MSB’den kapsamlı açıklama: 3 PKK’lı teslim oldu, Eurofighter eğitimi başlıyor, SDG ve Mekke Savunma İttifakı mesajı

Millî Savunma Bakanlığı Sözcüsü Tuğamiral Zeki Aktürk, Özdemir Bayraktar Millî Teknoloji Merkezi’nde düzenlenen haftalık basın bilgilendirme toplantısında konuştu.

Aktürk, 30 Ağustos’ta Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Girne’den Mersin’e seyir hâlindeyken alabora olan yolcu gemisinde hayatını kaybedenlere Allah’tan rahmet, ailelerine ve yakınlarına başsağlığı, kurtarılanlara ise geçmiş olsun dileklerini iletti.

Arama kurtarma çalışmalarına 7 gemi ve 11 hava aracıyla destek

Arama kurtarma çalışmalarına ilişkin bilgi veren Aktürk, şu açıklamayı yaptı:

“Arama kurtarma çalışmalarına, Deniz Kuvvetlerimize ait TCG Işın ve TCG Alemdar dahil olmak üzere 7 gemi ve 11 hava aracı ile halihazırda destek sağlanmaktadır. Yine, 2 Eylül’de Marmara Denizi Silivri açıklarında iki ticari geminin çarpışması sonucu batan gemi ve mürettebatına yönelik arama kurtarma çalışmalarına, Deniz Kuvvetleri Komutanlığımıza bağlı 4 gemi ve 1 İHA ile Hava Kuvvetleri Komutanlığımıza bağlı 1 uçak ve 1 arama kurtarma helikopteri tarafından ilgili kurumlarla koordinasyon içerisinde destek sağlanmaktadır.”

BAYKAR’ın geliştirdiği sistemler tek tek sıralandı

Aktürk, BAYKAR’ın yüksek mühendislik kabiliyeti, güçlü AR-GE altyapısı ve yenilikçi yaklaşımıyla farklı harekât ortamlarının ihtiyaçlarına yönelik “oyun değiştirici” çözümler geliştirdiğini söyledi.

BAYKAR’ın Türk Silahlı Kuvvetlerinin keşif, gözetleme, istihbarat ve taarruz kabiliyetlerinin geliştirilmesine önemli katkılar sağladığını belirten Aktürk, şirketin gerçekleştirdiği ihracatla Türkiye’nin savunma sanayisi alanındaki küresel etkinliğini de artırdığını vurguladı.

Aktürk, BAYKAR tarafından geliştirilen ürünlere ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Tam otonom uçuş ve hassas taarruz kabiliyetiyle muharebe sahasında etkinliği kanıtlanan ve 1 milyon 250 bin uçuş saatini geride bırakan Bayraktar TB2, hava hava görevlerinin yanı sıra denizaltı savunma ve su üstü harbi gibi operasyonları başarıyla yürüten Akıncı, kısa pistli gemilerden tam otonom iniş ve kalkış kabiliyetine sahip Bayraktar TB3, dünyada görüş ötesi hava-hava füzesi kullanan ilk insansız savaş uçağı KIZILELMA, tam otonom dikey iniş ve kalkış kabiliyetine sahip Bayraktar KALKAN DİHA, yapay zeka destekli hassas vuruş kabiliyetine sahip Kemankeş 1 ve 2 Mini Akıllı Seyir Füzeleri, Sürü otonomisi kabiliyetine sahip K2 Kamikaze İHA, Mızrak ve Sivrisinek Akıllı Dolanan Mühimmat ile, Bayraktar Mini İHA ve yeni nesil insansız sistemler başta olmak üzere Türk Silahlı Kuvvetlerimizin günümüz ve geleceğin harekat ortamındaki ihtiyaçlarına yönelik birçok ileri teknoloji ürünü milli ve özgün imkanlarla geliştirilmektedir.”

3 PKK’lı terörist teslim oldu

Terörle mücadele faaliyetlerine ilişkin bilgi veren Aktürk, Türk Silahlı Kuvvetlerinin Türkiye’nin beka ve güvenliğine yönelen her türlü tehdit ve tehlikeye karşı mücadelesini sınırların içinde ve ötesinde kesintisiz şekilde sürdürdüğünü söyledi.

