Saç çıkaran tarak geliştirildi! 28 günde yüzde 97,85 başarı sağlandı, bilim dünyasında yeni umut

Saç dökülmesi ve kellik sorununa yönelik bilimsel araştırmalarda dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Çin’deki Beihang Üniversitesi öncülüğünde çalışan araştırmacılar, saç köklerini elektriksel olarak uyaran ve tedavi edici moleküllerin deri altına ulaşmasını sağlayan yeni bir tarak geliştirdi.

“Detangle” adı verilen biyoelektronik cihaz, özellikle genetik ve hormonal etkenlere bağlı saç dökülmesinin tedavisi için tasarlandı.

Araştırmanın sonuçları, 3 Kasım 2026 tarihinde uluslararası bilimsel dergi Nature Communications‘ta yayımlandı.

Deneylerde, laboratuvar ortamında saç dökülmesi oluşturulan fareler üzerinde 28 gün boyunca uygulanan yöntemin, tedavi edilen alanda yüzde 97,85’e ulaşan yeniden kıllanma sağladığı bildirildi.

Saç çıkaran tarak nasıl çalışıyor?

Bilim insanları tarafından geliştirilen Detangle, görünüş olarak sıradan bir tarağa benzese de teknolojik özellikleriyle farklılaşıyor.

Cihazda farklı uzunluklarda yerleştirilmiş özel elektrotlar ve tedavi edici moleküllerin deri altına iletilmesini sağlayan bölümler bulunuyor.

Tarak saç derisi üzerinde hareket ettirildiğinde darbeli elektrik alanları oluşturuyor. Bu elektrik alanları hem saç köklerini uyarıyor hem de tedavide kullanılan moleküllerin hedeflenen bölgelere ulaşmasını kolaylaştırıyor.

Araştırmacılara göre cihazın oluşturduğu elektrik alanları, geleneksel yüzeysel elektrik uygulamalarına kıyasla saç köklerinin bulunduğu bölgelere yaklaşık dokuz kat daha derin ulaşabiliyor.

Bu yöntemle yalnızca saç köklerinin uyarılması değil, dökülmeye neden olan biyolojik mekanizmaların da hedef alınması amaçlanıyor.

İki farklı moleküler tedavi birlikte uygulanıyor

Detangle sisteminin en önemli özelliklerinden biri, elektriksel uyarımı iki farklı moleküler tedaviyle aynı anda uygulaması.

Bunlardan ilki, saç köklerinin çevresindeki kan damarlarının gelişimini desteklemeyi amaçlayan VEGFA adlı büyüme faktörünün üretimini artırmaya yönelik genetik materyal.

İkinci bileşen ise saç köklerinin küçülmesinde rol oynayan dihidrotestosteron (DHT) hormonunun oluşumuyla ilişkili SRD5A2 enzimini hedefleyen siRNA molekülü.

Bu iki bileşen sayesinde saç köklerinin çevresindeki kan dolaşımının iyileştirilmesi ve hormonal nedenlerle meydana gelen saç dökülmesinin azaltılması hedefleniyor.

Elektriksel uyarım ise bu maddelerin hedef hücrelere ulaşmasına yardımcı oluyor.

Farelerde 28 günde yüzde 97,85 yeniden kıllanma

Araştırma kapsamında bilim insanları, erkek tipi saç dökülmesine benzer bir durum oluşturulan laboratuvar fareleri üzerinde deneyler gerçekleştirdi.

Deney hayvanlarının sırt bölgesindeki kıllar uzaklaştırılarak testosteron uygulamasıyla saç dökülmesine benzer bir model oluşturuldu.

Detangle cihazı, elektriksel uyarım ve iki tedavi edici molekül birlikte kullanılarak üç günde bir uygulandı.

Toplam 28 gün süren deneyin sonunda tedavi edilen bölgelerdeki kıl örtüsünün yüzde 97,85 oranında yeniden oluştuğu tespit edildi.

Bu sonuç, deneyde karşılaştırma amacıyla kullanılan bazı mevcut saç dökülmesi tedavilerinden daha yüksek bulundu.

Mevcut saç dökülmesi tedavilerini geride bıraktı

Araştırmacılar, Detangle yöntemini saç dökülmesinde yaygın olarak kullanılan minoksidil ve finasterid tedavileriyle de karşılaştırdı.

Fare deneylerinde minoksidil uygulanan grupta yaklaşık yüzde 70, finasterid uygulanan grupta ise yaklaşık yüzde 50 yeniden kıllanma gözlendi.

Yalnızca elektriksel uyarım uygulanan farelerde ise yaklaşık yüzde 40 oranında yeniden kıllanma sağlandı.

Elektriksel uyarımın iki moleküler tedaviyle birlikte kullanıldığı Detangle grubunda en yüksek sonuca ulaşıldı.

28 günlük fare deneyinin sonuçları

Uygulanan yöntem Yaklaşık yeniden kıllanma
Tedavi uygulanmayan grup %1
Yalnızca elektriksel uyarım %40
Finasterid %50
Minoksidil %70
Elektriksel uyarım + SRD5A2 siRNA %85
Elektriksel uyarım + VEGFA %90
Detangle tam kombinasyon %97,85

Saç köklerinde ve kan dolaşımında da değişim görüldü

Araştırmacılar, 28 günlük deneyin ardından tedavi uygulanan bölgelerdeki deri dokularını da inceledi.

Detangle yöntemiyle tedavi edilen farelerde saç kökleriyle ilişkili olumlu değişiklikler ve deri dokusundaki damarlaşmanın arttığı gözlendi.

Bilim insanları, elektriksel uyarım ve moleküler tedavinin birlikte uygulanmasının saçların yeniden büyümesini destekleyen biyolojik süreçleri harekete geçirdiği değerlendirmesinde bulundu.

Araştırma, elektriksel uyarımın yalnız başına uygulanmasından daha etkili sonuçların, tedavi edici moleküllerin de sisteme dahil edilmesiyle elde edildiğini ortaya koydu.

İnsanlarda da aynı sonucu verecek mi?

Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarına rağmen bilim insanları, Detangle cihazının henüz insanlar üzerinde test edilmediğine dikkat çekiyor.

Farelerin deri yapısı ve saç köklerinin özellikleri, insan kafa derisinden farklılık gösteriyor.

Ayrıca deneylerdeki saç dökülmesi laboratuvar koşullarında yapay olarak oluşturuldu. İnsanlarda uzun yıllar içerisinde gelişen genetik ve hormonal saç dökülmesi aynı biyolojik özellikleri taşımayabilir.

Bu nedenle farelerde elde edilen yüzde 97,85’lik yeniden kıllanma oranının insanlarda da görüleceği henüz bilinmiyor.

Cihazın insan sağlığı açısından güvenli olup olmadığı, uzun süreli kullanımının nasıl sonuçlar doğuracağı ve elde edilen saçların kalıcılığı da araştırılması gereken konular arasında bulunuyor.

Saç çıkaran tarak satışa çıktı mı?

Detangle, henüz laboratuvar araştırmaları kapsamında geliştirilen deneysel bir prototip.

Cihazın tüketicilere yönelik satışa sunulduğuna veya insanlarda kullanılmak üzere onaylandığına ilişkin bir açıklama bulunmuyor.

Araştırmacıların hayvan deneylerinde elde ettiği sonuçların insanlar için geçerli olup olmayacağının belirlenebilmesi amacıyla klinik araştırmalara ihtiyaç duyuluyor.

Dolayısıyla cihazın ne zaman piyasaya çıkacağı ya da insanların kullanımına ne zaman sunulabileceği henüz belli değil.

Saç dökülmesinin tedavisinde yeni bir yöntem olabilir

Genetik ve hormonal nedenlere bağlı saç dökülmesi, dünya genelinde kadınları ve erkekleri etkileyen yaygın sağlık sorunları arasında bulunuyor.

Mevcut tedavi yöntemlerinde ilaçların saç köklerine yeterli miktarda ulaştırılması ve tedavinin uzun süreli etkisinin korunması önemli araştırma konuları arasında yer alıyor.

Detangle sistemi, elektriksel uyarımı doğrudan moleküler tedaviyle birleştirmesi bakımından farklı bir yaklaşım sunuyor.

Fareler üzerinde elde edilen sonuçlar, bu teknolojinin saç dökülmesi tedavisinde gelecekte kullanılabilecek yöntemler arasında değerlendirilebileceğini gösteriyor.

Ancak 28 günde yüzde 97,85 yeniden kıllanma sonucu yalnızca deney hayvanları için geçerli. Cihazın insanlarda saç dökülmesini tedavi ettiği veya kelliği ortadan kaldırdığı henüz bilimsel olarak kanıtlanmış değil.

100 yılı aşkın süre sonra ilk kez yeni bir kedi türü tanımlandı: Leopardus tilcayo

Bilim dünyasında dikkat çeken bir keşfe imza atıldı. Bolivya’nın And Dağları’nın doğu yamaçlarındaki Yungas bölgesinde yaşayan küçük bir yabani kedinin bağımsız bir tür olduğu belirlendi.

Uluslararası araştırma ekibi tarafından Leopardus tilcayo adı verilen tür hakkındaki çalışma, bilimsel dergi Current Biology’de yayımlandı. Araştırmacılar, bulgunun yaşayan kedigiller açısından bir asrı aşan sürede gerçekleştirilen ilk yeni tür tanımlaması olduğunu bildirdi.

Hikâye 2016’da bulunan bir yavruyla başladı

Yeni türün bilimsel olarak ortaya çıkarılmasına uzanan süreç yaklaşık 10 yıl öncesine dayanıyor.

