Sosyal medyadaki kusursuzluk algısı gençleri kıyaslamaya itiyor

Sosyal medya kullanımının yaygınlaşması, bireylerin kendi bedenleriyle kurduğu ilişkiyi ve yeme davranışlarını da etkileyebiliyor.

Uzman Klinik Psikolog Ezgi Dokuzlu Tezel, sosyal medyanın günlük yaşamın önemli bir parçası haline gelmesiyle birlikte kişilerin kendilerini başkalarıyla kıyaslama eğiliminin arttığını belirtti.

Tezel, bu durumun kişinin kendisini yetersiz hissetmesine ve beden algısının olumsuz yönde etkilenmesine neden olabileceğini ifade etti.

İdealize edilmiş beden görselleri baskı oluşturabiliyor

Toplumsal beklentiler, pazarlama stratejileri ve dijital içeriklerle belirli beden standartlarının sürekli görünür hale geldiğini belirten Tezel, özellikle ergenlik dönemindeki bireylerin bu içeriklerden daha fazla etkilenebildiğine dikkat çekti.

Sosyal medyada karşılaşılan idealize edilmiş yaşam tarzları ve beden görsellerinin gençlerin fiziksel görünümlerine ilişkin memnuniyetlerini azaltabildiğini ifade eden Tezel, yoğun maruziyetin beden memnuniyetsizliği, düşük benlik saygısı ve çeşitli psikolojik sorunlarla ilişkilendirildiğini söyledi.

Kültürel değerler de beden algısını etkiliyor

Beden algısının yalnızca kişinin fiziksel görünümüne ilişkin düşüncelerinden oluşmadığını belirten Tezel, bu kavramın bireyin bedenini nasıl gördüğünü, değerlendirdiğini ve yorumladığını kapsadığını söyledi.

Beden algısının;

  • toplumsal normlar,
  • kültürel değerler,
  • aile,
  • akran ilişkileri,
  • medya

gibi çevresel etkenlerden de beslendiğini ifade etti.

Tezel, kişinin kendisini nasıl gördüğü ile ulaşmak istediği ideal beden arasındaki fark büyüdükçe yetersizlik, değersizlik ve sürekli kendini eleştirme eğiliminin artabileceğine dikkat çekti.

Olumsuz beden algısı yeme davranışını etkileyebilir

Kişinin kendi bedeniyle kurduğu olumsuz ilişkinin zaman içerisinde sağlıksız beslenme alışkanlıklarını da tetikleyebileceğini belirten Tezel, yoğun duyguların etkisiyle verilen kararların duygusal yeme ataklarına ve düzensiz beslenmeye katkı sağlayabileceğini söyledi.

“Bedenimi sevmiyorum, zaten sağlıklı değilim” şeklindeki düşüncelerin kişinin kendisine yönelik olumsuz tutumlarının bir yansıması olabileceğini ifade eden Tezel, bu düşünce biçiminin sağlıksız seçimlerin sürdürülmesine zemin hazırlayabileceğini kaydetti.

Ergenlikte bilinçsiz diyetlere dikkat

Olumsuz beden algısının özellikle gençleri ideal bedene ulaşmak amacıyla bilinçsiz diyetlere veya sağlıksız kilo kontrolü yöntemlerine yöneltebileceğini belirten Tezel, bu tür davranışların fiziksel ve psikolojik açıdan ciddi sonuçlar doğurabileceğini söyledi.

Yeme ataklarını kontrol etmekte zorlanan, yeme davranışının ardından yoğun suçluluk, çaresizlik veya huzursuzluk yaşayan ve günlük yaşamı bu durumdan olumsuz etkilenen kişilerin ruh sağlığı uzmanından destek alması gerektiğini ifade etti.

Ailelerin gözlemi önemli

Ergenlik döneminde uygulanan bilinçsiz diyetler, sağlıksız kilo verme yöntemleri veya kontrolsüz kilo alma girişimlerinin dikkatle izlenmesi gerektiğini belirten Tezel, ailelerin bu süreçte önemli rol oynadığını söyledi.