Aktürk:

“Geride bıraktığımız hafta içerisinde 3 PKK’lı terörist daha teslim olmuştur.” dedi.

Hudutlarda 575 kişi yakalandı

Hudut güvenliğine ilişkin son rakamları da paylaşan Aktürk, bir haftada 1’i terör örgütü mensubu olmak üzere 575 kişinin yakalandığını açıkladı.

Aktürk şunları kaydetti:

“Hudutlarımızda ise 1’i terör örgütü mensubu olmak üzere 575 şahıs yakalanmış, 1 Ocak’tan bugüne kadar sınırlarımızdan yasa dışı yollarla geçmeye çalışırken yakalananların sayısı 9 bin 655 olmuş, bu hafta engellenen 1123 şahıs ile birlikte bu yıl içerisinde engellenen kişi sayısı da 48 bin 507’ye ulaşmıştır. Yine, bu hafta içerisinde Hakkari ve Van hudut hatlarında yapılan arama-tarama faaliyetlerinde toplam 8,5 kilogram uyuşturucu madde ele geçirilmiştir.”

Suriye’de ikinci yüzer köprü tamamlandı

Aktürk, Türk Silahlı Kuvvetlerinin uluslararası görevler ve ikili ilişkiler kapsamında geniş bir coğrafyada barışın tesisi ve istikrarın sürdürülmesine katkı sunmaya devam ettiğini söyledi.

Suriye’de istikrarın sağlanması ve halkın günlük yaşamının normalleşmesine katkı amacıyla yürütülen çalışmalara değinen Aktürk, Türk Silahlı Kuvvetleri ile Suriye Silahlı Kuvvetlerinin iş birliğiyle Fırat Nehri üzerinde yürütülen ikinci yüzer köprü projesinin 30 Ağustos’ta tamamlandığını bildirdi.

Aktürk, sel felaketi nedeniyle daha önce yıkılan köprünün yerine inşa edilen yeni köprünün Fırat Nehri’nin iki yakası arasındaki ulaşımı kolaylaştıracağını ve iki ülke silahlı kuvvetleri arasındaki iş birliği ile dayanışmanın somut bir göstergesi olduğunu söyledi.

Aktürk sözlerini şöyle sürdürdü:

“Türkiye, Suriye’nin güvenlik ve istikrarının güçlendirilmesine, kurumsal kapasitesinin geliştirilmesine ve Suriye halkının huzur ve refahına yönelik desteğini sürdürmeye devam edecektir. Diğer yandan, NATO’nun güncel güvenlik ortamına ilişkin iletişim yaklaşımları ile stratejik iletişim alanındaki gelişmelerin ele alınacağı NATO İletişimciler Konferansı 7-10 Eylül tarihleri arasında İstanbul’da bulunan Çok Uluslu Müşterek Harp Merkezi Komutanlığımızda icra edilecektir. Ayrıca, dost ve kardeş ülke Özbekistan’ın 1 Eylül Bağımsızlık Günü’nü bir kez daha kutluyoruz.”

Aktürk ayrıca Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler’in 3 Eylül’de Suriye Savunma Bakanı ile Bakanlıkta bir araya geleceğini bildirdi.

İsrail’e sert tepki

Orta Doğu’daki gelişmelere de değinen Aktürk, İsrail hükümetinin “yayılmacı ve saldırgan tutumunu” uluslararası kamuoyunun gözü önünde sürdürdüğünü söyledi.