Bolivyalı biyolog ve National Geographic araştırmacısı Paola Nogales-Ascarrunz, 2016 yılında Yungas bölgesindeki bir yaban hayatı merkezinden “alışılmadık bir kedi” bulunduğuna ilişkin telefon aldı.

Hayvan, orman yakınlarındaki bir yolda yavru halde bulunmuş ve başlangıçta evcil kedi olduğu düşünülerek bir süre evde beslenmişti. Daha sonra Senda Verde adlı yaban hayatı merkezine götürüldü.

Nogales-Ascarrunz da ilk incelemelerinde kedinin daha önce bilinen Leopardus tigrinus türlerinden biri olabileceğini düşündü. Ancak hayvanın fiziksel özellikleri ve daha sonra yapılan genetik çalışmalar farklı bir tablo ortaya çıkardı.

38 kediden alınan genetik veriler incelendi

Araştırmada Güney ve Orta Amerika’nın farklı bölgelerinden 38 Leopardus örneğine ait genetik veriler incelendi. Bunlar arasında müzelerde muhafaza edilen örnekler de bulunuyordu.

Genom analizleri sonucunda tilcayonun diğer kaplan kedilerinden genetik olarak ayrıldığı ve ayrı bir tür oluşturduğu belirlendi. Araştırmacılara göre Leopardus tilcayo soyunun diğer yakın akrabalarından yaklaşık 1,4 milyon yıl önce ayrıldığı tahmin ediliyor.

Çalışma ayrıca Güney Amerika’daki kaplan kedilerinin genetik çeşitliliğinin düşünülenden daha fazla olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar bu grupta beş farklı tür bulunduğunu belirledi.

Ev kedisinden daha küçük

Leopardus tilcayo, oldukça küçük yapısıyla dikkat çekiyor.

Bilim insanlarının incelediği bireyin yaklaşık 46 santimetre vücut uzunluğuna ve 1,4 kilogram ağırlığa sahip olduğu belirtildi. Bu ölçüler hayvanı ortalama bir ev kedisinden daha küçük hale getiriyor.

Tilcayonun kürkü açık kahverengi. Gövdesinin üzerinde ise leopar desenlerini andıran düzensiz koyu renkli rozetler bulunuyor.

Adını bölge halkından aldı

Yeni türün adı da Bolivya’nın Yungas bölgesinden geliyor.

Bölgede yaşayan toplulukların küçük yabani kediyi uzun süredir “tilcayo” olarak adlandırdığı belirtildi. Bilim insanları da yerel bilgi ve kültürel mirasa atıfta bulunmak amacıyla bu ismi bilimsel adlandırmada korudu.

Bu nedenle gelişmeyi “insanların daha önce hiç görmediği bir kedinin keşfedilmesi” şeklinde değerlendirmek doğru değil. Hayvan bölge halkı tarafından zaten biliniyordu; yeni olan, yapılan genetik incelemeler sonucunda onun ayrı bir tür olduğunun bilimsel olarak kanıtlanıp tanımlanması.

Şimdilik yalnızca Bolivya’da doğrulandı

Bilim insanlarının elindeki veriler Leopardus tilcayonun şu ana kadar Bolivya’nın Yungas ormanlarında yaşadığını gösteriyor. Türün gerçek yayılış alanı, doğadaki birey sayısı ve yaşam biçimi konusunda ise henüz sınırlı bilgi bulunuyor.

Kamera kapanlarından elde edilen ilk gözlemler kedinin gece daha aktif olabileceğini gösterirken, dışkı örneklerinde bulunan kalıntılar küçük kemirgenlerin beslenmesinde yer aldığını düşündürüyor.

Araştırmacılar bundan sonraki süreçte tilcayonun popülasyon büyüklüğünü, yaşam alanını ve karşı karşıya olduğu tehditleri belirlemeyi hedefliyor.

1923’ten sonra bir ilk

Yeni türün tanımlanmasını önemli kılan noktalardan biri de kedigiller ailesinde bu ölçekte yeni bir türün uzun süredir bilimsel literatüre eklenmemiş olması.

Bilim insanlarının değerlendirmesine göre Leopardus tilcayo, 1923’ten bu yana yeni bir yaşayan kedigil türünün bilimsel olarak tanımlandığı ilk örnek olarak kayıtlara geçti.

Araştırmanın sonuçları yalnızca yeni bir türü ortaya çıkarmakla kalmadı; Güney Amerika’nın küçük yabani kedilerinin evrimsel geçmişinin ve genetik çeşitliliğinin daha önce düşünülenden daha karmaşık olduğunu da gösterdi.

İnsan neden ağlıyor? Gözyaşının beyindeki sırrı çözülüyor: Üzüntüden çok daha fazlası var

İnsanın en doğal fakat bilim açısından hâlâ bütünüyle çözülememiş davranışlarından biri ağlamak.

Bir yakınımızı kaybettiğimizde, büyük bir hayal kırıklığı yaşadığımızda veya kendimizi çaresiz hissettiğimizde gözyaşı dökebiliyoruz.

Ancak gözyaşı yalnızca acının sonucu değil.

Çok sevindiğimizde, uzun süre görmediğimiz birine kavuştuğumuzda, etkileyici bir müzik dinlediğimizde, bir film sahnesinden etkilendiğimizde veya başka bir insanın yaşadığı acıya tanık olduğumuzda da gözlerimiz dolabiliyor.

İnsan davranışını diğer canlılardan ayıran önemli özelliklerden biri de burada ortaya çıkıyor.

Bilimsel literatürde duygusal nedenlerle gözyaşı dökmenin insanlarda belirgin ve benzersiz bir davranış olduğu kabul ediliyor. Duygusal ağlamanın evrimsel olarak sıkıntıyı haber veren ve diğer insanlarda yardım davranışını teşvik eden bir iletişim biçimine dönüşmüş olabileceği değerlendiriliyor.

Kullanıcının paylaştığı kaynak metin de insanların yalnızca üzüntü sırasında değil, öfke ve mutluluk gibi farklı yoğun duygular sırasında ağlayabildiğine dikkat çekiyor.

Gözyaşı aslında sandığımızdan çok daha karmaşık

Gözyaşı çoğu insanın düşündüğü gibi yalnızca tuzlu sudan oluşmuyor.

Göz yüzeyini kaplayan gözyaşı tabakası; su, elektrolitler, proteinler, lipitler ve müsinlerden oluşan karmaşık bir biyolojik karışım. Kaynak metinde de bu temel bileşenlere dikkat çekiliyor.

Bilimsel incelemelere göre gözyaşı içerisindeki proteinler, lipidler, elektrolitler ve diğer moleküller göz yüzeyinin sağlıklı kalmasında farklı görevler üstleniyor. Gözyaşı yalnızca gözü nemlendirmiyor; düzgün bir optik yüzey oluşturuyor, yabancı maddelerin temizlenmesine yardımcı oluyor, enfeksiyonlara karşı savunmaya katkı sağlıyor ve göz yüzeyindeki hasarların iyileşmesini destekliyor.

Bazı araştırmalarda insan gözyaşında binin üzerinde farklı proteinin tespit edilmiş olması da gözyaşının biyokimyasal açıdan ne kadar karmaşık olduğunu ortaya koyuyor.

Aslında üç farklı gözyaşı var

Gözyaşı denildiğinde aynı mekanizmadan söz ediyor gibi görünsek de bilim insanları gözyaşını işlevine göre temel olarak üç başlıkta değerlendiriyor.

Temel gözyaşı: Gözün sürekli çalışan koruma sistemi

İnsan ağlamıyor olsa bile göz sürekli gözyaşı üretiyor.

Temel gözyaşı, göz yüzeyinin nemli kalmasını sağlayan ve gözün kurumasını önleyen sürekli koruma tabakası.

Bu sistem görmenin sağlıklı şekilde devam edebilmesi için gün boyunca çalışıyor. Kaynak metin de temel gözyaşının gözün kurumasını önleyerek sürekli nemlilik sağladığını belirtiyor.

Refleks gözyaşı: Vücudun savunma mekanizması

Göze duman, toz veya tahriş edici bir madde geldiğinde ise farklı bir süreç başlıyor.

Kornea son derece yoğun sinir ağına sahip hassas bir yapı olduğu için potansiyel tehlikeyi hızla algılıyor.

Sinir sistemi gözyaşı bezlerine sinyal gönderiyor ve göz daha fazla sıvı üretmeye başlıyor.

Amaç basit:

Tahriş edici maddeyi gözden uzaklaştırmak.

Kaynak metinde de refleks gözyaşının duman, toz ve benzeri dış etkenlere karşı koruyucu bir yanıt olduğu aktarılıyor.

Duygusal gözyaşı: Bilimin hâlâ araştırdığı alan

En karmaşık olanı ise duygusal gözyaşı.

Burada gözü doğrudan tahriş eden herhangi bir yabancı madde bulunmuyor.

Süreci beynin duygu ve stres sistemleri başlatıyor.

İnsan ağlamaya başladığında otonom sinir sistemi, yüz kasları, solunum, ses, gözyaşı bezleri ve duygu işleme bölgeleri birbirleriyle bağlantılı şekilde çalışıyor.

Lauren Bylsma, Asmir Gračanin ve Ad Vingerhoets’in insan ağlamasının nörobiyolojisini inceleyen kapsamlı değerlendirmesi de duygusal ağlamanın nöroanatomi, nörokimya ve otonom sinir sisteminin ortak çalışmasıyla ortaya çıkan oldukça karmaşık bir davranış olduğunu ortaya koyuyor.

Kaynak metinde Tilburg Üniversitesi’nden Prof. Ad Vingerhoets’in yaklaşımı üzerinden duygusal ağlamanın çoğu zaman tek bir duygunun değil, birbirinin üzerine binen farklı duyguların sonucu olduğuna dikkat çekiliyor. İnsan aynı anda üzgün, öfkeli, çaresiz ve rahatlamış hissedebiliyor.