Tezel, gençlerde belirgin yeme davranışı değişiklikleri, yoğun beden memnuniyetsizliği veya aşırı kilo kontrolü çabaları görülmesi halinde profesyonel destek alınmasının önemli olduğunu vurguladı.

Yaşlanma korkusunu kırışıklıklardan fazlası besliyor

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikoloğu Yasemin Yalçın, yaşlanma korkusunun psikolojik temelleri, sosyal medyanın beden algısına etkisi ve estetik uygulamalara yönelik yoğun ilginin hangi durumlarda profesyonel değerlendirme gerektirebileceği hakkında açıklamalarda bulundu.

Kaygı yaşamı yönetmeye başladığında sorun oluşuyor

Yaşlanma sürecinde zaman zaman üzülmenin, bedendeki değişimlerden endişe duymanın ve zamanın hızla geçtiğini düşünmenin doğal olduğunu belirten Yalçın, yaşlanmanın kişiye hayatın sınırlı olduğunu hatırlattığını söyledi.

Kaygının kişinin yaşamını yönetmeye başlaması durumunda psikolojik bir soruna dönüşebileceğini kaydeden Yalçın, şu ifadeleri kullandı:

“Sürekli aynaya bakmak, yeni oluşan bir çizgi ya da kırışıklık nedeniyle yoğun kaygı yaşamak, yaşını söylemekten kaçınmak, fotoğraf çektirmek istememek ya da genç görünmek için yaşamının büyük bölümünü estetik uygulamalar araştırarak geçirmek, artık yalnızca yaşlanmayı sevmemekten öte bir duruma işaret edebilir.”

Temelinde sevilmeme ve değer görmeme korkusu bulunabiliyor

Yaşlanma korkusunda kişinin gerçekten yaş almaktan mı yoksa yaşlandığında sevilmeyeceğini, beğenilmeyeceğini ve değer görmeyeceğini düşünmekten mi korktuğunun sorgulanması gerektiğini vurgulayan Yalçın, psikolojik süreçlerin temelinde çoğu zaman bu düşüncelerin bulunduğunu ifade etti.

İnsanların yaşlanmanın kendisine değil, yaşlanmaya yükledikleri anlama tepki verdiğini dile getiren Yalçın, bazı kişilerin yaş almayı olgunlaşmak, deneyim kazanmak ve kendini daha iyi tanımak olarak gördüğünü söyledi.

Bazı kişiler için ise yaşlanmanın güzelliğin, çekiciliğin, üretkenliğin veya toplumsal değerin azalması anlamına gelebildiğini belirten Yalçın, şöyle devam etti:

“Öz değerini yıllarca gençlik, fiziksel görünüm, başarı veya başkalarının onayı üzerine kurmuş kişilerde yaşlanma daha tehdit edici algılanabilir. Çünkü bu durumda yaşlanma yalnızca bedensel bir değişim değil, kişinin kimlik algısını da sarsan bir süreç haline gelir.”

Filtrelenmiş görüntüler beden algısını değiştirebiliyor

Sosyal medyada sürekli karşılaşılan idealize edilmiş güzellik standartlarının yaşlanma kaygısını artırabildiğine dikkat çeken Yalçın, görünüm odaklı içeriklerin beden memnuniyetini olumsuz etkileyebildiğini söyledi.

Geçmişte insanların kendilerini çevrelerindeki sınırlı sayıdaki kişiyle karşılaştırdığını hatırlatan Yalçın, günümüzde ise yüzlerce filtrelenmiş görüntüyle kıyaslama yapıldığını belirtti.

Yalçın, “Artık yalnızca başkalarının değil, filtrelenmiş kendi görüntümüzün de etkisi altında kalıyoruz. Kırışıklıkları, gözenekleri ve cilt kusurlarını dijital olarak silmeye alışan kişiler, filtre kapandığında gerçek yüzlerini kusurlu algılamaya başlayabiliyor. Böylece filtreler yalnızca görüntüyü değil, normal kabul edilen görünüm algısını da değiştirebiliyor.” dedi.

