Nöbetçi Eczaneler
Ovada suyu yöneten akıl, kıyıda susuz kalan hamaset: Su krizi, belediyecilik ve muhalefetin “alternatif” olamaması…
Türkiye bugün aslında tek bir basit sorunun etrafında dönüyor:
Konya ve Kayseri gibi karasal şehirlerde musluklar neden tıkır tıkır akıyor da, denizin kıyısındaki İzmir ve Yalova’da, başkent Ankara’da insanlar hâlâ “baraj doluluk oranı” ve “planlı kesinti” korkusuyla yaşıyor? Uğur İbrahim Altay neden başarıyor, Mansur Yavaş ise neden baraşamıyor?
Bu tablo, çıplak gerçeği önümüze koyuyor:
Mesele sadece iklim değil; mesele, suyu 20 yıl önceden ciddiye alan bir belediyecilik aklı ile, kriz geldiğinde kameraların karşısına geçip hamasete sarılan, teknik kapasiteyi ikinci plana iten bir anlayış arasındaki fark. Daha geniş planda ise CHP’nin neden hâlâ tam anlamıyla bir “iktidar alternatifi” olamadığının canlı bir laboratuvarı.
Mansur Yavaş’ın su kesintileri üzerine yaptığı basın toplantısında Konya’yı da örnek göstermesi ve ardından Konya Büyükşehir Belediyesi’nin,
“Konya’da kesinti yok, sorun su yokluğu değil yönetim zafiyeti”
diyerek net ve özgüvenli bir cevap vermesi, artık konuyu kişisel bir polemik olmaktan çıkardı. Karşımızda iki başkanın tartışmasından çok, iki belediyecilik çizgisi ve iki siyasî geleneğin karşı karşıya gelişi var.
Aynı kuraklık, bambaşka sonuçlar: İklim herkese aynı, peki sonuç neden farklı?
Kimsenin itiraz edemeyeceği gerçek şu:
Türkiye sert bir iklim kriziyle yaşıyor.
Yağış rejimi bozuldu, barajlar eskisi gibi dolmuyor, yeraltı suları çekiliyor, “kuraklık” artık gelecek senaryosu değil, bugünün çıplak gerçeği. Bu tablo Ankara, İzmir, Yalova, Konya, Kayseri… hepsi için geçerli. Fakat sonuçlar aynı değil.
Ankara’da barajlar dip seviyeleri konuşuyor, mahalle mahalle “basınç düşürme”, “gece suyu”, “dönüşümlü kesinti” başlıkları tartışılıyor. İzmir’de Tahtalı Barajı’nın kritik seviyelere inişi, Yalova’da tek baraja bağımlı sistemin 48 günlük planlı kesintiyle vatandaşın sabrını zorlaması hâlâ hafızalarda.
Tam aynı anda Konya Büyükşehir çıkıp rahatlıkla,
“Geçen yaz da bugün de içme suyu kesintisi yok.”
diyebiliyor. Kayseri’de su, manşetlik skandala dönüşmeden, sessiz ve düzenli bir yönetimle yönetiliyor.
O hâlde temel soru şuraya evriliyor:
Aynı kuraklık dalgasına maruz kalan bu şehirlerin birinde musluk başında panik, diğerinde sakinlik varsa, mesele “yağmur yağdı/yağmadı” basitliğine sığmaz. Mesele; kimlerin bu tabloyu 10–20 yıl önceden öngörüp altyapısını kurduğu, kimlerin ise kriz kapıya dayandığında mazeret üretmekle yetindiğidir.
AK Parti belediyeciliği: “Çöp–çukur–çamur”dan altyapı takıntısına
AK Parti’nin belediyecilik hikâyesi, 1994 İstanbul’undan bu yana tek bir temel omurga üzerinde yükseldi:
Önce altyapı.
Bugün iktidara mesafeli olanlar bile şu başlıkları teslim ediyor:
Çöp dağlarının ortadan kalkması, içme suyu hatlarının yenilenmesi, arıtma tesisleri, tüneller, barajlar, ulaşım ağları… Yani oy getirmesi garanti olmayan ama şehirleri ayakta tutan “sıkıcı” işler.
