Nöbetçi Eczaneler
BERLİN – İkinci Dünya Savaşı’nın ardından iki ayrı devlete bölünen Almanya’da, Doğu ile Batı arasındaki ayrılığın sembolü olan Berlin Duvarı’nın yıkılışının 37. yıl dönümü yaklaşıyor. 13 Ağustos 1961’de inşa edilmeye başlanan ve 9 Kasım 1989’da sınır geçişlerinin açılmasıyla işlevini yitiren duvar, yalnızca bir kenti değil, aileleri, dostlukları ve milyonlarca insanın hayatını ikiye ayırdı.
Yaklaşık 28 yıl boyunca varlığını sürdüren Berlin Duvarı, Soğuk Savaş döneminde iki farklı siyasi ve ekonomik sistem arasındaki ayrımın en görünür sembollerinden biri oldu.
Doğu Almanya yönetimi tarafından vatandaşların Batı Berlin’e geçişini engellemek amacıyla oluşturulan sınır sistemi, beton duvarların yanı sıra gözetleme kuleleri, dikenli teller ve güvenlik bölgelerinden oluşuyordu.
Duvarın yıkıldığı 9 Kasım 1989 gecesi ise dünya tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak kayıtlara geçti. Binlerce insanın sınır kapılarından geçerek yakınlarına kavuşması, Alman halkının yanı sıra bütün dünyada büyük yankı uyandırdı.
Bugün Berlin’de ayakta kalan duvar parçaları ve tarihî anıtlar, o dönemin izlerini yeni nesillere aktarmaya devam ediyor.
Berlin Duvarı neden inşa edildi?
İkinci Dünya Savaşı’nın 1945 yılında sona ermesinin ardından Almanya, savaşı kazanan Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Fransa ve Sovyetler Birliği tarafından dört işgal bölgesine ayrıldı.
Başkent Berlin de aynı şekilde dört farklı sektör halinde yönetilmeye başlandı.
ABD, İngiltere ve Fransa’nın kontrolündeki bölgelerin birleşmesiyle 1949 yılında Federal Almanya Cumhuriyeti (Batı Almanya) kuruldu.
Sovyetler Birliği’nin kontrolündeki bölgede ise aynı yıl Demokratik Almanya Cumhuriyeti (Doğu Almanya-DDR) ilan edildi.
Böylece Almanya, Batı ile Sovyetler Birliği arasındaki siyasi ve ideolojik mücadelenin merkezlerinden biri haline geldi.
Batı Almanya’da piyasa ekonomisine dayalı bir siyasi yapı gelişirken Doğu Almanya, Sovyetler Birliği’nin etkisindeki sosyalist yönetim modeliyle idare edildi.
İki ülke arasındaki ekonomik ve siyasi farklılıklar zaman içerisinde daha belirgin hale geldi.
Yaklaşık 3 milyon kişi Doğu Almanya’dan ayrıldı
1949 ile 1961 yılları arasında yaklaşık 3 milyon kişi Doğu Almanya’dan Batı’ya geçti.
Göç edenler arasında özellikle eğitimli gençler, meslek sahibi çalışanlar ve kalifiye iş gücünün bulunması, Doğu Almanya yönetimi açısından önemli bir sorun haline geldi.
Artan göç nedeniyle ekonomik ve demografik kayıplarla karşı karşıya kalan Demokratik Almanya Cumhuriyeti yönetimi, Batı Berlin’e geçişleri durdurmak amacıyla sınırı kapatma kararı aldı.
12 Ağustos 1961’de alınan kararın ardından 13 Ağustos sabahı Doğu Alman güvenlik güçleri, Berlin’deki geçiş noktalarını kapatmaya başladı.
Yollar kesildi, dikenli teller çekildi ve sınır boyunca güvenlik önlemleri artırıldı.
Bu ilk engellerin yeterli olmaması üzerine beton duvarların inşasına geçildi.
17 Ağustos 1961’den itibaren duvarın beton bölümleri yükselmeye başladı.
Zamanla yaklaşık 3,6 metre yüksekliğe ulaşan beton duvar, daha kapsamlı sınır güvenlik sisteminin bir parçası haline getirildi.
156 kilometrelik duvar, Berlin’i 28 yıl boyunca böldü
Berlin Duvarı, tamamlandığında yaklaşık 156 kilometre uzunluğa ulaşan bir sınır sistemi oluşturdu.
Bu yapının yaklaşık 44 kilometrelik bölümü Doğu ve Batı Berlin arasındaki şehir içi sınırda bulunurken diğer bölümler Batı Berlin’i çevreliyordu.
