Bayburt yaylalarında göçerlerin zorlu mesaisi: Koyun sütü tulum peynirine dönüşüyor

Bayburt’ta küçükbaş hayvancılıkla uğraşan göçer ailelerin yüksek rakımlı yaylalardaki zorlu mesaisi devam ediyor.

Doğu Anadolu ile Karadeniz bölgelerini birbirine bağlayan Bayburt, serin havası, geniş meraları ve zengin su kaynaklarıyla hayvancılık için önemli imkânlar sunuyor. Merkeze bağlı Kitre köyünde yaşayan göçer aileler de her yıl mayıs ayında sürüleriyle birlikte 2 bin rakımın üzerindeki yaylalara çıkıyor.

Yaz boyunca belirledikleri alanlarda çadır kurarak yaşayan aileler, yüzlerce koyunun bakımını yapıyor, hayvanları meraya çıkarıyor ve günde iki kez sağım gerçekleştiriyor.

Saatler süren sağım mesaisi

Sabah erken saatlerde meraya çıkarılan koyunlar, akşam saatlerinde yeniden yayladaki çadırlara getiriliyor. Sağım için sürüden ayrılan hayvanlar, aile fertleri tarafından tek tek elle sağılıyor.

Elektrik imkânının bulunmaması nedeniyle sağım makinelerinden yararlanamayan göçerler, yüzlerce koyunu eşleri ve çocuklarıyla birlikte sağmak için saatlerce çalışıyor.

Sağılan süt önce süzülüyor, ardından geleneksel yöntemlerle tulum peynirine dönüştürülüyor. Üretilen peynirler başta Erzincan olmak üzere Türkiye’nin farklı bölgelerine gönderiliyor.

Çocuklar hem eğleniyor hem ailelerine yardım ediyor

Yayla hayatının içinde büyüyen çocuklar da gün boyunca anne ve babalarına destek oluyor.

Hayvanların otlatılmasından sağıma kadar birçok işe yardımcı olan çocuklar, boş zamanlarında yaylada top oynuyor ve kendi yaptıkları salıncaklarda vakit geçiriyor.

Aileler, çocuklarının küçük yaşlardan itibaren hayvancılığı öğrenmesini ve atalarından miras kalan göçerlik geleneğini sürdürmesini önemsiyor.

Sürüler Kangal köpekleriyle korunuyor

Yüksek rakımlı yaylalarda çadır hayatını sürdüren göçerlerin en büyük sorunlarından birini yabani hayvanlar oluşturuyor.

Ayı, kurt ve çakal saldırılarına karşı gece boyunca tedbir alan aileler, sürülerini Kangal köpekleriyle koruyor. Özellikle yabani hayvanların çadırlara ve hayvanların bulunduğu alanlara yaklaştığı gecelerde nöbet tutuluyor.

Göçerler, hava koşullarının zorlaşması ve sıcaklıkların düşmesiyle birlikte sonbaharda köylerindeki kışlaklara dönüyor.

“Hava soğuk, çadırda yaşantı olduğu için şartlar zor”

Göçerlerden Halil Çetin, aslen Erzincanlı olduğunu ve yaklaşık 5 yıl önce ailesiyle birlikte arazi satın alarak Kitre köyüne yerleştiklerini söyledi.

Yaz aylarını yüksek rakımda kurdukları çadırlarda geçirdiklerini belirten Çetin, ürettikleri tulum peynirinin yüzde 90’ını Erzincan’a gönderdiklerini, buradan da Türkiye’nin farklı şehirlerine satış yapıldığını anlattı.

Bayburt meralarında yeşil dönemin uzun sürdüğünü ve serin havanın hayvanlar için avantaj sağladığını dile getiren Çetin, şu ifadeleri kullandı:

“Zor bir meslek, çoluk çocuğumuzla bu işi yapıyoruz. Elektrik sıkıntımız oluyor. Zaman zaman yabani hayvanlardan dolayı sıkıntı yaşıyoruz. Tedbirimizi alıyoruz ancak gece çadıra yaklaştıklarında özellikle sorun oluyor.”

Koyunlar akşam saatlerine kadar merada kalıyor

Hayvanların sabah saatlerinde yaylıma çıktığını anlatan Çetin, koyunların akşam saat 20.00-21.00’e kadar merada otladığını belirtti.

Günde iki kez sağım yaptıklarını söyleyen Çetin, “Hava soğuk, çadırda yaşantı olduğu için şartlar zor. Burada ekim ayına kadar yeşillik devam ediyor. Bu nedenle peynir daha beyaz ve daha lezzetli oluyor.” dedi.

Elektrik olmadığı için bütün sağım işlemlerini elle gerçekleştirdiklerini ifade eden Çetin, “Makineyle sağmak isteriz ancak elektrik olmadığı için hayvanları eşlerimizle birlikte elimizle sağıyoruz.” diye konuştu.

