Cumhurbaşkanı Erdoğan, Etiyopya ziyareti dönüşü uçakta gazetecilerin sorularını yanıtladı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Etiyopya ziyaretinin ardından Türkiye’ye dönüşünde uçakta gazetecilere açıklamalarda bulundu ve soruları yanıtladı.

Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed’in davetine icabeten Addis Ababa’ya yaptıkları günübirlik ziyareti tamamladıklarını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, Afrika’nın önde gelen devletlerinden Etiyopya’yı yaklaşık 11 yıl aradan sonra ziyaret etmekten büyük bir memnuniyet duyduğunu dile getirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Başbakan Ahmed ve Etiyopya makamlarına, göstermiş oldukları sıcak karşılama ve misafirperverlikten dolayı teşekkür etti. Görüşmelerde, ticaret, yatırımlar, savunma sanayisi, özellikle enerji, ulaşım ve daha birçok konuyu değerlendirdiklerini bildiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:

“1 milyar dolar ticaret hacmi hedefimize ulaşmak için gerekli adımları ele aldık. Türk yatırımlarının artırılması konusundaki fırsatlara değindik. Ekonomi ve enerji alanlarında belgelere imza attık. Biliyorsunuz, Etiyopya, Afrika’daki uçuşlar için önemli bir bağlantı merkezi konumunda. Bu sebeple büyük bir havalimanı projesini ilerletiyorlar. Biz de Türkiye olarak firmalarımızın bu projeye katkı sağlayabileceklerini düşünüyoruz. Etiyopya, Afrika Boynuzu tabir edilen ve stratejik önemi haiz, bölgenin de en büyük ülkesi. Gerek köklü devlet geleneği gerek 130 milyonu bulan nüfusuyla büyük potansiyele sahip. Afrika Teşkilatı başta olmak üzere Birleşmiş Milletler kuruluşlarına ev sahipliği yapan Addis Ababa, Afrika kıtasının diplomasi başkenti olarak adlandırılıyor. Sahra Altı Afrika’daki en eski büyükelçiliğimizin 1926 yılında Addis Ababa’da açılması Cumhuriyetimizin geçmişinde bu kadim şehri, Afrika kıtasıyla ilişkilerimizin kalbine yerleştirdiğini gösteriyor. Ziyaretimizin hemen öncesinde de Afrika Birliği Zirvesi gibi son derece mühim bir toplantıya ev sahipliği yaptılar. Önümüzdeki yıl da Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı yine Addis Ababa’da düzenlenecek. Biz de inşallah kasım ayında yapacağımız bu Taraflar Konferansı’na dair tecrübelerimizi Etiyopyalı kardeşlerimizle paylaşacağız. Dolayısıyla şayet Afrika’daki potansiyeli değerlendirmek istiyorsak, hiç şüphesiz bunun yollarından biri Etiyopya’dan geçmektedir.”

“Birlikte güzel işlere imza attık, inşallah bundan sonra da atacağız”

Ankara Süreci’nden hatırlanacağı üzere Etiyopya ile ortak mesai yapma alışkanlıklarının olduğunu dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2024 Aralık ayında kabul edilen Ankara Bildirisi ile Etiyopya ve Somali arasında güvenin pekiştirilmesini sağladıklarını hatırlattı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Birlikte güzel işlere imza attık, inşallah bundan sonra da atacağız.” sözlerini sarf etti.

Addis Ababa ziyaretini aynı zamanda Afrika kıtasına yönelik ortaklık politikalarının bir tezahürü olarak gördüklerini vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Bu yaklaşımımızı Afrika Birliği Komisyonu Başkanı Mahmut Ali Yusuf ile de bugün paylaştık. Kendisiyle kıtaya ilişkin konularla teşkilatın katkısıyla önümüzdeki dönemde tertipleyeceğimiz 4. Türkiye-Afrika Ortaklık Zirve’mize değindik.” ifadesini kullandı.

Ramazan-ı Şerif’in hemen arifesinde Kral Necaşi’nin memleketini ziyaret etmenin ayrıca anlamlı olduğunu aktaran Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Bu vesileyle Etiyopyalı Müslüman kardeşlerimize tebriklerimizi bizzat iletmekten ayrıca bahtiyarım. Etiyopya ziyaretimizin hayırlı neticelerini en kısa sürede alacağımıza inanıyor, bugünkü temaslarımızın tüm bölgenin barış ve istikrarına katkı sunmasını temenni ediyorum.” diye konuştu.

“Kimsenin bundan şüphesi olmasın”

Cumhurbaşkanı Erdoğan’a, Türkiye’nin Orta Doğu’da olduğu gibi Afrika’da da pek çok ülkenin barış ve bütünlüğü için hem masada hem de sahada yıllardır ciddi bir mücadele verdiği hatırlatılarak “Türkiye, hem Afrika’da hem Orta Doğu’da bunu tesis edecek güce muktedir midir? Bu mücadelede Türkiye’yi destekleyen başka ülkeler var mı?” sorusu yöneltildi.