Bu anlayışın gücü şurada:
Belediyeciliği sadece sosyal medya videosu, miting kalabalığı, açılış töreni fotoğrafı üzerinden değil; şehri yaşatan sinir sistemi olan altyapı üzerinden okuyor. Elbette hataları, savurganlıkları, tartışılacak yönleri var. Fakat su dosyasına baktığımızda, Konya’da, Kayseri’de ve pek çok Anadolu şehrinde suyu yöneten aklın arkasında yıllara yayılan bu “altyapı refleksi” duruyor.
Konya’nın bugün Ankara’ya karşı özgüvenle konuşabilmesinin arka planında:
Mavi Tünel’den KOP projelerine, içme suyu arıtma tesislerinden grup suyu projelerine, dijital şebeke yönetiminden kayıp-kaçakla sistemli mücadeleye uzanan uzun soluklu bir mühendislik, planlama ve yatırım aklı var.
Yani AK Parti belediyeciliği suyu,
“siyasî nutuk malzemesi” değil,
“yapılması mecbur, ertelenemez bir iş”
olarak kodlayan bir pratiğe sahip. Bu, bugün su tartışmalarında farkı belirleyen temel çizgi.
Konya ve Kayseri: Kuraklıkla kavga etmeyen, ona göre kendini ayarlayan şehirler
Konya Ovası, Türkiye’nin kuraklık laboratuvarı. Yeraltı suları çekiliyor, obruklar oluşuyor, tarımsal baskı her yıl artıyor. Böyle bir coğrafyada belediyenin önünde iki yol vardı:
Ya “biz de kuraklığa denk geldik” diyerek mazeret üretmek,
ya da “bu kuraklık 20–30 yıl sürecek, o hâlde suyu baştan tasarlayalım” diyerek uzun vadeli bir risk yönetimi aklıyla hareket etmek.
Konya ikinci yolu seçti.
Dış havzalardan suyu Mavi Tünel gibi projelerle getirdi, içme suyu için yeni arıtma tesisleri kurdu, baraj bağımlılığını azaltıp kuyu ve kaynak çeşitliliğini artırdı, en önemlisi de kayıp-kaçakla ciddi biçimde mücadele etti. Resmî açıklamalara göre birkaç yıl içinde kayıp-kaçak oranını hatırı sayılır biçimde aşağı çekti. Bu, sadece teknik bir başarı değil, siyasî bir tercih:
“Vatandaştan tasarruf beklemeden önce, ben kendi şebekemdeki kaybı azaltacağım.” demektir.
Kayseri ise yüksek volümlü polemiklerle değil, sessiz ama sürekli yatırımlarla yol aldı. Yeni su kaynakları, depolama kapasitesi, iletim hatları, basınç yönetimi… Sonuç ortada: Kayseri’nin adı manşetlere “su skandalı” ile değil, krizsiz yönetimle anılıyor.
Kısacası bazı şehirler çok konuşuyor ama iş yapmıyor; bazıları ise işini yapıyor, fazla konuşma ihtiyacı duymuyor.
CHP’li belediyeler: Güçlü söylem, zayıf altyapı
CHP’nin yönettiği büyükşehirler; sosyal yardımlar, kültür–sanat faaliyetleri, şeffaflık söylemi, yerel demokrasi vurgusu gibi başlıklarda kendince adımlar attı, atıyor. Fakat iş su gibi, enerji gibi, ulaşım gibi “hayatta kalma altyapısı”na gelince fotoğraf dramatik biçimde değişiyor.
Ankara bu çelişkinin en çarpıcı sahnesi.
Önceki dönemlerin rehaveti, “2050’ye kadar su sorunu yok” söylemleri, uzun vadeli projelerde gecikmeler, kayıp-kaçakla yıllarca gerektiği kadar uğraşılmaması bir “günah birikimi” oluşturdu. Ancak bugün, CHP yönetiminde Ankara’nın sergilediği performans da bu birikimi telafi etmekten uzak.
