Küresel gıda fiyatları lojistik sorunlar ve olumsuz hava koşullarıyla 4 yılın en yüksek seviyesine çıktı

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü verilerine göre, uluslararası gıda fiyatlarını izleyen endeks eylülde 136 puana yükseldi. Böylece küresel gıda fiyatları Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesini gördü.

Endeks, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,8 artarken, Mart 2022’de ulaşılan tarihi zirvenin yaklaşık yüzde 14,3 altında kaldı.

Fiyatlardaki yükselişte nakliye hatlarındaki sıkıntılar, Karadeniz ve Hürmüz Boğazı kaynaklı lojistik sorunlar, kuraklık ve diğer olumsuz hava koşulları etkili oldu.

FAO değerlendirmesinde, lojistik aksamaların iklim kaynaklı üretim sorunlarıyla birleşmesi halinde özellikle gıda ve enerji ithalatına bağımlı ülkelerde tüketici fiyatlarına daha hızlı yansıyabileceği belirtildi.

Tahıl fiyatları yüzde 5,1 yükseldi

FAO Tahıl Fiyat Endeksi, ağustosa göre yüzde 5,1 arttı.

Karadeniz bölgesindeki lojistik kısıtlamalar ve Kuzey Amerika’nın bazı bölgelerinde etkili olan kuraklık nedeniyle buğday fiyatları yüzde 6,3 yükseldi.

Küresel mısır fiyatları da ABD’deki verim endişeleri, Brezilya’daki ihracat kısıtları ve Hürmüz Boğazı kaynaklı belirsizliklerin etkisiyle yüzde 5,6 arttı.

Şeker fiyatlarında dikkat çekici artış

FAO Şeker Fiyat Endeksi eylülde yüzde 6,1 yükseldi.

Bu artışta küresel arzın daralacağı beklentisi, Tayland’daki düşük üretim öngörüsü, Hindistan’da zayıf muson yağmurları, El Nino koşullarının güçlenmesi, Brezilya’nın orta-güney kesimindeki aşırı yağışlar ve Avrupa Birliği’nde şeker pancarı ekim alanlarının daralması etkili oldu.

Bitkisel yağ fiyatları ise Güneydoğu Asya’daki kuraklık ve güçlü ithalat talebinin etkisiyle yüzde 0,9 arttı.

Buna karşılık et fiyatları yüzde 1,1, süt ürünleri fiyatları ise yüzde 0,1 geriledi.

Gıda fiyatlarında eylül değişimi

Ürün grubu Aylık değişim
Tahıl %5,1 artış
Şeker %6,1 artış
Bitkisel yağ %0,9 artış
Et %1,1 düşüş
Süt ürünleri %0,1 düşüş

Küresel tahıl üretimi tahmini düşürüldü

FAO, 2026 yılı küresel tahıl üretimi tahminini de aşağı yönlü revize etti.

Küresel tahıl üretiminin bir önceki yıla göre yüzde 2,1 azalarak 2 milyar 979 milyon tona gerilemesi bekleniyor.

Bu rakam 2025 seviyesinin altında kalmasına rağmen, yine de tarihin en büyük ikinci tahıl hasadı olarak değerlendiriliyor.

Sıcak ve kurak hava nedeniyle Avrupa Birliği ve ABD’de yemlik tahıl verim beklentileri aşağı çekilirken, Avustralya’da hava koşullarının iyileşmesiyle buğday üretim tahmini 813,9 milyon tona yükseltildi.

Küresel tahıl ticaretinin ise Karadeniz’deki sınırlı nakliye rotaları ve alternatif taşıma kapasitesinin yetersizliği nedeniyle bir önceki sezona göre yüzde 3,5 azalarak 505,8 milyon tona gerilemesi bekleniyor.

Küresel gıda fiyatlarındaki yükselişin önümüzdeki dönemde özellikle enerji, taşımacılık ve tarımsal üretim maliyetlerindeki gelişmelere bağlı olarak seyrini sürdürmesi bekleniyor.

Küresel gıda fiyatları 4 yılın zirvesine yaklaştı: Türkiye’de gıda enflasyonu yüzde 33,79

Küresel gıda ve gübre piyasaları, Orta Doğu’daki çatışmalar, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Karadeniz üzerinden yapılan sevkiyatlardaki belirsizlikler, enerji maliyetlerindeki yükseliş ve aşırı hava olaylarının etkisi altında kalmaya devam ediyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün Gıda Fiyat Endeksi, Ağustos 2026’da bir önceki aya göre yüzde 1,9 artarak 133,3 puana yükseldi. Bu seviye Kasım 2022’den bu yana görülen en yüksek değer olurken, endeks geçen yılın aynı ayına göre de yüzde 2,5 arttı.