“Milletçe tarihimizin hiçbir döneminde bizler sömürgeci olmadık” diyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, Afrika’daki insanları kardeş ve dost olarak gördüklerini söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Bugün kıtada gözlerin ülkemize çevrilmesinin temelinde işte bu tertemiz sicilimiz vardır. Karşılıklı saygı ve eşit ortaklık, bizim Afrika politikamızın esasıdır, pusulasıdır, değişmez ilkesidir. Biz, Afrika’daki meselelere çıkar odaklı, tarafgir bir gözle bakmadık, bakmıyoruz. Ülkemize yönelik bu bakış açısı bizim insani diplomasimizin, barış diplomasisi adımlarımızın başarısında da etkili. Barışın lafla değil iradeyle tesis edileceğini biliyor ve ona göre adımlar atıyoruz. Türkiye böylesi bir barış tesis etmeye muktedir midir? Muktedirdir evelallah, kimsenin bundan şüphesi olmasın. Çok şükür yalnız da değiliz. Sözümüz de sesimiz de artık çok daha güçlü.” değerlendirmesinde bulundu.

Bir gazetecinin “Afrika uzun yıllar ihmal edilmiş bir coğrafyaydı. Sizin döneminizde Afrika’ya elçilikler açıldı, ciddi yatırımlar var, hizmetler var. Sizin bu Afrika politikasındaki hedefiniz nedir?” sorusuna, Cumhurbaşkanı Erdoğan şöyle yanıt verdi:

“Afrika ile ilişkilerimizi geliştirmek, ticaret ve yatırımlar başta olmak üzere her alanda iş birliğimizi ileriye taşımanın gayreti içerisindeyiz. Kıtadaki, büyükelçilik sayımızı biliyorsunuz 44’e çıkardık. İktidarı devraldığımız zaman bu sayı 12 idi. Ankara’da 38 Afrika ülkesinin büyükelçiliği, şu anda faaliyet gösteriyor. Türk yükleniciler, Afrika’da toplam değeri 100 milyar doları bulan 2 binden fazla projeyi üstlenmiş durumda. Kıta genelindeki yatırımlarımızın piyasa değeri 15 milyar doları aştı. 2025 yılında kıtayla dış ticaret hacmimiz yüzde 10 artışla 35 milyar dolara yaklaştı. Türk üniversitelerinde kıtanın farklı köşelerinden on binlerce öğrenci şu anda eğitim alıyor. Türkiye mezunları Afrika’nın birçok ülkesinde siyasetten iş dünyasına, akademiden sivil topluma her alanda aktif görevler üstleniyor.”

“Terörsüz Türkiye” süreciyle ilgili soruyu yanıtlayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Terörsüz Türkiye hedefimize doğru, dikkatli olduğu kadar kararlı, temkinli olduğu kadar sağlam ilerliyoruz. Hayırlı bir işe koyulduk, inşallah başaracağız. Ülkemizdeki bu güçlü irade, Suriye’ye de şu an itibarıyla sirayet etmiştir. Orada terörsüz bölge idealimizi destekleyen sevindirici gelişmeler yaşanıyor. Bu da bizi ayrıca memnun ediyor. Tam entegrasyona dair adımları anbean takip ediyoruz. Anlaşmanın uygulanması için gerekli telkinlerde bulunuyoruz.” diye konuştu.

Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın emin adımlarla Suriye’de yola devam ettiğini vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle konuştu:

“Terörle mücadelenin sadece güvenlik meselesi olmadığını sık sık da vurguladım. Meselenin hukuki ve toplumsal boyutunu da sürekli ele alıyoruz. Şu anda gerek Meclis Başkanımızla gerekse komisyondaki arkadaşlarımızla bu işi çok sıkı tutuyoruz. Sabırla, akılla, kararlılıkla bu yolda elhamdülillah yürüyoruz. Bu yolun sonunda yurdumuza yıllarca zarar vermiş terör sorunu, gündemimizden inşallah ebediyen çıkacaktır.”

“İran ile ABD arasındaki sorunlar, diyalog yoluyla çözülsün istiyoruz”

İran meselesiyle ilgili soru üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, İran ile ABD arasındaki sorunların diyalog yoluyla çözülmesini istediklerini dile getirdi.

Her iki ülke ile de en üst düzeyde temas hâlinde olduklarını bildiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Her iki ülke bu noktada. En son İran Cumhurbaşkanı ile görüştüm. Hemen ertesi gün ABD Başkanı Trump ile de görüşmemi yaptım. Bütün bu görüşmelerde nasıl bir yol alabiliriz bunları konuştuk. Biz duvar ören, çatışmaları körükleyen değil, köprü kuran, barışa zemin hazırlayan bir ülke konumundayız. İran’ı hedef alan yeni bir savaş kimseye bir şey kazandırmaz, aksine bölgemiz kaybeder.” değerlendirmesinde bulundu.

Barışın tarafında olmaya devam ederek müspet temennilerle meseleye yaklaştıklarını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Türkiye olarak İran’a yönelik askerî müdahaleye karşı olduğumuzu bütün muhataplarımıza ilettik. Böylesi bir askerî tırmanmanın, yükselen tansiyonun bölgemizi daha fazla belirsizliğe sürükleyeceğini anlatmayı sürdüreceğiz. Diplomasi kapısı açık olduğu sürece ümit vardır. Biz de bu umudu koruyacağız ve güçlendireceğiz.” açıklamasını yaptı.

