Nöbetçi Eczaneler
Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini ismi açıklanmayan bir Körfez ülkesine satacağı ya da devredeceği yönündeki iddiaların ardından Kremlin’den dikkat çeken bir açıklama geldi.
Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, gazetecilerin konuya ilişkin sorularını yanıtlarken ayrıntıya girmekten kaçındı. Peskov, S-400 sistemlerinin geleceği konusunda Rusya ile Türkiye arasında görüşmelerin devam ettiğini bildirdi.
“Son derece hassas bir mesele”
Türkiye’nin S-400 hava savunma sistemlerini üçüncü bir ülkeye devretmeye hazırlandığı yönündeki haberlerin hatırlatılması üzerine Peskov, konunun hassasiyetine dikkat çekti.
Ankara’nın olası bir satış ya da devir işlemi için Moskova’dan izin isteyip istemediğine ilişkin soruyu da yanıtlayan Peskov, şu ifadeleri kullandı:
“Bu konuda söyleyebileceğim tek şey, bunun son derece hassas bir mesele olduğudur. Ancak bu konuda Türk tarafıyla temas halindeyiz ve temaslarımızı sürdürmeye devam edeceğiz.”
Peskov’un açıklamasında, S-400 sistemlerinin hangi ülkeye devredilebileceği, görüşmelerin hangi aşamada olduğu ya da Rusya’nın olası bir satışa onay verip vermediğine ilişkin ayrıntı yer almadı.
Körfez ülkesine satış iddiası gündeme gelmişti
Türkiye’nin envanterinde bulunan S-400 hava savunma sistemlerinin ismi açıklanmayan bir Körfez ülkesine satıldığı ya da satış sürecinin tamamlanmak üzere olduğu yönündeki iddialar kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı.
İddialarda, satış işleminin kısa süre içerisinde kamuoyuna duyurulabileceği öne sürülürken Ankara’dan konuya ilişkin henüz kapsamlı ve resmi bir açıklama yapılmadı.
Kremlin’in açıklaması ise Moskova ile Ankara arasında S-400’lerin geleceğine ilişkin doğrudan bir temas yürütüldüğünü ortaya koyması bakımından önem taşıyor.
Üçüncü ülkeye satış için Rusya’nın onayı gerekiyor mu?
Savunma sanayisi alanında gerçekleştirilen uluslararası silah satışlarında, sistemlerin üçüncü bir ülkeye devredilmesi ihracat lisansları, son kullanıcı belgeleri ve taraflar arasında imzalanan sözleşmeler kapsamında değerlendiriliyor.
Bu nedenle Türkiye’nin S-400 sistemlerini başka bir ülkeye satması ya da devretmesi durumunda, Ankara ile Moskova arasında yapılan anlaşmaların hükümleri önem taşıyor.
Kremlin Sözcüsü Peskov’un konuyu “son derece hassas” olarak nitelendirmesi ve Türk tarafıyla temas halinde olduklarını açıklaması, olası bir devir işleminin iki ülke arasında diplomatik ve teknik görüşmelere konu olduğunu gösteriyor.
S-400 anlaşması Türkiye-ABD ilişkilerinde krize yol açmıştı
Türkiye, hava savunma ihtiyacını karşılamak amacıyla Rusya’dan S-400 sistemi satın alma kararı almış, ilk sistemlerin teslimatı 2019 yılında gerçekleştirilmişti.
Ankara’nın S-400 tedariki, başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere NATO ülkelerinin tepkisine neden olmuştu. Washington yönetimi, Rus yapımı sistemlerin NATO savunma altyapısıyla uyumlu olmadığını ve F-35 savaş uçakları açısından güvenlik riski oluşturabileceğini savunmuştu.
Türkiye ise S-400 sistemlerinin bağımsız şekilde kullanılacağını, NATO sistemleriyle entegre edilmeyeceğini ve başka ülkeler için tehdit oluşturmayacağını açıklamıştı.
Türkiye F-35 programından çıkarıldı
S-400 anlaşmasının ardından Türkiye, üretim ortağı olduğu F-35 savaş uçağı programından çıkarılmıştı.
Türkiye’nin F-35 projesinden çıkarılması savunma sanayisi alanındaki ilişkilerde uzun süreli bir anlaşmazlığa neden olurken, Türkiye için üretilen uçakların teslimatı da gerçekleştirilmemişti.
Ankara, program kapsamında yaptığı ödemelerin ve kazanılmış haklarının korunmasını isterken, ABD yönetimi S-400 sistemlerinin Türkiye’nin envanterinde bulunmasını gerekçe göstermişti.
CAATSA yaptırımları uygulanmıştı
ABD, Aralık 2020’de Türkiye’ye, “Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası” olarak bilinen CAATSA kapsamında yaptırım uygulamıştı.
Yaptırımlar, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı ile bazı Türk yetkilileri hedef almıştı. Türkiye, bir NATO müttefikine CAATSA yaptırımı uygulanmasına sert tepki göstermiş ve kararın ittifak ilişkileriyle bağdaşmadığını açıklamıştı.
S-400 konusu, bu süreçten sonra Türkiye ile ABD arasındaki en önemli savunma ve dış politika başlıklarından biri haline gelmişti.
Ankara-Washington hattındaki görüşmeler yeniden hızlandı
Son dönemde Türkiye ile ABD arasında savunma sanayisi alanında gerçekleştirilen görüşmelerin yeniden hız kazanması, S-400 sistemlerinin geleceğine ilişkin tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı.
Türkiye’nin F-16 savaş uçaklarının tedariki ve modernizasyonu konusundaki girişimleri, F-35 programına yeniden dönme ihtimali ve savunma sanayisindeki yaptırımların kaldırılması gibi başlıkların görüşmelerde ele alındığı belirtiliyor.
S-400 sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devredilmesi yönündeki iddialar da Ankara-Washington hattındaki bu temaslarla birlikte değerlendiriliyor.
S-400’lerin geleceği merak konusu
Kremlin’in “Türkiye ile temas halindeyiz” açıklaması, S-400 sistemlerine ilişkin diplomatik trafiğin devam ettiğini ortaya koyarken, sürecin nasıl sonuçlanacağı merak konusu oldu.
Türkiye’nin sistemleri kullanmaya devam edip etmeyeceği, depoda tutacağı, üçüncü bir ülkeye devredip devretmeyeceği ya da farklı bir formül üzerinde anlaşma sağlanıp sağlanmayacağına ilişkin henüz resmi bir karar açıklanmadı.
Ankara ve Moskova’dan gelecek yeni açıklamaların, hem Türkiye-Rusya ilişkileri hem de Türkiye’nin ABD ve NATO ile yürüttüğü savunma diplomasisi açısından yakından takip edilmesi bekleniyor.