“Erkek çocuk geç konuşur” diye beklemeyin

Çocuklarda dil ve konuşma gelişiminin gecikmesi, aileler tarafından zaman zaman “Erkek çocuk geç konuşur”, “Babası da geç konuşmuştu” ya da “Kreşe başlayınca düzelir” gibi düşüncelerle normalleştirilebiliyor.

Ancak uzmanlar, bu yaklaşımların değerlendirme ve gerektiğinde müdahale sürecini geciktirebileceğine dikkat çekiyor.

Cinsiyet beklemek için gerekçe değil

Geç konuşmanın erkek çocuklarda biraz daha sık görülmesi, durumun normal kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmiyor.

Uzmanlara göre çocuğun yaşıtlarına göre konuşma gelişiminin geride olması durumunda yalnızca cinsiyete bakılarak “zamanla düzelir” yaklaşımı benimsenmemeli.

İki yaş civarında görülen dil güçlüklerinin bir bölümünün okul öncesi yıllarda da devam edebildiği belirtiliyor.

“Babası da geç konuşmuştu” demek yeterli değil

Ailede geç konuşma öyküsü olması da rahatlatıcı bir unsur olarak değerlendirilmemeli. Aksine aile öyküsünün bazı çocuklarda riskin arttığına işaret edebileceği belirtiliyor.

Kreşe başlamak çocuğun iletişim ve oyun fırsatlarını artırabilir ancak mevcut bir dil sorununu tek başına ortadan kaldırmayabilir.

18 aylıkken hiç kelime kullanmıyorsa dikkat

Dil gelişiminde bazı belirtiler özellikle önem taşıyor.

Uzmanlar şu durumlarda “biraz daha bekleyelim” yaklaşımından kaçınılmasını öneriyor:

• Bir yaşında ismine tepki vermemesi
• 18 aylıkken hiç kelime kullanmaması
• Göz teması kurmaması
• Seslere tepki vermemesi

Dil gelişiminin yalnızca çocuğun söylediği kelime sayısıyla değerlendirilmediği; söyleneni anlama, iletişim kurma isteği ve sosyal ilginin de önemli olduğu vurgulanıyor.

“Her şeyi anlıyor ama konuşmuyor” yeterli bir ölçüt değil

Çocuğun söylenenleri anlaması olumlu bir bulgu olsa da bu durum tek başına dil gelişiminin normal ilerlediğini göstermiyor.

Bazı çocuklarda anlama becerilerinde de güçlük bulunabileceği için hem ifade edici hem de alıcı dil becerilerinin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

İşaret etmek konuşmanın yerini tutmuyor

Çocuğun isteklerini parmakla göstermesi ve jest kullanması olumlu bir iletişim göstergesi olarak kabul ediliyor.

Ancak işaretlerin konuşmanın yerini tutmadığı, jestlerin kelimelerle desteklenmesi gerektiği belirtiliyor.

Ekran süresine dikkat

Ekran kullanımının artması, çocuk ile yetişkin arasındaki karşılıklı konuşma fırsatlarını azaltabiliyor.

Uzmanlar, ekran kullanımında yalnızca toplam süreye değil, ekranın ne zaman ve nasıl kullanıldığına da dikkat edilmesi gerektiğini belirtiyor. Özellikle yemek sırasında televizyonun sürekli açık olması gibi alışkanlıkların iletişim fırsatlarını azaltabileceği ifade ediliyor.

İki dillilik tek başına gecikme nedeni değil

İki dilli çocuklarda değerlendirme yapılırken her iki dilin birlikte ele alınması gerekiyor.

Çocuğun iki dilde bildiği toplam kelime sayısının değerlendirilmesi gerektiği, iki dilliliğin tek başına konuşma gecikmesinin açıklaması olarak kabul edilmemesi gerektiği belirtiliyor.

Aileler ne yapabilir?

Dil gelişimini desteklemek için günlük yaşamda bazı basit yöntemler uygulanabiliyor:

• Çocuğun yaptığı şeyleri sözle anlatmak
• Soru sorduktan sonra cevap vermesi için beklemek
• Çocuğun çıkardığı sesi veya söylediği kelimeyi biraz genişleterek tekrar etmek
• Her gün birlikte kitap okumak
• Ekran izleniyorsa birlikte izleyip konuşmak

Uzmanlar, aile desteğinin önemli olduğunu ancak bazı çocuklarda bunun tek başına yeterli olmayabileceğini ve profesyonel destek gerekebileceğini belirtiyor.