“Barış Kurulu toplantısı için ülkemizi Dışişleri Bakanımız Hakan Fidan temsil edecektir”

Gazze için yapılacak Barış Kurulu’nun ilk toplantısıyla ilgili Türkiye’ye davet gelip gelmediğiyle ilgili soruya Cumhurbaşkanı Erdoğan, şu ifadeleri kullandı:

“Gazze Barış Kurulu’nun Gazze’de özlenen kalıcı istikrar, ateşkes ve nihayetinde barışa katkı sunmasını umuyorum. Gazze meselesi insanlığın bana göre vicdan sınavıdır. Biz bu sınavda nerede olduğumuzu ilk günden beri açıkça ortaya koyduk. Gazze’deki Filistinli kardeşlerimizin yaşadıkları acılar artık son bulmalıdır. Burada amaç ateşkesi kalıcı hâle getirmek, insani yardımları Gazze’ye kesintisiz ulaştırmak ve iki devletli çözüm zeminini güçlendirmek olmalıdır. Bütün bunların yanında Gazze Barış Kurulu’nun böylesi bir amaca hizmet etmesini arzu ederiz. Türkiye olarak Gazzeli kardeşlerimizin hayrına olan her türlü girişime destek vereceğimizi açık bir şekilde ilan ettik. Barış Kurulu toplantısı için davet geldi. Türkiye olarak toplantıya katılacağız. Ramazan ayının ilk gününe denk geldiği için toplantıda ülkemizi Dışişleri Bakanımız Hakan Fidan Bey temsil edecektir.”

Türkiye’nin F-16’larının Baltık hava sahasını korumak üzere acilen göreve çağrıldığının bilindiği aktarılarak “NATO’nun Almanya’daki dev tatbikatında da Türkiye öne çıktı. Bu NATO tatbikatında Bayraktar TB3, TGC Anadolu’dan kalkarak hedeflerini tam isabetle vurdu. 2 bin askerimiz sahada görev yaptı. Türkiye’nin bu varlığı, Avrupa’nın güvenliğinde Türkiye’nin gücü ve iradesi olmadan Avrupa güvenliğinin söz konusu olmayacağı şeklinde yorumlanabilir mi?” sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, yıllardır her platformda Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne birçok yönden olumlu katkılarının olacağını anlattıklarını söyledi. “Avrupa’nın mevcut savunma ve güvenlik mekanizmalarına Türkiye’yi dâhil etmesinin vakti çoktan gelmiştir” diyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle konuştu:

“Dünya değişiyor, Avrupa Birliği hızla dönüşümlerin yaşandığı bu çağda daha ne kadar dar gündemlerin esiri olabilir? Bunu anlamak mümkün değil. İyi tercih, Türkiye’nin Avrupa’yla bütünleşmesinin önündeki ideolojik bariyerleri kaldırmak ve Avrupa’nın gücüne güç katmaktır. Türkiye’yi dışlayan, dünya gerçeklerini göz ardı eden tutumların hiç de mantıklı olmadığını artık kabul etmeleri gerekir. Avrupa’da yeni bir savunma mimarisi kurmak. Eğer bu niyettelerse bunun Türkiye’siz oluşturulmasının yetersiz bir çaba olacağı aşikârdır. Türk ordusu bugün NATO içindeki en büyük ve en etkin ordulardan biridir. Ordumuza olan güvenimiz tamdır. Bu sayede sadece masa başında konuşan değil sahada yeteneklerini ortaya koyan bir ülkeyiz. Umarım Türkiye olmadan Avrupa’nın ayakları yere basan bir güvenlik denklemi kurmasından söz edilemeyeceğini artık herkes anlamıştır.”

“Anayasa konusunda ise henüz bir takvim ortaya çıkmış değil”

Eskişehir Mihalgazi Belediye Başkanı Zeynep Güneş’e yönelik nefret söyleminin, toplum değerlerinin anayasal güvence altına alınması ihtiyacını bir kere daha gözler önüne serdiği belirtilerek “Yeni anayasaya ilişkin bir takvim, bir öngörü, bize söyleyebileceğiniz bir zaman dilimi var mı?” sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:

“Bizim, özellikle Zeynep kardeşimizin Mihalgazi’deki verdiği mücadele sıradan bir mücadele değil. Onların o beyaz yaşmaklarına takılıp kalanlar, geçmişte olduğu gibi ‘uçağın kanatlarına takıldı’ filan diyorlardı ya. Şimdi Zeynep Hanım ve bulunduğu bölge hep beyaz yaşmaklı ve şalvarlıdır. Telefonla görüşmemiz sonrası sağ olsunlar 200 kişi Mihalgazi’den otobüslere doldular ve o gün bizim grup toplantımıza katıldılar ve bize ayrı bir güç kattılar. İnşallah Zeynep bacımıza verdiğimiz destekle onu hem Eskişehir’de hem ülke genelinde çok daha başarılı tutmanın gayreti içinde olacağız. Anayasa konusunda ise henüz bir takvim ortaya çıkmış değil. Biz hazırlıklarımızı titizlikle yapıyoruz.”

“Ama CHP’ye de meydanı bırakmayacağız”

CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in, partisinden istifa eden Keçiören Belediye Başkanı Mesut Özarslan’a gönderdiği öne sürülen hakaret içerikli mesajlar ve Meclis’teki yemin töreni sırasında yaşanan arbede hatırlatılarak “Ana muhalefetin siyaseti taşımaya çalıştığı bu noktayı nasıl değerlendiriyorsunuz?” sorusu yöneltilen Cumhurbaşkanı Erdoğan, şu görüşleri paylaştı:

“Bunların dostluklarına bu kadar güvenilir işte. Eğer CHP’de siyaset yapan bir politikacıysanız Genel Merkez yönetimini ve onları sevk ve idare edenleri en hafif şekilde bile eleştirdiğiniz anda, küfür yemeye, linç ve hakaretle karşı karşıya kalmaya, tehdit edilmeye mahkûmsunuz. Böyleyse olması gereken nedir? Sen dik duracaksın. Sabırlı olacaksın. Vakti saati geldiğinde de gereğini yapacaksın. Bizim yaptığımız bu. Geri adım atmak yok. Dik duracağız, dikleşmeyeceğiz. Ama CHP’ye de meydanı bırakmayacağız.”