FAO verilerine göre endeks halen Mart 2022’de görülen tarihi zirvenin yüzde 16,8 altında bulunuyor. Ancak son aylarda başta tahıl, bitkisel yağ, şeker, et ve süt ürünleri olmak üzere ana ürün gruplarının tamamında fiyat baskısının yeniden belirginleştiği görülüyor.

Taşıma ve enerji maliyetleri fiyatları yukarı çekiyor

Kızıldeniz ve Babulmendeb Boğazı çevresindeki güvenlik riskleri nedeniyle bazı taşımacılık şirketlerinin gemilerini daha uzun rotalara yönlendirmesi, teslimat sürelerini uzatırken yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini artırıyor.

Bu durum yalnızca enerji ve gübre fiyatlarını değil; tahıl, yağ, şeker ve diğer tarım ürünlerinin uluslararası taşıma maliyetlerini de yukarı yönlü etkiliyor.

Karadeniz’deki ticaret akışına ilişkin belirsizlikler de buğday ve mısır fiyatları üzerinde baskı oluşturuyor. FAO’ya göre Ağustos ayında tahıl fiyat endeksi bir önceki aya göre yüzde 2,2 yükseldi ve Mayıs 2024’ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı.

Şeker fiyatlarında aylık yüzde 11,9 artış

Ağustos ayında küresel gıda fiyatlarında en dikkat çekici hareketlerden biri şeker grubunda yaşandı.

Şeker fiyatları bir önceki aya göre yüzde 11,9 arttı. Avrupa Birliği’nde sıcak ve kurak hava nedeniyle şeker pancarı üretiminde düşüş beklentileri, Asya’da El Nino kaynaklı riskler, Brezilya’nın orta-güney bölgesindeki üretim kaybı ve Hindistan’ın ithalat kararları fiyatları yukarı taşıyan başlıca unsurlar oldu.

Aynı dönemde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3 ve et fiyatları yüzde 1 arttı.

Buğday fiyatları Karadeniz’deki ihracat sorunları ve Avrupa’daki sıcak-kurak hava koşullarının etkisiyle aylık yüzde 2,6, yıllık yüzde 15 yükseldi.

Mısır fiyatları ise ABD ve Avrupa Birliği’ndeki üretim endişeleri, yem ve etanol talebi ile Ukrayna ihracatındaki aksamaların etkisiyle yüzde 2,5 arttı.

Bitkisel yağ fiyatları 2022’den bu yana en yüksek seviyede

Bitkisel yağ fiyatlarında da yukarı yönlü eğilim sürdü.

Güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya’da El Nino’nun üretimi olumsuz etkileyebileceği beklentileri nedeniyle bitkisel yağ fiyatları son üç ayda yükselmeye devam ederek Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Küresel tahıl üretiminde düşüş beklentisi

FAO, küresel tahıl üretiminin bu yıl geçen yıla göre yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini öngörüyor.

Dünya mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin 553,1 milyon ton seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Küresel stokların halen görece makul seviyelerde bulunmasına rağmen üretim ve ticaretteki düşüş beklentileri, arz endişelerinin devam etmesine neden oluyor.

Gübre fiyatları geriledi ancak halen yüksek

Dünya Bankası verilerine göre küresel gübre fiyatlarında yılın ikinci çeyreğinde görülen zirve seviyelerden bir miktar geri çekilme yaşandı.

Küresel gübre fiyat endeksi hazirandaki 156,1 puandan ağustosta 146,4 puana geriledi. Böylece iki aylık dönemde yüzde 6,2 düşüş yaşandı.

Ürenin ton fiyatı 453,1 dolardan 390 dolara inerken, triple süper fosfat 704,4 dolara, potasyum klorür ise 386,9 dolara geriledi.

Buna karşılık diamonyum fosfatın ton fiyatı 793,5 dolara, fosfat kayanın fiyatı ise 170 dolara yükseldi.

Dünya Bankası, enerji maliyetleri ve Orta Doğu’daki çatışmaların etkisiyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artmasını bekliyor.


Türkiye’de tablo çok daha sert: Gıda enflasyonu yüzde 33,79

Küresel gıda fiyatlarındaki yüzde 2,5’lik yıllık artışın aksine Türkiye’de gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki yıllık fiyat artışı çok daha yüksek seviyede bulunuyor.