Çoban bulmakta zorlanıyorlar

Göçer ailelerin karşılaştığı bir diğer önemli sorun ise çoban bulamamak.

Halil Çetin, çalıştıracak çoban bulmakta güçlük yaşadıklarını, bulunan çobanların da zaman zaman üretimin en yoğun olduğu dönemde işi bırakarak aileleri yalnız bırakabildiğini söyledi.

Bu nedenle hayvanların otlatılması, sağılması ve korunması gibi işlerin büyük bölümü aile fertleri tarafından yapılıyor.

Süt üç aşamadan geçirilerek hazırlanıyor

Halil Çetin’in eşi Birgül Çetin de ailece küçükbaş hayvancılıkla uğraştıklarını belirtti.

Üç çocuk annesi Çetin, en kaliteli ve lezzetli peyniri üretebilmek için büyüklerinden öğrendikleri yöntemleri titizlikle uyguladıklarını söyledi.

Sağılan sütün peynir yapımına geçilmeden önce üç farklı aşamadan geçirildiğini ifade eden Çetin, hijyen ve ürün kalitesine büyük önem verdiklerini dile getirdi.

Atalardan kalan gelenek yaşatılıyor

Göçer aileler; soğuk hava, elektrik yetersizliği, yabani hayvan tehdidi ve uzun çalışma saatlerine rağmen atalarından kalan hayvancılık geleneğini sürdürmeye devam ediyor.

Bayburt’un yüksek rakımlı yaylalarında doğal otlarla beslenen koyunlardan elde edilen süt, geleneksel yöntemlerle işlenerek tulum peynirine dönüştürülüyor.

Ailelerin aylar süren emeğiyle hazırlanan peynirler, yayladan sofralara uzanan zahmetli bir üretim sürecinin ardından tüketiciyle buluşuyor.

Kurbanlık seçerken nelere dikkat edilmeli?

Kurban Bayramı yaklaşırken kurbanlık hayvan alacak vatandaşlar için dikkat edilmesi gereken dini ve fiziki şartlar yeniden gündeme geldi. İslam dünyası için büyük öneme sahip Kurban Bayramı, 27 Mayıs Çarşamba günü başlayacak. Bayram süresince Müslümanlar, Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla belirli şartları taşıyan hayvanları usulüne uygun şekilde kurban edecek.

Kurban ibadetinin geçerli olabilmesi için kesilecek hayvanın belirli türlerden olması, gerekli yaş şartını taşıması, sağlıklı bulunması ve kurban edilmeye engel bir kusurunun olmaması gerekiyor. Bu nedenle kurbanlık alacak vatandaşların yalnızca fiyat ve görünüşe değil, hayvanın dini ölçülere uygunluğuna da dikkat etmesi önem taşıyor.

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, kurbanlık hayvan seçiminde dikkat edilmesi gereken hususları 5 başlık altında açıkladı. Kurban edilebilecek hayvanlardan yaş sınırına, büyükbaş ve küçükbaş hayvanlardaki hisse durumundan fiziksel kusurlara kadar birçok konuda vatandaşlara yol gösterildi.


Kurban olarak hangi hayvanlar kesilebilir?

Diyanet İşleri Başkanlığına göre kurban olarak yalnızca koyun, keçi, sığır, manda ve deve kesilebiliyor. Bu hayvanların dışında kalan türlerin kurban olarak kesilmesi caiz kabul edilmiyor.

Bu nedenle kurbanlık almak isteyen vatandaşların ilk olarak hayvanın kurban edilebilecek türler arasında yer alıp almadığını kontrol etmesi gerekiyor. Küçükbaş hayvanlarda koyun ve keçi, büyükbaş hayvanlarda ise sığır, manda ve deve kurban olarak tercih edilebiliyor.

Diyanet’in açıklamasına göre bu türlerin dışında kalan hayvanlar etinden yararlanılsa bile kurban ibadeti kapsamında değerlendirilmiyor.


Kurbanlık hayvanlarda yaş şartı nedir?

Kurbanlık hayvan seçiminde en önemli şartlardan biri hayvanın yaşı. Diyanet’e göre kurbanlık hayvanlarda yaş hesabı kameri yıl esasına göre yapılıyor.

Buna göre devenin 5 yaşını, sığır ve mandanın 2 yaşını, koyun ve keçinin ise 1 yaşını doldurmuş olması gerekiyor. Bu yaşları tamamlamayan hayvanların kurban edilmesi uygun görülmüyor.

Ancak koyun cinsi için özel bir istisna bulunuyor. 6 ayını tamamlayan koyun, 1 yaşını doldurmuş gibi iri ve gelişmiş olması halinde kurban edilebiliyor. Bu istisna sadece koyun için geçerli kabul ediliyor.