Duvarın iki tarafında yaşayan insanların birbirleriyle görüşmeleri ve serbestçe seyahat etmeleri büyük ölçüde engellendi.
Aynı şehirde yaşayan aile üyeleri, akrabalar ve arkadaşlar yıllarca birbirlerinden ayrı kaldı.
Sınır geçişlerinde sıkı kontroller uygulanırken Doğu Almanya’dan Batı’ya kaçmaya çalışan çok sayıda kişi yakalandı veya cezalandırıldı.
Berlin Duvarı, bu nedenle yalnızca fiziksel bir engel değil, kişisel özgürlüklerin sınırlandırılmasının ve Avrupa’nın siyasi bölünmüşlüğünün de sembolü oldu.
Duvarı aşmaya çalışan en az 140 kişi hayatını kaybetti
Berlin Duvarı’nın varlığını sürdürdüğü 1961-1989 yıllarında çok sayıda insan Batı’ya geçmek için hayatını tehlikeye attı.
Berlin Duvarı Vakfının güncel araştırmalarına göre sınır rejimiyle doğrudan bağlantılı olaylarda en az 140 kişi yaşamını yitirdi.
Hayatını kaybedenlerden 101’i kaçış girişimleri sırasında vurularak, kaza geçirerek veya başka nedenlerle yaşamını yitiren kişilerdi.
Ölenler arasında kaçmaya çalışmadığı halde sınır bölgesindeki olaylarda hayatını kaybedenler ve görev sırasında öldürülen Doğu Alman sınır askerleri de bulunuyordu.
Duvar boyunca uygulanan sıkı güvenlik önlemlerine rağmen en az 5 bin 75 kişi Doğu’dan Batı’ya kaçmayı başardı.
Bu girişimlerde tüneller, gizli geçitler ve farklı kaçış yöntemleri kullanıldı.
Duvar, 20. yüzyılın en trajik sınır sistemlerinden biri olarak tarihe geçti.
9 Kasım 1989: Berlin Duvarı’nın yıkıldığı tarihî gece
1980’li yılların sonlarına gelindiğinde Doğu Avrupa’da başlayan siyasi değişim, Demokratik Almanya Cumhuriyeti’ni de etkiledi.
Doğu Almanya’daki ekonomik sorunlar, seyahat özgürlüğü talepleri ve kitlesel gösteriler, yönetim üzerindeki baskıyı artırdı.
1989 yılında Doğu Almanya’nın farklı kentlerinde düzenlenen barışçıl protestolar, siyasi değişim taleplerini daha görünür hale getirdi.
9 Kasım akşamı Doğu Alman yönetiminin seyahat düzenlemelerine ilişkin yaptığı açıklama, binlerce kişinin Berlin’deki sınır kapılarına yönelmesine neden oldu.
Sınır görevlileri, artan kalabalık ve yoğun baskı karşısında geçişlere izin vermeye başladı.
Doğu ve Batı Berlin’de yaşayan binlerce kişi sınır noktalarında buluştu.
Yıllardır birbirinden ayrı kalan aileler kavuşurken bazı vatandaşlar duvarın üzerine çıkarak kutlamalar yaptı.
O gece yaşanan gelişmeler, Berlin Duvarı’nın işlevini yitirmesine ve ilerleyen aylarda fiziksel olarak kaldırılmasına giden süreci başlattı.
Duvarın büyük bölümü 1990 yılında söküldü.
Almanya 3 Ekim 1990’da yeniden birleşti
Berlin Duvarı’nın açılması, Doğu Almanya’daki siyasi değişimi hızlandırdı.
1989’un son aylarında Demokratik Almanya Cumhuriyeti’nde yönetim değişiklikleri yaşandı ve iki Almanya’nın birleşmesine ilişkin diplomatik görüşmeler başladı.
Siyasi ve hukuki süreçlerin tamamlanmasının ardından 3 Ekim 1990’da Almanya yeniden birleşti.
Federal Almanya Cumhuriyeti ile Demokratik Almanya Cumhuriyeti arasındaki siyasi ayrılık resmen sona erdi.
Almanya’da birleşmenin yıl dönümü, her yıl 3 Ekim’de ulusal bayram olarak kutlanıyor.
9 Kasım’ın resmî birleşme günü olarak seçilmemesinin önemli tarihsel nedenlerinden biri ise 1938 yılında Nazi Almanyası’nda Yahudilere yönelik gerçekleştirilen ve Kristal Gece olarak bilinen saldırıların aynı tarihe rastlaması.