Yaşlanma korkusu yalnızca ölüm korkusu değil

Yaşlanma kaygısı ile ölüm kaygısı arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu ancak yaşlanma korkusunun yalnızca ölüm korkusuna indirgenemeyeceğini belirten Yalçın, kişileri kaygılandıran unsurun çoğu zaman ölümden önce yaşanacağı düşünülen kayıplar olduğunu aktardı.

Sağlığını ve bağımsızlığını kaybetme, fiziksel çekiciliğin azalması, eşi tarafından istenmeme veya toplumda görünmez hale gelme düşüncelerinin öne çıktığını ifade eden Yalçın, yaşlanma korkusunun farklı kayıp endişelerinin birleşiminden oluşabildiğini söyledi.

Orta yaşta yaşam muhasebesi başlıyor

Otuzlu ve kırklı yaşlarda ilk beyaz saçlar, kırışıklıklar ve metabolizmadaki değişimlerle birlikte yaşlanma hissinin daha belirgin hale gelebildiğini kaydeden Yalçın, bu dönemdeki kaygının yalnızca fiziksel değişimlerle açıklanamayacağını vurguladı.

Orta yaş döneminde birçok kişinin geçmişini değerlendirerek “Hayal ettiğim yaşamı yaşayabildim mi?”, “Yanlış seçimler mi yaptım?”, “İstediğim ilişkiyi kurabildim mi?” ve “Hayatım böyle mi devam edecek?” gibi sorular sormaya başladığını belirten Yalçın, orta yaş krizini yalnızca estetik kaygılar üzerinden değerlendirmenin eksik kalacağını ifade etti.

Art arda yapılan estetik işlemler kaygının belirtisi olabilir

Kişinin görünümünde hoşlanmadığı bir noktayı değiştirmek istemesinin tek başına psikolojik sorun olarak değerlendirilemeyeceğini belirten Yalçın, işlemin ardından kaygının gerçekten azalıp azalmadığının önemli olduğunu söyledi.

Yalçın, “Kişi ‘Burnumu yaptırırsam rahatlayacağım’ diye düşünüp operasyon sonrasında bu kez göz altı, çene, kırışıklık veya başka bölgelerle yoğun şekilde meşgul olmaya başlıyorsa, estetik artık özgür bir tercihten çok kaygıyı yönetme aracı haline gelmiş olabilir.” dedi.

Beden dismorfik bozukluğu bulunan kişilerin, başkalarının fark etmediği veya çok az fark ettiği görünüm kusurlarıyla yoğun biçimde uğraşabileceğine dikkat çeken Yalçın, kozmetik işlemlerin bu kişilerde kalıcı psikolojik rahatlama sağlamayabileceğini aktardı.

Sürekli kusur aramak değerlendirme gerektirebilir

Yoğun yaşlanma korkusunun depresyon ve anksiyete belirtileriyle birlikte görülebileceğini belirten Yalçın, yaşlanma korkusunun doğrudan panik atağa neden olduğunu söylemenin doğru olmayacağını ifade etti.

Kişinin sürekli hastalanacağı, kontrolünü kaybedeceği, güzel görünmediği veya öleceği düşünceleri etrafında zihinsel olarak dönüp durmasının mevcut kaygı bozukluklarını besleyebileceğini kaydeden Yalçın, bazı durumlarda yaşlanmanın genel anksiyetenin üzerine yerleşen bir tema haline geldiğini söyledi.

Sabah uyanır uyanmaz aynaya bakmak, fotoğrafları büyüterek kusur aramak, çevresindekilere sürekli “Çok yaşlı mı görünüyorum?” diye sormak, görünüm nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınmak ve yoğun utanç hissetmek gibi davranışların profesyonel değerlendirme gerektirebileceğini belirtti.