Türkiye İstatistik Kurumunun Ağustos 2026 verilerine göre Türkiye’de genel tüketici enflasyonu yıllık yüzde 31,51 olurken, gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki yıllık artış yüzde 33,79 olarak gerçekleşti. Gıda grubundaki aylık artış ise yüzde 0,22 oldu.

Aynı dönemde Türkiye’de ulaştırma fiyatları yıllık yüzde 35,08, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubu ise yüzde 39,77 arttı.

Merkez Bankası da Ağustos ayı değerlendirmesinde gıda enflasyonundaki yavaşlamada taze meyve ve sebze fiyatlarındaki gerilemenin etkili olduğunu, buna karşılık işlenmiş gıda fiyatlarındaki aylık artışın görece yüksek seyrini koruduğunu bildirdi.

Küresel fiyatlarla Türkiye arasındaki fark dikkat çekiyor

Ağustos 2026 itibarıyla ortaya çıkan tablo şöyle:

Gösterge Yıllık değişim
FAO Küresel Gıda Fiyat Endeksi %2,5
Türkiye gıda ve alkolsüz içecekler enflasyonu %33,79
Türkiye genel TÜFE %31,51
Türkiye Tarım-ÜFE %21,91

FAO’nun ölçtüğü küresel gıda emtia fiyatları yıllık yüzde 2,5 artarken, Türkiye’de tüketicinin karşılaştığı gıda ve alkolsüz içecek fiyatları yüzde 33,79 yükseldi.

İki oran arasında 31,29 puanlık fark bulunuyor. Başka bir ifadeyle Türkiye’deki yıllık gıda enflasyonu, aynı dönemdeki küresel gıda fiyat artışının yaklaşık 13,5 katı seviyesinde.

Ancak bu iki veri bire bir aynı şeyi ölçmüyor. FAO endeksi uluslararası piyasalarda işlem gören temel gıda emtialarının fiyatlarını takip ederken, TÜİK verisi Türkiye’de tüketicilerin satın aldığı gıda ve alkolsüz içeceklerin perakende fiyat değişimini ölçüyor. Bu nedenle aradaki fark; döviz kuru, enerji, işçilik, nakliye, kira, vergi, üretim ve dağıtım maliyetleri ile iç piyasa koşullarından da etkilenebiliyor.

Üretici tarafında da yıllık artış çift hanede

Türkiye’de tarım üreticisinin karşılaştığı fiyat gelişmeleri de dikkat çekiyor.

TÜİK verilerine göre Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi Ağustos 2026’da yıllık yüzde 21,91 arttı, aylık bazda ise yüzde 0,93 geriledi.

Alt gruplarda yıllık artış tek yıllık bitkisel ürünlerde yüzde 40,65’e, canlı hayvanlar ve hayvansal ürünlerde yüzde 37,41’e ulaştı. Buna karşılık çok yıllık bitkisel ürünlerde yıllık yüzde 8,08’lik düşüş kaydedildi.

Bu tablo, Türkiye’de tüketici gıda fiyatlarının yalnızca küresel emtia fiyatlarıyla açıklanamayacağını; üretim, enerji, lojistik, kur ve iç piyasa maliyetlerinin de fiyatların oluşumunda önemli rol oynadığını gösteriyor.

Küresel gıda fiyatları Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyeye çıktı

Küresel gıda fiyatlarında ağustos ayında dikkat çekici bir yükseliş yaşandı.

FAO tarafından açıklanan verilere göre, uluslararası gıda fiyatlarındaki aylık değişimleri izleyen FAO Gıda Fiyat Endeksi ağustosta yüzde 1,9 artarak 133,3 puana çıktı.

Endeks, böylece Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesini gördü. Buna rağmen Mart 2022’de Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının ardından görülen tarihi zirvenin yaklaşık yüzde 17 altında kalmaya devam etti.

Yıllık bazda ise endeksteki artış yüzde 2,5 oldu.

Fiyatları savaş ve iklim koşulları yukarı çekti

FAO’ya göre küresel gıda fiyatlarındaki yükselişte üç ana başlık öne çıktı:

  • Olumsuz hava koşulları
  • Orta Doğu’daki çatışmalar
  • Karadeniz’deki lojistik aksamalar

FAO Başekonomisti Maximo Torero, ağustos ayındaki yükselişi “gıda piyasalarında risk priminin yeniden belirginleştiğine dair ciddi bir uyarı” olarak değerlendirdi.

