar, hem ikili ilişkilerin yönetilmesi hem de kriz başlıklarında iletişim kanallarının açık tutulması bakımından önem taşıyor.

Fidan-Putin görüşmesinde resmi gündeme ilişkin ayrıntı paylaşılmadı. Ancak mevcut diplomatik tablo dikkate alındığında Ukrayna savaşı, Karadeniz güvenliği, Suriye’deki gelişmeler, enerji iş birliği, bölgesel krizler ve Türkiye-Rusya ekonomik ilişkilerinin masada olması bekleniyor.

Ukrayna savaşı ve temas diplomasisi

Uşakov, açıklamasında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ABD Başkanı Donald Trump arasında hafta sonu gerçekleşen telefon görüşmesine de değindi.

Kremlin danışmanı, iki liderin ABD’de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile bir görüşme organize edilmesi konusunu ele almadığını söyledi. Bu açıklama, Ukrayna savaşında diplomatik temasların sürdüğü ancak liderler düzeyinde yeni bir üçlü görüşme zemininin henüz oluşmadığı şeklinde değerlendirildi.

Türkiye, savaşın başından bu yana Rusya ve Ukrayna ile temaslarını sürdüren az sayıdaki aktörden biri oldu. Ankara, daha önce İstanbul müzakereleri, tahıl koridoru süreci ve esir takası gibi başlıklarda arabulucu ya da kolaylaştırıcı rol üstlenmişti. Bu nedenle Fidan’ın Putin tarafından kabul edilecek olması, Ukrayna dosyası bakımından da yakından takip edilecek.

İran, ABD ve Orta Doğu başlığı da gündemde

Kremlin Dış Politika Danışmanı Uşakov, ABD Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’in Rusya’yı ziyaret etme ihtimaline ilişkin de konuştu.

Uşakov, böyle bir ziyaretin ABD ile İran arasında sağlanan mutabakatın imzalanmasının ardından gerçekleşebileceğini belirtti. Ancak Kremlin’e bu yönde resmi bir teklif iletilmediğini ifade etti.

Bu açıklama, Moskova’nın yalnızca Ukrayna savaşı değil, Orta Doğu ve İran başlıklarında da diplomatik denklemin içinde kalmayı hedeflediğini gösteriyor. Türkiye açısından bakıldığında ise İran, Suriye, Irak, Kafkasya ve enerji güvenliği gibi başlıklar Ankara-Moskova hattındaki görüşmelerin doğal gündem alanları arasında bulunuyor.

Tataristan tercihi diplomatik açıdan dikkat çekici

Görüşmenin Moskova yerine Tataristan’ın başkenti Kazan’da yapılacak olması da sembolik açıdan önem taşıyor.

Kazan, Rusya Federasyonu içinde Türk ve Müslüman kimliğiyle öne çıkan Tataristan’ın başkenti olarak biliniyor. Türkiye ile Tataristan arasında kültürel, ekonomik ve tarihsel bağlar bulunuyor. Bu nedenle Putin-Fidan görüşmesinin Kazan’da gerçekleşmesi, diplomatik takvimin yanı sıra mekân tercihi açısından da dikkat çekici bir unsur olarak öne çıkıyor.

Tataristan, Rusya’nın hem iç federal yapısında hem de Türk dünyasıyla ilişkilerinde özel bir konuma sahip. Kazan’ın aynı günlerde Rusya-ASEAN Zirvesi’ne ev sahipliği yapacak olması ise şehri kısa süreliğine çok taraflı diplomasinin merkezlerinden biri haline getiriyor.

Ankara’nın diplomasi trafiği hızlandı

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Moskova temasları ve ardından Putin ile görüşme talebinin kabul edilmesi, Ankara’nın son dönemde bölgesel krizlerde diplomasi kanallarını açık tutma politikasının devamı olarak değerlendiriliyor.

Türkiye, NATO üyesi olmasına rağmen Rusya ile doğrudan temaslarını sürdürüyor. Bu durum, Ankara’nın hem Batı ittifakı içindeki konumunu hem de Rusya ile geliştirdiği özel ilişki ağını aynı anda yönetme çabasını ortaya koyuyor.

Fidan’ın Putin ile yapacağı görüşme, özellikle Ukrayna savaşı ve bölgesel güvenlik başlıklarında Türkiye’nin mesajlarının doğrudan Kremlin’e iletilmesi açısından önem taşıyacak.

Rusya-ASEAN Zirvesi’nin gölgesinde ikili temas

Kazan’daki Rusya-ASEAN Zirvesi, Moskova’nın diplomatik izolasyon algısını kırmaya dönük temasları açısından da önem taşıyor. Rusya, Ukrayna savaşı nedeniyle Batı yaptırımları altında bulunurken Asya, Orta Doğu ve Afrika ülkeleriyle ilişkilerini çeşitlendirme stratejisini öne çıkarıyor.

