Nöbetçi Eczaneler
BRÜKSEL – Avrupa Komisyonu’nun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos, Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin “taze gözlerle” yeniden ele alınması gerektiğini belirterek, daha güçlü ortaklıkların “her iki taraf için de kazan-kazan” olacağını söyledi. Kos’un açıklamaları, 5-6 Şubat’ta Ankara’ya gerçekleştirmesi beklenen ziyaret öncesinde Anadolu Ajansı’na verdiği mülakatta geldi.
Kos, AB ile Türkiye arasında “ayrıştıran unsurlardan çok birleştiren unsurlar” bulunduğunu savunarak, özellikle ekonomi ve göç başlıklarında karşılıklı bağımlılığın ilişkilere stratejik bir nitelik kazandırdığını vurguladı.
Jeopolitik kırılmalar ve “güven” vurgusu
Kos, uluslararası sistemde sert güç rekabetinin yeniden yükseldiğini, Çin, Rusya ve ABD’nin “etki alanlarını agresif biçimde inşa ettiğini” ifade ederek, bu iklimde güvenilir ortaklıkların öneminin arttığını dile getirdi. Ankara ziyaretinin ana hedeflerinden birinin de güven inşası olacağını söyleyen Kos, “büyük değişimlerin” kısa vadede mümkün olmayacağını, ilerlemenin güven zemini güçlendikçe geleceğini kaydetti.
Kos ayrıca, olası bir Ukrayna barış anlaşmasının Karadeniz havzasındaki dengeleri etkileyebileceğini; bu çerçevede Türkiye’yi Karadeniz’de “çok önemli bir ortak” olarak gördüğünü belirtti.
Ankara gündemi: bağlantısallık, enerji finansmanı ve Gümrük Birliği
Kos’un “yeni bakış” çağrısının somut ayaklarından biri, AB’nin ulaşım–enerji–dijital hatlar ve insan hareketliliğini birlikte ele alan “bağlantısallık” yaklaşımı. Kos, Türkiye’yi AB’nin bağlantısallık stratejisinin “kalbi” olarak tanımlayarak, Avrupa’yı Orta Asya’ya bağlamayı hedefleyen Orta Koridorun güçlendirilmesinde Ankara’nın vazgeçilmez olduğunu savundu: “Bunu Türkiye olmadan yapamayız.”
Bu çerçevede Kos, Avrupa Yatırım Bankası’nın (EIB) Türkiye’de yeniden devreye girmesinden memnuniyet duyduğunu; Ankara ziyaretinde her biri 100 milyon avro değerinde iki projenin imzalanmasının öngörüldüğünü açıkladı. Kos, söz konusu iki yeni paketin yenilenebilir enerji odaklı olduğunu, devamında EIB’nin yanı sıra Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ve Dünya Bankası’nın da yenilenebilir enerji ve bağlantısallık projelerinde rol oynayabileceğini söyledi.
EIB’nin Türkiye’deki uzun dönemli varlığına ilişkin veriler de dikkat çekici: Banka, 1965’ten bu yana Türkiye’de çeşitli alanlarda 263 projeyi finanse ettiğini ve toplam finansmanın 30,86 milyar avroya ulaştığını belirtiyor.
Kos, ticaret başlığında ise AB’nin Mercosur ve Hindistan’la imzaladığı anlaşmaların etkisine dair soruyu yanıtlarken, AB–Türkiye ticaret hacminin AB–Mercosur ticaretinin neredeyse iki katı olduğuna işaret etti; Gümrük Birliği’nin işleyişinin iyileştirilmesi ve mevcut engellerin kaldırılması gerektiğini söyledi.
İş dünyasının “paradigma değişimi” çağrısıyla kesişen mesaj
Kos’un mülakatında atıf yaptığı unsurlardan biri de Türk iş dünyasının AB liderlerine gönderdiği açık mektup oldu. Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) koordinasyonunda hazırlandığı belirtilen ve Financial Times’ta da yayımlandığı aktarılan mektupta, üyelik sürecinin tıkandığı mevcut yöntemin gözden geçirilmesi, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve iş birliğinin güçlendirilmesi çağrıları öne çıkıyor.
DEİK kanadından yapılan açıklamalarda, vize sorunları ve AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması gibi yeni başlıkların da “yeni bir duvar” etkisi yaratabileceği; Gümrük Birliği modernizasyonunun bu nedenle daha da kritik hale geldiği vurgulandı.