Kuraklık olağanüstü, barajlara su gelişi tarihî dip seviyede olabilir; bunlar gerçek. Fakat kriz anında ortaya çıkan dil çoğu kez şu çizgide:
“Su problemi yok, sadece basınç düşürüyoruz, suç DSİ’de, engelleniyoruz…”
Ardından gelen 100 günü aşan kesintiler, mahalle mahalle saatle su bekleyen insanlar, tanker kuyrukları… Bu tablo ile verilen “panik yok” mesajları arasındaki makas, vatandaşın zihninde ciddi bir güven açığı yaratıyor.
Sonuçta Ankara’da şu hakikat belirginleşiyor:
AK Parti döneminde “tam çözülmüş” sanılan su sorunu aslında yarım kalmış; CHP döneminde ise bu sorunla yüzleşmek yerine, kriz anlarında mazeret üretmeyi önceleyen bir tutum sergilenmiş. Musluğun başındaki vatandaş ise teknik detaylardan çok, evindeki boş bidona bakarak karar veriyor.
Deniz kıyısında susuzluk: İzmir ve Yalova örneği
İzmir ve Yalova için sık sorulan soru basit ama yerinde:
“Bu kadar denizin dibindeyiz, nasıl susuz kalıyoruz?”
Teknik yanıt belli: Deniz suyu içilemez; arıtmak için desalinasyon gerekir. Bu da yüksek teknoloji, ağır enerji maliyeti, büyük yatırım ve çevresel risk demektir. Enerjisinin önemli bölümünü ithal eden bir ülkede, tüm şehri deniz suyundan besleyecek sisteme geçmek faturayı da siyasî bedeli de büyütür.
Ancak mesele tam da bu noktada coğrafyadan çıkıp zihniyete dönüyor.
Denize kıyı olmak bir potansiyel sunar; fakat bu potansiyeli stratejiye, cesur projelere, uzun vadeli yatırımlara dönüştürecek irade ve vizyon yoksa, deniz sadece gün batımı manzarasıdır.
İzmir’de baraj–kuyu dengesi yıllarca hassas bir çizgide yönetilmeye çalışıldı. Fakat kuraklık şiddetlenince Tahtalı Barajı’nın seviyeleri alarm verince, kamuoyuna hâkim olan duygu “su biter mi?” endişesi oldu. Yalova’da tek baraja bağımlı sistem; alternatif kaynaklar, yeni barajlar, farklı hatlar üzerinden çeşitlendirilemedi ve 48 günlük kesintiyle kırılganlığını acı biçimde gösterdi.
Bu iki örnek, CHP belediyeciliğinin su başlığında üç temel zaafını görünür kılıyor:
- Erken uyarı refleksinin zayıflığı:
Kriz patlamadan önce havza yönetimi, kayıp-kaçak, kaynak çeşitliliği gibi “sıkıcı ama hayati” konular siyasetin merkezine alınmıyor. Su, gündeme baraj boşaldığında geliyor. - Sürekli savunma ve mağduriyet dili:
“Engelleniyoruz, borç devraldık, olağanüstü kuraklık var” söylemleri, tek tek bakıldığında gerçek payı taşıyabilir. Ancak seçmenin zihninde oluşan imaj basittir:
“Bu belediyeler hep kendini anlatıyor, çözümü değil.” - Tekniği siyasî hikâyeye dönüştürememe:
Yapılan pilot projeler, tasarruf kampanyaları, akademik iş birlikleri elbette var. Fakat bunlar, sokaktaki insana “kriz varken bile çalışabilen bir sistem” duygusunu vermiyor. Vatandaş için asıl gösterge hâlâ musluktan akan –ya da akmayan– su.
Su dosyasından CHP’nin “alternatif” olamama sorunu
Su krizi, aslında CHP’nin Türkiye genelinde yaşadığı daha büyük sorunun, yani “iktidar alternatifi” olamamanın somut ve ölçülebilir bir laboratuvarı.