Aktürk, İsrail’in Suriye ve Lübnan’ın toprak bütünlüğünü ihlal eden askerî faaliyetlerini sürdürdüğünü belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Diğer yandan Filistin’deki yasa dışı yerleşimci terörünü teşvik etmeye devam etmekte, münhasıran Müslümanlara ait Kudüs’teki kutsal mekanların tarihi ve hukuki statüsünü de ihlal eden provokatif eylemlerini sürdürmektedir. İsrail’in sadece bölgesel istikrar ve güvenliğe değil, aynı zamanda küresel istikrar ve güvenliğe de zarar veren bu tutumları, bölge halkı nezdinde uluslararası hukuka olan inancı da her geçen gün daha fazla zedelemektedir. Bölgede huzur ve istikrarın tesisi için çaba göstermeye, İsrail’in bu yayılmacı ve soykırımcı tutumu karşısında uluslararası toplumun somut ve etkili tedbirler alma konusunda ortak bir sorumluluğu bulunduğunu hatırlatmaya devam edeceğiz.”

TSK’nın yeni tatbikat programı açıklandı

Türk Silahlı Kuvvetlerinin daha etkin, caydırıcı ve hazır tutulması amacıyla eğitim ve tatbikat faaliyetlerinin kesintisiz sürdüğünü aktaran Aktürk, 31 Ağustos’ta Kırklareli’de başlayan Şehit Personel Yarbay Rasim Sayın Yıldırım Seferberlik Tatbikatı’nın 11 Eylül’e kadar süreceğini söyledi.

Portekiz’de başlayan Repmus İnsansız Deniz Sistemlerinin Denenmesi Tatbikatı’nın ise 25 Eylül’e kadar devam edeceğini bildiren Aktürk:

“7-18 Eylül tarihleri arasında Macaristan’da Air Wolf Hunting Arama Kurtarma, Tunus’ta Phoenix Express Deniz Güvenliği, Bulgaristan’da Triton Mayın Harekatı Tatbikatı ile, Portekiz’de NATO Bold Machina Deniz Özel Harekat tatbikatlarına katılım sağlanacaktır.” dedi.

Eurofighter pilotlarının eğitimi 7 Eylül’de başlıyor

Eurofighter Typhoon savaş uçağı tedarik sürecine ilişkin de bilgi veren Aktürk, Birleşik Krallık’a gönderilecek Türk pilotlarının eğitimlerine 7 Eylül’de başlanmasının planlandığını açıkladı.

Aktürk şu bilgileri verdi:

“Hava Kuvvetleri Komutanlığımızın harekat ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olarak Birleşik Krallık ile Eurofighter Typhoon uçağı tedarik faaliyetlerine devam edilmektedir. Bu kapsamda, Birleşik Krallık’a gönderilecek pilotlarımızın eğitimlerine 7 Eylül’de başlanması planlanmaktadır. Hava Kuvvetleri Komutanlığımızca, ‘2’nci El-Alameyn Hava Fuarı’ çerçevesinde 8-10 Eylül tarihleri arasında Mısır’da, Türk Yıldızları Akrobasi Timimiz tarafından, ‘İzmir’in Düşman İşgalinden Kurtuluşu’nun 104’üncü Yıl dönümü Kutlamaları’ kapsamında 9 Eylül’de İzmir’de SOLOTÜRK gösteri ekibimiz tarafından gösteri uçuşları icra edilecektir. 1 Eylül’de muharip uçaklarımız ve NATO AWACS uçağının katılımıyla hava sahamızda NEXUS ACE görevi yapılmıştır.”

Envantere yeni silah sistemleri

Türk Silahlı Kuvvetlerinin modern ve etkin savunma gücünün yerli ve millî savunma sanayisinin ileri teknoloji ürünleriyle güçlendirilmesi çalışmalarının sürdüğünü belirten Aktürk, Kara Kuvvetleri Komutanlığınca muhtelif miktarda Zırhlı Tanksavar Aracı OMTAS ile Karinalı Bot Sistemi’nin muayene ve kabul faaliyetlerinin tamamlandığını açıkladı.

Aktürk ayrıca Bosna-Hersek’te ilk kez düzenlenen Balkan Kalkanı Fuarı kapsamında, MKE ile Mısır Askerî Üretim Bakanlığı arasında savunma sanayisindeki mevcut iş birliğinin geliştirilmesi ve yeni iş birliği alanlarının oluşturulmasına yönelik Mutabakat Zaptı imzalandığını söyledi.

