Şimşek: Riskleri azaltmaya ve fırsatları çeşitlendirmeye yatırım yapmak zorundayız

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, IMF-Dünya Bankası Bahar Toplantıları kapsamında düzenlenen “Parçalanan Bir Dünyada Ekonomik Entegrasyonun Geleceği” başlıklı panelde konuştu. Şimşek, kriz öncesi küresel ekonomik modelin daha istikrarlı bir jeopolitik ortama dayandığını ancak bugün bu çerçevenin geçerliliğini büyük ölçüde yitirdiğini belirtti. Bu nedenle risklerin kriz boyutuna ulaşmadan yönetilmesini sağlayacak yeni bir çerçevenin tasarlanması gerektiğini ifade etti.

Enerji bağımlılığının bu başlıkta ilk akla gelen alanlardan biri olduğunu vurgulayan Şimşek, Türkiye’nin Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere maruziyetinin sınırlı kaldığını söyledi. Türkiye’nin enerji arz güvenliğinde güçlü bir çeşitlendirme stratejisi izlediğini belirten Şimşek, sıvılaştırılmış doğal gaz kapasitesine yapılan yatırımlar ile Anadolu’ya uzanan geniş boru hattı ağını bu stratejinin temel unsurları arasında gösterdi.

Gelecek dönemde ilave ticaret koridorlarına ihtiyaç duyulacağını ifade eden Şimşek, Orta Koridor’un en verimli seçeneklerden biri olacağını düşündüklerini söyledi. Türkiye’nin bu hafta Dünya Bankası ile toplam 8,1 milyar dolarlık kritik bir finansman anlaşması imzaladığını belirten Şimşek, söz konusu projenin Asya’yı İstanbul Boğazı üzerinden demir yoluyla Avrupa’ya bağlayacağını aktardı. Bakan Şimşek ayrıca Basra Körfezi ve Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerini Türkiye’nin altyapı ağına yeniden bağlamak amacıyla Irak ile görüşmeler yürütüldüğünü de dile getirdi.

Şimşek, bu konuda şu ifadeleri kullandı: “Dolayısıyla olayların seyrine tabi olmak yerine, öngörülü ve iyi tasarlanmış bir yaklaşımla hareket etmek zorundayız. Bunun yollarından birisi de yeni koridorlara ve ilave tedarik zincirlerine yatırım yapmaktan geçiyor.”

Türkiye’nin son 20-25 yılda fiziksel altyapıya yaklaşık 400 milyar dolarlık yatırım gerçekleştirdiğini belirten Şimşek, ülkenin hem Avrupa ve Batı ile güçlü bağlara sahip olduğunu hem de dünyanın geri kalanıyla aktif biçimde etkileşim kurduğunu söyledi. Bu ikili konumun Türkiye’yi bölgesi için doğal bir risk azaltma ve üretimi çeşitlendirme platformu haline getirdiğini kaydeden Şimşek, küresel ekonomide ciddi sorunlar bulunsa da kısa vadenin ötesine baktıklarını ve önlerinde çok sayıda fırsat olduğuna inandıklarını ifade etti.

Ticarette yaşanan parçalanmaya verilecek yanıtın izolasyon olmaması gerektiğini vurgulayan Şimşek, bu tabloyu yönetmenin yollarından birinin bölgesel entegrasyonu güçlendirmek olduğunu söyledi. Türkiye’nin Avrupa Birliği ile tam ekonomik entegrasyonunu derinleştirmeye devam etmek istediğini belirten Şimşek, Avrupa’daki iç siyasi dinamiklerin bu süreci sınırladığını ifade etti. Türkiye-AB Gümrük Birliği’nin hizmetler, tarım ve kamu alımlarını da kapsayacak şekilde güncellenmesi yönündeki beklentilerini dile getiren Şimşek, bu durumda Avrupa ile mevcut ticaret hacminin 10-20 yıl içinde rahatlıkla iki katına çıkabileceğini söyledi.

