Nöbetçi Eczaneler
Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) Yüksek Mahkeme, Başkan Donald Trump’ın doğumla vatandaşlık hakkını sınırlamaya yönelik kararname girişimini reddetti.
Mahkeme, ABD Anayasası’nın 14. maddesinde yer alan vatandaşlık hükmünün, ülkede doğan kişilere doğumla vatandaşlık hakkı tanıdığını belirterek mevcut uygulamanın devamı yönünde karar verdi.
Kararda, ABD’de doğan çocukların önemli bir bölümünün, ebeveynlerinin göçmenlik statüsünden bağımsız olarak vatandaşlık hakkına sahip olduğu vurgulandı. Başyargıç John Roberts’ın çoğunluk görüşünde, anayasal düzenlemenin ABD topraklarında doğan hemen hemen tüm çocuklara otomatik vatandaşlık hakkı tanıdığı ifade edildi.
Trump’ın başkanlık kararnamesi reddedildi
Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminin ilk gününde yayımladığı kararname, ülkeye yasa dışı yollarla giren ya da geçici vizeyle ABD’de bulunan kişilerin ülkede doğan çocuklarının otomatik olarak vatandaşlık kazanmasını engellemeyi amaçlıyordu.
Söz konusu kararname, daha önce alt mahkemeler tarafından da anayasaya aykırı bulunmuş ve bu nedenle yürürlüğe girmemişti. Yüksek Mahkeme’nin son kararıyla birlikte doğumla vatandaşlık hakkına ilişkin mevcut anayasal yorum yeniden teyit edilmiş oldu.
Karar 6’ya karşı 3 oyla alındı
Yüksek Mahkeme’nin doğumla vatandaşlık hakkını koruyan kararı, 9 üyeli mahkemede 6’ya karşı 3 oyla alındı.
Karar, Trump yönetiminin göç politikaları açısından önemli bir geri adım olarak yorumlandı. Mahkeme çoğunluğu, başkanlık kararnamesinin Anayasa’nın 14. maddesindeki vatandaşlık hükmüyle bağdaşmadığı sonucuna vardı.
ABD Anayasası’nın İç Savaş sonrasında kabul edilen 14. maddesi, “ABD’de doğan veya vatandaşlığa kabul edilen ve yargı yetkisine tabi olan tüm kişilerin ABD vatandaşı” olduğunu düzenliyor. Trump ise bu hükmün geniş yorumlanmasına karşı çıkarak, söz konusu maddenin tarihsel olarak eski kölelerin vatandaşlık hakkını güvence altına almak için getirildiğini savunuyordu.
Trump’tan karara tepki
Başkan Donald Trump, Yüksek Mahkeme kararının ardından sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada karara tepki gösterdi.
Trump, mahkeme kararını “talihsiz bir durum” olarak nitelendirirken, doğumla vatandaşlık uygulamasının Kongre tarafından çıkarılacak bir yasayla değiştirilebileceğini savundu.
Trump açıklamasında, uzun ve zorlu bir anayasa değişikliği sürecine gerek olmadığını ileri sürerek, Kongre’nin bu konuda çalışma başlatması gerektiğini belirtti.
Trump, doğumla vatandaşlık uygulamasının ABD için “maliyetli ve adaletsiz” olduğunu savunarak, Kongre’de bu yönde atılacak adımlara tam destek vereceğini ifade etti.
ABD’de doğumla vatandaşlık tartışması yeniden gündemde
Yüksek Mahkeme’nin kararı, ABD’de uzun yıllardır tartışma konusu olan doğumla vatandaşlık meselesini yeniden ülke gündeminin merkezine taşıdı.
Doğumla vatandaşlık uygulaması, ABD topraklarında doğan kişilerin vatandaşlık hakkı kazanmasını esas alıyor. Bu uygulama, özellikle göçmenlik politikaları, sınır güvenliği, geçici vize sahipleri ve yasa dışı göç tartışmaları kapsamında siyasi gündemde sık sık öne çıkıyor.
Trump ve destekçileri, mevcut uygulamanın yasa dışı göçü teşvik ettiğini savunurken; uygulamayı destekleyenler, doğumla vatandaşlığın anayasal güvence altında olduğunu ve değiştirilmesinin başkanlık kararnamesiyle mümkün olmadığını belirtiyor.
Trans sporculara ilişkin eyalet yasalarına onay
ABD Yüksek Mahkemesi aynı gün verdiği bir başka önemli kararda, trans kız çocukları ve kadınların kız/kadın spor takımlarında yer almasını yasaklayan bazı eyalet yasalarını da onayladı.
Mahkeme, Idaho ve Batı Virginia eyaletlerinde yürürlüğe giren yasaların Anayasa’ya ve eğitimde cinsiyet temelli ayrımcılığı yasaklayan federal düzenleme olan Title IX’a aykırı olmadığına hükmetti. Karar, 6’ya karşı 3 oyla alındı.
Karar eyaletlerin yetkisini güçlendirdi
Trans sporculara ilişkin kararda, eyaletlerin okul sporlarında katılım kriterlerini belirleme konusunda geniş takdir yetkisine sahip olduğu değerlendirmesi öne çıktı.
Çoğunluk görüşünde, kadın sporlarında rekabet dengesi ve güvenlik gerekçeleriyle eyaletlerin biyolojik cinsiyete dayalı düzenleme yapabileceği belirtildi. Karar, benzer yasaların yürürlükte olduğu çok sayıda eyalet açısından emsal niteliğinde değerlendiriliyor.
Karara karşı çıkan yargıçlar ise trans öğrencilerin dışlanmasının eşitlik ilkesine zarar verdiğini ve bireysel haklar bakımından ciddi sonuçlar doğurabileceğini savundu.
İki karar da ABD siyasetinde yankı uyandırdı
Yüksek Mahkeme’nin doğumla vatandaşlık ve trans sporculara ilişkin kararları, ABD’de hem hukuk hem de siyaset çevrelerinde geniş yankı uyandırdı.
Doğumla vatandaşlık kararında Trump yönetiminin anayasal sınırları zorlayan göç politikası reddedilirken, trans sporculara ilişkin kararda muhafazakar eyaletlerin düzenleme yetkisini güçlendiren bir çizgi benimsendi.
Bu nedenle iki karar, ABD Yüksek Mahkemesi’nin aynı gün içinde hem Trump’ın göç politikalarına sınır çizen hem de kültürel ve toplumsal tartışmalarda muhafazakar eyaletlerin pozisyonunu destekleyen kararlar aldığı şeklinde yorumlandı.
Kararların etkisi sürecek
Doğumla vatandaşlık kararının ardından ABD’de mevcut uygulama devam edecek. Buna göre ABD topraklarında doğan çocuklar, Anayasa’nın 14. maddesi kapsamında vatandaşlık hakkından yararlanmayı sürdürecek.
Trans sporculara ilişkin karar ise eyaletlerin bu alanda kendi düzenlemelerini yapmasının önünü güçlendirdi. Kararın, benzer yasaların bulunduğu eyaletlerde uygulanacak politikaları ve yeni yasal düzenleme girişimlerini etkilemesi bekleniyor.