Torero, iklim şokları, jeopolitik gerilimler ve ticaret lojistiğindeki bozulmanın birlikte hareket ederek arz beklentilerini daralttığını belirtti.

Şeker fiyatlarında sert artış

Ağustosta FAO’nun tahıl, bitkisel yağ, et, şeker ve süt ürünleri alt endekslerinin tamamında yükseliş yaşandı.

En dikkat çekici artış şeker fiyatlarında görüldü. FAO Şeker Fiyat Endeksi ağustosta yüzde 11,9 arttı.

Bu yükselişte;

  • Avrupa Birliği’nde şeker pancarı veriminin düşeceği beklentisi,
  • El Nino’nun Asya’daki üretim üzerindeki olası etkisi,
  • Brezilya’da şeker üretiminin azalması,
  • Hindistan’ın ham şeker ithalatında gümrük vergisi muafiyeti uygulayacağını açıklaması

etkili oldu.

Tahıl fiyatları da yükseldi

FAO Tahıl Fiyat Endeksi temmuz ayına göre yüzde 2,2 arttı.

Karadeniz’deki lojistik sorunların etkisiyle buğday fiyatları yüzde 2,6, ABD ve AB’deki kuraklık ile Hürmüz Boğazı kaynaklı girdi tedariki endişeleri nedeniyle mısır fiyatları yüzde 2,5 yükseldi.

Bitkisel yağ fiyat endeksi ise Güneydoğu Asya’daki palm yağı üretimine ilişkin endişelerle yüzde 1,1 arttı.

Et ve süt ürünlerinde de yükseliş

FAO Et Fiyat Endeksi yüzde 1, süt ürünleri endeksi ise yüzde 2,3 yükseldi.

Avrupa’daki sıcak hava koşullarının hayvansal üretim ve süt arzı üzerinde baskı oluşturduğu belirtildi.

Ağustos ayında FAO alt endeksleri

Kalem Aylık değişim
Şeker +%11,9
Süt ürünleri +%2,3
Tahıl +%2,2
Bitkisel yağlar +%1,1
Et +%1,0

Küresel tahıl üretim tahmini düşürüldü

FAO ayrıca 2026 yılı küresel tahıl üretim tahminini de aşağı yönlü revize etti.

Bir önceki aya göre 3,4 milyon ton düşürülen tahmin, 2 milyar 980 milyon tona çekildi.

Bu seviye 2025 rekoltesinin yüzde 2 altında olsa da, hâlâ tarihin en büyük ikinci tahıl hasadı olarak değerlendiriliyor.

BM: Küresel açlıkta gerileme eğilimi sürüyor ancak 2025’te yaklaşık 645 milyon kişi açlık çekti

BM kuruluşları Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Dünya Gıda Programı (WFP), Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD), BM Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından ortak hazırlanan 2025 yılına ilişkin “BM 2026 Dünya Gıda Güvenliği (SOFI)” raporu yayımlandı.

Küresel açlık tahminlerine ilişkin yeni verilerin sürdürülebilir ve kademeli bir iyileşmeye işaret ettiğinin aktarıldığı raporda, açlık çeken insan sayısının üst üste üçüncü yılda da azaldığı belirtildi.

Raporda, geçen yıl dünya nüfusunun tahmini yüzde 7,8’inin açlıkla karşı karşıya kaldığı, bu oranın 2024’te yüzde 8,1, 2022’de ise yüzde 8,6 olduğu hatırlatıldı.

Dünyada geçen yıl yaklaşık 645 milyon insanın açlıkla karşı karşıya kaldığı ve bunun halen yüksek bir sayı olduğu kaydedilen raporda, bunun 2024’e kıyasla yaklaşık 14 milyon ve 2022’ye kıyasla 43 milyonluk bir gerilemeyi gösterdiği vurgulandı.

Asya, Latin Amerika ve Karayipler’in açlıkla mücadelede son yıllarda istikrarlı ilerleme kaydettiği, Afrika’da ise uzun süredir devam eden açlık artış eğiliminin durduğu belirtilen raporda, 2025’te açlık çeken kişi sayısının en fazla Afrika’da (309 milyon), ardından Asya’da (292 milyon) ve Latin Amerika ile Karayipler’de (32 milyon) olduğu ifade edildi.

Raporda, 2025 yılında dünyada açlık çeken insanların sayısının üst üste üçüncü yıl da azalma göstermiş olmasına rağmen, kaydedilen ilerlemenin halen kırılgan ve 2030 yılına kadar Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na ulaşmada yetersiz kaldığının altı çizildi.