AB tarafında ilerlemenin sınırlı kalması nedeniyle yakın coğrafyaya da odaklandıklarını belirten Şimşek, Orta Asya, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’nın AB kadar gelişmiş olmasa da hızla büyüyen pazarlar olduğunu söyledi. Bu bölgelerin tamamının Türkiye’nin yakın komşuları olduğunu hatırlatan Şimşek, dost ülkelere ve yakın coğrafyaya üretim kaydırma açısından ciddi bir alan bulunduğunu ifade etti. Afrika’yı da önemli bir coğrafya olarak gördüklerini belirten Bakan Şimşek, kıtadaki büyük altyapı yatırımları ile demografik yapının hizmet ve mal tedariki açısından çok sayıda fırsat sunduğunu kaydetti.

Şimşek, kısa vadeli önceliklere ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: “Kısa vadede önceliğimiz, Türkmenistan’ı doğal gaz koridorumuza bağlamak ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından olumsuz etkilenen güney komşularımızı kuzeye yönelen koridorları değerlendirmeye teşvik etmek olacak.”

Türkiye’nin AB ülkeleri dahil toplam 54 serbest ticaret anlaşmasına sahip olduğuna dikkati çeken Şimşek, bölgeler arasında tercih yapmak zorunda olmadıklarını söyledi. Şimşek, “Dolayısıyla bir tercih yapmak zorunda değiliz. Avrupa ve genel olarak Batı ile bağlarımızı korurken Doğu ve Afrika ile ilişkilerimizi de güçlendirmek istiyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

Ülkeler arasındaki karşılıklı bağımlılığın süreceğini ve tam anlamıyla izolasyonun mümkün olmadığını vurgulayan Şimşek, konuşmasının en dikkat çeken bölümünde şu ifadeleri kullandı: “Ne komşularımızdan ne de küresel tedarik zincirlerinden kopabiliriz. Ancak riskleri azaltmaya ve fırsatları çeşitlendirmeye yatırım yapmak zorundayız. Başka seçeneğimiz yok, şoklarla karşılaştık ve bunlardan ders çıkarmak durumundayız.”

Küresel şokların uzun vadeli dayanıklılık üzerindeki etkilerine ilişkin bir soruya da yanıt veren Şimşek, ekonomist Milton Friedman’ın krizlerin gerçek değişimi tetiklediğine dair sözünü hatırlatarak mevcut şokun boşa harcanmaması gerektiğini vurguladı. Bu noktada enerji politikalarından örnek veren Şimşek, yeşil dönüşümün hızlandırılması gerektiğini, uzun vadede nükleer enerji yatırımlarının da bir seçenek olarak değerlendirilebileceğini söyledi. Dijital dönüşümün de öncelikli alanlardan biri olduğunu belirten Şimşek, Türkiye’nin fiber altyapı ve 5G+ teknolojilerine güçlü yatırımlar yaptığını kaydetti.

Mali disiplinin önemine de değinen Şimşek, Türkiye’nin petrol fiyat kaynaklı enflasyon şoklarını hafifletebilmesinde bütçe disiplini ve rezerv birikiminin etkili olduğunu belirtti. Şimşek, “Bugün dizel ve benzinde eşel mobil sistemi sayesinde ham petrol fiyatlarından kaynaklanan enflasyon şokunu hafifletebiliyorsak bunun nedeni geçen yıl bütçe açığımızı gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3’ünün, borç/GSYH oranımızı ise yüzde 24’ün altında tutmuş olmamızdır. Yani mali alanımız var. Bunun yanında döviz rezervlerimizi de yeniden inşa ettik.” dedi.

IMF’den savaş uyarısı: küresel büyüme yavaşladı, enflasyon baskısı arttı

Uluslararası Para Fonu, Ortadoğu’da devam eden savaşın küresel ekonomi üzerindeki baskısını artırdığı uyarısında bulundu. IMF’ye göre çatışmalar enerji fiyatlarını yükseltirken büyümeyi yavaşlatıyor, gıda güvenliği riskini artırıyor ve özellikle enerji ithalatçısı ülkeleri daha kırılgan hale getiriyor.

Uluslararası Para Fonu, Ortadoğu’da süren savaşın dünya ekonomisine etkilerine ilişkin dikkat çekici bir analiz yayımladı. Kurum, çatışmaların yalnızca bölgesel güvenlik sorununa yol açmadığını, aynı zamanda enerji, ticaret ve finans kanalları üzerinden küresel ekonomiyi de baskıladığını bildirdi.

