Kur Korumalı Mevduat’ta dönem kapandı: KKM bakiyesi sıfırland

Türkiye’de 2021 yılının son günlerinde döviz kurlarında yaşanan sert hareketlerin ardından devreye alınan Kur Korumalı Mevduat’ta son hesapların da vadesi tamamlandı.

BDDK’nın 27 Ağustos’ta yayımladığı haftalık bankacılık sektörü verilerinde KKM bakiyesi ilk kez sıfır olarak kaydedildi. 14 Ağustos haftasında hesaplarda yalnızca 4 milyon lira kalmıştı. 21 Ağustos haftası itibarıyla bu tutar da sistemden çıktı.

3,4 trilyon liradan sıfıra

KKM, uygulamanın zirve döneminde Türkiye’nin bankacılık sistemindeki en büyük mevduat kalemlerinden biri haline gelmişti.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in daha önce açıkladığı verilere göre KKM bakiyesi zirvede 3,4 trilyon liraya, dönemin kuru üzerinden yaklaşık 143 milyar dolara ulaştı. TCMB de KKM’nin 2023 Ağustos döneminde yaklaşık 143 milyar dolarla tepe seviyesini gördüğünü kaydetti.

Gelinen noktada ise tablo tamamen değişti:

KKM neden hayata geçirilmişti?

Kur Korumalı Mevduat sistemi, 21 Aralık 2021’de döviz kurlarındaki yüksek oynaklığın TL tasarruf sahipleri üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla devreye alındı.

Hazine ve Maliye Bakanlığının o tarihte açıkladığı sisteme göre, TL vadeli mevduat hesabından elde edilen faiz getirisi ile hesabın açıldığı ve vadesinin dolduğu tarihler arasındaki döviz kuru değişimi karşılaştırılıyor, tasarruf sahibine yüksek olan getiri sağlanıyordu.

Daha sonraki dönemde döviz ve altın hesaplarının Türk lirasına dönüştürülmesine yönelik farklı KKM türleri de sisteme dahil edildi.

Bu yapıyla tasarruf sahibinin kur artışı karşısında korunması hedeflenirken, kur farkından kaynaklanan yükümlülük Hazine veya TCMB tarafından ilgili düzenlemeler çerçevesinde karşılanıyordu.

Çıkış 2023 Ağustos’unda başladı

KKM’den çıkış bir anda gerçekleştirilmedi.

TCMB, Ağustos 2023’ten itibaren sistemi kademeli ve kontrollü biçimde küçültmeye başladı. Bankalara TL mevduatı artırmaya yönelik hedefler getirilirken, KKM hesaplarının yenilenmesini azaltacak zorunlu karşılık ve faiz düzenlemeleri devreye sokuldu.

Amaç, yüksek büyüklüğe ulaşan KKM’den çıkılırken mevduat sahiplerinin doğrudan dövize yönelmesini engellemek ve Türk lirası mevduatı güçlendirmekti.

2025’te yeni hesaplara kapı kapatıldı

KKM’nin tasfiye sürecinde en kritik yıl 2025 oldu.

TCMB önce 20 Ocak 2025’te döviz ve altın dönüşümlü KKM hesaplarında 6 ve 12 aylık vadelerde yeni hesap açılmasını ve yenilemeyi durdurdu.

Ardından 15 Şubat 2025’te tüzel kişilerin KKM hesap açma ve yenileme işlemlerine son verildi.

21 Haziran’da KKM’ye uygulanan zorunlu karşılık oranı yüzde 33’ten yüzde 40’a yükseltilirken, KKM’den TL’ye geçiş hedefi kaldırıldı.

Son büyük adım ise 23 Ağustos 2025’te geldi.

TCMB, YUVAM hesapları hariç olmak üzere KKM’de yeni hesap açma ve mevcut hesapları yenileme işlemlerinin tamamen sonlandırıldığını duyurdu. O tarihten önce açılmış hesapların ise vadesi doluncaya kadar devam etmesine izin verildi.

2025’te sistem sona erdi, 2026’da bakiye tamamen temizlendi

Burada iki farklı tarih dikkat çekiyor.

23 Ağustos 2025, standart KKM açısından yeni hesap açılması ve hesapların yenilenmesinin sona erdiği tarih oldu.

Ancak o tarihten önce açılmış ve henüz vadesi dolmamış hesaplar bankacılık sisteminde kalmaya devam etti.

Bu nedenle KKM’nin yeni hesap kabul eden bir ürün olarak sona ermesiyle, bankacılık sistemindeki bakiyesinin tamamen sıfırlanması aynı tarihte gerçekleşmedi.

21 Ağustos 2026 haftasında bakiye sıfıra inerek tasfiye sürecinin finansal açıdan da son noktası konuldu.

Son bir haftada 4 milyon liralık bakiye de kapandı

KKM’nin küçülmesi son aylarda kuruş sayılabilecek seviyelere kadar ilerlemişti.