Orta Doğu’daki çatışma ve iklim olaylarının etkileri

FAO, rapora ilişkin açıklamasında, Orta Doğu’daki çatışmanın etkileri doğrultusunda gelecek 5 yıla ilişkin açlık tahminlerinin de güncellendiğini bildirdi.

Açıklamada, Orta Doğu’daki çatışmanın enerji ve gübre fiyatları ile gıda enflasyonu üzerindeki etkisinin ne kadar süreceğine bağlı olarak 2030 yılında yaklaşık 510 ila 520 milyon kişinin halen açlık çekeceğinin öngörüldüğü belirtilerek, bu sayının, çatışma öncesi senaryoda öngörülen 503 milyon kişilik en düşük tahminden daha yüksek olduğuna işaret edildi.

Buna karşın, dünya genelinde yetersiz beslenen insanların sayısının 2030’a kadar yüzde 20 azalmasının beklendiği kaydedilen açıklamada, 2026 ve 2027 yıllarında El Nino gibi aşırı hava olaylarının etkileri de dahil olmak üzere diğer olası olumsuz gelişmelerin rapordaki projeksiyonlara dahil edilmediği, bunların açlık üzerindeki etkileri daha da ağırlaştırabileceği uyarısında bulunuldu.

FAO Genel Direktörü Çü Dongyü de rapora ilişkin değerlendirmesinde, şu ifadeleri kullandı:

“Bu rapor, ilerlemenin mümkün olduğunu gösteriyor. Ancak daha hızlı hareket etmemiz gerekiyor. Açlığa son vermek ve sağlıklı beslenmeyi herkes için karşılanabilir hale getirmek; güçlü bir siyasi irade, sürdürülebilir yatırımlar ve bunu destekleyen politikalar gerektiriyor. Yakın dönemde yaşanan Kovid-19 salgını gibi doğal afetler ile Ukrayna’daki savaş, Gazze krizi ve son olarak Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler gibi insan kaynaklı krizler, tarım-gıda sistemlerinin hem dayanıklılığını hem de dünyanın en kırılgan kesimlerine, çiftçilere ve tüketicilere daha iyi hizmet verebilmeleri için bu sistemlerin daha da güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu.”

Küresel gıda fiyatları martta yükseldi: Savaş ve enerji maliyetleri etkili oldu

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) mart ayına ilişkin verilerine göre, küresel gıda fiyatları üst üste ikinci ayda da artış gösterdi. FAO Gıda Fiyat Endeksi, martta aylık bazda yüzde 2,4, yıllık bazda ise yüzde 1 yükseldi. Artışta, Orta Doğu’daki çatışmaların derinleşmesiyle yükselen enerji fiyatlarının etkili olduğu belirtildi.

Tüm ana emtia gruplarında artış

FAO verilerine göre tahıllar, et, süt ürünleri, bitkisel yağlar ve şeker gibi tüm ana emtia gruplarında fiyatlar yukarı yönlü hareket etti. Küresel piyasa dinamiklerinin yanı sıra savaşın enerji maliyetleri üzerinden oluşturduğu baskı, fiyat artışlarında belirleyici oldu.

Tahıl fiyatlarında yukarı yönlü seyir

Tahıl Fiyat Endeksi mart ayında aylık yüzde 1,5, yıllık ise yüzde 0,6 arttı. Uluslararası buğday fiyatları yüzde 4,3 yükselirken, bu artışta ABD’de kuraklık endişeleri ve Avustralya’da yüksek gübre maliyetleri nedeniyle ekim alanlarının daralacağı beklentisi etkili oldu. Mısır fiyatları da yüzde 0,9 artarken, pirinç fiyatları ise hasat baskısı ve zayıf ithalat talebi nedeniyle yüzde 3 geriledi.

Bitkisel yağlarda sert yükseliş

Bitkisel yağ fiyatlarında daha belirgin bir artış görüldü. FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, martta aylık yüzde 5,1 artarak üst üste üçüncü aylık yükselişini kaydetti. Palm, soya, ayçiçeği ve kolza yağındaki fiyat artışları endeksi yukarı taşıdı. Özellikle palm yağının, ham petrol fiyatlarındaki artış ve Malezya’daki düşük üretim beklentisiyle 2022 ortalarından bu yana en yüksek seviyesine çıktığı bildirildi.