İnsan yalnızca üzüntüden ağlamıyor

Ağlamanın anlaşılmasını zorlaştıran noktalardan biri de gözyaşının yalnızca olumsuz duygularla ortaya çıkmaması.

Bir anne çocuğunu yıllar sonra gördüğünde ağlayabilir.

Bir sporcu büyük bir başarı kazandığında gözyaşlarına hâkim olamayabilir.

Bir insan sevdiği müziği dinlerken veya etkileyici bir manzaraya bakarken gözleri dolabilir.

Burada belirleyici unsur çoğu zaman duygunun “iyi” veya “kötü” olması değil, yoğunluğu.

Bu nedenle ağlamak bazen insanın yaşadığı duygusal yoğunluğun beden üzerinden dışarıya çıkması olarak değerlendiriliyor.

Kaynak metinde de çocuklukta fiziksel acının daha önemli bir ağlama tetikleyicisi olduğu, ilerleyen yaşlarda ise empati, başkasının acısı, müzik, film ve güzellik gibi çok daha karmaşık uyaranların gözyaşına yol açabildiği belirtiliyor.

Peki ağlamak gerçekten rahatlatıyor mu?

Ağlamaya ilişkin en yaygın düşüncelerden biri, insanın ağladıktan sonra rahatladığı.

Fakat bilimsel sonuçlar bu konuda tek yönlü değil.

Bazı insanlar ağlamanın ardından gerçekten belirgin bir rahatlama yaşarken bazı insanlar kendisini aynı veya daha kötü hissedebiliyor.

Fizyolojik çalışmalar ağlama sırasında vücudun oldukça karmaşık bir süreçten geçtiğini gösteriyor.

Bir araştırmada ağlayan kişilerde kalp hızının ağlamanın başlangıcında yükseldiği, ardından kısa süre içerisinde düştüğü görüldü. Bulgular, ağlamanın yüksek uyarılma hali ile sonrasındaki fizyolojik sakinleşme sürecinin art arda yaşanabileceğine işaret ediyor.

Başka bir çalışmada ise ağlama öncesinde kalp hızında yavaşlama ve ağlama başladıktan sonra başlangıç seviyesine dönüş gözlendi. Araştırmacılar bunun ağlamanın vücudun biyolojik dengesini yeniden kurmasına katkı sağlayabileceği düşüncesini desteklediğini belirtti.

Dolayısıyla “ağlamak kesin olarak rahatlatır” demek bilimsel açıdan fazla kesin bir değerlendirme olur.

Daha doğru ifade şu:

Ağlama, bazı koşullarda fizyolojik ve duygusal toparlanmanın bir parçası olabilir.

Kaynak metin de ağlama öncesindeki stres tepkisinin ardından parasempatik sistemin devreye girebildiğini, ancak rahatlamanın her durumda ortaya çıkmadığını vurguluyor.

Depresyonda aynı mekanizma farklı çalışabilir

Bilim insanlarının dikkat çektiği önemli noktalardan biri de ağlamanın etkisinin kişinin psikolojik durumuna göre değişebilmesi.

Depresyon yaşayan bireylerle depresyon yaşamayan bireylerin karşılaştırıldığı araştırmalarda ağlama sonrasındaki otonom sinir sistemi tepkilerinde farklılıklar bulundu.

Depresyon yaşamayan katılımcılarda ağlamanın sona ermesiyle ilişkili vagal aktivitede artış görülürken depresyondaki katılımcılarda aynı fizyolojik toparlanmanın görülmediği bildirildi.

Bu bulgular ağlamanın herkeste aynı şekilde çalışan basit bir “duygusal boşalma düğmesi” olmadığını gösteriyor.

Kişinin ruhsal durumu, yaşadığı olayın niteliği, sosyal ortam ve çevresinden aldığı tepki sonucu değiştirebiliyor.

Ağladıktan sonra neden birinin sarılması iyi geliyor?

Ağlamanın yalnızca kişinin kendi içinde yaşadığı bir süreç olmadığı da giderek daha fazla kabul görüyor.

İnsan ağlarken çevresindekilerin verdiği tepki, ağlama sonrasında ne hissedeceğini değiştirebiliyor.

Kaynak metinde bu durum oldukça açık biçimde ifade ediliyor:

Çevredeki insanlar anlayış gösterip destek olduğunda rahatlama artabiliyor; kişi utandırıldığında, küçümsendiğinde veya tepkiyle karşılaştığında ise duygusal sıkışma devam edebiliyor.

Bu nedenle gözyaşı yalnızca biyolojik bir salgı değil.

Aynı zamanda insanlar arasında çalışan güçlü bir iletişim sistemi.

Gözyaşı sessiz bir “yardıma ihtiyacım var” mesajı olabilir

Duygusal gözyaşının evrimsel işlevini araştıran bilim insanlarının üzerinde durduğu teorilerden biri tam olarak bu noktaya dayanıyor.

İnsan ağladığında yalnızca kendi duygusal durumunu ifade etmiyor; karşısındaki kişiye de bir mesaj gönderiyor.

Deneysel araştırmalarda bir yüzün üzerinde gözyaşı görülmesi, insanların o kişinin üzgün olduğunu daha hızlı anlamasına ve kişinin sosyal desteğe daha fazla ihtiyaç duyduğunu düşünmesine yol açtı.

Vingerhoets ve çalışma arkadaşlarının araştırmaları da gözyaşının diğer insanların yardım etme ve destek olma davranışını etkileyebildiğini gösteriyor.

Daha yeni günlük yaşam araştırmaları ise tablonun laboratuvar deneylerinden daha karmaşık olduğunu gösteriyor. İnsanların özellikle yakın çevrelerinden birisini ağlarken gördüklerinde yardım davranışı sergileme ihtimali daha yüksek.

Bu nedenle duygusal gözyaşını insan topluluklarının gelişiminde ortaya çıkan sessiz bir sosyal sinyal olarak değerlendiren güçlü bir bilimsel yaklaşım bulunuyor.

Gözyaşı saldırganlığı bile etkileyebilir mi?

Gözyaşına ilişkin en dikkat çekici araştırmalardan biri İsrail’deki Weizmann Bilim Enstitüsü araştırmacılarından geldi.

2023 yılında PLOS Biology’de yayımlanan deneysel çalışmada, kadınlardan alınan duygusal gözyaşına maruz kalan erkek katılımcılarda saldırgan davranışın azaldığı bildirildi.

Araştırmada gözyaşının kokusu bilinçli olarak algılanmamasına rağmen erkeklerde saldırgan davranışın yaklaşık yüzde 43,7 azalmasıyla ilişkilendirildiği görüldü. Beyin görüntüleme sonuçlarında da koku alma ve saldırganlıkla bağlantılı sinir ağlarında değişiklikler tespit edildi.

Bu çalışma oldukça dikkat çekici olmakla birlikte tek bir deneysel araştırmanın bütün insanlar ve bütün koşullar için kesin bir sonuç olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Yine de bulgu, gözyaşının yalnızca gördüğümüz bir sosyal işaret olmayabileceği; kimyasal düzeyde de kişilerarası iletişimde rol oynayabileceği ihtimalini güçlendiriyor.

Kaynak metinde de kadın gözyaşının erkeklerin saldırgan davranışlarını azaltabileceğine ilişkin laboratuvar çalışmasına dikkat çekiliyor.

Bebeklerin ağlaması neden bu kadar güçlü bir sinyal?

Ağlamanın evrimsel anlamını açıklamak isteyen araştırmacılar özellikle bebekler üzerinde duruyor.

İnsan yavrusu diğer birçok canlıya kıyasla olağanüstü uzun süre yetişkin bakımına ihtiyaç duyuyor.

Yeni doğmuş bir bebek kendi başına yiyecek bulamaz, hareket edemez, tehlikeden kaçamaz ve ihtiyaçlarını kelimelerle anlatamaz.

Dolayısıyla ağlama onun en güçlü iletişim araçlarından biri.

Bebeğin ağlaması yetişkinlere;

“Acıktım.”

“Üşüyorum.”

“Canım acıyor.”

“Korkuyorum.”

“Benimle ilgilen.”

mesajlarını aktarabiliyor.

Kaynak metinde de bebek ağlamasının yetişkin beyninde bakım verme davranışıyla ilişkili sistemleri harekete geçirebildiği ve gözyaşının bebeğin korunmasına katkı sağlayan evrimsel bir işaret olabileceği aktarılıyor.

Duygusal ağlamanın evrimine ilişkin akademik değerlendirmelerde de ağlamanın sıkıntıyı göstererek çevredeki insanların yardım ve koruma davranışını teşvik etmiş olabileceği görüşü öne çıkıyor.

Neden bazı insanlar çok kolay ağlıyor?

İnsanlar arasındaki ağlama sıklığı ciddi biçimde değişebiliyor.

Bir insan yıllarca neredeyse hiç ağlamazken başka biri bir film sahnesinde veya bir başkasının yaşadığı olay karşısında kolaylıkla gözyaşı dökebiliyor.

Bilim insanlarına göre bu farkı tek bir nedenle açıklamak mümkün değil.

Araştırmalarda;

kişilik yapısı,

empati düzeyi,

duygusal hassasiyet,

hormonal faktörler,

nörolojik farklılıklar,

kültür,

yetiştirilme biçimi

gibi çok sayıda unsur üzerinde duruluyor.