Mutabakat Zaptı’nın fuar kapsamında imzalanan ilk anlaşma olduğunu belirten Aktürk, patlayıcı başta olmak üzere çeşitli alanlarda ortak üretim ve iş birliği faaliyetlerinin yürütülmesinin planlandığını ifade etti.

Aktürk şöyle devam etti:

“MKE tarafından ayrıca, 8-10 Eylül tarihleri arasında Mısır’da gerçekleştirilecek El Alamein International Airshow 2026’ya, 8-11 Eylül tarihleri arasında Polonya’da gerçekleştirilecek ‘MSPO Uluslararası Savunma Sanayi Fuarı’na katılım sağlanacaktır. 31 Ağustos’ta Moğolistan Savunma Bakan Yardımcısı ve beraberindeki heyet tarafından ziyaret edilen ASFAT, 1-4 Eylül tarihleri arasında Bosna-Hersek’te düzenlenen ‘Balkan Kalkanı Fuarı’na katılmaktadır. MİLGEM 6-12’nci Gemiler Tedariki Projesi kapsamında, Anadolu Tersanesi’nde inşa ve donatım faaliyetleri devam eden 2’nci İstif Sınıfı Fırkateyn İzmir’in deniz kabul testi faaliyetlerine 31 Ağustos’ta başlanmıştır. Dünyanın en iyi savunma sanayi şirketlerinin yer aldığı ‘Defence News Top 100’ listesinde yer alan Bakanlığımıza bağlı MKE ile ASELSAN, TUSAŞ, ARCA Savunma ve ROKETSAN’ı kutluyor, savunma sanayimize güç katan ve bizleri gururlandıran çalışmalarında başarılar diliyoruz.”

TSK hukuk sınıfı muvazzaf subay adayları alınacak

Personel ve askerî öğrenci temin faaliyetlerine ilişkin de bilgi veren Aktürk, “Türk Silahlı Kuvvetleri 2026 Yılı Hukuk Sınıfı Muvazzaf Subay Adayı Temini” başvurularının 7 Eylül-7 Ekim tarihleri arasında yapılabileceğini açıkladı.

Aktürk ayrıca terörle mücadelede yaralanıp malul sayılmayan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dahil askerî personeli, Emniyet Teşkilatının Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personeli ile güvenlik korucularının muvazzaf ve emeklilerine yönelik 3713 sayılı Kanun kapsamındaki başvuruların 1 Eylül itibarıyla e-Devlet üzerinden alınmaya başlandığını hatırlattı.

Sivas Kongresi’nin 107’nci yıl dönümü mesajı

Aktürk, Sivas Kongresi’nin 107’nci yıl dönümü dolayısıyla yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Başta Cumhuriyetimizin kurucusu ebedi Başkomutanımız Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları olmak üzere, aziz şehitlerimizi ve ebediyete irtihal eden kahraman gazilerimizi rahmet ve minnetle anıyoruz. 30 Ağustos Zaferi’ni mümkün kılan milletimizin sarsılmaz iradesi ile kahraman ordumuzun cesaret, fedakarlık ve mücadele azminden güç alan Türk Silahlı Kuvvetlerimiz; 104 yıl önce olduğu gibi bugün de aziz milletimizin güven ve desteğiyle, yüksek donanımı, tecrübeli personeli ve üstün harekat kabiliyetiyle, hudutlarımızın güvenliğinin sağlanmasından tüm terör örgütleriyle etkin ve kararlı mücadeleye, Mavi ve Gök Vatanımızdaki hak ve menfaatlerimizin korunmasından uluslararası barış ve istikrarın desteklenmesine, Geniş kapsamlı tatbikatların icrasından yerli ve millî savunma sanayimizin geliştirilmesine kadar üstlendiği tüm görevleri başarıyla yerine getirmeye büyük bir azim ve kararlılıkla devam edecektir.”

Basın mensuplarının soruları cevaplandırıldı

Özdemir Bayraktar Millî Teknoloji Merkezi’nde gerçekleştirilen haftalık basın bilgilendirme toplantısının ardından Bakanlık, basın mensuplarının gündemdeki başlıklara ilişkin sorularını da yanıtladı.

