Nöbetçi Eczaneler
İnsan beyninde doğumdan itibaren çok sayıda sinir bağlantısı oluşuyor. Ancak bu bağlantıların tamamı yaşam boyunca korunmuyor. Beyin, kullanılmayan veya işlevsel olmayan bağlantıları zamanla azaltırken aktif olarak kullanılan sinir ağlarını güçlendiriyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, “sinaptik budama” olarak adlandırılan bu sürecin sağlıklı beyin gelişiminin doğal ve gerekli bir parçası olduğunu belirtti.
Daha fazla bağlantı daha yüksek zekâ anlamına gelmiyor
Sinaptik budamanın toplumda zaman zaman yanlış anlaşıldığını ifade eden Şalçini, beyindeki bağlantı sayısının tek başına zekâyı belirlemediğini vurguladı.
Önemli olanın sinir bağlantılarının sayısından çok ne kadar etkili kullanıldığı olduğunu belirten Şalçini, beynin gereksiz bağlantıları ortadan kaldırmasının bilgi işlemeyi hızlandırdığını, dikkatin odaklanmasını kolaylaştırdığını ve öğrenmeyi daha verimli hale getirdiğini söyledi.
Çocukluk ve ergenlik kritik dönemler
Sinaptik budama özellikle yaşamın ilk yıllarında ve ergenlik döneminde yoğun şekilde gerçekleşiyor.
Bebeklik döneminde beynin çok hızlı biçimde yeni bağlantılar oluşturduğunu belirten Şalçini, çocuk büyüdükçe kullanılan bağlantıların güçlendiğini, kullanılmayanların ise giderek zayıfladığını ifade etti.
Ergenlik döneminde ise özellikle planlama, dikkat ve karar verme gibi işlevlerden sorumlu beyin bölgelerinde yeniden yapılanmanın devam ettiği belirtiliyor.
Bu nedenle çocukluk ve ergenlik dönemindeki deneyimlerin beyin gelişimi açısından önemli olduğu vurgulanıyor.
Öğrenmek sinir ağlarını güçlendiriyor
Kitap okumak, yeni bir dil öğrenmek, müzikle ilgilenmek, spor yapmak ve sosyal etkileşim içinde bulunmak beynin aktif olarak kullandığı sinir ağlarının güçlenmesine katkı sağlıyor.
Şalçini, kullanılmayan bağlantıların zamanla zayıfladığını belirterek beynin yaşam boyunca deneyimlere göre kendisini yeniden düzenleyebilen dinamik bir yapı olduğunu söyledi.
Kaliteli uyku beyin için önemli
Uyku da beyin gelişimi ve öğrenme süreçlerinde önemli rol oynuyor.
Uyku sırasında beynin gün içerisinde öğrenilen bilgileri değerlendirdiğini belirten Şalçini, önemli bilgilerin pekiştirildiğini, gereksiz bağlantıların ise ayıklandığını ifade etti.
Özellikle çocuklar ve ergenlerde yeterli ve kaliteli uykunun sağlıklı beyin gelişimi açısından temel unsurlardan biri olduğuna dikkat çekiliyor.
Sağlıklı yaşam alışkanlıkları beyni destekliyor
Dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite de beyin sağlığı açısından önem taşıyor.
Omega-3 açısından zengin beslenme, düzenli egzersiz, kaliteli uyku ve zihinsel olarak aktif kalmanın sinir hücrelerinin iletişimini desteklediğini belirten Şalçini, bu alışkanlıkların bilişsel işlevlerin korunmasına katkı sağlayabileceğini söyledi.
Bazı nörogelişimsel hastalıklarla ilişkisi araştırılıyor
Sinaptik budamadaki farklılıkların bazı nörogelişimsel hastalıklarla ilişkisini inceleyen bilimsel çalışmalar da devam ediyor.
Araştırmalarda sinaptik budama süreçlerindeki farklılıkların otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile şizofreni gibi bazı durumlarla ilişkili olabileceğine yönelik bulgular değerlendiriliyor.
Ancak Şalçini, bu hastalıkların tek bir nedene bağlı olmadığını, genetik ve çevresel birçok etkenin birlikte rol oynadığını vurguladı.
Beyin yaşam boyunca değişmeye devam ediyor
Beynin gelişiminin çocuklukla sınırlı olmadığını belirten Şalçini, erişkinlik döneminde de beynin yeni bağlantılar kurabildiğini ve mevcut sinir ağlarını yeniden düzenleyebildiğini söyledi.
Yeni beceriler kazanmanın, zihinsel olarak aktif kalmanın ve sosyal yaşam içerisinde yer almanın beyin sağlığını desteklediğini ifade eden Şalçini, öğrenmenin herhangi bir yaşla sınırlı olmadığını kaydetti.