Kaynak metinde de nörolojik ve hormonal farklılıklarla kişilik özelliklerinin ağlama eğilimini etkileyebileceği; özellikle yüksek empati düzeyine sahip kişilerin başkalarının yaşadığı olaylardan da güçlü biçimde etkilenebildiği belirtiliyor.

Kadınlar neden daha sık ağlıyor?

Ağlama araştırmalarında en çok incelenen konulardan biri kadınlarla erkekler arasındaki fark.

Kaynak metinde aktarılan araştırma ortalamalarında erkeklerin ayda 0-1, kadınların ise 4-5 kez ağladığı ifade ediliyor.

Ancak bu rakamları bütün toplumlara uygulanabilecek değişmez biyolojik değerler olarak değerlendirmemek gerekiyor.

Ağlama davranışındaki cinsiyet farklarının biyolojik unsurlar kadar sosyal ve kültürel normlarla da bağlantılı olduğu düşünülüyor.

Özellikle erkek çocuklara küçük yaşlardan itibaren verilen “ağlama”, “güçlü ol” veya duygularını göstermemeye yönelik mesajlar davranış farklılıklarını büyütebiliyor.

Bununla birlikte araştırmalarda cinsiyet farklarının birçok farklı kültürde görülmesi, biyolojik ve hormonal unsurların da tabloya katkıda bulunabileceğine işaret ediyor.

Bilim dünyası bu nedenle konuyu “biyoloji mi, kültür mü?” şeklinde iki seçenekten birine indirgemek yerine her ikisinin etkileşimi üzerinden değerlendiriyor.

Yaş ilerledikçe gözyaşının nedeni de değişiyor

Ağlama insan hayatı boyunca aynı anlama gelmiyor.

Bebeklikte temel amaç yardım çağırmak.

Çocuklukta fiziksel acı, korku ve engellenme ön plana çıkıyor.

Yetişkinlikte ise kayıp, ilişki sorunları, özlem, çaresizlik ve yoğun duygusal deneyimler belirleyici hale geliyor.

Yaş ilerledikçe empati kaynaklı ağlama da önem kazanıyor.

İnsan artık yalnızca kendi başına gelen bir olay için değil;

başkasının acısı,

bir savaş görüntüsü,

bir çocuğun yaşadığı güçlük,

bir film karakterinin kaybı

veya hiç tanımadığı bir insanın hikâyesi karşısında da ağlayabiliyor.

Bu durum insan beynindeki sosyal ve duygusal sistemlerin ne kadar iç içe geçtiğini gösteriyor.

Ağlamak zayıflık mı?

Bilimsel açıdan bakıldığında ağlamayı “zayıflık” olarak tanımlamanın biyolojik bir karşılığı bulunmuyor.

Ağlama son derece karmaşık bir nörolojik, fizyolojik ve sosyal davranış.

İnsan beyninin duygu sistemlerinden otonom sinir sistemine, gözyaşı bezlerinden solunum ve yüz kaslarına kadar geniş bir mekanizma aynı anda çalışıyor.

Daha önemlisi gözyaşı, insanın çevresindeki insanlarla ilişki kurmasının da yollarından biri.

Araştırmalar gözyaşının üzüntünün algılanmasını kolaylaştırabildiğini ve çevredeki insanların destek verme eğilimini etkileyebildiğini gösteriyor.

Dolayısıyla ağlama basitçe “duygulara yenilmek” olarak değil, insanın milyonlarca yıllık sosyal gelişimi içerisinde şekillenmiş karmaşık bir iletişim davranışı olarak değerlendirilebilir.

Bilimin hâlâ cevap aradığı büyük soru: Neden gözyaşı?

Bütün araştırmalara rağmen bilim insanlarının henüz tam anlamıyla cevaplayamadığı temel bir soru bulunuyor:

Yoğun duygular neden özellikle gözyaşı üretimine bağlandı?

İnsanın üzüldüğünü yüz ifadesiyle, sesiyle veya davranışlarıyla göstermesi teorik olarak yeterli olabilirdi.

Peki evrim neden ayrıca gözlerden sıvı akmasını sağlayan bir sistem geliştirdi?

En güçlü açıklamalardan biri bunun sosyal görünürlüğü.

Gözyaşı kişinin yüzünde son derece belirgin bir işaret oluşturuyor.

Üstelik bu işaret konuşmaya ihtiyaç duymuyor.

Bir insan hiçbir şey söylemeden ağladığında karşısındaki kişi çoğu zaman bir sorun olduğunu hemen anlayabiliyor.

Bu nedenle gözyaşının insan topluluklarında yardımı, yakınlaşmayı ve işbirliğini artıran güçlü bir sosyal iletişim aracına dönüşmüş olması mümkün.

Ancak ağlamanın nörobiyolojisini inceleyen araştırmacılar da bu davranışın temel mekanizmalarının ve işlevlerinin hâlâ tam anlamıyla açıklanamadığını vurguluyor.

Gözyaşı, duygunun ünlem işareti

Tilburg Üniversitesi’nden Prof. Ad Vingerhoets’in yaklaşımı, ağlamanın anlamını belki de en yalın biçimde açıklıyor.

Kaynak metinde Vingerhoets’in gözyaşını adeta “duygunun sonuna konulan ünlem işareti” gibi değerlendirdiği aktarılıyor.

Çünkü bazen insanın yaşadığı şeyi anlatmaya kelimeler yetmiyor.

Acı çok büyük olduğunda da,

sevinç insanın içine sığmadığında da,

özlem yıllar sonra sona erdiğinde de,

başka bir insanın yaşadığı acı bizi derinden etkilediğinde de

gözyaşı ortaya çıkabiliyor.

Bilim bugün gözyaşının kimyasını, sinir sistemindeki yollarını ve insan davranışı üzerindeki etkilerini giderek daha ayrıntılı biçimde ortaya çıkarıyor.

Ancak araştırmaların ulaştığı sonuç aynı zamanda çok insani:

Gözyaşı yalnızca gözden çıkan bir sıvı değil; bedenin, beynin ve sosyal hayatın aynı anda konuştuğu son derece güçlü bir iletişim biçimi.

Bazen insan söyleyemediğini gözyaşıyla anlatıyor.

Konya’daki 11. Bilim Festivali sona erdi

Konya’nın bilim ve teknoloji alanındaki en önemli organizasyonlarından 11. Konya Bilim Festivali, Konya Bilim Merkezi’nde dört gün boyunca devam eden etkinliklerin ardından tamamlandı.

Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen festival, Konya’dan ve Türkiye’nin farklı şehirlerinden gelen her yaştan bilim ve teknoloji meraklısını aynı çatı altında buluşturdu.

Çocuklar, gençler, öğrenciler ve ailelerin yoğun ilgi gösterdiği organizasyonda bilimsel deneylerden yeni nesil teknolojilere, savunma sanayisi ürünlerinden insansız hava araçlarına kadar çok sayıda çalışma ziyaretçilerin beğenisine sunuldu.

Yaklaşık 100 bin metrekarelik alanda teknoloji şöleni

Festival, yaklaşık 100 bin metrekarelik geniş bir alanda gerçekleştirildi. Türkiye’nin bilim, teknoloji ve savunma sanayisinde öne çıkan kurum ve kuruluşları da organizasyonda yer aldı.

Festival alanında İçişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, TÜBİTAK, TUSAŞ, ASELSAN, TÜMOSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve BAYKAR tarafından açılan stantlar yoğun ilgi gördü.

Ziyaretçiler kurumların yürüttüğü çalışmalar hakkında bilgi alırken, Türkiye’nin teknoloji ve savunma sanayisinde geliştirdiği ürünleri de yakından inceleme fırsatı buldu.

Özellikle savunma sanayisi ürünleri ile insansız hava araçları, festival boyunca ziyaretçilerin en fazla ilgi gösterdiği bölümler arasında yer aldı.

Atölyeler, dijital deneyimler ve uçuş gösterileri

11. Konya Bilim Festivali yalnızca teknolojik ürünlerin sergilendiği bir organizasyon olmadı. Dört güne yayılan programda bilim ve teknolojiyi doğrudan deneyimlemeye imkan sağlayan çok sayıda etkinlik gerçekleştirildi.

Uygulamalı atölyelerde katılımcılar farklı bilimsel çalışmaların parçası olurken, dijital deneyim alanlarında yeni nesil teknolojileri yakından tanıma fırsatı buldu.

Milli teknoloji ürünleri festival alanında ziyaretçilerle buluşurken, uçuş gösterileri ve sahne şovları da programa ayrı bir renk kattı.

Festivalde çocuklar ve gençlerin bilime olan ilgisini artırmaya yönelik çalışmaların yanı sıra her yaş grubuna hitap eden yüzlerce bilimsel etkinlik gerçekleştirildi.

Dört gün süren festival boyunca Konya Bilim Merkezi ve çevresi, bilim, teknoloji, yenilik ve milli teknoloji çalışmalarının buluşma noktası haline geldi.

Başkan Altay: “Bu çocuklar yarın dünyayı değiştirebilir”

Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, 11. Konya Bilim Festivali’nin ardından sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda özellikle çocukların festivalde bilim ve teknolojiyle buluşmasına dikkat çekti.

Festivalin çocuklara yalnızca bugünün teknolojilerini göstermediğini, aynı zamanda gelecekte üretecekleri çalışmalar için ilham verdiğini vurgulayan Altay, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

“Bu çocuklar yarın dünyayı değiştirebilir. 🚀 Bugün bir deneyi merakla izleyen evladımız, yarın uçan arabayı tasarlayabilir. Bir başka çocuğumuz insanlığa hizmet edecek bir yazılım geliştirebilir, tüm dünyaya fayda sağlayacak yeni bir buluşa imza atabilir.

Neden olmasın? Biz Konya’mızın, ülkemizin çocuklarına inanıyoruz.

