İstanbul’da öğrenciye aylık 2 bin lira kantin desteği: Bu model neden Türkiye geneline yayılmıyor?

Türkiye’de yeni eğitim öğretim döneminin başlamasıyla birlikte ailelerin kırtasiye, servis, okul kıyafeti ve ulaşım giderlerinin yanı sıra çocukların okulda beslenme maliyeti de yeniden gündeme geldi.

Özellikle dar gelirli aileler açısından çocuğun okulda geçirdiği uzun saatlerde kantinden bir öğün karşılayabilmesi artık küçük bir harcama olmaktan çıkmış durumda.

İstanbul’da uygulanan “Gönülden Bir Öğün” projesi ise bu soruna doğrudan okul içinde çözüm üretmeyi amaçlıyor.

İhtiyaç sahibi olduğu belirlenen öğrencilere verilen kartlara her ay 2 bin lira yükleniyor. Kartlardaki para nakit olarak çekilemiyor, başka bir alanda harcanamıyor ve yalnızca okul kantinlerinde kullanılabiliyor.

Proje kapsamında şu ana kadar 50 bin öğrenciye ulaşıldığı, şartları karşılayan öğrenci sayısına göre kapsamın 100 bin öğrenciye kadar genişletilmesinin hedeflendiği açıklandı.

AİLEDE BİRDEN FAZLA ÇOCUK VARSA HER BİRİ AYRI DESTEK ALABİLİYOR

İstanbul’daki sistemin dikkat çeken yönlerinden biri, yardımın haneye tek kalem olarak değil doğrudan öğrenciye verilmesi.

Ailede kriterleri karşılayan birden fazla öğrenci bulunması halinde her çocuk için ayrı kart düzenleniyor.

Buna göre iki öğrencisi destek kapsamına giren bir ailede her iki çocuğa da ayrı ayrı aylık 2 bin lira yüklenebiliyor.

Bu uygulama, yardımın aile bütçesinin farklı ihtiyaçları içerisinde kaybolmasının önüne geçerken, desteğin doğrudan çocuğun okulda beslenmesine yönelmesini sağlıyor.

KART SADECE KANTİNDE KULLANILIYOR

İstanbul Valisi Davut Gül, uygulamanın yalnızca ekonomik destek amacı taşımadığını, öğrencilerin okul ortamında rencide olmadan ihtiyaçlarını karşılayabilmesini de hedeflediğini söyledi.

Kartlara yüklenen bakiye yalnızca okul kantinlerinde kullanılabiliyor.

Nakit çekilemiyor, başka hesaba aktarılamıyor ve okul dışındaki alışverişlerde geçerli olmuyor.

Böylece çocuğun eline nakit verilmeden, okul içerisinde temel beslenme ihtiyacını karşılayabileceği kontrollü bir sistem oluşturuluyor.

AMAÇ DEVAMSIZLIĞI VE OKULDAN KOPUŞU AZALTMAK

Projenin temel hedeflerinden biri de ekonomik nedenlerden kaynaklanabilecek devamsızlıkların önüne geçmek.

Çünkü okulda aç kalan, arkadaşları kantine giderken sınıfta kalmak zorunda olan ya da beslenme ihtiyacını karşılayamayan bir öğrencinin yalnızca fiziksel değil, sosyal ve psikolojik olarak da eğitim hayatından uzaklaşması mümkün.

Bu nedenle okul beslenmesi artık yalnızca sosyal yardım başlığı altında değerlendirilebilecek bir konu olmaktan çıkıyor.

Mesele aynı zamanda eğitimde fırsat eşitliği meselesine dönüşüyor.

KİMLER DESTEK ALACAK?

İstanbul’daki uygulamada destek kapsamına alınacak öğrenciler için sosyal risk kriterleri belirlendi.

Destekten;

şehit ve gazi çocukları, yetim ve öksüz öğrenciler, engelli çocuklar, anne veya babası engelli olanlar, anne ve babası ayrılmış öğrenciler, anne veya babasından biri cezaevinde bulunan çocuklar ile Sosyal ve Ekonomik Destek hizmeti alan ailelerin diğer çocukları yararlanabiliyor.

Ayrıca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın sosyal risk haritasında yüksek riskli görülen çocuklar, koruyucu aile yanında kalanlar, İstanbul’daki Gazzeli çocuklar, meslek liselerinde eğitim gören öğrenciler ve Roman çocuklar da destek kapsamına alınıyor.

İSTANBUL TEK ÖRNEK DEĞİL

İstanbul’da başlatılan sistem Türkiye’deki tek öğrenci beslenme desteği değil.

