İran’da protestolar büyüyor: İnternet kısıtlandı, ölü ve gözaltı sayısı artıyor

İran’da ekonomik krize yönelik tepkilerle başlayan protestolar 12’nci gününde de sürerken, akşam saatlerinde başkent Tahran başta olmak üzere çok sayıda kentte binlerce kişi sokaklara çıktı. Güvenlik önlemlerinin artırıldığı Tahran’da birçok noktada polis varlığı dikkat çekti.

Eylemlerin şiddetlenmesi üzerine ülkede internet erişimine yönelik kısıtlamalar devreye alındı. İnternet trafiğini izleyen NetBlocks, batıdaki Kirmanşah dahil birçok bölgede bağlantının tamamen kesildiğini, bazı noktalarda ise mobil iletişimde de aksaklıklar yaşandığını bildirdi. Kentlerden gelen bilgiler, kesintilerin eş zamanlı olarak birçok büyük şehirde hissedildiğine işaret etti.

Pehlevi’den çağrı, sokaklarda kalabalık

Sürgünde bulunan İranlı muhalif isim Rıza Pehlevi’nin sosyal medya üzerinden yaptığı çağrının ardından protestolara katılımın arttığı belirtildi. İran’da 1979’daki devrimle Pehlevi Hanedanlığı devrilmiş, son Şah’ın oğlu Rıza Pehlevi ise özellikle sürgündeki muhalif çevrelerde destek gördüğü değerlendirilen isimlerden biri olarak öne çıkıyor.

Kürt kentlerinde kepenk ve grev iddiaları

Kürt nüfusun yoğun olduğu bölgelerde de protestolara destek eylemleri bildirildi. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw, Sakkız, Urmiye, Mahabad ve Senendec’te esnafın kepenk indirerek gösterilere destek verdiğini açıkladı. ABD merkezli HRANA ise Senendec ve Merivan’da greve gidildiğini duyurdu. Aktivist grupların daha önce “genel grev” çağrısı yaptığı da aktarıldı.

Can kaybı ve gözaltı sayısı: Farklı rakamlar

Eylemler sırasında yaşanan çatışmalara ilişkin can kaybı ve gözaltı sayıları farklı kaynaklarca farklı veriliyor. Oslo merkezli İran İnsan Hakları örgütü, protestolar boyunca en az 45 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. HRANA ise gözaltı sayısının en az 2 bin 260’a ulaştığını bildirdi. Daha önce Fars haber ajansı, Tahran’ın batısındaki olaylarda bir polis memurunun bıçaklanarak öldürüldüğünü duyurmuştu.

HRANA’nın paylaştığı görüntülerde Hazar Denizi kıyısındaki Tonekabun’da güvenlik güçlerinin protestoculara göz yaşartıcı gazla müdahale ettiği öne sürüldü. Ülkenin güneyindeki Abadan’da ise polisin göstericilerin üzerine ateş açtığı iddia edildi.

Protestoların, 2025’in son Pazar günü yerel para birimi riyalin değer kaybına tepki gösteren Tahran esnafının eylemleriyle başladığı; kısa sürede ekonomik taleplerin rejim karşıtı sloganlara dönüştüğü ve ülke geneline yayıldığı belirtiliyor. Hükümet cephesinden ekonomik reform mesajları gelirken, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in sert müdahaleden yana açıklamalar yaptığı aktarılıyor.

Öte yandan İsrail ve ABD’den gelen “güçlü destek” mesajlarının, rejim yanlısı kesimlerde tepkiyi artırdığı belirtiliyor. Bazı hükümet yetkililerinin protestocuları “İsrail ajanı” olmakla suçladığı; İsrail’in önceki yılki saldırılarının ardından ülkede bu suçlamayla çok sayıda kişinin idam edildiği iddiaları da kamuoyuna yansıdı.