Ebeveynlerin yaşlanması da korkuyu tetikleyebiliyor

Çocuk sahibi olmanın kişinin kendi yaşam döngüsünü daha belirgin şekilde fark etmesine neden olabileceğini dile getiren Yalçın, ebeveynlerin yaşlanmasının da güçlü bir tetikleyici olabileceğini söyledi.

Çocuklukta güçlü ve değişmez olarak algılanan anne ve babanın yaşlandığını görmenin kişiye hem kendi yaşlanmasını hem de onları bir gün kaybedebileceğini hatırlattığını belirten Yalçın, yaşlanma kaygısının içinde çoğu zaman ayrılık ve kayıp korkusunun da bulunduğunu ifade etti.

Psikolojik dayanıklılık öz değeri koruyabilmek

Yaşlanmayı sağlıklı şekilde kabul eden kişilerin hayatı yalnızca kayıplardan ibaret görmediğini vurgulayan Yalçın, şu değerlendirmede bulundu:

“Kimliklerini yalnızca gençlik, güzellik ya da dış görünüm üzerine kurmazlar. İlişkilerini sürdürür, üretmeye devam eder, yeni ilgi alanları geliştirir ve yaşamlarına anlam katacak yeni roller üstlenebilirler. Psikolojik dayanıklılık, değişen bedene rağmen kişinin kendilik değerini koruyabilmesidir.”

‘Asla yaşlanma’ kültürü kaygıyı artırabilir

Yapay zekâ destekli estetik teknolojileri ile dijital gençleştirme uygulamalarının yaşlanma kaygısını artırabilecek etkenler arasında bulunduğunu belirten Yalçın, teknolojinin insan sağlığına katkısının değerli olduğunu ancak sürekli genç görünme mesajı verilmesinin risk taşıdığını söyledi.

Yalçın, “Kültür sürekli ‘Yaşlanma’, ‘Çizgilerini sil’, ‘On yaş genç görün’ mesajı verirse yaşlanma, doğal bir yaşam evresi olmaktan çıkarak düzeltilmesi gereken bir kusur gibi algılanabilir.” uyarısında bulundu.

Teknolojinin uzun vadeli psikolojik etkileri hakkında kesin değerlendirmeler yapmak için erken olduğunu kaydeden Yalçın, belirleyici unsurun teknolojinin kendisinden çok topluma verilen mesaj olacağını vurguladı.

Kontrol arzusu beden üzerinden yeme bozukluğuna dönüşebiliyor

Yeme bozuklukları içsel çatışmaların yansıması

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Sera Elbaşoğlu, yeme bozukluklarının psikolojik kökenleri ile kişilik özellikleri ve çevresel faktörlerin beden algısı üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Elbaşoğlu, yeme bozukluklarının sadece beslenme davranışıyla açıklanamayacağını belirterek, bu durumun bireyin iç dünyasında denge arayışının, kontrol ihtiyacının ve duygusal çatışmalarının bir yansıması olarak görülmesi gerektiğini vurguladı.

Mükemmeliyetçilik yeme davranışını etkiliyor

Mükemmeliyetçilik, kontrol ihtiyacı ve duyguların yer değiştirmesi gibi psikolojik dinamiklerin yeme bozukluklarının anlaşılmasında önemli rol oynadığını belirten Elbaşoğlu, özellikle mükemmeliyetçi kişilik özelliklerinin bu bozuklukların gelişiminde ve sürdürülmesinde etkili olduğunu ifade etti.

Bu durumun en belirgin biçimde anoreksiya nervoza örneğinde görüldüğünü söyleyen Elbaşoğlu, mükemmeliyetçi bireylerin kontrol duygusunu çoğu zaman beden ve yeme davranışı üzerinden sağlamaya çalıştığını kaydetti. Elbaşoğlu’na göre kişi, bedenini ve yeme düzenini kusursuz hale getirdiğinde hayatındaki diğer alanların da düzeleceğine inanabiliyor.

