Nöbetçi Eczaneler
Bakteri, virüs, parazit veya bu mikroorganizmaların ürettiği toksinlerle kirlenmiş yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi sonucu ortaya çıkan besin zehirlenmeleri, özellikle yaz aylarında daha sık görülüyor.
Paylaşılan Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl yaklaşık 866 milyon kişi, diğer bir ifadeyle dünyada her 9 kişiden biri besin zehirlenmesi yaşıyor. Besin kaynaklı hastalıklar nedeniyle yaklaşık 1 milyon 520 bin kişinin hayatını kaybettiği belirtiliyor.
Besin zehirlenmelerinden en fazla etkilenen grupların başında ise 5 yaşından küçük çocuklar geliyor. Yaklaşık her üç vakadan birinin bu yaş grubunda görüldüğü ifade ediliyor.
Sıcak havalarda mikroorganizmalar daha hızlı çoğalıyor
Yaz mevsiminde artan hava sıcaklıkları, gıdalarda bulunan mikroorganizmaların hızla çoğalmasına uygun ortam oluşturuyor.
Yiyeceklerin uygun sıcaklıklarda saklanmaması, soğuk zincirin bozulması, kirli su veya buz kullanılması, çiğ ve pişmiş ürünlerin aynı mutfak ekipmanlarıyla hazırlanması zehirlenme riskini artırıyor.
İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yusuf Emre Uzun, besin zehirlenmelerinin büyük ölçüde alınabilecek basit önlemlerle engellenebileceğini belirterek vatandaşlara önemli uyarılarda bulundu.
Eller en az 20 saniye yıkanmalı
Besin zehirlenmelerinin önemli bir bölümünün kirli eller aracılığıyla bulaşan mikroorganizmalardan kaynaklandığını belirten Uzun, el hijyeninin enfeksiyon zincirini kıran en etkili yöntemlerden biri olduğunu söyledi.
Yemek hazırlamadan önce, çiğ et veya tavukla temas ettikten sonra ve tuvalet kullanımının ardından ellerin sabunla en az 20 saniye boyunca yıkanması gerekiyor.
Çiğ ve pişmiş gıdalar birbirinden ayrılmalı
Mikroorganizmaların bir yiyecekten diğerine taşınması “çapraz bulaşma” olarak adlandırılıyor. Bu durum, ev ortamında yaşanan besin zehirlenmelerinin en yaygın nedenleri arasında bulunuyor.
Özellikle çiğ et, tavuk ve balık ürünlerinde bulunan mikroorganizmalar; aynı bıçak, kesme tahtası veya mutfak ekipmanının kullanılması halinde pişmiş ya da çiğ tüketilecek diğer yiyeceklere bulaşabiliyor.
Bu nedenle çiğ hayvansal ürünler için farklı kesme tahtaları ve mutfak gereçleri kullanılması öneriliyor.
Et, tavuk ve balık tamamen pişirilmeli
Gıdaların yeterli sıcaklıkta pişirilmesi, zararlı mikroorganizmaların yok edilmesine yardımcı oluyor. Yetersiz pişirilen ürünlerde ise bakteriler canlı kalabiliyor.
Özellikle tavuk eti ve kıyma gibi ürünlerin yalnızca dış yüzeyinin değil, iç kısmının da tamamen piştiğinden emin olunması gerekiyor.
Pişmiş yemekler dışarıda bekletilmemeli
Sıcak havalarda oda sıcaklığında bırakılan yemeklerde bakteriler kısa sürede çoğalabiliyor.
Pişmiş yiyeceklerin iki saatten fazla oda sıcaklığında bekletilmemesi, yaz aylarında ise mümkünse bir saat içinde buzdolabına kaldırılması tavsiye ediliyor.
Soğuk zincir korunmalı
Et, süt ürünleri ve deniz ürünleri gibi kolay bozulan gıdaların alışveriş sonrasında mümkün olan en kısa sürede buzdolabına yerleştirilmesi gerekiyor.
Bu ürünlerin uzun süre araç içinde, güneş altında veya sıcak ortamda bırakılması bakteri üremesini hızlandırabiliyor.