Konya Bilim Festivalimiz tam da bunun için var: Çocuklarımız merak etsin, denesin, üretsin ve ‘Ben de yapabilirim.’ desin.

Çünkü geleceğin bilim insanları, mühendisleri ve mucitleri belki de ilk ilhamını bugün burada alıyor.”

Altay, paylaşımını #KonyaBilimFestivali etiketiyle yaptı.

Çocukların bilim ve teknoloji merakı öne çıktı

Festivalin dört günlük programında özellikle çocuklar ve gençlerin bilimsel uygulamalara doğrudan dahil olabilmesi ön plana çıktı.

Katılımcılar yalnızca sergilenen teknoloji ürünlerini görmekle kalmadı; uygulamalı atölyelerde deney yaptı, farklı bilim dallarını keşfetti ve teknoloji alanındaki çalışmaları yakından inceleme imkanı buldu.

Başkan Altay’ın mesajında da vurguladığı gibi festival, çocukların “Ben de yapabilirim” düşüncesiyle bilim, mühendislik ve teknoloji alanlarına yönelmesini teşvik eden bir organizasyon olarak öne çıktı.

Bilimsel merakın küçük yaşlarda desteklenmesi, geleceğin mühendislerinin, bilim insanlarının, yazılımcılarının ve mucitlerinin yetişmesi açısından festivalin temel hedefleri arasında yer aldı.

Konya dört gün boyunca bilimin buluşma noktası oldu

11. Konya Bilim Festivali; kamu kurumlarını, teknoloji ve savunma sanayisi kuruluşlarını, bilimsel etkinlikleri ve binlerce ziyaretçiyi Konya Bilim Merkezi’nde bir araya getirdi.

Yaklaşık 100 bin metrekarelik alana yayılan etkinliklerde Türkiye’nin milli teknoloji hamlesinin önemli ürünleri sergilenirken, katılımcılar yüzlerce bilimsel etkinlikle bilim ve teknolojiyi doğrudan deneyimledi.

Savunma sanayisi ürünlerinden insansız hava araçlarına, uygulamalı atölyelerden dijital deneyimlere, uçuş gösterilerinden sahne programlarına kadar geniş bir içerikle gerçekleştirilen 11. Konya Bilim Festivali, dört günlük programın ardından sona erdi.

Festival, on binlerce ziyaretçiyi ağırlayarak Konya’yı dört gün boyunca bilim, teknoloji ve yeniliğin önemli buluşma merkezlerinden biri haline getirdi.

Bilim insanları kedilerin birbirlerini idrar kokusundan tanıdığını ortaya çıkardı

Japonya’daki Iwate Üniversitesi öncülüğünde yürütülen uluslararası araştırmada, kedilerin birbirlerini nasıl tanıdığına ilişkin dikkat çekici sonuçlara ulaşıldı.

Araştırmacılar davranışsal deneyleri kimyasal analizlerle birleştirerek, kedilerin idrar kokularının birbirinden farklı kimyasal profillere sahip olduğunu ve bu farklılıkların bireylerin tanınmasında rol oynayabileceğini belirledi.

Aynı kokuyla karşılaşınca ilgileri azalıyor

Araştırmanın ilk aşamasında kedilere başka kedilere ait idrar kokuları sunuldu.

Aynı kedinin idrarı bir süre sonra tekrar koklatıldığında, kedilerin kokuyu incelemek için ayırdığı sürenin giderek azaldığı gözlemlendi.

Ancak farklı bir kediye ait idrar kokusu sunulduğunda koklama süresinin yeniden arttığı belirlendi.

Araştırmacılar, bu davranışın kedilerin daha önce karşılaştıkları kokuyu tanıdıklarına işaret ettiğini değerlendirdi.

Aylar sonra bile kokuyu hatırladılar

Çalışmada dikkat çeken bir diğer sonuç ise kedilerin daha önce karşılaştıkları idrar kokularına aylar sonra bile daha düşük ilgi göstermesi oldu.

Bu durum, araştırmacılara kedilerin idrar kokularında bireye özgü bir kimyasal işaret bulunduğunu ve kedilerin bu kokuları uzun süre hafızalarında tutabildiğini düşündürdü.

Kediye özgü yağ asidi keşfedildi

Davranışsal bulguların ardından bilim insanları, bireysel koku tanımaya katkıda bulunabilecek idrar moleküllerini incelemeye başladı.

Analizler sonucunda, yapısı her kedide farklılık gösteren ve bireysel olarak ayırt edilebilen bir yağ asidi tespit edildi.

Araştırmacılar, söz konusu molekülün kedilerin birbirlerini kokuyla tanımalarında önemli rol oynayabileceğini değerlendiriyor.

Aslan ve kaplanlarda da farklılık gösteriyor

Bilim insanları araştırmayı yalnızca evcil kedilerle sınırlı tutmadı.

Aslan, kaplan, leopar, jaguar ve vaşak gibi farklı kedigiller türlerinde yapılan incelemelerde de aynı yağ asidinin bireyler arasında farklılık gösterdiği tespit edildi.

Ancak araştırmacılar, vahşi kedigillerin de bu kimyasal farklılığı birbirlerini tanımak amacıyla kullanıp kullanmadığının henüz bilinmediğini bildirdi.

Araştırmanın sonuçları Current Biology dergisinde yayımlandı.

Akrep zehri laboratuvarda hayat kurtaran panzehire dönüşüyor

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları ve Biyolojik Ürünler Dairesi Başkanlığı, akrep sokması vakalarında kullanılan hayati öneme sahip panzehirin üretimini sürdürüyor.

Çok aşamalı biyolojik süreçlerden geçirilen akrep zehri, laboratuvar ortamında saflaştırılıyor, kalite kontrol testlerinden geçiriliyor ve atların bağışıklık sistemi aracılığıyla zehre karşı etkili antikorlara dönüştürülüyor.

Türkiye’nin yıllık yaklaşık 10 bin dozluk akrep panzehri ihtiyacı, Sağlık Bakanlığı bünyesindeki üretim tesislerinde karşılanıyor. Üretilen serumlar il sağlık müdürlükleri aracılığıyla ülke genelindeki sağlık kuruluşlarına ulaştırılıyor.

Akrepler Doğu ve Güneydoğu Anadolu’dan temin ediliyor

Laboratuvar sorumlusu Veteriner Hekim Mehmet Ali Kanat, panzehir üretiminde ağırlıklı olarak Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinden temin edilen akreplerden yararlanıldığını söyledi.

Doğal ortamlarından toplanarak laboratuvara getirilen akreplerin kontrollü koşullarda bakıldığını ve beslendiğini belirten Kanat, belirli aralıklarla zehir sağımı gerçekleştirildiğini ifade etti.

Kanat, üretimin ilk aşamasını şöyle anlattı:

“Antivenomu, yani akrep panzehrini, akreplerden belirli aralıklarla zehir sağımı yaparak elde ediyoruz.”

Laboratuvar ortamında gerçekleştirilen sağım işlemi sırasında akreplerden alınan venom, doğrudan panzehir üretiminde kullanılmıyor. Zehrin içinde bulunabilecek doku kalıntıları ve farklı biyolojik maddeler, ürünün bozulmasına veya üretim sürecinin olumsuz etkilenmesine yol açabileceği için önce ayrıştırılıyor.

Zehir uzun ve titiz bir saflaştırma sürecinden geçiriliyor

Akrepten elde edilen venomun son derece hassas şekilde işlenmesi gerektiğini vurgulayan Kanat, ham zehrin içindeki yabancı maddelerin temizlenmesinin üretimin en önemli aşamalarından biri olduğunu belirtti.

Kanat, “Akrepten alınan zehrin içinde farklı doku kalıntıları da bulunuyor. Bunların ayrıştırılması gerekiyor. Aksi halde venom kısa sürede bozulabiliyor. Bu nedenle uzun ve titiz bir saflaştırma sürecinden geçiyoruz.” dedi.

Saflaştırılan akrep zehri, daha sonra protein ve enzim analizlerine tabi tutuluyor. Venomun biyolojik özellikleri, saflık derecesi ve üretimde kullanılmaya uygun olup olmadığı laboratuvar testleriyle kontrol ediliyor.

Kalite kontrollerinden başarıyla geçen zehir, panzehir üretiminin bir sonraki aşamasında atlara düşük dozlarda uygulanıyor.

Panzehir üretiminde 10 at görev alıyor

Türkiye’de akrep panzehri üretiminde özel olarak yetiştirilen ve sağlık kontrolleri düzenli yapılan 10 attan yararlanılıyor.

Saflaştırılmış akrep zehri, atlara belirli zaman aralıklarında ve düşük dozlarda enjekte ediliyor. Bu işlem sonucunda atların bağışıklık sistemi, akrep zehrine karşı antikor üretmeye başlıyor.

Veteriner Hekim Mehmet Ali Kanat, atların kanındaki antikor düzeylerinin sürekli takip edildiğini belirterek, “Bizim akrep panzehri ürettiğimiz atlarımız var. Şu anda panzehir üretiminde kullandığımız 10 atımız var. Bu atlara düşük dozlarda enjeksiyonlar yapıyoruz. Bu enjeksiyonlardan sonra belli aralıklarda bu atlarımızın kanındaki panzehir miktarını ölçüyoruz.” ifadelerini kullandı.

Atların bağışıklık sisteminde yeterli miktarda antikor oluşmasının ardından hayvanlardan plazma alınıyor. Alınan plazma, yeniden kapsamlı bir saflaştırma işleminden geçiriliyor.

Bu süreçte plazmadaki diğer bileşenler ayrıştırılıyor ve son üründe yalnızca akrep zehrine karşı etkili antikorların kalması sağlanıyor.