- Devleti yönetme kapasitesi algısı:
Seçmenin önemli bir bölümü AK Parti için hâlâ, “Eksikleri var, hataları var ama işi biliyor.” diyor. CHP söz konusu olduğunda ise soru işaretleri beliriyor: “İyi eleştiriyor ama devleti, altyapıyı, krizi yönetebilir mi?” - Sürekli savunmada başlamak:
Her krizde önce “Neden suç bizde değil?” anlatısı kuruluyor. Bu siyasi açıdan anlaşılır, hatta kimi zaman haklı bir refleks olabilir ama halkın gündelik hayatına dokunan temel soruya cevap vermiyor:
“Peki şimdi ne yapacaksın?” - Ulusal ölçekte su–iklim vizyonu eksikliği:
CHP yer yer şehir bazlı isabetli tespitler yapıyor. Ancak Türkiye’ye dönüp,
“Su, iklim ve enerji krizine karşı 20 yıllık planımız budur.”
diyen, somut, rakamlara, projelere, takvime dayalı bir ana hikâye ortaya koyamıyor. Buna karşılık AK Parti, tüm tartışmalı yönlerine rağmen barajlardan tünellere uzanan, seçmenin zihninde “iş yapılmış” algısı oluşturan bir mega proje dosyasına sahip. - Hamasete sıkışan yüksek volümlü dil:
AK Parti’de de hamaset yok değil; ancak CHP yer yer daha da derin bir söylem tuzağına düşüyor:
“Algı operasyonu var, bizi çalıştırmıyorlar, biz olmasak daha kötü olurdu…” türünden cümleler, çoğu seçmene “haklı bir isyan”dan çok “yetersizliği örtme çabası” gibi görünüyor.
Sonuçta su dosyası, CHP’ye dair kanaati keskinleştiriyor:
İyi konuşan ama yeterince iyi yöneten bir aktör görüntüsü, bu başlıkta bir kez daha güçleniyor.
Asıl soru: Küresel kuraklığın ortasında musluk başında kimi görmek isteriz?
Su artık siyasetin yan, tali bir başlığı değil; hayatın kendisi.
Kaldırım taşının tonu, heykelin estetiği, açılış törenlerindeki kalabalık… Musluktan su akmadığı anda anlamını yitiriyor.
Bugün ortaya çıkan tablo net:
Konya ve Kayseri, suyu “risk yönetimi” dosyası olarak gören, kuraklığı mazeret değil veri kabul eden, altyapıyı ve dijital yönetimi merkeze alan bir belediyecilik aklını temsil ediyor.
Ankara, İzmir ve Yalova ise geçmiş dönem hatalarının, gecikmiş yatırımların, daralan bütçelerin ve kriz anında teknik zemini zayıf ama tonu yüksek tepkilerin üst üste bindiği kırılgan bir fotoğraf veriyor.
Bu yüzden tartışma artık “Konya AK Partili, Ankara CHP’li” düzeyinin ötesinde:
Hangi zihniyet suyu 20 yıl sonrası için planlayabiliyor, mesele bu.
Eğer Türkiye’de muhalefet –özellikle CHP– gerçekten iktidar alternatifi olmak istiyorsa, su meselesinde köklü bir rota değişikliğine gitmek zorunda:
Kriz patladığında kameralar önünde “engelleniyoruz” demek yerine,
kriz ufukta belirdiği anda altyapıyı yenileyen;
kayıp-kaçağı kararlılıkla aşağı çeken;
yeni su kaynaklarını cesur projelerle gündeme getiren;
gerekirse deniz suyunu bile ekonomi–çevre dengesiyle masaya yatırmaktan kaçınmayan bir çizgiye.
Çünkü bu çağın en yalın seçmen sorusu şuna dönmüş durumda:
“Kim daha güzel konuşuyor?” değil,
“Küresel kuraklığın ortasında, musluğumun başında kimi görmek isterim?”
Su krizi, işte bu soruya verilen cevabı berraklaştırıyor.
Ve bugün itibarıyla fotoğraf; CHP’nin söylemde yükselse de, su gibi somut ve hayati bir konuda topluma “emniyet duygusu” vermekte zorlandığını; AK Parti’nin ise tüm eleştirilere rağmen altyapı ve su yönetimi alanında hâlâ “iş yapan belediyecilik” iddiasını koruduğunu gösteriyor.