Kurbanlık alacak vatandaşların, özellikle büyükbaş hayvanlarda yaş tespitini dikkatle yaptırması gerekiyor. Yaş şartını taşımayan bir hayvanın kurban olarak kesilmesi dini açıdan geçerli kabul edilmiyor.


Hisse sınırı nasıl uygulanıyor?

Kurbanlık hayvanlarda ortaklık durumu da hayvanın türüne göre değişiyor. Koyun ve keçi yalnızca 1 kişi adına kurban edilebiliyor. Bu nedenle küçükbaş hayvanlarda ortak kurban kesimi yapılamıyor.

Deve, sığır ve manda ise 1 kişiden 7 kişiye kadar ortak olarak kurban edilebiliyor. Büyükbaş kurbanda ortakların sayısı 7’yi geçemiyor. Ayrıca her bir kişinin hissesinin yedide birden daha az olmaması gerekiyor.

Ortak kurban kesiminde hisse oranlarının doğru belirlenmesi, ibadetin geçerliliği açısından önem taşıyor. Diyanet’in açıklamasına göre büyükbaş hayvanlarda 7 kişiye kadar ortaklık caiz olmakla birlikte, ortakların her birinin kurban niyetiyle bu ibadete katılması gerekiyor.


Kurbanlık hayvan sağlıklı ve organları tam olmalı

Kurban edilecek hayvanın sağlıklı olması ve organlarının tam bulunması gerekiyor. Diyanet’in açıklamasına göre hayvandan beklenen maksadı tümüyle yok eden veya hayvanın değerini azaltan kusurlar, kurban edilmesine engel teşkil ediyor.

Bu nedenle kurbanlık hayvan seçerken yalnızca hayvanın kilosuna veya dış görünüşüne bakmak yeterli olmuyor. Hayvanın yürüyüşü, gözleri, dişleri, boynuzları, kulakları, memeleri ve genel sağlık durumu dikkatle incelenmeli.

Belirgin derecede hasta, yürüyemeyecek kadar zayıf ya da topal olan hayvanlar kurban olarak kesilemiyor. Aynı şekilde bir ya da iki gözü kör olan hayvanlar da kurbanlık şartlarını taşımıyor.


Hangi kusurlar kurbana engeldir?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulunun açıklamasına göre bazı fiziksel kusurlar hayvanın kurban edilmesine engel oluşturuyor.

Buna göre şu özellikleri taşıyan hayvanlar kurban olarak kesilemiyor:

Kurbana engel durum Açıklama
Belirgin hastalık Açık şekilde hasta olan hayvanlar kurban edilemez
Aşırı zayıflık Yürüyemeyecek derecede zayıf hayvanlar uygun değildir
Ağır topallık Yürüyemeyecek derecede topal hayvanlar kurban edilemez
Körlük Bir ya da iki gözü kör olan hayvanlar kurbanlık olmaz
Boynuz kusuru Boynuzlarından biri veya ikisi kökünden kırık olan hayvanlar uygun değildir
Kulak kusuru Kulaklarının yarısı kesik olan hayvanlar kurban edilemez
Meme kusuru Memelerinin yarısı kesik olan hayvanlar uygun değildir
Diş kaybı Dişlerinin tamamı veya çoğu dökülmüş hayvanlar kurban edilemez

Bu kusurlar, hayvanın sağlığını, değerini veya ondan beklenen faydayı ciddi şekilde etkilediği için kurban edilmesine engel sayılıyor.


Hangi durumlar kurbana engel değildir?

Diyanet’in açıklamasında bazı durumların ise kurban edilmeye engel olmadığı vurgulandı.

Buna göre hayvanın doğuştan boynuzsuz olması kurban edilmesine engel değil. Aynı şekilde sonradan yapılan bir müdahaleyle boynuzsuzlaştırılmış hayvanlar da kurban edilebiliyor.

Boynuzun bir kısmının kırık olması, hayvanın bir kulağının delik veya yırtılmış bulunması ve hafif topallık da kurban ibadetine engel kabul edilmiyor.

Bu ayrım, kurbanlık alacak vatandaşlar açısından önem taşıyor. Çünkü her fiziksel kusur hayvanın kurban edilmesine engel olmuyor. Engel sayılan kusurlar, daha çok hayvanın sağlık durumunu veya değerini ciddi biçimde etkileyen ağır kusurlar olarak değerlendiriliyor.


Kısırlaştırılmış hayvan kurban edilebilir mi?

Kurbanlık seçiminde vatandaşların merak ettiği konulardan biri de kısırlaştırılmış hayvanların durumu.

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kuruluna göre etinden ya da hizmetinden yararlanmak amacıyla kısırlaştırılmış veya iğdiş edilmiş hayvanlar da kurban olarak kesilebiliyor.