Farklı şehirlerde belediyeler ve yerel yönetimler tarafından çeşitli eğitim ve beslenme destekleri uygulanıyor.

Ancak sistemlerin kapsamı, ödeme miktarı ve kullanım alanı şehirden şehre önemli ölçüde değişiyor.

Türkiye’de bazı öğrenci destekleri

Tablo, Türkiye’de aynı ihtiyaca farklı modellerle cevap verildiğini ortaya koyuyor.

Bir şehirde doğrudan kantin kartı uygulanırken, bir başka şehirde nakdi eğitim yardımı, başka bir yerde ise kırtasiye ve beslenme desteği veriliyor.

ANKARA’DA KANTİN DESTEĞİ YILLARDIR UYGULANIYOR

Ankara Büyükşehir Belediyesi de sosyal yardım alan ailelerin çocuklarına yönelik kantin desteği uygulayan belediyeler arasında yer alıyor.

Başkent Kart üzerinden tanımlanan kantin bakiyeleri yalnızca öğrencilerin okul kantinlerinde kullanılabiliyor.

2026 yılı içerisinde on binlerce öğrenci bu destekten yararlanırken, 2026-2027 eğitim öğretim yılı için kantin desteği kapsamında yüz milyonlarca liralık kaynak ayrıldığı açıklanmıştı.

Ankara’daki uygulama, İstanbul’daki sistemin benzerinin farklı bir büyükşehirde de uygulanabildiğini gösteriyor.

Dolayısıyla mesele teknik olarak “yapılabilir mi?” sorusundan çok, neden ülke geneline yayılmadığı sorusuna dönüşüyor.

KONYA’DA AYLIK 2 BİN LİRA EĞİTİM DESTEĞİ VAR

Konya’da da öğrenciler için kapsamlı sosyal destek programları bulunuyor.

Konya Büyükşehir Belediyesi, belirlenen şartları karşılayan ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerine 8 ay boyunca aylık 2 bin lira eğitim desteği sağlıyor.

Uygulama Konya’nın 31 ilçesini kapsıyor.

Destek; öksüz ve yetim öğrenciler, engelli çocuklar, şehit ve gazi çocukları ile belirlenen sosyal kriterleri karşılayan dar gelirli ailelerin öğrencilerine yönelik uygulanıyor.

Konya’da ayrıca üniversite öğrencilerinin ailelerine, belirli başarı kriterlerini sağlayan öğrencilere ve hafızlık eğitimi alan öğrencilere yönelik farklı destek programları da bulunuyor.

Ancak burada İstanbul ve Ankara’daki modelden önemli bir ayrım ortaya çıkıyor.

Konya’daki destek genel eğitim yardımı niteliğinde.

Yani doğrudan okul kantininde kullanılmak üzere oluşturulmuş ve çocuğun günlük beslenmesini garanti altına alan ayrı bir kantin bakiyesi sistemi değil.

Bu nedenle Konya açısından da şu soru gündeme geliyor:

Mevcut eğitim yardımları devam ederken, ihtiyaç sahibi öğrencilerin okulda beslenmesini güvence altına alacak ayrıca bir “Kantin Kart” uygulaması neden oluşturulmasın?

KAYSERİ’DE 5 BİN LİRALIK KIRTASİYE VE BESLENME DESTEĞİ

Kayseri’de de ihtiyaç sahibi ailelerin öğrencilerine yönelik eğitim desteği uygulanıyor.

2026-2027 eğitim öğretim yılı kapsamında ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerine 5 bin liralık kırtasiye ve beslenme desteği sağlanıyor.

Bu sistem ailelerin okul masraflarına katkıda bulunuyor.

Ancak İstanbul’daki gibi paranın yalnızca okul kantininde kullanılmasını sağlayan ayrı bir kart mekanizması bulunmuyor.

SAKARYA’DA YEREL ÖLÇEKTE KANTİN KART VAR

Kantin kartı yalnızca İstanbul ve Ankara gibi büyükşehirlerde görülen bir uygulama da değil.

Sakarya’nın Erenler ilçesinde ihtiyaç sahibi ailelerin çocukları için Kantin Kart uygulaması yürütülüyor.

Belediyenin sosyal yardım faaliyetleri kapsamında uygulanan sistemde öğrencilerin okul kantini ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanıyor.

Bu örnek de daha küçük ölçekli belediyelerin dahi doğrudan kantine yönelik destek modeli geliştirebildiğini gösteriyor.