BDDK verilerine göre 14 Ağustos haftasında KKM bakiyesi bir önceki haftadaki 51 milyon liradan 4 milyon liraya düşmüştü.

21 Ağustos haftasında kalan 4 milyon liranın da sistemden çıkmasıyla Kur Korumalı TL Mevduat ve Katılma Hesapları kaleminde bakiye sıfırlandı.

KKM’nin maliyeti yıllarca tartışıldı

KKM yalnızca büyüklüğüyle değil, kamu maliyesi ve TCMB bilançosu üzerindeki etkileri nedeniyle de Türkiye ekonomi gündeminin en tartışmalı başlıklarından biri oldu.

TCMB, 2023 yılında 818,2 milyar lira zarar açıkladı. Merkez Bankasının kendi değerlendirmesinde bu zararın esas olarak KKM hesaplarına yapılan kur farkı ödemelerinden kaynaklandığı, ancak artan faiz giderleri ve menkul kıymet değer kayıplarının da bilanço üzerinde etkili olduğu belirtildi.

Bu nedenle 818,2 milyar liralık rakamın doğrudan “KKM’nin toplam maliyeti” olarak değerlendirilmesi doğru değil. Rakam TCMB’nin 2023 yılı toplam zararını ifade ediyor; Merkez Bankası yalnızca bu zararın ana nedeninin KKM kur farkları olduğunu bildiriyor.

KKM’nin Hazine, Merkez Bankası ve sağlanan vergi avantajları dahil bütün dönem için tek bir nihai maliyet rakamı ise aynı kapsam ve yöntemle yayımlanmış tek bir resmi tabloda bulunmuyor.

Şimşek KKM’yi “koşullu yükümlülük” olarak tanımlamıştı

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Ağustos 2025’te yeni hesap açılması ve yenilemenin durdurulmasının ardından KKM’nin sona ermesini ekonomi programının hedeflerinden biri olarak değerlendirmişti.

Şimşek, KKM’nin zirvedeki 3,4 trilyon liralık seviyesinden iki yıl boyunca kesintisiz azaltıldığını belirterek sistemin “önemli bir koşullu yükümlülük” olduğunu ve sonlandırılmasının finansal istikrarı güçlendireceğini ifade etmişti.

BDDK’nın son haftalık verilerinde bankacılık sistemi

KKM’nin sıfırlandığı 21 Ağustos haftasında bankacılık sektörünün diğer temel göstergeleri de şöyle gerçekleşti:

KKM’nin sıfırlanması ne anlama geliyor?

KKM bakiyesinin sıfıra inmesiyle bankacılık sisteminde yıllarca ayrı bir kalem olarak izlenen Kur Korumalı TL Mevduat ve Katılma Hesapları artık bakiye taşımıyor.

Bu gelişmenin ekonomi politikası açısından birkaç önemli sonucu bulunuyor:

Kur riskine bağlı koşullu yükümlülük azalıyor. KKM hesaplarının kalmaması, bu hesaplardan kaynaklanabilecek yeni kur farkı yükümlülüğünün de ortadan kalkması anlamına geliyor.

TL mevduat sistemi sadeleşiyor. Tasarruf sahiplerinin klasik vadeli TL mevduat, yatırım fonları, devlet iç borçlanma senetleri ve diğer finansal araçlara yönelmesiyle mevduat yapısında KKM’ye özgü ayrı bir ürün kalmıyor.

Para politikasındaki özel KKM düzenlemelerine ihtiyaç azalıyor. TCMB’nin daha önce KKM’nin yenilenmesi, TL’ye geçişi ve zorunlu karşılıklarına yönelik uyguladığı özel düzenlemelerin büyük bölümü çıkış sürecinde kaldırıldı.

YUVAM hesapları ayrı tutulmuştu

TCMB’nin 23 Ağustos 2025 tarihli KKM kararında YUVAM hesapları açıkça istisna tutulmuştu. Bu nedenle BDDK’daki standart KKM kaleminin sıfırlanması ile yurt dışında yerleşik kişilere yönelik YUVAM sistemi aynı kavram olarak değerlendirilmemeli.

Yaklaşık 5 yıllık dönem böylece kapandı

Aralık 2021’de döviz kuru oynaklığının yoğunlaştığı bir dönemde uygulamaya alınan KKM, Ağustos 2023’te 143 milyar dolarlık büyüklüğe ulaştı.

Ardından başlayan kademeli çıkış programı kapsamında bakiye sürekli azaltıldı, 2025’te yeni hesap açılması ve yenileme işlemleri durduruldu ve mevcut vadelerin tamamlanması beklendi.

21 Ağustos 2026 haftasında kalan son hesapların da sistemden çıkmasıyla, yaklaşık 5 yıllık Kur Korumalı Mevduat dönemi bankacılık sistemi açısından tamamlanmış oldu.