Meyve ve sebzeler bol suyla yıkanmalı
Toprak, sulama suyu ve taşıma sürecinde bulaşan mikroorganizmalar, çiğ tüketilen sebze ve meyveler yoluyla vücuda girebiliyor.
Meyve ve sebzelerin bol akan su altında dikkatlice yıkanması, özellikle salatalarda kullanılacak ürünlerin temizliğine daha fazla özen gösterilmesi gerekiyor.
Son kullanma tarihi ve ambalaj kontrol edilmeli
Son kullanma tarihi geçen ürünlerin tüketilmesi enfeksiyon riskini artırıyor.
Ambalajı şişmiş, kapağı açılmış, sızıntı yapan veya görünümünde değişiklik oluşan ürünlerin satın alınmaması ve tüketilmemesi öneriliyor. Ürünün yalnızca tarihine değil, uygun saklama koşullarında muhafaza edilip edilmediğine de dikkat edilmesi gerekiyor.
Açıkta satılan yiyeceklere dikkat
Sokakta veya açık alanlarda uzun süre bekletilen yiyecekler, sıcak havanın etkisiyle kısa sürede bozulabiliyor.
Özellikle sütlü tatlılar, et ürünleri ve deniz ürünlerinin güvenilir işletmelerden alınması gerektiği belirtiliyor.
İçeceklerdeki buz da risk taşıyabilir
Kirli su, besin zehirlenmelerinin önemli nedenlerinden biri olarak gösteriliyor. Buz temiz görünse de üretildiği su güvenilir değilse bakteri, virüs ve parazit taşıyabiliyor.
Özellikle içme suyu güvenliğinin bilinmediği tatil bölgelerinde buzlu içeceklerden kaçınılması, içeceklerin mümkünse buz eklenmeden tüketilmesi öneriliyor.
Dondurulmuş ürünler oda sıcaklığında çözdürülmemeli
Dondurulmuş gıdaların tezgâh üzerinde veya oda sıcaklığında bekletilerek çözdürülmesi, ürünün dış yüzeyinde bakterilerin hızla çoğalmasına yol açabiliyor.
Çözdürme işleminin buzdolabında veya uygun mikrodalga programı kullanılarak yapılması gerekiyor.
Güvenilir su kaynakları tercih edilmeli
İçme suyunun güvenilir kaynaklardan temin edilmesi büyük önem taşıyor. Suyun güvenli olduğundan şüphe duyulan durumlarda kapalı ambalajlı veya uygun yöntemlerle arıtılmış su kullanılması öneriliyor.
Yemek hazırlarken, sebze ve meyve yıkarken de güvenilir su kullanılmasına dikkat edilmesi gerekiyor.
Tazeliğinden emin olunmayan deniz ürünleri tüketilmemeli
Midye, istiridye ve diğer deniz ürünleri uygun sıcaklıkta saklanmadığında ciddi zehirlenmelere neden olabiliyor.
Özellikle yaz aylarında kaynağı, saklama şartları ve tazeliği konusunda tereddüt bulunan deniz ürünlerinden uzak durulması tavsiye ediliyor.
Besin zehirlenmesine karşı 12 önlem
Uzmanların sıraladığı temel önlemler şöyle:
- Elleri sabunla en az 20 saniye yıkamak
- Çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı tutmak
- Farklı kesme tahtası ve mutfak ekipmanı kullanmak
- Et, tavuk ve balığı tamamen pişirmek
- Pişmiş yemekleri oda sıcaklığında bekletmemek
- Soğuk zinciri korumak
- Meyve ve sebzeleri bol suyla yıkamak
- Son kullanma tarihini ve ambalajı kontrol etmek
- Açıkta satılan yiyeceklerden kaçınmak
- Güvenilir olmayan buzları kullanmamak
- Dondurulmuş gıdaları doğru yöntemle çözdürmek
- Tazeliğinden emin olunmayan deniz ürünlerini tüketmemek
Besin zehirlenmesi belirtilerinin şiddetli olması, uzun sürmesi veya küçük çocuklar, yaşlılar, hamileler ve kronik hastalığı bulunan kişilerde görülmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.