Et fiyatlarında yıllık bazda güçlü artış

Et Fiyat Endeksi martta aylık yüzde 1, yıllık bazda ise yüzde 8 arttı. Artışta domuz eti ve sığır eti fiyatlarındaki yükseliş etkili oldu. Buna karşılık koyun eti ve kümes hayvanı eti fiyatlarında gevşeme görüldü. Brezilya’daki arz daralması, sığır eti fiyatlarının yükselmesinde öne çıkan unsurlardan biri oldu.

Süt ürünlerinde sınırlı yükseliş

Süt ürünlerinde de sınırlı bir artış kaydedildi. FAO Süt Ürünleri Fiyat Endeksi martta yüzde 1,2 yükseldi. Ancak endeks yıllık bazda yüzde 18,7 düşüş gösterdi. Yağsız süt tozu, tereyağı ve tam yağlı süt tozu fiyatlarındaki artış genel yükselişte etkili olurken, peynir fiyatlarındaki düşüş bu artışı sınırladı.

Şeker fiyatları son ayların zirvesinde

Şeker fiyatlarında ise en dikkat çekici artış yaşandı. FAO Şeker Fiyat Endeksi martta aylık yüzde 7,2 yükselerek Kasım 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Uzmanlar, uluslararası ham petrol fiyatlarındaki yükselişin, Brezilya’nın şeker kamışını daha fazla etanol üretimine yönlendirebileceği beklentisini güçlendirdiğine dikkat çekti. Orta Doğu’daki çatışmaların ticaret akışlarına etkisine ilişkin kaygılar da fiyatları yukarı taşıdı.

Savaş ve enerji baskısı sürüyor

FAO verileri, küresel gıda piyasalarında savaş, enerji maliyetleri ve arz endişelerinin fiyatlar üzerinde belirleyici olmaya devam ettiğini ortaya koydu.

Hürmüz kaynaklı gübre krizi derinleşiyor

Orta Doğu’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile Tahran’ın misillemeleri sonrası derinleşen jeopolitik gerilim, Hürmüz Boğazı üzerinden yürüyen ticaret akışını sert biçimde etkiledi. Küresel tarımın en kritik girdilerinden biri olan gübrede yaşanan tedarik sıkışması, uluslararası piyasalarda yeni bir maliyet dalgasını tetikledi.

Gübre arzında kritik kırılma

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, bölgedeki tanker trafiğinde yaşanan sert düşüşün küresel gıda güvenliği açısından “sistematik bir şok” riski doğurduğunu belirtti. Enerji arzındaki darboğaz ve lojistik blokajın, gübre üretim tesislerini peş peşe yavaşlatmaya ya da durdurmaya başladığına dikkat çekildi. Gübre üretim maliyetlerinde doğal gazın belirleyici payı nedeniyle, enerji piyasasındaki her oynaklık tarımsal üretim zincirine doğrudan yansıyor.

Üretim tesislerinde duruş başladı

Krizin üretim tarafındaki etkisi de kısa sürede hissedildi. Katar merkezli üretimde yaşanan aksamanın ardından, küresel ihtiyacın önemli bölümünü karşılayan üre tesislerinde üretim askıya alındı. Bu kesintinin Hindistan’da 3, Bangladeş’te ise 4 stratejik gübre fabrikasında üretim duruşuna yol açtığı aktarıldı.

Fiyatlar sert yükseldi

Piyasada en dikkat çekici gelişme fiyatlarda yaşandı. Orta Doğu çıkışlı üre fiyatı 27 Şubat’ta ton başına 482 dolar seviyesindeyken, mart sonu itibarıyla yaklaşık yüzde 56 artarak 750 dolara yükseldi. Analistler, krizin sürmesi durumunda azotlu gübre fiyatlarının mevcut düzeylerin iki katına çıkabileceğini, fosfat fiyatlarında ise yüzde 50’yi aşan yeni artışların gündeme gelebileceğini değerlendiriyor.

Tedarik zincirinde yüzde 33 daralma riski

Verilere göre Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat kısıtlamaları küresel gübre tedarik zincirinde yüzde 33’lük daralma riski doğuruyor. Bölgeden yapılan yıllık 22 milyon tonluk üre ihracatının durma noktasına gelmesi ve küresel üre arzının yaklaşık yüzde 46’sının Körfez Bölgesi’nden sağlanması, krizin neden bu kadar kritik görüldüğünü ortaya koyuyor. Toplam gübre arzının yüzde 20’sinin Körfez menşeli olması da ticaretteki kırılganlığı büyütüyor.