“Standstill” gerçeği: üyelik süreci neden donmuş durumda?
Kos, Türkiye’nin AB üyelik perspektifine ilişkin soruya, 2018’den bu yana müzakere/katılım sürecinde “durgunluk” bulunduğunu kabul ederek yanıt verdi; buna karşın AB’nin Türkiye’yi hâlâ “aday ülke” olarak gördüğünü söyledi.
AB Konseyi’nin Türkiye sayfasında da bu tablo net biçimde yer alıyor: Türkiye’nin 1999’da aday statüsü aldığı, 2005’te müzakerelerin başladığı, müzakerelerin ise Haziran 2018’den bu yana “askıda/standstill” olduğu belirtiliyor.
Avrupa Komisyonu’nun Türkiye sayfası da 2018’de, demokrasi, temel haklar ve yargı bağımsızlığı gibi alanlardaki gerileme nedeniyle Konsey’in müzakerelerin durgunluğa girdiğine karar verdiğini hatırlatıyor.
Kos, son genişleme raporlarının Türkiye açısından “özellikle hukukun üstünlüğü ve demokrasi” alanında AB standartlarından uzaklaşma tespitleri içerdiğini; buna rağmen Türkiye’nin “uzun bir demokratik geleneği” ve “güçlü bir sivil toplumu” bulunduğunu ifade ederek, bu alanların güçlenmesinin karşılıklı güveni besleyeceğini savundu.
Kıbrıs ve savunma iş birliği: düğüm noktaları
Kos, ilerlemenin yalnızca teknik başlıklara değil, ikili siyasi dinamiklere de bağlı olduğunu; Kıbrıs meselesi ve yeni çözüm görüşmelerinin “büyük bir fırsat” oluşturabileceğini söyledi.
Savunma alanında ise Kos, Türkiye’yi NATO içinde “önemli ve güvenilir” bir ortak olarak niteledi; Ukrayna savaşının başında Türk SİHA’larının etkisine dikkat çekerek, Türkiye’nin Avrupa için “doğal bir ortak” olduğunu dile getirdi. Türk şirketlerinin belirli koşullar altında Avrupa’daki yeniden silahlanma programlarıyla iş birliği yapabildiğini de ekledi.
“Yeni bakış” neye işaret ediyor?
Kos’un çerçevesi, tam üyelik müzakereleri donmuş olsa bile ilişkiyi “sektörel/işlevsel” dosyalar üzerinden yeniden canlandırma arayışına işaret ediyor. Bu yaklaşım, AB’nin Türkiye ile “kademeli, orantılı ve geri döndürülebilir” biçimde iş birliğini artırmaya hazır olduğu yönündeki daha geniş Konsey çizgisiyle de uyumlu.
Akademik-politika literatüründe de benzer bir tartışma var: Avrupa Politika Merkezi (EPC), jeopolitik sarsıntılar döneminde Türkiye–AB ilişkisinin kalıcı değerinin “daha güçlü ve yenilikçi bir angajman” gerektirdiğini; 2018’deki durgunluğun karşılıklı güvensizlik ve demokratik gerileme tartışmalarıyla beslendiğini not ediyor.
Benzer biçimde IstanPol’un 2025 tarihli değerlendirmesinde, kısa vadede tam üyelik patikasına dönüş zor görünse de “tam kopuşun” maliyetli olacağı; bunun yerine “düşük asılı meyveler” diye tarif edilen pratik adımlarla güveni yeniden üretmenin mümkün olabileceği savunuluyor.
Ankara’da kimlerle görüşecek?
Kos, Ankara temaslarında Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ve Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile görüşmeyi planladığını; son dönemde ekonomi, ticaret, göç, güvenlik, araştırma-inovasyon ve tarım başlıklarında üst düzey diyalogların yeniden canlandığını söyledi.
Arka plan notu: Kos’un portföyü Türkiye dosyasını nasıl konumluyor?
Avrupa Komisyonu’nun resmi biyografisinde Kos’un (2024-2029 dönemi) “Genişleme Komiseri” olarak görev yaptığı ve sorumluluk alanları arasında “Türkiye ile siyasi, ekonomik ve ticari konularda iş birliğini geliştirmek üzere temasları sürdürme” ile AB’nin Karadeniz Stratejisine katkı da bulunduğu belirtiliyor.