Kontrol kaybı beden üzerinden telafi ediliyor

Yeme bozukluklarında sık görülen bir diğer mekanizmanın “yer değiştirme” olduğunu belirten Elbaşoğlu, bireyin bir alanda yaşadığı duyguyu başka bir alana yönlendirdiğini anlattı.

Hayatının farklı alanlarında kontrol duygusunu kaybeden kişinin bunu bedenini kontrol ederek telafi etmeye çalışabileceğini ifade eden Elbaşoğlu, özellikle baskıcı aile yapıları ya da yoğun denetim içeren çevrelerde büyüyen bireylerde bedenin kontrol edilebilen nadir alanlardan biri haline geldiğini söyledi.

Ergenlik döneminde risk daha belirgin hale geliyor

Ergenlik döneminde bağımsızlık arayışı ile ebeveyn otoritesi arasında yoğun çatışmalar yaşandığını belirten Elbaşoğlu, bu süreçte yeme davranışının hem sembolik hem de somut bir ifade alanına dönüşebildiğini dile getirdi.

Uzmanlara göre bu dönemde gençler hem bedensel hem de kimlik gelişimi açısından dış etkilere daha açık hale geliyor.

Sosyal medya beden algısını bozabiliyor

Sosyal medyanın beden algısı üzerindeki etkisinin günümüzde yadsınamaz bir gerçeklik olduğunu belirten Elbaşoğlu, yeme bozukluklarında sıkça görülen beden dismorfik bozukluğunun bireyin kendi bedenini çarpık ve gerçek dışı biçimde algılamasına yol açtığını söyledi.

Sosyal medya platformlarında kullanılan filtrelerin kusursuzluk algısını güçlendirdiğini belirten Elbaşoğlu, bireylerin kendilerini bu idealize edilmiş görüntülerle kıyaslamasının beden memnuniyetsizliğini artırdığını ifade etti.

“Kusursuz beden” baskısı ergenleri daha fazla etkiliyor

Sosyal medya etkisinin özellikle ergenler üzerinde daha güçlü olduğuna dikkat çeken Elbaşoğlu, kimlik gelişiminin ve bedensel değişimlerin yoğun yaşandığı bu dönemde gençlerin dış etkilere daha açık olduğunu söyledi.

Sosyal medyada sunulan kusursuz beden imgelerinin ergenlerin kendi bedenlerini yetersiz görmelerine neden olabildiğini belirten Elbaşoğlu, yeme bozukluğu yaşayan bireylerin sadece ideal bedene ulaşmaya çalışmadığını, aynı zamanda mevcut bedenlerini de gerçekçi olmayan şekilde algıladığını anlattı.

Diyet yapmakla yeme bozukluğu aynı şey değil

Diyet yapma ile yeme bozuklukları arasındaki farkın derin psikolojik süreçlerde gizli olduğunu vurgulayan Elbaşoğlu, yüzeyde benzer davranışlar görülse de iki durumun altında yatan zihinsel ve duygusal süreçlerin oldukça farklı olduğunu ifade etti.

Diyet yapmanın genellikle belirli bir hedef doğrultusunda, kontrollü ve sınırlı süreli bir davranış olduğunu belirten Elbaşoğlu, yeme bozukluklarında ise kişinin zihninin sürekli olarak beden ve yemek yememe düşüncesiyle meşgul olduğunu söyledi.

Sorun sadece yemek değil, kimlik ve değer algısı

Elbaşoğlu, yeme bozukluklarının yalnızca beslenme ile ilgili bir mesele olmadığını belirterek, bu durumun kontrol, değer, yeterlilik ve kimlik gibi daha derin psikolojik ihtiyaçlarla bağlantılı olduğunu dile getirdi.

Uzmanlara göre yeme bozukluklarını sadece “yemekle ilgili bir sorun” olarak değerlendirmek yetersiz kalıyor. Bu bozukluklar, bireyin kendi iç dünyasında denge kurma çabasının ve duygusal çatışmalarının önemli bir yansıması olarak öne çıkıyor.