Bir gazetecinin, “İktidarda olduğunuz 24 yılda üç CHP genel başkanı gördünüz ve aynı dönemde siyaset yaptınız. İlk ikisine yönelik zaman zaman çok sert eleştirileriniz de oldu ama son günlerde Silivri ile irtibatı yoğunlaşan Özgür Özel’e karşı tavrınız bir hayli değişti. Hem eleştirileriniz çok sertleşti hem de ‘umudumu kestim’ gibi bir tespit yaptınız. Bu ne anlama geliyor, size göre geçmişte CHP’de olmayan bugün ne oluyor?” sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, CHP’nin çok farklı bir kıskacın içinde olduğunu belirtti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle devam etti:

“Yolsuzluk, hırsızlık, rüşvet çeteleri bir yandan, beceriksiz ve liyakatsiz siyasetin ete kemiğe bürünmüş hâli figüranlar öbür taraftan CHP’yi kuşatmış durumda. Böyle bir gayretin içindeler. Biz rakibimizi siyaseten eleştiririz. Politik açıdan ortaya koydukları tezlere sonuna kadar karşı da çıkarız. Kendi tezlerimizi en makul zeminde ortaya koyar ve savunuruz. Tabii bu siyasetin doğasında olan bir şeydir. Ama onların böyle bir derdi var mı? Yok. Sayın Kılıçdaroğlu’nun dönemine bakıyoruz. Bu dönemden çok daha farklı. O dönemde de CHP ile siyaset zemininde kıyasıya yarıştık. Milletimizin desteğiyle de hamdolsun biz bu yarışların hepsinde de ipi göğüsledik. Herhangi bir sıkıntı yaşamadık. Fakat şimdi CHP’nin içine düştüğü durum siyasetin dinamikleriyle açıklanamayacak kadar karmakarışık. Ayak oyunları, malum hançerler, parti içi komplolar, CHP’nin siyasette oturduğu zemini bir hayli kaydırdı. Bunu sadece vizyonsuzluk, beceriksizlik ve basiretsizlik olarak açıklamak mümkün değil. Ama ortalık gerçekten kötüye gidiyor. Sayın Genel Başkan gittiği her yerde sadece şahsıma ve arkadaşlarıma hakaret üstüne hakaretler yağdırıyor. Bu hakaretlerle sen bir yere varamazsın ki. Onun için de biz CHP’nin içine düştüğü bataklıkla ilgilenmiyoruz. Sadece işimize bakıyoruz. Yolumuza da böyle inşallah devam ediyoruz.”

“Atacağımız çok çok ciddi adımlar var”

Türkiye’nin nüfusla ilgili kritik bir dönemden geçtiğine işaret edilerek “Siz uzun yıllardır ‘Güçlü aile, güçlü nüfus’ diyerek ülkemizin geleceği açısından önemli söylemlerde bulunuyorsunuz. Güçlü aileyi dile getiriyorsunuz. Geçmişte uygulanan aile planlaması politikalarının bu nüfusun düşüşünde, yaşlanmasında etkisi olmuş mudur? Ailenin güçlenmesiyle ilgili destekler veriliyor, yeni destekler olabilir mi?” sorusuna ise Cumhurbaşkanı Erdoğan, şu yanıtı verdi:

“Aile meselesi satır aralarına sıkıştırılacak kadar basit bir mesele değil. Bizim aile meselesini özellikle bu yılın önemli bir başlığı olarak öne çıkartmamızın sebebi bu. Hamdolsun şu anda bizim yakaladığımız seviye, Rusya’nın yeni yakaladığı seviye. Rusya şu anda bu konuda çok ciddi adımlar atıyor. Nüfusun artış hızının korunması ve aile yapısının muhafazası için çalışmalar yapıyorlar. Onlar da nüfus artışını teşvik eden politikalar geliştiriyorlar. Aynı şekilde Suudi Arabistan ciddi adımlar atıyor. Biz de bu konuda çok önemli bir yerdeyiz. Ama biz düşüyoruz. Ciddi manada nüfus kaybımız var. Bizim medeniyetimizde aile, toplumun çekirdeği ve bu çekirdeği bizim asla kaybetmememiz lazım. Buna yönelik olarak veriler özellikle de alarm durumuna geçmemiz gerektiğini gösteriyor. Hem nüfusun hem aile yapısının korunması için iktidar olarak teyakkuz hâlindeyiz. Bunu koruyacağız. Bu planlamayı korumak için de atacağımız çok çok ciddi adımlar var. Bundan taviz veremeyiz. Tam aksine bunu toparlamamız şart.”

 

Katar’dan Bahreyn’e: ABD’nin Ortadoğu’daki üs ağı nerede, ne kadar “güç” üretiyor?