IMF ekonomistlerinin hazırladığı “Ortadoğu’daki Savaş, Enerji, Ticaret ve Finansı Nasıl Etkiliyor?” başlıklı değerlendirmede, savaşın farklı senaryolarda farklı şiddette etkiler yaratabileceği ancak tüm olasılıkların ortak noktasında yüksek enflasyon ve düşük büyüme görünümünün bulunduğu vurgulandı.

Enerji maliyetleri savaşla birlikte yükseldi

IMF’nin analizine göre, çatışmaların ekonomiye en güçlü etkisi enerji piyasaları üzerinden hissediliyor. İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki seçici ablukası nedeniyle enerji maliyetlerinin hızla yükseldiği belirtilirken, dünyanın Ortadoğulu üreticilerden gelen günlük yaklaşık 20 milyon varillik petrol arzından mahrum kaldığına dikkat çekildi.

Bu durum, petrol fiyatlarının yanı sıra taşımacılık ve üretim maliyetlerinde de yukarı yönlü baskı oluşturdu. Enerji piyasalarında yaşanan daralma, sadece petrolü değil, küresel lojistik ve sanayi üretim zincirlerini de etkileyen bir gelişme olarak öne çıktı.

Hürmüz Boğazı’ndaki daralma ticareti vurdu

Savaşın etkilerinin en görünür alanlarından biri de Hürmüz Boğazı oldu. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik geniş çaplı hava harekatı başlatmasının ardından bölgedeki gerilim hızla tırmandı. İran’ın İsrail’e ve ABD üslerine yönelik misillemeleriyle birlikte savaş daha geniş bir coğrafyaya yayıldı.

Bu gerilim, küresel enerji ve deniz taşımacılığı açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nda sert bir trafik düşüşüne yol açtı. 1-23 Mart tarihleri arasında boğazdan yalnızca 144 geminin geçebildiği belirtildi. Bu tablo, küresel enerji akışında ve tedarik zincirinde kırılganlığın ciddi ölçüde arttığını ortaya koydu.

IMF: En çok enerji ithalatçıları etkilenecek

IMF, özellikle Asya ve Avrupa’daki büyük enerji ithalatçılarının bu süreçten en ağır etkilenen kesimler arasında yer aldığını bildirdi. Artan petrol ve enerji maliyetlerinin; üretim, ulaştırma, ısınma ve tüketici fiyatları üzerinde doğrudan baskı oluşturduğu değerlendirildi.

Petrol ithalatına bağımlı Asya ve Afrika ülkelerinin ise daha ağır bir tabloyla karşı karşıya olduğu ifade edildi. Bu ülkelerin, ihtiyaç duydukları enerji kaynaklarına yüksek fiyatlarla dahi erişmekte zorlandığı kaydedildi. Bu durumun hem ekonomik büyüme hem de kamu maliyesi açısından yeni baskılar doğurabileceği vurgulandı.

Gıda ve gübre fiyatları da alarm veriyor

IMF’nin dikkat çektiği bir diğer risk ise gıda ve tarımsal girdi maliyetleri oldu. Kurum, savaşın etkisiyle artan gıda ve gübre fiyatlarının birçok ülkeyi etkilemeye başladığını bildirdi.

Özellikle düşük gelirli ekonomiler için gıda güvenliği riskinin büyüdüğü uyarısında bulunan IMF, enerji krizinin tarımsal üretimi ve temel tüketim maddelerine erişimi de zorlaştırabileceğine işaret etti. Böylece savaşın ekonomik etkisinin yalnızca petrol piyasasıyla sınırlı kalmadığı, doğrudan halkın yaşam maliyetine de yansıdığı vurgulandı.

Büyüme yavaşlıyor, enflasyon kalıcılaşıyor

IMF’nin analizinde, savaşın küresel ekonomi üzerinde çift yönlü bir baskı kurduğu görülüyor. Bir yandan enerji ve emtia fiyatları yükselirken diğer yandan üretim ve ticaret akışında yaşanan aksama büyüme hızını aşağı çekiyor. Bu tablo, klasik anlamda stagflasyon riskini yeniden gündeme taşıyor.