9-10 Kasım 1938’de Yahudilere ait ev, iş yeri ve sinagoglara yönelik saldırılar, Almanya tarihinin en karanlık dönemlerinden birinin simgeleri arasında bulunuyor.
Duvarın yıkıldığı günü yaşayan Almanlar o anları unutamıyor
Berlin Duvarı’nın yıkılışının 37. yıl dönümü öncesinde Berlin’deki Duvar Anıtı’nı ziyaret eden vatandaşlar, 1989 yılında yaşadıklarını ve duvarın hayatlarında bıraktığı izleri anlattı.
Duvarın yıkıldığı gün haberleri büyük bir şaşkınlıkla karşıladıklarını ifade eden ziyaretçiler, Almanya’nın yeniden birleşmesinin yalnızca siyasi sonuçlar doğurmadığını, insanların kişisel hayatlarını da değiştirdiğini belirtti.
Bazı ziyaretçiler Doğu Almanya’daki ailelerini ve akrabalarını ziyaret ettikleri günleri hatırlarken bazıları duvarın yıkıldığı haberini ilk duydukları anı yıllar sonra bile unutamadıklarını söyledi.
Andrea-Barbara Czeskleba: “İlk başta gerçek olduğuna inanamadım”
Berlin’deki Duvar Anıtı’nı tekerlekli sandalyesiyle ziyaret eden Andrea-Barbara Czeskleba, Berlin Duvarı’nın 1989 yılında yıkılmasının kendisi için büyük bir sürpriz olduğunu anlattı.
Doğu Almanya’da akrabalarının bulunduğunu belirten Czeskleba, duvarın yıkılmasıyla yaşadığı mutluluğu şu sözlerle ifade etti:
“Ama çok sevindirici bir sürprizdi çünkü geçmiş yıllar boyunca DDR’deki insanlara hep üzülmüşümdür ve orada akrabalarım da vardı, onları ziyaret etmiştim. Bunu (duvarın yıkılmasını) gerçekten harika bulmuştum. İlk başta gerçek olduğuna inanamadım ama bunu çok memnuniyetle karşıladım.”
Duvarın yıkılmasının ardından Chemnitz kentinde eşi ve kızıyla yaşayan kuzenini ziyaret ettiğini anlatan Czeskleba, yakınlarının özgürce seyahat edebilmenin mutluluğunu yaşarken ekonomik zorluklarla da karşı karşıya kaldığını belirtti.
Akrabalarının o dönemde işsiz olduğunu ve neredeyse hiç paralarının bulunmadığını ifade eden Czeskleba, siyasi sınırların ortadan kalkmasının ardından toplumsal ve ekonomik sorunların bir anda sona ermediğine dikkat çekti.
“DDR’de insanların kuyruklarda beklediği günleri unutamıyorum”
Czeskleba, Berlin Duvarı Anıtı’nı her ziyaret ettiğinde gençlik yıllarında Doğu Almanya’da gördüğü hayat şartlarını yeniden hatırladığını söyledi.
Özellikle gıda ve temel ihtiyaç malzemelerine ulaşabilmek için beklenen kuyrukların hafızasında derin izler bıraktığını ifade ederek şunları kaydetti:
“Genç bir yetişkin olarak DDR’de akrabalarımı ziyaret ettiğimdeki anılarım canlanıyor, gıda ve yatak çarşafları için nasıl kuyrukta bekledikleri, bize en iyisini sunmaya çalıştıkları ki bunu hiç yapmak zorunda değillerdi. Biz de DDR’nin paralarını harcamakta büyük zorluklar yaşadık çünkü ortada hiçbir şey yoktu. Ve bu hapiste olma hissi, bunların hepsi tekrar canlanıyor.”
Duvarın iki tarafı arasında gerçekleştirilen sınır geçişlerini de korkutucu bulduğunu anlatan Czeskleba, Doğu Almanya’da insanların yaşadıkları kısıtlamaları unutamadığını belirtti.
Berlin Duvarı’nın yeniden inşa edilmesi gerektiğini savunan görüşlere tepki gösteren Czeskleba, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Doğu Almanlara hala hakaret ediliyor ve ‘Duvar hiç açılmasaydı, yıkılmasaydı, yeniden inşa etmek daha iyi olurdu’ gibi sözleri sürekli duyuyorum. Bütün bunları çok kötü buluyorum çünkü nasıl olur da insanlar hapsedilebilir?”
Berthold Just: “Duvarın yıkıldığı gün Doğu Almanya’daydım”
Almanya’nın Bayreuth kentinde yaşayan Berthold Just ise Berlin Duvarı’nın yıkıldığı 9 Kasım 1989 günü tesadüfen Doğu Almanya’da bulunduğunu söyledi.