İran-ABD geriliminin yeniden tırmandığı dönemlerde, Washington’un Ortadoğu’daki askeri varlığı “kaç üs var, nerede, ne kadar personel bulunuyor” sorularıyla birlikte yeniden gündeme geliyor. Açık kaynak haritalama çalışmaları ve resmi/yarı-resmi raporlar, ABD’nin bölgede “tek bir dev üs” yaklaşımından ziyade; hava gücü, deniz gücü ve lojistiği birbirine bağlayan dağıtık bir ağ kurduğunu ortaya koyuyor.

Bu ağın omurgası büyük ölçüde Körfez’de: Katar (hava komuta ve hava harekâtı), Bahreyn (deniz gücü ve 5. Filo), Kuveyt (kara lojistiği ve ileri karargâh) üçgeni; Suudi Arabistan ve BAE’deki tesislerle tamamlanıyor.

Açık kaynak analizlerine göre ABD, Ortadoğu’da en az 19 sahada (kalıcı üsler ile ABD güçlerinin erişimine açık askeri bölgeler) varlık gösteriyor. Bunların sekizi kalıcı üs niteliğinde. Bölgede konuşlu ABD personelinin sayısı, güvenlik ortamına göre değişmekle birlikte 40 bin ile 50 bin arasında tahmin ediliyor. Bu rakamlar; kara, hava ve deniz unsurlarının yanı sıra sivil Savunma Bakanlığı (DoD) personelini de kapsayabiliyor.

Kaç Arap ülkesinde ABD üssü var?

Birden fazla Arap ülkesinde ABD’nin askeri üsleri bulunuyor. Bu üslerin çoğu Asya kısmındaki Arap ülkelerinde yer alıyor. Arap Afrika ülkeleri arasında ise daha az sayıda üs bulunuyor.

Katar | El Udeyd Hava Üssü
  • Rol: ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) ileri karargâhı, hava harekâtının düğüm noktası
  • Ölçek: Yaklaşık 10 bin ABD personeli
  • Not: Bölgesel hava ve füze savunma koordinasyonu burada yürütülüyor.
Bahreyn | NSA Bahrain
  • Rol: ABD Donanması 5. Filosu karargâhı
  • Ölçek: Yaklaşık 9 bin DoD personeli (asker+sivil)
  • Not: Körfez, Kızıldeniz ve Arap Denizi’nde deniz güvenliği.
Kuveyt | Camp Arifjan – Ali Al Salem – Camp Buehring
  • Rol: Kara kuvvetleri için ileri karargâh, Irak ve Suriye’ye intikal/ikmal
  • Not: Bölgesel kara lojistiğinin ana omurgası.
Birleşik Arap Emirlikleri | Al Dhafra – Jebel Ali – Fujairah
  • Rol: Keşif/istihbarat, hava görevleri ve deniz lojistiği
  • Not: Jebel Ali, ABD Donanması’nın bölgede en sık kullandığı limanlardan biri.
Suudi Arabistan | Prince Sultan Hava Üssü
  • Rol: Hava ve füze savunma unsurları
  • Ölçek: 2.321 ABD askeri (2024)
  • Not: İran kaynaklı tehditlere karşı savunma mimarisinin parçası.
Umman | Duqm – Salalah (erişim)
  • Rol: Liman ve tesis erişimi; Hint Okyanusu’na açılan lojistik hat
  • Not: 2019 çerçeve anlaşması erişimi genişletti.
Irak | Ayn el-Esed – Erbil
  • Rol: Eğitim, danışmanlık ve güvenlik işbirliği
  • Not: Geçmişte saldırılara hedef oldu; varlık sınırlı ama stratejik.
Ürdün | Muwaffaq al Salti (Azrak)
  • Rol: Hava görevleri; Levant genelinde operasyonel destek
  • Not: 332. Hava Seferi Kanadı.
Türkiye | İncirlik – İzmir
  • Rol: Koalisyon operasyonları ve NATO faaliyetleri
  • Ölçek: 1.465 ABD askeri personeli
  • Not: İncirlik ortak kullanımda; açık kaynaklarda ABD nükleer başlıklarına ev sahipliği yaptığı belirtiliyor.

Ayrıca, ABD üslerinin 10 Arap ülkesinde olduğu ve bu üslerin çoğunun Orta Doğu’daki önemli ABD üsleri arasında yer aldığı biliniyor.

ABD’nin üslerine ev sahipliği yapan Arap ülkeleri şunlar; 

Bahreyn: 5. Filo’ya ev sahipliği yapan Bahreyn Deniz Destek Faaliyetleri Üssü, Şeyh İsa Hava Üssü ve Muharraq Hava Üssü (Deniz Kuvvetleri için)

Kuveyt: Ali Al-Salem Hava Üssü, Camp Arifjan, Camp Buehring ve Camp Patriot.

Umman: Rafo Masirah Üssü, Maskat Uluslararası Havaalanı Üssü, Rafo Thumrait Üssü, El Musannah Hava Üssü ve Duqm ve Salalah limanları.

Katar: ABD’nin bölgedeki en büyük üssü olan El Udeid Hava Üssü ve Camp Al Sayliyah.

Suudi Arabistan: İskan Köyü Yerleşkesi.

BAE: El Zafra Hava Üssü, Fujairah Deniz Üssü ve Cebel Ali Limanı.

Ürdün: Muvaffak Salti Hava Üssü ve Burj (Kule) 22 üssü gibi diğer resmi olmayan üsler.