ASEAN ülkeleriyle yapılacak zirve, Moskova’nın ekonomik, enerji ve siyasi iş birliği alanlarında yeni kanallar açma arayışının parçası olarak görülüyor. Putin’in zirve sürecinde Hakan Fidan’ı kabul edecek olması ise Türkiye’nin bölgesel diplomasi denklemindeki ağırlığını bir kez daha gündeme taşıdı.

Görüşmeden çıkacak mesajlar izlenecek

Kremlin’in görüşme saatini açıklaması, temasın teyit edildiğini ve diplomatik takvimde özel bir yer ayrıldığını gösteriyor. Görüşme sonrası yapılacak açıklamalar, Ankara-Moskova hattında hangi başlıkların öne çıktığını gösterecek.

Özellikle Ukrayna savaşı, Suriye sahası, enerji projeleri, ticaret hacmi, Karadeniz güvenliği ve Orta Doğu’daki gelişmeler görüşme sonrası verilecek mesajlarda dikkatle izlenecek başlıklar olacak.

Putin’in Fidan’ı kabul etmesi, Türkiye ile Rusya arasında liderlik düzeyine yakın diplomatik kanalın açık tutulduğunu gösterirken, Kazan’daki temasın iki ülke ilişkilerinin seyrine dair yeni işaretler verebileceği değerlendiriliyor.

Pezeşkiyan, ABD ile görüşmeleri Putin’e anlattı

Kremlin’den yapılan açıklamaya göre, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Pazar günü Rus mevkidaşı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde, bir gün önce Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılan ABD-İran görüşmelerine ilişkin değerlendirmesini iletti.

Yapılan açıklamada, iki cumhurbaşkanının Orta Doğu’daki son gelişmeleri görüştüğü belirtildi.

Açıklamada, “İran Cumhurbaşkanı, 11 Nisan’da İslamabad’da yapılan ABD-İran görüşmelerini değerlendirdi ve Rusya’nın, uluslararası platformlar da dahil olmak üzere, durumu yatıştırmayı amaçlayan ilkeli tutumuna minnettarlığını ifade etti” denildi.

Açıklamada, Pezeshkian’ın Rusya’ya sağladığı insani yardım için de teşekkür ettiği, Putin’in ise diplomatik bir çözüm arayışını kolaylaştırmaya ve “Ortadoğu’da adil ve kalıcı bir barışın kurulması çıkarları doğrultusunda” arabuluculuk yapmaya hazır olduğunu vurguladığı belirtildi.

Açıklamada, “Bu amaçla Rusya, bölgedeki tüm ortaklarıyla aktif temaslarını sürdürecektir” denildi ve telefon görüşmesinde ikili iş birliğinin de ele alındığı, her iki tarafın da bağları güçlendirme konusundaki kararlılıklarını yinelediği eklendi.

Bu telefon görüşmesi, İran ve ABD heyetleri arasında Cumartesi günü İslamabad’da yapılan ve büyük önem taşıyan müzakerelerin bir anlaşmayla sonuçlanmamasının ardından gerçekleşti.

Görüşmeler, 28 Şubat’tan bu yana 3.300’den fazla kişinin ölümüne yol açan ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırısını sona erdirmeye yönelik daha geniş kapsamlı çabaların bir parçasıydı; bu saldırı, bu haftanın başlarında kırılgan bir iki haftalık ateşkesle sonuçlanmıştı.

İran, saldırının başlamasından bu yana, petrol ve doğalgaz sevkiyatı için önemli bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişini de kısıtladı.

Kremlin: Ukrayna müzakereleri İstanbul’da yapılabilir

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Ukrayna krizinin çözümüne yönelik yeni tur müzakerelerin İstanbul’da yapılabileceğini açıkladı. Moskova’da gazetecilere konuşan Peskov, İstanbul seçeneğinin masada olduğunu ve tüm tarafların bu ihtimale olumlu yaklaştığını belirtti.

Peskov, mevcut koşullar nedeniyle Abu Dabi seçeneğinin değerlendirilemediğini ifade ederek, yeni tur müzakereler konusunda henüz kesin bir karar alınmadığını söyledi. Ancak müzakere sürecinin devam edeceğine dair genel bir anlayış bulunduğunu dile getirdi.

Kremlin Sözcüsü, Ukrayna ordusunun Bryansk’a dün düzenlediği saldırıda İngiliz yapımı Storm Shadow seyir füzelerinin kullanıldığını öne sürdü. Peskov, söz konusu saldırının İngiliz uzmanların desteğiyle gerçekleştirildiğini savundu.

Rusya’nın bu gelişmeleri dikkate aldığını belirten Peskov, Ukrayna’daki “özel askeri operasyonun” hedeflerinden birinin Kiev’in saldırı kapasitesini ortadan kaldırmak olduğunu söyledi. Peskov, Ukrayna’nın silahtan arındırılması ve saldırılar düzenleme kapasitesinden mahrum bırakılmasının operasyonun temel hedefleri arasında yer aldığını ifade etti.

Peskov ayrıca, İran yönetimiyle sürekli temas halinde olduklarını belirterek, Rusya’nın bölgede barış ve istikrarın sağlanmasına katkı sunmaya hazır olduğunu da kaydetti.