Üretilen serumlar bütün illere dağıtılıyor

Panzehirin üretim süreci, plazmanın alınmasıyla tamamlanmıyor. Saflaştırılan antikorlar, etkinlik, güvenilirlik ve kalite bakımından çok sayıda teste tabi tutuluyor.

Gerekli bütün kontrollerin tamamlanmasının ardından kullanıma hazır hale getirilen serumlar, sağlık müdürlükleri aracılığıyla Türkiye’nin 81 iline dağıtılıyor.

Kanat, ülke genelinde akrep panzehri konusunda herhangi bir stok sorunu bulunmadığını belirterek şunları söyledi:

“Yeterli düzeye ulaşıldığında atlardan plazma alıyoruz. Daha sonra bu plazmayı tamamen saflaştırıyoruz. Son üründe yalnızca akrep zehrine karşı etkili antikorlar kalıyor. Tüm kontroller yapıldıktan sonra sağlık müdürlüklerimize veriyoruz ve bütün illere dağıtıyoruz. Şu anda Türkiye’nin her yerinde bol miktarda akrep panzehrimiz bulunmakta ve vakaların tedavisinde kullanılmaktadır.”

Kuzey Afrika ve Orta Doğu’daki türlere karşı da etkili

Türkiye’de üretilen akrep panzehrinin yalnızca ülkedeki vakalar açısından değil, Kuzey Afrika ve Orta Doğu’da görülen birçok akrep türüne karşı da etkili olabilecek özelliklere sahip olduğu belirtildi.

Panzehir üretiminde ağırlıklı olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yaşayan “Androctonus crassicauda” türü akrepler kullanılıyor. Zehrinin protein yapısı bakımından oldukça zengin olması, bu türe karşı geliştirilen panzehirin daha geniş bir etki alanına sahip olmasını sağlıyor.

Kanat, Türkiye’de üretilen serumun bölgesel açıdan önemli bir avantaja sahip olduğunu vurgulayarak şöyle konuştu:

“Bizim özellikle panzehir üretiminde kullandığımız akreplerimiz, Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki ‘Androctonus crassicauda’ adında bir akrep türü. Bunun zehrinde çok zengin bir protein yapısı bulunuyor. Bu nedenle buna karşı ürettiğimiz bir panzehir neredeyse Kuzey Afrika’da, Orta Doğu’daki birçok akrep sokma vakasının tedavisinde kullanılmaya uygun bir panzehir. Böyle de bir avantajı var aynı zamanda.”

Akrep sokması vakaları yaz aylarında artıyor

Akrep sokmalarının özellikle sıcaklıkların yükseldiği yaz aylarında daha sık görüldüğü bildirildi. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri ile Adana çevresi, vakaların yoğunlaştığı bölgeler arasında yer alıyor.

Kırsal alanlarda yaşayanlar, tarım ve hayvancılıkla uğraşanlar, çadırlarda kalanlar veya yaz aylarında damda ve açık alanda uyuyanlar akrep sokmalarına karşı daha fazla risk altında bulunuyor.

Akrep sokmasının etkisi, akrebin türüne, sokulan kişinin yaşına, sağlık durumuna, sokmanın gerçekleştiği bölgeye ve vücuda giren zehir miktarına göre değişebiliyor. Özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik rahatsızlığı bulunan kişilerde zehirlenme daha ağır seyredebilir.

Kanat, Türkiye’de sağlık kuruluşlarında yeterli miktarda panzehir bulunduğunu ve tedaviye erişimin güçlü olduğunu belirtti.

“Panzehrimiz çok etkili ve bütün merkezlerde bulunduğu için herhangi bir ölüm vakası şu ana kadar görülmüyor. Son yıllarda da ciddi bir ölüm vakası görülmedi.” diyen Kanat, erken sağlık müdahalesinin önemine dikkati çekti.

Bir doz panzehir için yaklaşık bir yıllık emek gerekiyor

Akrep panzehrinin üretimi, akreplerin laboratuvara getirilmesi, venom sağımı, zehrin saflaştırılması, kalite testlerinin yapılması, atlara düşük dozlu enjeksiyonların uygulanması, antikor seviyelerinin takip edilmesi, plazma alınması ve son ürünün hazırlanması gibi çok sayıda aşamadan oluşuyor.

Bütün süreç dikkate alındığında bir antivenomun üretimi yaklaşık bir yıl sürebiliyor.

Türkiye’nin yıllık akrep panzehri ihtiyacının yaklaşık 10 bin doz olduğunu belirten Kanat, mevcut üretim kapasitesinin bu ihtiyacı karşılamaya yeterli olduğunu söyledi.

Kanat, “Ülkemizin akrep panzehri ihtiyacı yılda 10 bin doz. Biz bunu rahatlıkla üretiyoruz. Gerekli olduğu durumlarda kapasitemizi de artırabiliriz.” dedi.

Ayakkabı ve kıyafetler giyilmeden önce kontrol edilmeli

Akrep sokmalarına karşı alınabilecek kişisel önlemlerin başında ayakkabı, çizme ve kıyafetlerin kullanılmadan önce dikkatli şekilde kontrol edilmesi geliyor.

Özellikle kırsal alanlarda açıkta bırakılan ayakkabıların içine veya yere bırakılan kıyafetlerin arasına akrep girebiliyor. Kıyafetin içinde sıkışan akrep, kişiyi birden fazla noktadan sokabiliyor.

Birden fazla sokma, vücuda giren zehir miktarını artırarak zehirlenmenin daha ağır seyretmesine yol açabiliyor.

Mehmet Ali Kanat, açık havada ve çadırda kalan vatandaşlara şu uyarılarda bulundu:

“Kıyafet içindeki akreplerin sokma vakaları daha şiddetli oluyor. Birkaç yerden sokabiliyorlar. Çizme ve ayakkabı içinde birkaç defa sokabiliyor. Bu da vatandaşın aldığı zehir miktarının artmasına ve daha ciddi sorunlara sebep oluyor. Kıyafetlerini akreplerin giremeyecekleri yerlere asmaları ya da giyerken dikkatli bir şekilde temizlemeleri veya kontrol etmelerini tavsiye ediyoruz.”

Vatandaşların ayrıca yatak, battaniye, çadır, ayakkabı ve kıyafetlerini kullanmadan önce kontrol etmeleri, ev ve çadır çevresindeki taş, odun ve moloz yığınlarını mümkün olduğunca temizlemeleri önem taşıyor.

Akrep sokması halinde ise vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. Sağlık görevlilerinin değerlendirmesi sonucunda gerekli görülen hastalara, Türkiye’de üretilen akrep panzehri uygulanıyor.

Türk araştırmacının katkısıyla ter ve nemden enerji üretebilen batarya geliştirildi

Necmettin Erbakan Üniversitesi (NEÜ) Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bünyamin Şahin, Amerika Birleşik Devletleri’nde yürütülen uluslararası çalışma kapsamında, insan teri ve ortam neminden enerji üretebilen yeni nesil giyilebilir batarya teknolojisinin geliştirilmesine katkı sağladı.

TÜBİTAK tarafından desteklenen “Yeni Nesil Giyilebilir Sağlık Teknolojileri” başlıklı projeyi yürüten Prof. Dr. Şahin, 12 aylık araştırma programı kapsamında ABD’de bulunan North Carolina State University’de bilimsel çalışmalar gerçekleştirdi.

Başlangıçta tek bir araştırma projesinde görevlendirilen Şahin, çalışma sürecindeki performansı ve bilimsel katkılarının ardından ev sahibi araştırma grubunun davetiyle iki farklı uluslararası projeye daha dahil edildi.

Dört üniversitenin ortak çalışması

Yeni nesil batarya teknolojisi; North Carolina State University, University of North Carolina at Chapel Hill, Rice University ve Necmettin Erbakan Üniversitesinden araştırmacıların ortak çalışması sonucunda geliştirildi.

Uluslararası araştırma ekibinin hazırladığı bilimsel makale, yaklaşık sekiz ay süren kapsamlı hakem değerlendirme sürecinden geçti. Hakemler tarafından talep edilen revizyonların tamamlanmasının ardından kabul edilen çalışma, Science Advances dergisinde açık erişimli olarak yayımlandı.

Çalışma, Türkiye’deki araştırma potansiyelinin dünyanın önde gelen bilim merkezlerinin akademik birikimiyle buluşturulması açısından da önemli bir gelişme olarak değerlendirildi.

Ter ve ortam nemiyle aktive oluyor

Araştırma kapsamında geliştirilen batarya, geleneksel kimyasal pillere çevre dostu bir alternatif oluşturması amacıyla doğada çözünebilen malzemelerden üretildi.

Esnek yapıya sahip batarya, insan teri, vücut sıvıları veya bulunduğu ortamdaki nem sayesinde aktive olarak enerji üretebiliyor. Vücudun farklı bölgelerine yerleştirilebilecek şekilde tasarlanan sistemin, özellikle giyilebilir sağlık cihazlarında kullanılması hedefleniyor.

Bataryanın esnek yapısı sayesinde vücut hareketlerine uyum sağlayabildiği, bulunduğu bölgedeki nemi veya teri enerji kaynağı olarak kullanabildiği belirtildi.

Nabız ölçerin enerji ihtiyacını karşıladı

Araştırmacılar, geliştirilen bataryanın sağlık teknolojilerindeki kullanımını göstermek amacıyla sistemi bir nabız ölçere entegre etti.

Laboratuvar testlerinde bataryanın, nabız ölçerin ihtiyaç duyduğu enerjiyi üretebildiği belirlendi. Sistem ayrıca kullanıcının fizyolojik verilerini algılayarak Bluetooth üzerinden kablosuz ve kesintisiz şekilde merkezi sisteme aktardı.