Kurum, çatışmaların süresine, hangi alanlara yayılacağına ve altyapı ile tedarik zincirlerinde ne ölçüde hasar bırakacağına bağlı olarak ekonomik görünümün daha da bozulabileceğini belirtiyor. IMF’ye göre kısa vadede yüksek fiyatlar, orta vadede ise daha zayıf büyüme dünya ekonomisinin temel sorunu haline gelebilir.

Diplomasi trafiği piyasalardaki gerilimi düşürmedi

Savaş sahasında yaşanan gelişmeler kadar, diplomatik açıklamalar da piyasalarda etkili oldu. ABD Başkanı Donald Trump, 21 Mart’ta İran’ı yok etmekte olduklarını söyleyerek ateşkes istemediğini açıklamıştı. 22 Mart’ta ise İran’a Hürmüz Boğazı’nı gemi trafiğine açması için 48 saat süre vermiş, aksi durumda enerji altyapısını vurmakla tehdit etmişti.

Ardından 23 Mart’ta İran’la “düşmanlıklara kesin çözüm” amacıyla yapıcı görüşmeler yürütüldüğünü açıklayan Trump, bu nedenle İran’ın enerji altyapısına yönelik tüm saldırıları beş gün ertelediğini duyurmuştu. Ancak İranlı yetkililer, ABD ile herhangi bir müzakere yapılmadığını savunarak bu açıklamaları yalanladı ve konunun finans ile petrol piyasalarını manipüle etmek amacıyla kullanıldığını öne sürdü.

24 Mart’ta da aktif müzakerelerin sürdüğünü ileri süren Trump, İran’ın anlaşmayı çok istediğini savundu. Buna karşılık İran Devrim Muhafızları Ordusu Hatemul Enbiya Merkez Karargahı, ABD ile müzakere yapılmayacağını duyurdu. 25 Mart’ta ise ABD’nin İran’a bir aylık ateşkes içeren 15 maddelik plan sunduğu iddia edildi. İran bu planı reddettiğini açıklarken, ateşkes için tazminat ve Hürmüz Boğazı’nın kontrolü dahil ABD’ye beş şart ileri sürdü.

IMF’nin mesajı net: Risk yalnızca bölgesel değil

IMF’nin son analizi, Ortadoğu’daki savaşın artık yalnızca bölgesel bir güvenlik meselesi olmadığını açık biçimde ortaya koydu. Enerji arzı, deniz ticareti, gıda fiyatları, enflasyon ve büyüme başlıkları üzerinden tüm dünyayı etkileyen bu süreç, özellikle kırılgan ekonomiler için daha ağır sonuçlar doğurma potansiyeli taşıyor.

Kurumun verdiği mesaj net: Çatışmalar uzadıkça dünya ekonomisinde fiyat baskısı sürecek, büyüme daha da yavaşlayacak ve enerjiye bağımlı ülkeler başta olmak üzere birçok ekonomi yeni bir kırılganlık dalgasıyla karşı karşıya kalacak.

IMF’ten Türkiye Ekonomisine Dezenflasyon Notu: Büyüme Sürüyor, Riskler Masada

Uluslararası Para Fonu (IMF) İcra Direktörleri Kurulu, Türkiye’ye ilişkin 2025 yılı 4. Madde Konsültasyonu sürecini tamamladı. IMF’nin bilgilendirmesinde, güçlü mali konsolidasyon, temkinli gelir politikaları ve sıkı para politikası duruşu sayesinde enflasyonda gerileme görüldüğü, büyümenin ise 2024 ortasında yaşanan geçici ivme kaybına karşın güçlü seyrini koruduğu ifade edildi.

Enflasyon: 49,4’ten 30,9’a

IMF açıklamasında, enflasyonun Eylül 2024’te yıllık %49,4 seviyesinden Aralık 2025’te %30,9’a gerilediği kaydedildi. Kurul metninde “2024 4. Madde konsültasyonundan bu yana Türkiye’nin dezenflasyon programı başarılar gösterdi” değerlendirmesine yer verildi.