Eurofighter pilotlarına 8 ay uçuş, 3 ay öğretmen pilot eğitimi

Eurofighter Typhoon savaş uçağı tedariki kapsamında pilotların eğitim sürecine ilişkin Bakanlık tarafından şu açıklama yapıldı:

“Terminoloji eğitimlerini tamamlayan pilotlarımızın uçuş eğitimlerine 7 Eylül 2026 tarihinde başlaması planlanmaktadır. Pilotlarımız, 8 ay sürecek uçuş eğitiminin ardından 3 aylık Öğretmen Pilot Eğitimi de alacaktır. Bahse konu eğitimlere pilotlarımız dönemler halinde gönderilmeye devam edecektir.”

Somali’de kaçırılan gemi kurtarıldı

Somali’de kaçırılan gemiye ilişkin sorular üzerine Bakanlık şu açıklamayı yaptı:

“Somali Federal Cumhuriyeti kara sularında gerçekleşen deniz haydutluğu olayına ilişkin olarak Dışişleri Bakanlığımız ile eş güdüm içerisinde iki ülke arasında imzalanan anlaşmalar çerçevesinde Somali makamlarına gerekli destek sağlanmıştır. Somali makamlarınca gerçekleştirilen operasyon neticesinde deniz haydutlarının gemiyi terk etmesi sağlanmış ve söz konusu gemi kurtarılmıştır.”

Mekke Savunma İttifakı’nın yapısı açıklandı

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında oluşturulan Mekke Savunma İttifakı’nın kapsamı ve kurumsal yapısına ilişkin sorular üzerine Bakanlık ayrıntılı açıklamada bulundu.

MSB’nin açıklamasının tamamı şöyle:

“Mekke Savunma İttifakı kapsamında Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın Savunma ve Dışişleri Bakanları ile Genelkurmay Başkanları, 31 Ağustos 2026 tarihinde İstanbul’da bir araya gelmiştir. Toplantıda, ittifak kapsamındaki işbirliğinin daha kurumsal bir yapıya kavuşturulması amacıyla atılacak adımlar ele alınmış, ittifakın Sekretaryası’nı yürütmek üzere Suudi Arabistan’da bir Genel Sekreter başkanlığında Sekretarya kurulması kararlaştırılmıştır. Üç ülke arasında dönüşümlü olarak yürütülecek Genel Sekreterlik görevini ilk olarak, üç yıl süreyle Pakistan İslam Cumhuriyeti’nden bir Genel Sekreter üstlenecektir. Askeri alanda müşterek planlama, eğitim ve tatbikat faaliyetleri ile birlikte çalışabilirliğin artırılması; savunma sanayi alanında ise ortak üretim, teknoloji geliştirme ve tecrübe paylaşımının güçlendirilmesi hedeflenmektedir. Söz konusu mekanizmaların ittifakın savunma kapasitesi ve caydırıcılığını güçlendirmenin yanı sıra bölgesel barış ve istikrara da katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.”

MSB’den SDG açıklaması: Türkiye’ye gelecekleri yönündeki haberler gerçeği yansıtmıyor

Toplantının ardından Suriye’deki son duruma ilişkin sorulara da cevap verildi.

Bakanlık, Suriye’nin toprak bütünlüğünün korunması ve “tek devlet, tek ordu” anlayışının güçlendirilmesi çerçevesinde yürütülen SDG’nin fesih sürecinin titizlikle takip edildiğini açıkladı.

MSB şu ifadeleri kullandı:

“Suriye’nin toprak bütünlüğünün korunması ve tek devlet, tek ordu anlayışının güçlendirilmesi kapsamında yürütülen fesih süreci tarafımızdan titizlikle takip edilmektedir. Bu kapsamda SDG mensubu yabancı unsurların Suriye’den ayrılacağı ve bir kısmının Türkiye’ye geleceği yönündeki iddialar gerçeği yansıtmamaktadır. Konuya ilişkin resmi açıklamalarımız dışında yer alan haber ve yorumlara itibar edilmemesi önem arz etmektedir.”