Yapılan deneylerle bataryanın bir yandan cihazın enerji ihtiyacını doğal yollarla karşılayabildiği, diğer yandan sağlık verilerinin uzaktan takip edilmesine imkân sağladığı ortaya konuldu.

Uzaktan sağlık hizmetlerinde kullanılabilecek

Araştırmacılar, geliştirilen teknolojinin özellikle uzaktan sağlık hizmetleri olarak bilinen telemedicine uygulamalarında önemli bir altyapı oluşturabileceğini değerlendiriyor.

Giyilebilir sağlık teknolojilerinin sürekli veri üretmesi sayesinde hastaların nabız, fiziksel aktivite ve farklı fizyolojik değerlerinin sağlık merkezlerinden uzaktan takip edilebilmesi amaçlanıyor.

Bu sistemlerin yaygınlaşmasıyla özellikle kronik hastaların, yaşlıların ve sürekli kontrol altında tutulması gereken kişilerin sağlık verilerinin kesintisiz biçimde izlenebilmesi mümkün olabilecek.

“Doğaya zarar vermeyen esnek bir pil geliştirmeyi amaçladık”

Çalışmanın detaylarını paylaşan Prof. Dr. Bünyamin Şahin, uzaktan sağlık hizmetlerinin gelecekte sağlık sistemlerinin en önemli bileşenlerinden biri haline geleceğini söyledi.

Giyilebilir sağlık cihazlarının çalışabilmek için enerjiye ihtiyaç duyduğunu belirten Şahin, mevcut sistemlerin sürekli şarj edilmesi gerektiğini veya çevreye zarar verebilecek kimyasal içerikli klasik pillerle çalıştığını ifade etti.

Araştırmanın temel hedefinin doğada kendi kendine çözünebilen, çevreye zarar vermeyen ve insan vücuduna uyum sağlayabilecek esnek bir batarya geliştirmek olduğunu vurgulayan Şahin, şunları kaydetti:

“Giyilebilir nitelikli esnek batarya oluşturulmaya çalışıldı. Bu batarya bulunduğu ortamdaki nemden veya biyolojik sıvı, yani ter örnekleriyle aktive olmaktadır. Geleceğin sağlık teknolojisindeki uygulamalarını örneklendirebilmek adına nabız ölçere bu bataryayı entegre ettik. Yapılan testlerin sonucunda nabız ölçerin ihtiyaç duyduğu gerekli enerjiyi sağladığını gördük.”

Sağlık verilerini Bluetooth üzerinden aktarıyor

Yeni nesil bataryanın yalnızca enerji üretmediğini, aynı zamanda giyilebilir cihazların veri aktarımına da imkân sağladığını anlatan Şahin, şöyle devam etti:

“Buradan yola çıkarak yeni nesil sağlık ekipmanlarında tasarladığımız bu batarya, gerekli enerjiyi doğal yollarla üretip kullanıcının fiziksel aktivitelerini aynı anda herhangi bir merkeze aktarabilmektedir. Vücut sıvısı, ter örneği ya da bulunduğu ortamdaki nemle cihazı besleyerek, veriyi algılayıp Bluetooth aracılığıyla bir merkeze gönderebilmesini bilimsel deneylerle ortaya koyduk.”

Bu özelliğiyle sistemin, hastaların sağlık durumlarının hastaneye gitmeden veya cihazları sürekli şarj etmeden takip edilmesine katkı sağlayabileceği ifade edildi.

Kimyasal pillere çevre dostu alternatif

Geleneksel pillerde kullanılan kimyasal maddelerin doğaya ve insan sağlığına zarar verebildiğine dikkati çeken araştırmacılar, geliştirilen bataryanın biyolojik olarak çözünebilen yapısıyla elektronik atıkların azaltılmasına da katkı sunabileceğini belirtiyor.

İnsan vücudunun doğal olarak ürettiği teri ve çevrede bulunan nemi enerji kaynağına dönüştüren teknoloji, sürdürülebilir elektronik sistemler açısından önemli bir adım olarak görülüyor.

Bataryanın ilerleyen dönemlerde nabız ölçerlerin yanı sıra farklı sağlık sensörleri, aktivite takip cihazları ve uzaktan hasta izleme sistemlerinde de kullanılabileceği değerlendiriliyor.

Teknoloji transferi açısından önemli kazanım

Prof. Dr. Şahin, çalışmanın yalnızca bilimsel bir yayın olarak değerlendirilmemesi gerektiğini, elde edilen sonuçların teknoloji transferi açısından da önemli bir kazanım olduğunu söyledi.

Dünyanın önde gelen araştırma gruplarıyla çalışma fırsatı bulduklarını dile getiren Şahin, “Onların akademik birikimi ile ülkemizin araştırma potansiyelini bir araya getirdik. Elde ettiğimiz sonuçların devamı niteliğinde yeni çalışmalarımız da sürüyor.” ifadelerini kullandı.

Çalışmanın geliştirilerek sağlık teknolojileri alanında kullanılabilir ürünlere dönüştürülmesi ve farklı giyilebilir sistemlere entegre edilmesi amacıyla yeni araştırmaların devam ettiği bildirildi.

Aziz Sancar ile akademik temas

Şahin, ABD’deki araştırma programı sırasında Nobel Kimya Ödülü sahibi Türk bilim insanı Prof. Dr. Aziz Sancar’ın görev yaptığı University of North Carolina at Chapel Hill’de de çeşitli akademik temaslarda bulundu.

Prof. Dr. Aziz Sancar ile bir araya gelme fırsatı yakalayan Şahin, uluslararası araştırma ortamlarında Türkiye’nin bilimsel kapasitesini temsil etmenin ve Türk bilim insanlarıyla akademik bağları güçlendirmenin önemine işaret etti.

Geliştirilen ter ve nemle çalışan bataryanın, çevre dostu enerji üretimi ile giyilebilir sağlık teknolojilerini bir araya getirerek geleceğin sağlık takip sistemlerine önemli katkılar sunması bekleniyor.

Bilim dünyasına göre, yaşam tarzı ve insan hareketliliği hayvanlardan bulaşan hastalıkları artırıyor

Zoonotik hastalıklar olarak bilinen ve genellikle fare, yarasa, kuş, inek ve koyun gibi hayvanlarda görülen bu hastalıklar, bazı durumlarda insanlara da bulaşarak geniş çaplı salgılara yol açabiliyor.

Son dönemlerde Ebola, Hantavirüs, Kovid-19, M çiçeği (mpox), Nipah gibi hastalıkların yol açtığı salgınların bölgesel ve küresel ölçekte yayılım göstermesi yalnızca sağlık sistemleri açısından değil, ekonomik ve toplumsal yaşam ile uluslararası ilişkilerde de çok boyutlu sonuçlar doğuruyor.

Dünya Sağlık Örgütüne (DSÖ) göre, bilinen 200’den fazla zoonotik hastalık bulunuyor ve kuduz gibi bazı zoonotik hastalıklar aşılama vb. yöntemlerle tamamen önlenebiliyor.

1970’ten bu yana 1500’den fazla patojenin (enfeksiyona ve hastalığa yol açan her türlü mikroskobik canlı veya etken) keşfedildiği, bunların yaklaşık yüzde 70’inin hayvan kaynaklı olduğu biliniyor.

Bu hastalıkların hepsi halk sağlığı için büyük risk oluşturmasa da yakın zamanda ortaya çıkan Kovid-19, Ebola veya 35 yıl içinde yaklaşık 70 milyon kişiyi enfekte eden HIV gibi bazı türler küresel ölçekte öne çıkıyor.

“Yolcu gemisinde görülen virüs salgınının nedeni turizm”

DSÖ Başbilim İnsanı Dr. Sylvie Briand, AA muhabirine yaptığı açıklamada, insanların yaşam tarzı ve hareket şekillerindeki değişikliklerin zoonotik hastalık riskini artırdığına işaret etti.

Bu hastalıkların yaygınlaşmasının ilk nedeninin, insan ve hayvan arasındaki ilişkinin değişmesi olduğunu belirten Briand, arazi kullanımındaki değişiklikler ve ormansızlaşma gibi gelişmelerin insanlar ile hayvanların temas şekillerini değiştirdiğini söyledi.

Briand, bu hastalıkların yaygınlaşmasının arkasındaki ikinci faktörün ise insan hareketliliği olduğuna dikkati çekerek özellikle hava yollarındaki gelişmeler sayesinde insanların daha hızlı hareket edebildiğini ve dünyanın farklı yerleri arasında daha fazla bağlantı olduğunu vurguladı.

İnsanlar hareket ettiğinde virüslerin yayılma kapasitesinin de arttığına işaret eden Briand, şunları kaydetti:

“Örneğin, yakın zamanda yolcu gemisinde görülen Hantavirüs salgınının nedeni turizm. İnsanlar, Güney Amerika’da, enfekte kemirgenlerin bulunduğu bazı yerlere turistik amaçlı gidiyor. Kendi ülkelerinde kalsalardı enfekte olmazlardı ancak oraya gittiler, kuşları gözlemlediler ve doğayla daha fazla temas ettiler. Sonuç olarak hastalığa yakalandılar ve ardından onu kendi ülkelerine geri taşıdılar.”

Briand, gıda tüketimi ve hayvancılık ile tarım modellerinin değişmesinin de yeni hastalıkların ortaya çıkma riskini artırdığına işaret ederek bu durumu kuş gribi üzerinden örneklendirdi.

Sorunun kümes hayvanlarının yetiştirilme şekli olduğunu anlatan Briand, “Yoğun hayvan sürüleri olduğunda virüslerin yayılması kolaylaşıyor.” dedi.