ÇOCUĞUN BESLENMESİ YAŞADIĞI ŞEHRE GÖRE DEĞİŞMEMELİ

Ortaya çıkan tablo Türkiye açısından önemli bir sosyal politika sorununu da beraberinde getiriyor.

İstanbul’daki ihtiyaç sahibi bir çocuk okul kantininde kullanabileceği aylık düzenli bir desteğe erişebilirken, Konya’da aynı ekonomik şartlara sahip başka bir öğrenci genel eğitim yardımından faydalanabiliyor.

Başka bir şehirde ise öğrenci yalnızca kırtasiye desteği alabiliyor.

Bazı şehirlerde kantine özel hiçbir destek modeli bulunmayabiliyor.

Bu noktada sorulması gereken soru açık:

Bir çocuğun okulda beslenmeye erişimi, yaşadığı şehre veya belediyenin sosyal politika tercihine bağlı olmalı mı?

Konya’da, Karaman’da, Aksaray’da, Yozgat’ta, Kars’ta ya da Türkiye’nin herhangi bir ilçesinde yaşayan bir öğrencinin temel beslenme ihtiyacı İstanbul’daki bir öğrenciden daha az önemli değil.

100 BİN ÖĞRENCİDE AYLIK 200 MİLYON LİRALIK BİR MODEL

İstanbul’daki hedef, sistemin ekonomik büyüklüğünü de ortaya koyuyor.

100 bin öğrenciye aylık 2 bin lira destek verilmesi halinde uygulamanın aylık maliyeti 200 milyon liraya ulaşıyor.

Sekiz aylık eğitim dönemi üzerinden düşünüldüğünde bu rakam 1,6 milyar liraya kadar çıkabiliyor.

İlk bakışta yüksek görünen bu tutar, merkezi bütçenin büyüklüğü ve eğitim harcamaları dikkate alındığında, ihtiyaç sahibi çocukların temel beslenmesinin güvence altına alınması bakımından tartışılabilir bir kamu harcaması niteliğinde.

Üstelik böyle bir modelin bütün öğrencilere değil, yalnızca gelir ve sosyal risk kriterlerini karşılayan çocuklara uygulanması mümkün.

YEREL YARDIM DEĞİL, ULUSAL POLİTİKA OLMALI

Türkiye’de belediyelerin öğrencilere yönelik sosyal destek üretmesi önemli.

İstanbul’un Kantin Kart uygulaması, Ankara’nın kantin desteği, Konya’nın eğitim yardımları, Kayseri’nin kırtasiye ve beslenme desteği ve Erenler’in yerel kantin kartı modeli bunun örnekleri.

Ancak bu parçalı yapı aynı zamanda önemli bir sorunu gösteriyor:

Çocukların temel okul ihtiyaçları, belediyelerin mali gücüne ve yerel tercihlere bağlı kalıyor.

Oysa okulda beslenme yalnızca sosyal yardım politikası değildir.

Bu konu eğitim politikasıdır.

Milli Eğitim Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve yerel yönetimlerin birlikte yürüteceği merkezi bir sistem kurulabilir.

İhtiyaç sahibi olduğu belirlenen öğrencilere yalnızca okul kantinlerinde veya okul yemek sistemlerinde kullanılabilecek bir kart ya da dijital bakiye tanımlanabilir.

Belediyeler de kendi imkanları doğrultusunda bu merkezi desteğin üzerine ek katkı sağlayabilir.

İSTANBUL MODELİ TÜRKİYE MODELİNE DÖNÜŞMELİ

Bugün İstanbul’da uygulanan sistem, Türkiye’nin geri kalanı için de önemli bir örnek oluşturuyor.

Çocuğun kantinden bir sandviç, süt, ayran ya da temel bir öğün alabilmesi; ailesinin hangi belediye sınırlarında yaşadığına bağlı olmamalı.

Eğitimde fırsat eşitliği yalnızca aynı kitabın dağıtılmasıyla sağlanmaz.

Aynı sınıfta oturan çocukların derse benzer fiziksel ve sosyal şartlarda başlayabilmesi de fırsat eşitliğinin parçasıdır.

Bu nedenle İstanbul’da uygulanan aylık 2 bin liralık Kantin Kart sisteminin yalnızca İstanbul’a özgü bir sosyal yardım olarak kalması yerine, ihtiyaç sahibi öğrenciler için Türkiye genelinde uygulanacak kalıcı bir okul beslenme modelinin başlangıcı olması gerekiyor.

Çünkü bir çocuğun eğitim hakkı kadar, o eğitimi aç kalmadan sürdürebilmesi de kamunun sorumluluğunda olmalı.