ABD’nin Suriye’den çekilmesi ve bölgesel denklem

Al Sharq Strategic Research’den araştırmacı Mehmet Emin Cengiz, ABD’nin Suriye’den çekilmesinin ne anlama geldiğini analiz için kaleme aldı.

***

ABD/İsrail-İran Savaşı’nın neredeyse tüm bölge ülkelerini etkilediği bir zamanda geçirdiği 14 yıllık savaşın yaralarını hala sarmaya çabalayan Suriye, bölgesel krizin dışında kalmayı büyük ölçüde başardı. Irak’ta İran destekli Şii milis grupların Suriye’ye karşı düzenlediği provokatif bazı saldırılar ve İsrail’in Lübnan’da tetiklediği göç krizi nedeniyle Suriye topraklarına geçen büyük çoğunluğu Suriyeli 200 binden fazla insanın yarattığı komplikasyonlar haricinde, Suriye yaşanan bölgesel krizde ve Washington-Tahran arasındaki kırılgan ateşkes zarfında adeta bir “emniyet adası” görüntüsü çizdi.

Bölgesel kriz henüz sönümlenmemişken, Suriye’nin kuzeydoğusunda epey mühim bir askeri gelişme de yaşandı. ABD, Suriye’nin kuzeydoğusundaki son askeri üssü olan Kasrak’ı 16 Nisan’da boşalttı ve Haseke’deki üs Suriye ordusunun kontrolüne geçti. Bu üs aynı zamanda ABD/İsrail-İran Savaşı devam ederken Haşdi Şabi unsurlarınca hedef alınmıştı. Üssün boşaltılmasıyla 2014’ten beri Suriye’de varlık gösteren ABD’nin ülkedeki askeri varlığı tamamen ortadan kalkmış oldu. Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın 5’inci Antalya Diplomasi Forumu’nda vurguladığı üzere, ülkenin kuzeydoğusunda daha önce faal olan Fransız, İngiliz ve Rus üsleri de devreden çıktı. ABD’nin çekilmesiyle Suriye’nin kuzeydoğusunda yabancı ülkelerin üs varlığı kalmamış oldu.

ABD’nin, SDG’nin Suriye ordusuna eklemlenmesinin önünü açan ocak ayındaki gelişmelerin ardından bu adımı atması, hem Şara yönetiminin ülke içinde istikrarlı bir şekilde yoluna devam ettiğini gösteriyor hem de özelde ABD’nin genelde Batı’nın, Şam yönetimine açtığı kredinin artarak devam edeceğine işaret ediyor. Nitekim İran krizi devam ederken mart ayının sonunda Şara, Almanya ve İngiltere’yi ziyaret ederek Berlin ve Londra’da üst düzeyde ağırlandı ve ülkesi için muhtelif dosyaları muhataplarıyla müzakere etti.

SDG ile entegrasyon süreci

30 Ocak Mutabakatı kapsamında SDG tugaylar şeklinde Suriye ordusuna eklemlenmeyi ve Şam’ın komuta kademesi altında hareket etmeyi kabul etmek zorunda kalmıştı. Bu entegrasyon süreci bazı pürüzlere rağmen halihazırda devam etmekte ve farklı dosyalarda ilerleme kaydedildi. Şam’a bağlı askeri yöneticiler ile SDG mensupları arasında sürekli toplantılar da devam ediyor. Suriye güvenlik güçleri ülkenin kuzeydoğusuna da konuşlandı. Şam ayrıca bölgeye askeri temsilciler atadı.

Bunun yanında Şam yönetimi, SDG’nin aday gösterdiği Nureddin İsa’yı Haseke valisi olarak atamıştı. Ayn-el Arab dahil her yerde Suriye bayrağı dalgalanıyor. Şam Haseke’deki petrol alanlarından petrol üretimine de başladı. Askeri ve siyasi dosyaların yanı sıra Kamışlı’daki havalimanının işletilmesi, sağlık sektörü, tarım ve eğitim gibi alanlarda da görüşmeler devam ediyor. Böylelikle entegrasyonun sivil ayaklarının tamamlanması konusunda taraflar arasında temsilciler düzeyinde çalışmalar sürdürülüyor.