Irak: Ayn El Esad Hava Üssü, Harir Askeri Üssü, Balad Hava Üssü, El Habbaniya Üssü, Camp Taji ve Speicher Hava Üssü.

Suriye: Suriye’de 20’den fazla ABD üssü bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri El Tanf Üssü, Tel Abyad, Rimelan, Kobani (Ayn el-Arab), Ayn Issa ve el-Mabruka’daki üslerdir.

Cibuti: Camp Lemonnier Askeri Üssü.

Mısır: Mısır’daki ABD ordusu tesisleri, Kahire’de bulunan tek bir tıbbi araştırma tesisiyle sınırlı.

Orta Doğu’daki en büyük ABD üssü hangisi?

Orta Doğu’daki ABD üslerinin sayısına rağmen, bölgedeki en büyük ABD üssü, Katar’da bulunan ve birçok ABD askeri komutanlığının merkezini temsil eden El-Udeid üssüdür.

Bu üs, ABD Müşterek Hava Operasyonları Merkezi, ABD Hava Kuvvetleri Merkezi Komuta Merkezi, ABD Özel Harekat Komutanlığı Merkezi Cephe Karargahı ve ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’na (CENTCOM) ev sahipliği yapıyor.

19 saha, 40–50 bin arası personel

Açık kaynak derlemeler, ABD’nin Ortadoğu’da en az 19 sahada (kalıcı üsler + erişime açık askeri bölgeler/tesisler) varlık gösterdiğini, toplam personel büyüklüğünün ise güvenlik ortamına göre değişmekle birlikte 40–50 bin bandında seyredebileceğini aktarıyor.

Burada kritik nokta şu: “Personel sayısı” tek bir kalem değil. Bazı hesaplara gemilerde görevli denizciler, bazılarına sivil/DoD çalışanları, bazılarına yalnızca askerî birlikler dâhil ediliyor. Bu nedenle farklı kaynaklar aynı döneme dair farklı toplamlar verebiliyor.

Körfez omurgası: Hava, deniz ve lojistik aynı hatta bağlanıyor

1) Katar – El Udeyd: Hava gücünün komuta düğümü

Katar’daki El Udeyd Hava Üssü, bölgedeki en büyük ABD tesislerinden biri ve ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) için ileri karargâh niteliğinde. Açık kaynaklar, üste yaklaşık 10 bin ABD personelinin bulunduğunu ve buranın Irak-Suriye-Afganistan gibi sahalarda yürütülen operasyonlarda merkezi rol oynadığını aktarıyor.

Reuters, Ocak ayında El Udeyd’de entegre hava ve füze savunma koordinasyonunu güçlendirmeye dönük yeni bir koordinasyon hücresinden (bölgesel ortaklarla birlikte) söz ediyor. Bu tür mekanizmalar, üssün yalnızca “uçak konuşlandırma” değil, bölgesel hava savunma mimarisinin koordinasyon noktası olarak da görüldüğünü gösteriyor.

2) Bahreyn – NSA Bahrain: 5. Filo ve denizden caydırıcılık

Bahreyn’deki Naval Support Activity (NSA) Bahrain, ABD Donanması’nın 5. Filosu için karargâh işlevi görüyor. Al Jazeera’nin derlemesine göre üste yaklaşık 9 bin DoD personeli (asker + sivil) bulunuyor.

Bu yapı, Körfez-Kızıldeniz-Arap Denizi ve Hint Okyanusu’nun bir bölümünü kapsayan geniş alanda deniz trafiği güvenliği, kriz anında süratle kuvvet kaydırma ve bölgesel “varlık gösterme” kapasitesinin temel dayanaklarından biri olarak değerlendiriliyor.

3) Kuveyt – Camp Arifjan ve diğerleri: Kara lojistiğinin omurgası

Kuveyt, birden fazla büyük tesisle ABD için ikmal, intikal ve kara lojistiği açısından kilit bir “arka üs” rolü oynuyor. Reuters, Camp Arifjan (ABD Kara Kuvvetleri Merkez Komutanlığı için ileri karargâh), Ali Al Salem Hava Üssü ve Camp Buehring gibi tesisleri öne çıkarıyor.
CENTCOM’un 2024 tarihli duruş belgesinde de Körfez ortaklarının; Katar’da hava harekât merkezi, Bahreyn’de 5. Filo ve Kuveyt’te belirli komuta yapılarına ev sahipliği yaptığı vurgulanıyor.

İkinci halka: Suudi Arabistan, BAE ve Umman

Suudi Arabistan – Hava/füze savunma kapasitesi

ABD’nin Suudi Arabistan’daki varlığının önemli bir kısmı hava ve füze savunması ile ilişkilendiriliyor. Kongre Araştırma Servisi’nin (CRS) Kongre’ye sunduğu çalışmada, Haziran 2024 itibarıyla yaklaşık 2.300 ABD askerî personelinin Suudi Arabistan’da konuşlu olduğu ve bu varlığın İran kaynaklı tehditlere karşı “ABD güç ve çıkarlarını koruma” çerçevesinde konumlandığı belirtiliyor.
Reuters ise bu varlığın bir bölümünün Prens Sultan Hava Üssü gibi noktalarda hava/füze savunma unsurlarını desteklediğini aktarıyor.