Bu nedenle kısırlaştırılmış olmak tek başına hayvanın kurban edilmesine engel oluşturmuyor. Önemli olan hayvanın kurbanlık için aranan tür, yaş, sağlık ve kusursuzluk şartlarını taşıması.


Kurbanlık alırken vatandaşlar nelere dikkat etmeli?

Kurbanlık alacak vatandaşların dini şartların yanında sağlık ve güvenlik açısından da dikkatli hareket etmesi gerekiyor. Kurbanlık hayvanın canlı, hareketli, bakımlı ve sağlıklı görünmesi önem taşıyor.

Hayvanın yürüyüşü gözlemlenmeli, aşırı zayıf olup olmadığı kontrol edilmeli, gözlerinde körlük veya belirgin rahatsızlık bulunup bulunmadığına bakılmalı. Diş durumu, kulakları, boynuzları ve genel vücut yapısı da incelenmeli.

Büyükbaş hayvan alacak vatandaşların yaş şartını gösteren belgeleri kontrol etmesi, ortak kurban alacakların ise hisse sayısını ve pay oranlarını önceden netleştirmesi gerekiyor.

Kurbanlık alışverişinin resmi denetimlerden geçmiş satış noktalarından yapılması da önem taşıyor. Böylece hem hayvan sağlığı hem de kurban ibadetinin usulüne uygun şekilde yerine getirilmesi açısından daha güvenli bir süreç sağlanabiliyor.


Kurbanlık seçiminde öne çıkan şartlar

Başlık Şart
Kurban edilebilecek hayvanlar Koyun, keçi, sığır, manda, deve
Deve 5 yaşını doldurmalı
Sığır ve manda 2 yaşını doldurmalı
Koyun ve keçi 1 yaşını doldurmalı
Koyun istisnası 6 aylık olup 1 yaşında gibi iri olan koyun kurban edilebilir
Küçükbaş hisse Sadece 1 kişi adına kesilebilir
Büyükbaş hisse 1 kişiden 7 kişiye kadar ortak olunabilir
Hisse oranı Her hisse en az yedide bir olmalı
Sağlık şartı Hayvan sağlıklı ve organları tam olmalı
Kısırlaştırılmış hayvan Kurban edilebilir

Uzmanlardan kurbanlık seçimi uyarısı

Kurbanlık seçiminde acele edilmemesi, hayvanın genel durumunun dikkatle incelenmesi ve mümkünse uzman kişilerden destek alınması öneriliyor. Özellikle büyükbaş hayvanlarda yaş tespiti, kulak küpesi, sağlık durumu ve resmi kayıtların kontrol edilmesi büyük önem taşıyor.

Vatandaşların yalnızca fiyat avantajına göre hareket etmemesi, kurbanlık hayvanın dini şartlara uygunluğunu ve sağlık durumunu öncelikli olarak değerlendirmesi gerekiyor.

Kurban Bayramı süresince kesilecek hayvanların hem dini usullere hem de hijyen kurallarına uygun şekilde kesilmesi, toplum sağlığı açısından da önem taşıyor.

Hayvansal Üretimde Artış: Büyükbaş 17,7 Milyona, Küçükbaş 57,9 Milyona Yükseldi

2024-2025 döneminde hayvan varlığında artış eğilimi devam etti. Büyükbaşta sığır sayısı %4,3’lük yükselişle 17 milyon 544 bin başa ulaşarak 17,5 milyon bandına yerleşti. Küçükbaşta ise toplam sayı %5,4 artışla 57 milyon 874 bin başa çıktı; bu büyümede koyun varlığındaki %5,9’luk artış (46 milyon 689 bin) belirleyici olurken keçi sayısı da %3,4 artışla 11 milyon 186 bin baş olarak kaydedildi. Yan üretim kalemlerinde de yukarı yönlü tablo dikkat çekti: Yaş ipek kozası üretimi bir yılda %38,4 gibi güçlü bir sıçramayla 118 tona yükselirken, bal üretimi %1,8’lik daha sınırlı artışla 97 bin 253 ton seviyesine çıktı.

2025’te büyükbaş hayvan sayısı bir önceki yıla göre %4,3 artarak 17 milyon 709 bin oldu.

·         Sığır sayısı %4,3 artışla 17 milyon 544 bin,

·         Manda sayısı %1,7 artışla 164 bin 785 seviyesinde gerçekleşti.

Küçükbaş hayvan sayısı 2025’te bir önceki yıla göre %5,4 artarak 57 milyon 874 bin başa yükseldi. Alt kalemlerde;

·         Koyun sayısı %5,9 artışla 46 milyon 689 bin,

·         Keçi sayısı %3,4 artışla 11 milyon 186 bin olarak kaydedildi.

·         Yaş ipek kozası üretimi %38,4 artarak 118 ton,

·         Bal üretimi %1,8 artarak 97 bin 253 ton oldu.