Entegrasyon anlaşması çerçevesinde Afrin’e geri dönüşler de başladı. Bu durum Suriye’nin iç barışının güçlendirilmesi açısından en kayda değer gelişmelerden biri olarak okunabilir. Yine SDG ve Şam yönetimi arasında karşılıklı esir takası süreci devam ediyor. Özetle SDG-Şam arasındaki entegrasyon süreci problemlerden azade olmasa da ortada olumlu bir tablo mevcut.

İsrail’in Suriye’nin güneyindeki istikrarsızlaştırıcı rolü

İran’da rejim değişikliği hedefine ulaşamayan İsrail, Levant Bölgesi’nde yeni bir denklem yaratma çabalarını sürdürmeye devam ediyor. Lübnan’da yaşanan kriz nedeniyle Suriyelilerin yanı sıra 30 bin kadar Lübnanlı da Suriye’ye geçti.

Şam yönetimi Lübnan’daki krizden olabildiğince az etkilenmek için Lübnan sınırına asker ve askeri ekipman sevk etmek mecburiyetinde kaldı. İsrail destekli Hikmet El-Hecri üzerinden ülkenin güneyinde etkinliğini sürdüren Tel Aviv, mart ayı içerisinde yine Dürzileri bahane ederek ülkenin güneyinde Suriye ordusuna ait askeri noktaları hedef aldı. Ayrıca İsrail, Kuneytra’ya yönelik baskınlarına ve adam kaçırma eylemlerine devam ediyor. 8 Aralık 2024’ten sonra Suriye’nin güneyinde bazı noktaları işgal eden İsrail’in bölgedeki ihlalleri giderek artıyor. Şam ise yaşanan bu ihlallere karşı halen yeterli bir cevap verebilecek kapasitede değil. Dolayısıyla, İsrail’in özelde Suriye’de, genelde Levant Bölgesi’ndeki işgal girişimleri ve ihlalleri yakın vadede duracağa benzemiyor.

ABD’nin Orta Doğu’daki askeri ayak izi küçülüyor mu?

ABD, Suriye’de kademeli olarak ayak izini küçülterek bu süreci nihayete erdirdi. Ancak bu stratejik tercihin bölgenin bütününe şamil kılınabileceğini söylemek için erken. Zira Suriye 8 Aralık sonrasında jeopolitik kimliği değişen ve Soğuk Savaş’tan beri bulunduğu Rusya, İran ve müttefikleri blokundan Batı blokuna geçiş yapmış bir ülke. Yani bir istisna olarak konumlanıyor.

ABD için bölgedeki diğer ülkelerdeki denklem ise daha farklı işliyor. Örneğin ABD, Suriye’nin komşusu Irak’ta federal hükümetin kontrolündeki bölgelerden çekildi. Ancak bu, ABD’nin tamamen Irak’tan çekildiği anlamına gelmedi. ABD, varlığını Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) bölgesine taşımayı seçti ve İran savaşının sürdüğü bir dönemde Irak’ta Haşdi Şabi unsurlarına yönelik misilleme saldırıları düzenledi.

Körfez ülkelerindeki ABD üslerinin hedef alınmasının ardından, Körfez ülkelerinin ABD ile askeri ittifak ilişkisini gözden geçirip geçirmeyeceği giderek daha fazla konuşuluyor. Ancak ABD’nin Körfez’e sunduğu askeri çerçeve ve desteğe denk bir desteği verebilecek bir aktör olmadığı da açık. Her ne kadar İran, ABD’yi Körfez’deki askeri üslerinden çekilmeye zorlamak istese de bunun rasyonalitesinin olmadığı açık. Ne Rusya’nın ne de Çin’in ABD’nin bırakabileceği bir boşluğu doldurması mümkün görünmüyor. Bu nedenle bazı Körfez ülkeleri, belki kısmi ölçüde, askeri mimarilerini başka aktörlere de açmayı düşünebilir. Ancak bu, ABD’nin bölgeden çıkması anlamına gelmeyecektir. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) gibi bazı Körfez ülkeleri ise İran savaşı sonrası ABD ile askeri ilişkilerini ilerletme yönünde bir irade sergileyecekmiş gibi görünüyor. Kısacası, Suriye’de sona eren ABD askeri varlığı, bölgesel bir çekilme manasına gelmekten bir hayli uzakta görünüyor.