Büyüme ve iç dinamikler: 2025 için %4,1 tahmini

IMF, büyümenin 2025’te %4,1 düzeyinde gerçekleşeceğini öngördü. Açıklamada, Türk lirasına ilginin arttığı, bunun rezerv birikimine katkı sağladığı ve cari açığın yeterli finansman bulmaya devam ettiği belirtildi.

“Sıkı politika” vurgusu: Para politikası, ücretler ve maliye dengesi

Kurul değerlendirmesinde, sıkı para politikası, ılımlı ücret artışları ve genel olarak nötr maliye politikası bileşiminin kademeli dezenflasyon sürecini desteklemesinin beklendiği ifade edildi. IMF, mevcut politika bileşiminin “dezenflasyon ile istikrarlı büyüme arasında denge kurmaya devam ettiğini” kaydetti.

IMF, iç talebin canlı kalması halinde enflasyonun kademeli düşüş seyrini sürdüreceğini, büyümenin de politika bileşimi ve güven kanalı üzerinden etkilenebileceğini aktardı.

Riskler: Dış şoklar, enerji fiyatları ve iklim etkisi

IMF, enflasyondaki gerileme ve büyümedeki görece dayanıklılığa rağmen dış risklerin sürdüğüne dikkat çekti. Küresel ticarette belirsizlikler ve bölgesel gerilimlerin yanı sıra enerji fiyatlarında olası artışlar veya olumsuz iklim koşullarının enflasyonist baskıları uzatabileceği uyarısı yapıldı. Ayrıca dezenflasyonda izlenen kademeli yaklaşımın finans sektörü üzerinde baskı yaratabileceği ve verimlilik artışını sınırlayabileceği değerlendirmesi paylaşıldı.

Yapısal reform çağrısı: Vergi tabanı, harcama disiplini, enerji sübvansiyonları

IMF İcra Direktörleri Kurulu, uygulanan politikalarla makroekonomik dengesizliklerin azaldığını ve güven ortamının güçlendiğini belirtirken, enflasyonun hâlen hedeflerin üzerinde olduğunu ve ekonominin şoklara açıklığının sürdüğünü vurguladı. Bu çerçevede dezenflasyonun kalıcı hale gelmesi, dış tamponların güçlendirilmesi ve kapsayıcı büyüme için daha sıkı makroekonomik çerçeve ve iddialı yapısal reformlar çağrısı yapıldı.

IMF metninde öne çıkan öneriler arasında:

  • Mali sıkılaştırmanın fiyat istikrarını destekleyecek şekilde sürdürülmesi,

  • Vergi tabanının genişletilmesi ve uyumun artırılması,

  • Enerji sübvansiyonlarının aşamalı azaltılması,

  • Harcamaların etkin yönetimi yer aldı.

Para politikası ve finansal çerçeve: Bağımsızlık, iletişim ve kur esnekliği

IMF, kararlı dezenflasyon için para politikasında veri odaklı karar alma ve makro-finansal etkileri gözetme çağrısında bulundu. Merkez Bankası’nın bağımsızlığı ve iletişim stratejisinin önemine işaret edilirken, döviz müdahalelerinin yalnızca aşırı oynaklığı sınırlamak amacıyla kullanılması; rezerv tamponları güçlendikçe kurda daha fazla esnekliğe izin verilmesi tavsiye edildi.

Orta vadeli görünüm: 2027’den 2031’e projeksiyonlar

IMF projeksiyonlarına göre Türkiye ekonomisinin 2027’de %4,1 büyümesi, 2028-2031 döneminde ise yıllık ortalama %4 büyüme patikasında seyretmesi bekleniyor. İşsizlik oranının 2026’da %8,3, 2027’de %8,7 ve 2028-2031 yıllarında %9,1 seviyelerinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Enflasyonun gelecek yıl %19’a düşmesi, ardından 2031’e kadar %15 düzeyinde seyretmesi öngörülüyor; cari açığın milli gelire oranının da 2026-2028 döneminde %1,4, 2029-2031’de %1,5 olması bekleniyor.