Birleşik Arap Emirlikleri – Keşif/istihbarat ve “liman kapasitesi”

BAE’de öne çıkan tesislerin başında Al Dhafra Hava Üssü geliyor. Reuters, burayı ABD Hava Kuvvetleri için “kritik bir merkez” olarak tanımlarken; keşif ve operasyonel görevleri desteklediğini not ediyor.
Aynı kaynak, Dubai’deki Cebel Ali Limanının resmî bir askeri üs olmamakla birlikte ABD Donanması için bölgede en büyük liman uğrağı olduğunu ve uçak gemileri dâhil birçok gemiye düzenli ev sahipliği yaptığını vurguluyor.

Umman – “Erişim” ve Hint Okyanusu’na açılan kapı

Umman, özellikle erişim anlaşmaları ve lojistik/operasyonel esneklik açısından anılıyor. Açık kaynak haritalamalar Masirah, Thumrait ve Duqm gibi noktaları bir “erişim ağı” içinde değerlendiriyor.

Levant hattı: Irak, Ürdün, Suriye

ABD, Irak’ta sınırlı fakat stratejik bir varlığı sürdürüyor. Reuters, Ayn el-Esed ve Erbil çevresindeki tesisleri; eğitim, koordinasyon ve güvenlik işbirliği çerçevesinde öne çıkarıyor.
Ürdün’de Muvaffak el-Salti (Azrak) üssü, ABD Hava Kuvvetleri’nin bölgesel görevleri için bir platform olarak anılıyor.
Suriye’deki ABD varlığı ise hem siyasi hem de operasyonel açıdan en tartışmalı alanlardan biri; CFR, bölgedeki üs/tesis ağını sayarken Suriye’yi de dâhil ediyor ve ev sahibi ülke anlaşmalarının Suriye özelinde farklılaştığına işaret ediyor.

Türkiye: İncirlik’in rolü ve sınırlılıkları

Reuters, Türkiye’de İncirlik Hava Üssü’nün ortak kullanımda olduğunu; uluslararası koalisyon faaliyetlerinde kullanıldığını ve ayrıca üste ABD nükleer başlıklarının bulunduğunu aktarıyor.
ABD Savunma Bakanlığı’na bağlı Military OneSource verisi ise İncirlik’te yaklaşık 1.465 askerî personel ve buna ek sivil/DoD çalışanı bulunduğunu bildiriyor.

Bu tablo, Türkiye’nin ABD’nin bölgesel mimarisinde bir “ileri konuşlanma noktası” olmakla birlikte; operasyonların kapsamının siyasi/ittifak dinamikleri ve ikili mutabakatlarla şekillendiğini de gösteriyor.

“Güç” yalnızca üs sayısı değil: Neyi mümkün kılıyor?

ABD’nin Ortadoğu’daki üs ağı, tek tek tesislerin kapasitesinden çok, ağ etkisi üzerinden “güç” üretiyor:

Komuta-kontrol: El Udeyd gibi düğümler, hava harekâtını ve bölgesel koordinasyonu merkezileştiriyor.

Denizden süreklilik: Bahreyn’deki 5. Filo karargâhı, denizde varlık göstermeyi ve kriz yönetimini kolaylaştırıyor.

Lojistik derinlik: Kuveyt ve çevresindeki tesisler, intikal/ikmal kapasitesi sağlayarak “sürdürme” gücünü artırıyor.

Hava ve füze savunma mimarisi: Suudi Arabistan ve Körfez’deki unsurlar, entegre savunma tartışmalarının merkezinde yer alıyor.

Önceden konuşlandırılmış stoklar: İsrail’de bulunan WRSA‑I gibi depolar, “acil durumda hızlı ikmal” mantığıyla ABD’nin lojistik esnekliğini büyüten bir unsur olarak geçiyor.

Son haftalardaki yığınak ne anlatıyor?

Bölgedeki üs ağı “sabit altyapı”yı sağlarken, kriz anlarında asıl farkı yaratan unsur çoğu zaman deniz ve hava unsurlarının hızla bölgeye kaydırılması oluyor. Reuters, USS Abraham Lincoln uçak gemisi ve eşlik eden savaş gemilerinin Ortadoğu bölgesine girdiğini ve bunun ABD’nin seçenek setini genişlettiğini aktarıyor.

Bu tür sevkiyatlar, üs ağının “güç çarpanı” rolünü—yani hazır pistler, limanlar, ikmal hatları ve komuta merkezleri olmadan sürdürülebilir bir yığınağın zorlaşacağını—gösteriyor.

 

Erdoğan: “İran-ABD Gerilimine Sadece Askeri Pencereden Bakmak Bölgeyi Felakete Götürür”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan ve Mısır temasları sonrasında yaptığı açıklamada, İran-ABD hattında yükselen tansiyona “askeri çözüm” eksenli yaklaşımın risklerine dikkat çekti. Erdoğan, gerilimin yönetilmesinde diyalog kanallarının açık tutulması gerektiğini belirterek, “Bu meseleye sadece askeri pencereden bakmak, bölgeyi felakete götürür. Bölgemiz kana, gözyaşına, savaşlara doymuştur. Artık barışı ve huzuru konuşmayı istiyoruz” ifadelerini kullandı.

“Zemin diyaloğa ve diplomasiye hâlâ açıktır”

Erdoğan, süreci “kopmuş” bir hat olarak görmediğini, alt düzey temaslarla mesafe alınmasının ardından liderler seviyesinde müzakerenin de mümkün olabileceğini söyledi. Türkiye’nin, askeri müdahaleye karşı olduğunu muhataplarına ilettiğini aktaran Erdoğan, gerilimin daha fazla tırmanmasının bölgesel istikrarı zedeleyeceği uyarısını yineledi.