[Mehmet Emin Cengiz, Al Sharq Strategic Research’de araştırmacı olarak görev yapmaktadır.]

Şam–SDG mutabakatında takvim işlemeye başladı

Suriye basınında ve uluslararası izleme raporlarında, mutabakatın yürürlüğe girmesiyle birlikte devlet kurumlarına bağlı güvenlik güçlerinin kuzeydoğudaki kritik merkezlere (Haseke–Kamışlı–Kobani) konuşlanmasına ilişkin hazırlıkların hızlandığı aktarıldı. SANA, iç güvenlik komutanlığı düzeyinde bir heyetin Kobani’ye geldiğini duyururken; BBC Monitoring de sahadaki hareketliliğe dair bölgesel kaynaklara dayanan izleme notları paylaştı.

Yerel güvenlik birimleri ise geçiş sürecinin ilk günlerinde “kamu düzeni” vurgusuyla ek tedbirler aldı. SDG’ye bağlı iç güvenlik yapılanması Asayiş tarafından, belirli saat aralıklarını kapsayan gündüz sokağa çıkma kısıtlamalarının ilan edildiği bilgisi yer aldı.

Mutabakatın çerçevesi: “aşamalı entegrasyon” ve kurumsal birleşme

30 Ocak’ta duyurulan mutabakat; askeri, güvenlik ve idari yapıların Suriye devlet kurumlarına kademeli biçimde entegrasyonunu öngörüyor. Haber akışlarına göre başlıklar; cephe hatlarından çekilme, kent merkezlerine devlet birliklerinin konuşlanması, yerel güvenlik birimlerinin birleştirilmesi ve bazı alanlarda yeni bir askeri yapılanmaya gidilmesi şeklinde sıralanıyor.

Mutabakatın idari boyutunda ise özerk yönetime bağlı kurumların devlet kurumlarına entegrasyonu, kamu personelinin statüsüne ilişkin düzenlemeler ile yerinden edilenlerin geri dönüşüne dönük güvenceler öne çıkarılıyor.

Dış tepkiler: Türkiye “yakından izliyor”, ABD “dönüm noktası” diyor

Süreç bölgesel başkentler ve büyük aktörler tarafından da yakından takip ediliyor. Hakan Fidan, Abbas Arakçi ile 30 Ocak’ta düzenlenen ortak basın toplantısında mutabakata ilişkin değerlendirmesinde, “gerçek bir entegrasyonun” Suriye’nin yararına olacağını vurguladı.

ABD cephesinde ise Tom Barrack, anlaşmayı Suriye’nin “uzlaşma, birlik ve kalıcı istikrara” yönelişi açısından “tarihi bir dönüm noktası” olarak niteleyen bir açıklama yaptı.

Bölgesel yönetimler tarafında da destek mesajları geldi. Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı Neçirvan Barzani, anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını ve sürecin Suriye’nin istikrarına katkı sunmasını beklediklerini ifade etti.

Bundan sonra ne izlenecek?

2 Şubat itibarıyla başlayan uygulama safhasında, konuşlanmanın kapsamı, güvenlik birimlerinin nasıl birleştirileceği, idari entegrasyonun hızı ve yerel yönetim/kurum devri gibi başlıkların sahadaki gerilimleri azaltıp azaltmadığı belirleyici olacak. Özellikle kent merkezlerindeki güvenlik düzenlemeleri ve sınır/geçiş hatlarına ilişkin pratik adımlar, mutabakatın “kağıt üstünden sahaya” inmesinin en kritik göstergeleri olarak görülüyor.