Hristiyan Demokrat Birlik Partisinin gençlik teşkilatı Junge Union ile düzenlenen bir gezi kapsamında Doğu Almanya’ya gittiklerini anlatan Just, ülkeye giriş yaptıkları sırada olağan dışı bir atmosfer hissettiklerini ifade etti.
Just, o gün yaşadıklarını şöyle anlattı:
“Gezi için uzun zaman önce başvurulmuştu. O gün hiçbir şey değiştirilemezdi ve bu yüzden Meiningen’e giriş yaparken bile ‘Burada bir terslik var’ diye hissettik. Bize DDR tarafından tahsis edilen rehber, otobüsün ön paneline iki eliyle vurarak, ‘Sınır açılamaz, bu devleti lağvetmek olur’ dedi. Ben de, bu konuda haklı olabileceğini düşündüm.”
Just, daha sonra televizyon ekranlarında insanların Berlin Duvarı’nın üzerine çıktığını ve sınırın iki tarafında kutlamalar yaptığını gördüğünü belirtti.
Yaşanan gelişmelerin tarihî öneminin farkında olduklarını ancak Almanya’nın birleşmesinin kolay olmayacağını da düşündüklerini dile getirdi.
“İnsanlara biraz güvenmek gerekiyordu”
Berthold Just, duvarın açılmasının ardından iki Almanya’nın yeniden birleşmesinin ekonomik ve toplumsal bakımdan bazı zorluklar doğurabileceğini öngördüğünü söyledi.
Buna rağmen sürecin başarılı olacağına dair iyimserliğini koruduğunu belirten Just, şu ifadeleri kullandı:
“Kısa sürede Doğu’da da iş bağlantılarımız oldu ve insanlara biraz güvenmek gerekiyordu. Elbette ara sıra bazı sorunlar çıkabilir ama genel olarak pek çok şeyin yoluna girdiğini söyleyebiliriz.”
Just’un değerlendirmeleri, siyasi birleşmenin ardından ülkenin doğusu ile batısı arasında ekonomik ve toplumsal ilişkilerin yeniden kurulması sürecini de gündeme getirdi.
Albert Harms: “Haberi duyunca otomobilimi kenara çekmek zorunda kaldım”
1980’li yıllarda Kuzey Ren-Vestfalya eyaletindeki bir bakanlıkta çalışan Albert Harms da Berlin Duvarı’nın açıldığı gece yaşadığı şaşkınlığı unutamadığını anlattı.
Harms, Düsseldorf’taki işinden dönerken radyoda Berlin Duvarı’nın yıkıldığı haberini duyduğunu söyledi.
Haberi duyduğu anda büyük bir heyecan yaşadığını belirten Harms, şu ifadeleri kullandı:
“Bu haber beni o kadar derinden etkiledi ki önce bunu sindirebilmek için otoyol kenarındaki bir otoparka girdim. Bu inanılmazdı.”
Harms, Nisan 1989’da Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinden bir heyetle Doğu Almanya’yı ziyaret ettiğini de belirtti.
Ziyaret sırasında duvarın kısa süre içerisinde yıkılabileceğini düşünmediklerini ifade eden Harms, “Bunun (Duvarın yıkılışının) gelecek iki nesil içinde gerçekleşmesinin bile mümkün olabileceğini düşünmüyorduk.” dedi.
Dönemin Kuzey Ren-Vestfalya Eyaleti Başbakanı Johannes Rau’nun Doğu Almanya’daki muhalefet temsilcileriyle temas halinde olduğunu anlatan Harms, bu nedenle ülkede bazı siyasi değişimlerin yaşanabileceğini öngördüklerini ancak gelişmelerin böylesine hızlı ilerlemesini beklemediklerini söyledi.
“İki Almanya’nın tam anlamıyla birleşmesi için zamana ihtiyaç var”
Albert Harms, Almanya’nın siyasi olarak birleşmesine rağmen ülkenin doğusu ile batısı arasındaki bazı toplumsal farklılıkların devam ettiğini ifade etti.
Özellikle seçim sonuçları ve toplumsal eğilimlerin, geçmişteki bölünmüşlüğün etkilerinin tamamen ortadan kalkmadığını gösterdiğini belirten Harms, yeniden birleşmenin uzun vadeli bir süreç olduğunu söyledi.