Suudi Arabistan ve Mısır temasları: “Belge imzalandı, iş forumları yapıldı”

Ziyaretlerinin genel çerçevesine de değinen Erdoğan, Riyad’da Veliaht Prens Muhammed bin Selman ile görüştüklerini, heyetler arası toplantı sonrası çeşitli alanları kapsayan belgelerin imzalandığını belirtti. Suudi Arabistan’ı savunma sanayii, ulaştırma, sağlık, yatırımlar ve müteahhitlik hizmetleri bakımından “özel konuma sahip” bir ülke olarak tanımlayan Erdoğan, ticaret hacminde artışa ve Türk müteahhitlerinin üstlendiği projelere işaret etti.

Kahire’de ise Türkiye-Mısır Yüksek Düzeyli Stratejik İş Birliği Konseyi’nin ikinci toplantısını gerçekleştirdiklerini kaydeden Erdoğan, ikili ekonomik ve ticari başlıkların gündemin önemli kısmını oluşturduğunu aktardı. Erdoğan, her iki ülkede iş çevrelerinin katılımıyla iş forumları düzenlendiğini de söyledi.

Enerjide yeni başlık: 5 bin megavatlık güneş ve rüzgâr yatırımı

Erdoğan, Suudi Arabistan’la yenilenebilir enerji alanında bir anlaşma yapıldığını, Türkiye’de toplam 5 bin megavat gücünde güneş ve rüzgâr santralleri kurulmasının öngörüldüğünü dile getirdi. İlk aşamada Sivas ve Karaman’da 1000’er megavatlık güneş santrali planlandığını, yatırımların dış finansman ve uluslararası krediler yoluyla hayata geçirileceğini belirtti.

Gazze mesajı: “Ateşkesin işletilmesi ve yardım akışının önü açılmalı”

Erdoğan, Riyad ve Kahire temaslarında Gazze’nin de gündemde olduğunu; ateşkes mutabakatına giden süreçte bölge ülkeleriyle temas halinde olduklarını söyledi. İnsani yardım tırlarının girişinde kısıtlamalar yaşandığını vurgulayan Erdoğan, Gazze’de sivillerin korunması ve yardım akışının kesintisiz sürmesi gerektiğini ifade etti.

İran-ABD Müzakereleri Yer ve Kapsam Anlaşmazlığı Nedeniyle Çıkmaza Girdi

ABD merkezli haber kuruluşları, İran ile ABD arasında 7 Şubat Cuma günü yapılması planlanan görüşmelerin, yer ve gündem/kapsam konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle askıda kaldığını yazdı. Axios, ABD’li yetkililere dayandırdığı haberinde; görüşmelerin İstanbul’da ve bölgesel ülkelerin gözlemci/katılımcı olduğu bir formatta planlandığını, ancak İran’ın mekânın Umman’a alınması ve formatın daraltılması yönündeki taleplerinin Washington tarafından kabul edilmemesi üzerine sürecin “çözülmeye başladığını” aktardı.

“Yer” ve “kapsam” düğümü: İstanbul’dan Umman’a mı?

Reuters’ın Axios kaynaklı haberine göre, görüşmelerin Türkiye yerine Umman’da yapılması İran’ın talebiyle gündeme geldi; ABD tarafının buna yeşil ışık yaktığı, ayrıca bazı Arap ve Müslüman ülkelerin görüşmelere nasıl dâhil olacağına ilişkin temasların sürdüğü bildirildi.

Financial Times da İran’ın, gündemin yalnızca nükleer dosyayla sınırlandırılmasını istediğini; Washington’un ise daha geniş başlıkları (balistik füze programı ve bölgesel faaliyetler gibi) gündeme almak istediğini yazdı.

ABD: “Görüşmeye hazırız” mesajı sürüyor, ancak belirsizlik var

Associated Press, İran medyasının görüşmelerin Umman’da yapılacağını duyurduğunu; ABD’nin ise yeri resmen teyit etmese de Washington’un görüşme fikrinden tümüyle vazgeçmediğine işaret eden açıklamalar bulunduğunu aktardı.
Öte yandan Axios, ABD tarafında “İran’ın fiilen masadan kalktığı” değerlendirmesinin öne çıktığını, diplomatik kanalın daralmasının krizi tırmandırma riskini artırdığı yorumlarını öne çıkardı.

Neden kritik?

Bu temas hattı, son dönemde bölgesel gerilimin yükseldiği bir dönemde çatışma riskini yönetebilecek az sayıdaki diplomatik kanaldan biri olarak görülüyor. Format ve gündem üzerindeki çekişme; bir yandan müzakereyi mümkün kılacak asgari çerçeve arayışını, diğer yandan tarafların “ne konuşulacak” sorusuna verdiği farklı yanıtları görünür kılıyor.

Bundan sonra ne olabilir?

Mevcut tablo, iki olasılığı öne çıkarıyor:

  1. Mekân/format uzlaşısı ile görüşmelerin Umman’da, daha dar bir çerçevede başlaması;

  2. Kapsam tartışmasının aşılamaması halinde, planlanan takvimin ertelenmesi ya da fiilen iptal edilmesi.