Zayıflamak Sadece Bedeni Değil, Zihni De Değiştiriyor

Kilo verme süreci çoğu zaman tartıdaki rakamlar, beden ölçüleri ve fiziksel görünüm üzerinden değerlendirilse de uzmanlar bu dönüşümün aynı zamanda güçlü bir psikolojik uyum süreci gerektirdiğine dikkat çekiyor. Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi’nden Uzman Psikolog Jülide Unutmaz, “Zayıflama ilaçları ve cerrahi yöntemler kilo kaybı sağlamada etkili olabilir ancak kişi psikolojik olarak hazır değilse ve yeni bir yaşam düzenini benimsemezse bu yöntemlerden kalıcı sonuç almak zorlaşır” değerlendirmesini yaptı.

Unutmaz’a göre sürecin sonucu; kişinin yeme alışkanlıkları, duygularla baş etme biçimi ve değişime ne kadar hazır olduğu gibi faktörlerle yakından ilişkili. Duygusal yeme davranışı ve gerçekçi olmayan beklentiler, hem ilaç kullanımında hem de cerrahi sonrası dönemde uyumu zorlaştırabiliyor.

“Hızlı Kilo Kaybı Zihinsel Uyum Sorunlarını Tetikleyebilir”

Hızlı kilo kaybının sadece bedende değil, zihinde de etkiler oluşturabileceğini vurgulayan Unutmaz, bazı kişilerin yeni bedenine alışmakta zorlanabildiğini belirtti. “Aynadaki görüntü ile kişinin kendini algılayışı her zaman aynı olmayabilir” diyen Unutmaz, uzun yıllar “kilolu kimliğiyle” yaşamış bireylerde kilo kaybının benlik algısında boşluk hissi oluşturabileceğine dikkat çekti. Çevreden gelen ilginin kimi kişilerde özgüveni artırırken, kimi kişilerde kaygı ve kontrol ihtiyacını büyütebileceğini ifade eden Unutmaz, bu nedenle herkesin değişime aynı şekilde uyum sağlayamayacağını söyledi.

Yeme Davranışı Sadece Açlıkla İlgili Değil

Yeme davranışının çoğu zaman duygusal ihtiyaçlara da hizmet ettiğini belirten Unutmaz, kaygı, yalnızlık, öfke ve boşluk gibi duyguların yemekle bastırılabildiğini kaydetti. Kilo verme sürecinde yeme davranışı kısıtlandığında, daha önce geri planda kalan duyguların daha görünür hale gelebildiğine işaret eden Unutmaz, yeme davranışını “ortadan kaldırılması gereken bir sorun” olarak değil, geçmişte işe yarayan bir baş etme yolu olarak değerlendirmek gerektiğini vurguladı.

Uzman psikolog, sağlıklı kilo yönetiminin duyguları düzenlemek için yeni yollar geliştirmeyi gerektirdiğini belirterek, “Kilo kaybı bedeni değiştirir ama zihni de dönüştürür. Kalıcı sonuç için kişinin zihinsel hazırlığı, yeme alışkanlıkları ve beden algısı mutlaka birlikte ele alınmalı” dedi.

“Kilo Kaybı Her Sorunu Çözmez”

Kilo verme sürecinde sık yapılan hatalardan birinin, zayıflamanın psikolojik iyileşmenin şartı olarak görülmesi olduğunu söyleyen Unutmaz, beden değiştiğinde özgüvenin ve yaşam doyumunun kendiliğinden artacağı beklentisinin her zaman gerçekleşmeyebileceğini ifade etti. Zihinsel altyapı değişmeden gerçekleşen kilo kaybının kalıcı bir iyilik hali sağlamayabileceğini belirten Unutmaz, kaygının ortadan kalkmak yerine biçim değiştirerek kontrol ihtiyacını artırabileceğini; bunun da sürecin devamını zorlaştırabileceğini dile getirdi.