Bahar ekimi dönemi baskı altında

Kuzey Yarımküre’de devam eden bahar ekim sezonu nedeniyle bu gelişmelerin etkisi yalnızca sanayiyle sınırlı kalmıyor. ABD’de gübre stoklarının mevsimsel ortalamanın yüzde 25 altına gerilediği, çiftçinin ya yüksek maliyetli tedarike yöneleceği ya da daha düşük gübre kullanımı nedeniyle verim kaybı yaşayacağı belirtiliyor. Bu iki senaryonun da küresel gıda fiyatlarını yukarı çekmesi bekleniyor.

En fazla etkilenen ülkeler öne çıkıyor

Krizden en fazla etkilenmesi beklenen ülkeler arasında Hindistan, Brezilya ve Bangladeş öne çıkıyor. Hindistan’ın gübre ihtiyacının yüzde 40’tan fazlasını bu bölgeden karşılaması, Brezilya’nın ise soya üretimi için kritik tedarikte Hürmüz rotasına bağımlı olması, riskin tarımsal üretim ve dış ticaret üzerindeki boyutunu büyütüyor. Afrika’da ise özellikle Somali, Kenya ve Sudan gibi ülkelerde gıda güvensizliğinin daha da derinleşmesinden endişe ediliyor.

FAO’dan sistematik şok uyarısı

FAO Başekonomisti Maximo Torero, çatışmalar bugün sona erse bile maliyetlerin istikrara kavuşmasının 2 ila 3 ay sürebileceğini belirterek, yüksek gübre ve yakıt maliyetlerinin çiftçileri “çifte şok” ile karşı karşıya bıraktığını vurguladı. FAO’ya göre kriz sürerse 2026’nın ilk yarısında gübre maliyetleri ortalama yüzde 20 daha yüksek seyredebilir.

İhracat kısıtlamaları tabloyu ağırlaştırıyor

Küresel tabloyu daha da ağırlaştıran bir başka unsur da büyük üretici ülkelerin ihracat kısıtlamaları oldu. Rusya’nın amonyum nitrat ihracatını geçici olarak durdurduğu, Çin’in ise bazı azot-potasyum karışımlı gübreler ile belirli fosfat türlerinde ihracatı askıya aldığı bildirildi. Böylece Hürmüz merkezli lojistik sıkıntının, iç piyasayı korumaya dönük ulusal kararlarla birlikte daha geniş bir gübre krizine dönüştüğü değerlendiriliyor.

Küresel gıda endeksi gerilerken et fiyatları yükselişini sürdürdü

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün açıkladığı verilere göre, küresel gıda fiyatlarında son iki yılda dikkat çekici bir gerileme yaşanırken et fiyatları yükseliş eğilimini korudu. FAO Gıda Fiyat Endeksi, şubat ayında 125,3 puan seviyesinde gerçekleşti.

Endeks son aylarda toparlanma işaretleri verse de, Ukrayna savaşının ardından Mart 2022’de gördüğü 160,2 puanlık zirvenin yaklaşık yüzde 22 altında bulunuyor. Bu tablo, uluslararası gıda piyasalarında genel bir gevşemeye işaret ederken, et grubundaki fiyat hareketi ayrı bir başlık olarak öne çıkıyor.

Çoğu gıda kaleminde düşüş yaşandı

FAO verilerine göre son iki yılda birçok temel gıda ürününde fiyatlar geriledi. Süt ürünlerinde yüzde 20, tahıllarda yüzde 36, bitkisel yağlarda yüzde 31 ve şekerde yüzde 27 oranında düşüş kaydedildi.

Bu veriler, küresel gıda piyasasında geniş çaplı bir geri çekilme yaşandığını ortaya koyarken, et fiyatlarının aynı dönemde yükselmeye devam etmesi dikkat çekti.

Et fiyatları genel eğilimin dışında kaldı

FAO Et Fiyat Endeksi’nin aynı dönemde yaklaşık yüzde 8 arttığı belirtildi. Et grubunda en yüksek artış ise sığır eti ve koyun etinde görüldü.

Verilere göre sığır eti fiyatları yüzde 12,5, koyun eti fiyatları ise yüzde 33,5 yükseldi. FAO, sığır eti fiyatlarındaki güçlü seyrin temel nedenlerinden birinin Çin ve ABD’den gelen yüksek talep olduğunu bildirdi.

Küresel üretimde düşüş beklentisi

ABD Tarım Bakanlığı projeksiyonlarına göre, küresel sığır eti üretiminin 2026 yılında yaklaşık 1 milyon ton azalabileceği öngörülüyor. Bu düşüş beklentisinin, birçok üretici ülkede hayvan varlığını yeniden artırmaya yönelik politikalarla bağlantılı olduğu değerlendiriliyor.