“Kovid-19 2020’deki haline göre daha az ölümcül formda”

Briand, zoonotik virüslerin hayvanlara uyum sağlamış virüsler olduğunu ve insanlara bulaşması halinde ya insanın ölümüne yol açabileceğini ya da insan popülasyonuna uyum sağlayarak daha az ölümcül hale gelebileceğini söyledi.

Dr. Sylvie Briand, “Kovid-19 sırasında, ilk vakalar veya ilk varyant çok ölümcüldü. Bu yüzden birçok insan hayatını kaybetti ancak zamanla virüs insandan insana bulaştı ve evrimleşerek daha az ölümcül ancak daha bulaşıcı hale geldi. Dolayısıyla şu anda Kovid-19 dünyanın tüm ülkelerinde var ancak 2020’deki haline göre daha az ölümcül bir formda.” değerlendirmesinde bulundu.

Zoonotik hastalıkları küresel ölçekte önemli bir risk olarak tanımlayan Briand, bunun tıpkı Kovid-19’da olduğu gibi yaşlı, obez veya ikincil hastalıkları olan kişiler için tehlikeli olabileceğine vurgu yaptı.

“İklim değişikliği hastalıkların coğrafyasını değiştirecek”

Briand, çevresel değişimlerin insan ile doğa arasındaki ilişkiyi dönüştürerek hastalıkların ortaya çıkma riskini artırdığını belirtti.

İnsanların daha önce temas etmediği hayvanlar, bitkiler ve virüslerle karşı karşıya kalabildiğini ifade eden Briand, bunun yeni salgınların ortaya çıkmasına zemin hazırladığını bildirdi.

İklim değişikliğinin ise hastalıkların coğrafi dağılımını değiştirdiğine dikkati çeken Briand, hava sıcaklıklarının artmasıyla sivrisineklerin daha önce yaşayamadıkları bölgelere yayılabildiğini kaydetti.

Dr. Sylvie Briand, dang humması ve sıtma gibi sivrisinek kaynaklı hastalıkların geçmişte yalnızca tropikal bölgelerde görüldüğünü ancak artık Avrupa’nın güneyi gibi bölgelerde de vakaların ortaya çıktığını aktardı.

İklim değişikliğinin gelecekte bazı bölgeleri yeni salgınlarla karşı karşıya bırakabileceğini belirten Briand, “İklim değişikliği hastalıkların coğrafyasını değiştirecek. Daha önce bazı hastalıkların görülmediği yerler, gelecekte salgınlara sahne olabilir.” ifadelerini kullandı.

Hükümetler ve bireylerin alabileceği önlemler

Briand, hükümetlerin sağlık sistemlerine yatırım yapması gerektiğinin altını çizerek güçlü sağlık altyapısının hastaların daha iyi tedavi edilmesini sağlayacağını ve ölüm oranlarını azaltabileceği yorumunu yaptı.

Hükümetlerin ayrıca olası salgınlara karşı hazırlık planları oluşturması, bütçe ayırması ve acil durumlar için lojistik kapasite geliştirmesi gerektiğini kaydeden Briand, “Bir sonraki Kovid-19 ya da grip salgınına hazırlanmak istiyorsanız maske, oksijen ve teşhis araçları gibi imkanlara sahip olmanız gerekiyor.” dedi.

Bireyler açısından alınacak önlemlerin hastalığa göre değiştiğini dile getiren Briand, Ebola, maymun çiçeği, Kovid-19, sarı humma, kolera ve veba gibi hastalıklarda farklı korunma yöntemlerinin uygulandığını söyledi.

Konya protokolü Bilim Merkezi’nde öğrencilerle buluştu

Konya Valisi İbrahim Akın, AK Parti Konya Milletvekili Latif Selvi, Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, AK Parti Konya İl Başkanı Fatih Özgökçen, Karatay Belediye Başkanı Hasan Kılca ve Meram Belediye Başkanı Mustafa Kavuş, Konya Bilim Merkezi’ni ziyaret etti.

Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından şehre kazandırılan Türkiye’nin TÜBİTAK destekli ilk ve en büyük bilim merkezi olan Konya Bilim Merkezi’nde gerçekleşen ziyarette protokol üyeleri, öğrencilerle yakından ilgilenerek sohbet etti.

Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, Konya’nın bilim ve teknoloji alanında da öncü şehirlerden biri olma yolunda ilerlediğini belirterek, gençlerin bilimle buluşmasını sağlayan projelere büyük önem verdiklerini söyledi.

Başkan Altay, Konya Bilim Merkezi’nin çocukların ve gençlerin merak duygusunu geliştiren, onları araştırmaya ve üretmeye teşvik eden önemli bir merkez olduğuna dikkat çekerek, “Geleceğimiz olan evlatlarımızın donanımlı bireyler olarak yetişmesi için çalışmalarımızı sürdürüyoruz” dedi.

Program, bilim merkezinin farklı bölümlerinin gezilmesi ve hatıra fotoğrafı çekimiyle sona erdi.

Koç Üniversitesi’nde yapay zekânın geleceği masaya yatırıldı

Koç Üniversitesi’nin ev sahipliğinde düzenlenen Koç Üniversitesi Yapay Zekâ Sempozyumu, 9-10 Mart tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirildi. Sempozyum, üniversitenin yapay zekâyı temel stratejik araştırma alanlarından biri olarak konumlandıran vizyonunu uluslararası ölçekte görünür hale getirdi.

Koç Üniversitesi Rumeli Feneri Kampüsü’nde düzenlenen etkinlikte, yapay zekâ yalnızca bir teknoloji başlığı olarak değil; bilimsel üretimin, ekonomik dönüşümün ve toplumsal değişimin itici gücü olarak ele alındı. Disiplinlerarası program kapsamında temel bilimlerden mühendisliğe, sağlıktan sosyal bilimlere kadar birçok alanda yapay zekânın etkileri tartışıldı.

Sempozyumun açılışında konuşan Koç Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Metin Sitti, yapay zekânın sadece teknolojileri değil, doğayı anlama ve keşfetme biçimini de köklü şekilde dönüştürdüğünü vurguladı.

Etkinlik, “Yapay Zekâ Bilimi”, “Fiziksel Dünyada Yapay Zekâ” ile “Yapay Zekâ, Toplum ve Kurumlar” başlıklı üç ana tema etrafında şekillendi. Programda Amazon Alexa AI Başkan Yardımcısı Ruhi Sarikaya, ETH Zürih’ten Prof. Dr. Torsten Hoefler, Münih Teknik Üniversitesi’nden Prof. Dr. Daniel Cremers, Zürih Üniversitesi’nden Prof. Dr. Davide Scaramuzza, Çek Teknik Üniversitesi’nden Prof. Dr. Jiří Matas ve Vrije Universiteit Amsterdam’dan Prof. Dr. Elly Konijn gibi alanın önde gelen isimleri yer aldı.

Prof. Dr. Metin Sitti: Doğadan öğrenerek geleceğin akıllı sistemlerini tasarlıyoruz

Koç Üniversitesi’nde gelişen disiplinlerarası yapay zekâ ekosistemine dikkat çeken Prof. Dr. Metin Sitti, yapay zekâ ile fiziksel zekâ arasındaki ilişkiye de değindi. Doğadaki biyolojik sistemlerin kendi araştırmalarına ilham verdiğini belirten Sitti, bu gözlemlerin geleceğin akıllı sistemlerinin tasarımında yeni araştırma alanları açtığını ifade etti.

Araştırmalarının yapay zekâ ile fiziksel zekânın kesişim noktasına odaklandığını belirten Sitti, doğadan öğrenerek geleceğin akıllı sistemlerini tasarlamayı hedeflediklerini söyledi.

Sitti ayrıca, İş Bankası ile kurulan iş birliği kapsamında hayata geçirilen KUIS AI Lab’in de bu ekosistemi güçlendirdiğini vurguladı. Laboratuvarın, temel yapay zekâ araştırmaları ile finans ve endüstri alanındaki gerçek dünya uygulamaları arasında köprü görevi gördüğünü belirtti.

Akademi ile endüstri aynı masada buluştu

Sempozyumda yapay zekânın ekonomik dönüşüm boyutu da özel bir panelde ele alındı. Koç Üniversitesi Araştırma ve İnovasyondan Sorumlu Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Hakan Ürey moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde, akademi ve teknoloji dünyasının önemli isimleri bir araya geldi.

Panelde Vispera Partner ve Co-CEO’su Aytül Erçil, Hevi AI Kurucu Ortağı ve CEO’su Deniz Aliş, Invent AI Kurucusu ve CEO’su Gürhan Kök ile Trendyol Group Veri Bilimi Direktörü Nezir Alp konuşmacı olarak yer aldı.

Katılımcılar, yapay zekâ temelli keşif ve araştırmaların laboratuvar ortamından ürünlere, hizmetlere ve gerçek dünya sistemlerine nasıl taşındığını değerlendirdi. Ayrıca üniversite-sanayi iş birliklerinin inovasyonu ve yetenek gelişimini nasıl hızlandırdığına ilişkin görüşler paylaşıldı.

Küresel ölçekte araştırma platformu

İki gün süren sempozyum, temel araştırmadan gerçek dünya uygulamalarına, etik ve toplumsal boyuttan endüstriyel ölçeklenmeye kadar geniş bir çerçevede yapay zekânın geleceğini ele aldı.

Etkinlik, yeni araştırma iş birlikleri ve disiplinlerarası temaslar için güçlü bir zemin oluştururken, Koç Üniversitesi’nin yapay zekâ alanındaki ulusal ve küresel liderlik iddiasını da pekiştirdi.