Harms, değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi:
“Bazen de alanlarda ve elbette mevcut seçim sonuçlarından da anlaşıldığı üzere, bu alanlarda farklılıklar mevcut. Bu farklılıklar için de açıklamalar var. Ancak bana göre, (Eski Almanya Başbakanı) Willy Brandt’ın o zamanlar söylediği ‘Şimdi birbirine ait olanlar birleşiyor’ sözünün gerçekleşmesi, sanırım bir nesil daha sürecek. Bunu önümüzdeki on yıl içinde de göremeyeceğiz. Sanırım ondan sonra bir birlik sağlanmış olacak ancak süreç devam edecek.”
Harms’ın açıklamaları, Berlin Duvarı’nın yıkılmasının üzerinden 37 yıl geçmesine rağmen Almanya’da doğu ve batı arasındaki ekonomik, siyasi ve toplumsal farklılıkların hâlâ tartışıldığını ortaya koydu.
Berlin Duvarı bugün tarihî bir anıt olarak korunuyor
Berlin Duvarı’nın büyük bölümü Almanya’nın yeniden birleşmesinin ardından kaldırıldı.
Ancak bazı parçaları, tarihî hafızanın korunması amacıyla yerlerinde bırakıldı.
Berlin’deki Bernauer Straße üzerinde bulunan Berlin Duvarı Anıtı, bölünmüş Almanya’nın tarihini anlatan en önemli alanlardan biri olarak ziyaretçilerini ağırlıyor.
Kentin farklı bölgelerinde korunan duvar kalıntıları, müzeler ve açık hava sergileri de Soğuk Savaş döneminin izlerini taşıyor.
Berlin Duvarı’nın kalan bölümleri arasında East Side Gallery ve tarihî sınır hattını gösteren çeşitli anıt alanları bulunuyor.
Bu alanlarda duvarın inşa edilmesinin ardından yaşanan insan hakları ihlalleri, kaçış girişimleri, hayatını kaybedenlerin hikâyeleri ve 1989 yılındaki gelişmeler ziyaretçilere aktarılıyor.
Berlin Duvarı’nın tarihindeki önemli tarihler
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1945 | İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Almanya dört işgal bölgesine ayrıldı. |
| 1949 | Federal Almanya Cumhuriyeti ve Demokratik Almanya Cumhuriyeti kuruldu. |
| 1949-1961 | Yaklaşık 3 milyon kişi Doğu Almanya’dan Batı’ya geçti. |
| 12 Ağustos 1961 | Doğu Almanya yönetimi Berlin sınırının kapatılmasına yönelik karar aldı. |
| 13 Ağustos 1961 | Berlin’de dikenli tellerle sınır kapatma işlemleri başladı. |
| 17 Ağustos 1961 | Beton duvarın inşasına geçildi. |
| 9 Kasım 1989 | Sınır geçişleri açıldı, Berlin Duvarı işlevini yitirdi. |
| 1990 | Berlin Duvarı’nın büyük bölümü kaldırıldı. |
| 3 Ekim 1990 | Doğu ve Batı Almanya resmen birleşti. |
| 9 Kasım 2026 | Berlin Duvarı’nın yıkılışının 37. yıl dönümü. |
Berlin Duvarı’nın yıkılışı 37 yıl sonra da unutulmuyor
Berlin Duvarı’nın 9 Kasım 1989’da açılması, yalnızca Almanya’nın yeniden birleşmesine giden yolu açmakla kalmadı, Soğuk Savaş döneminin sona ermesinin de en güçlü sembollerinden biri oldu.
Siyasi sınırların ortadan kalkması, yıllarca birbirlerinden ayrı yaşayan ailelerin yeniden kavuşmasına imkân sağladı.
Ancak bölünmüş Almanya’nın toplumsal hafızasında bıraktığı izler, aradan geçen 37 yıla rağmen tamamen silinmedi.
Berlin Duvarı Anıtı’nı ziyaret eden Andrea-Barbara Czeskleba, Berthold Just ve Albert Harms’ın tanıklıkları, o dönemin insanların hayatında ne kadar derin etkiler oluşturduğunu gösteriyor.
Bir yanda yıllarca sınırın ötesindeki yakınlarını göremeyen aileler, diğer yanda özgürce seyahat edebilmenin sevincini yaşayan milyonlarca insan bulunuyordu.
Berlin Duvarı’nın yıkılışının 37. yıl dönümünde Almanya, tarihinin en önemli dönüm noktalarından birini yeniden hatırlarken, duvarın geride bıraktığı hikâyeler özgürlüğün, insan haklarının ve toplumsal bütünleşmenin önemini gelecek nesillere anlatmaya devam ediyor.