Buna rağmen küresel ticaret hacminin büyümeyi sürdürerek 12 milyon tonun üzerine çıkmasının beklendiği ifade ediliyor.

ABD ve Çin talebi piyasayı canlı tutuyor

ABD’nin sığır eti ithalatının 2026 yılında 2,5 milyon tonu aşmasının beklendiği belirtilirken, Çin’de ise ithalatı sınırlamaya yönelik kota sistemine rağmen fiyat tekliflerinin yükselmeyi sürdürdüğü kaydedildi.

Arjantin’den Çin’e ihraç edilen bazı kesimlerde FOB fiyatlarının yıllık bazda yüzde 40’a yakın arttığı bilgisi de piyasadaki yukarı yönlü baskıyı ortaya koydu.

Avrupa pazarında da fiyatlar yükseliyor

Avrupa Birliği pazarında işlem hacimleri görece sabit seyrederken fiyatların yükseliş eğilimini sürdürdüğü belirtildi. Arjantin’den ihraç edilen yüksek değerli kesimlerin ton başına fiyatının 21 bin ila 22 bin dolar seviyesine ulaştığı aktarıldı.

Bu durum, yalnızca Asya ve Kuzey Amerika değil, Avrupa pazarında da et fiyatlarındaki yukarı yönlü hareketin sürdüğünü gösterdi.

Orta Doğu’nun küresel payı sınırlı kaldı

USDA verilerine göre Orta Doğu ülkeleri, küresel sığır eti talebinin yüzde 5’inden daha azını oluşturuyor. Bu nedenle bölgedeki jeopolitik gelişmelerin küresel et ticaretinde büyük bir kesintiye yol açmasının beklenmediği ifade ediliyor.

Buna karşın küresel ölçekte arz-talep dengesindeki değişim, büyük ithalatçı ülkelerin alım politikaları ve üretimdeki daralma beklentisi, et fiyatlarının önümüzdeki dönemde de yakından izleneceğini gösteriyor.

FAO Raporu: Tarım Arazilerinde Resmî Mülkiyet %35’te Kaldı

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Uluslararası Arazi Koalisyonu (ILC) ve CIRAD iş birliğiyle yayımlanan “Status of Land Tenure and Governance (SLTG)” raporu, küresel ölçekte arazi mülkiyeti ve kullanımına ilişkin en kapsamlı güncel envanterlerden birini ortaya koydu. FAO’nun duyurusuna göre rapor, arazi tenürü, dağılımı, yönetişim çerçeveleri ve kadınların arazi hakları gibi başlıklarda ayrıntılı veri ve analiz sunuyor.

Rapordaki öne çıkan bulgular şöyle:

  • Resmî belgelilik düşük: Dünyada mülkiyet/tenür ya da kullanım haklarının yalnızca %35’i resmî olarak belgelenmiş durumda.

  • Tarım arazilerinde aşırı yoğunlaşma: Küresel kara alanının yaklaşık %37’si tarımsal nitelikte kabul edilirken, en büyük %10 arazi sahibi tarım arazilerinin %89’unu “işletiyor/operasyonel olarak kontrol ediyor.”

  • Mülkiyet yapısı: Devletlerin yasal sahipliği %64’ün üzerinde; bu pay, geleneksel (customary) tenürle kullanılan ama resmî belgesi bulunmayan alanları da kapsayabiliyor. Öte yandan, dünya kara alanının %18’i (yaklaşık 2,4 milyar hektar) özel kişi ve şirketlerin mülkiyetinde görünüyor.

  • Güvence kaygısı büyüyor: 1,1 milyar kişi (yaklaşık her dört yetişkinden biri), önümüzdeki beş yıl içinde arazi ve/veya konut üzerindeki haklarını kaybetme ihtimalini “olası” görüyor.

FAO Başekonomisti Máximo Torero Cullen’in değerlendirmesi rapora yansıyan temel uyarıyı özetliyor: Arazi güvencesizliği; üretkenlik, dayanıklılık ve beslenme üzerinde maliyeti yüksek bir eşitsizlik alanı olarak görülüyor.

Tarım Pusulası’nın aktardığı rapor özetinde de, büyük arazi sahipliğindeki yoğunlaşmanın kaynaklara erişimde eşitsizlik yarattığı, bunun özellikle küçük çiftçiler açısından riskleri büyüttüğü vurgulandı.