Nöbetçi Eczaneler
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), emekli aylığı hesaplama sistemini baştan sona gözden geçirecek bir çalışma yürütüyor. En düşük emekli maaşının 20 bin liraya çıkarılmasının ardından, prim gün sayısı ile bağlanan maaş arasındaki kopukluğun giderilmesi ve “kim ne kadar prim ödediyse ona göre maaş alması” hedefleniyor.
TGRT Haber canlı yayınına katılan Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Bal, hazırlanan modelle birlikte, düşük prim ödeyen ile uzun yıllar yüksek prim yatıran sigortalıların aynı seviyede maaş almasına yol açan yapının terk edilmek istendiğini anlattı.
2019’da 1.000 liraydı, bugün 20 bin lira
En düşük emekli aylığı uygulaması, ilk kez 2019 yılında 1.000 lira olarak devreye girdi. Bal, 2008 sonrası aylık bağlama oranlarının (ABO) ciddi şekilde düşürülmesiyle, sistemde çok düşük “kök maaşlar” ortaya çıktığını, bu nedenle taban maaş uygulamasının zorunlu hale geldiğini hatırlattı.
Bugün gelinen noktada en düşük emekli maaşı 20 bin liraya çıkarılmış durumda. Ancak birçok emeklinin kök maaşı 11–12 bin lira bandında kalıyor; aradaki fark Hazine desteğiyle tamamlanıyor. Bal, bu yapının uzun vadede sürdürülebilir olmadığına dikkat çekerek, “Gelir desteği devam edecek ama sistemde hakkaniyeti güçlendiren bir kademelenme gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
1 milyondan 5 milyona: Taban maaşa sıkışan emekli sayısı katlandı
Bal’ın verdiği bilgilere göre, başlangıçta yaklaşık 1 milyon emekli taban maaş uygulamasından yararlanırken, bugün bu sayı 5 milyona ulaştı.
Uzman, bu tabloya olumlu bakmanın zor olduğunun altını çizerek şunları kaydetti:
“Daha çok kişinin en düşük maaşa sıkışması, ne ekonomi ne de sosyal güvenlik sistemi açısından sağlıklı. Sistem, yukarıya doğru kademeli bir yapıya dönmek zorunda.”
Hazırlanan çalışmanın ana fikri, tabanı korurken, prim ödeme süresi ve tutarına göre maaşların yukarıda birbirinden daha net ayrışmasını sağlamak.
‘3600 günle 9000 günün aynı maaşı alması adaletsizlik’
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in daha önce dile getirdiği “prim-maaş dengesi bozuldu” tespitine atıf yapan Bal, mevcut sistemin en çok prim ödeyenler açısından rahatsızlık oluşturduğunu vurguladı.
Bal, “3600 günle emekli olanla, 9000 gün BAĞ-KUR primi ödeyerek emekli olan vatandaşın aynı maaşı alması büyük bir adaletsizlik” sözleriyle sorunu özetledi ve üzerinde çalışılan yeni modelin, şu prensibi esas aldığını söyledi:
“Az prim ödeyene az maaş, çok prim ödeyene çok maaş.”
Bu çerçevede, prim gününe ve kazanç düzeyine daha duyarlı, formülü sadeleştirilmiş bir emekli aylığı sistemi üzerinde duruluyor.
Aylık bağlama oranı çakıldı, emeklinin payı düştü
Bal, 1999 ve 2008 reformlarıyla aylık bağlama oranlarında kademeli düşüşler yapılmasının, aynı kazançtan çok daha düşük emekli aylığı alınmasına yol açtığını hatırlattı.
Durumu somut bir örnekle anlattı:
- 1999 öncesi: 10 bin lira ücretle çalışan bir sigortalıya yaklaşık 7 bin lira emekli maaşı bağlanabiliyordu.
- 2008 sonrası: Aynı 10 bin liralık kazançla emekli olan bir sigortalının maaşı 3.500 liraya kadar düşebiliyor.
Bu farkın temel sebebi olarak, emekli aylığı hesaplanırken kullanılan aylık bağlama oranlarının sert şekilde aşağı çekilmesi gösteriliyor.
Ortalama emekli maaşı 25 bin liranın altında
Türkiye genelinde emekli aylıklarının ortalaması 25 bin liranın altında seyrediyor.
Taban maaşın 20 bin liraya yükselmesi, bu ortalama ile taban arasındaki farkı daraltmış olsa da, milyonlarca emeklinin hâlâ taban maaşa yakın ya da doğrudan taban seviyesinden ödeme aldığı belirtiliyor. Bu da sistemin önemli bir kısmının Hazine desteğiyle ayakta durduğu anlamına geliyor.
Bal, SGK bünyesinde yürütülen çalışmanın kısa sürede tamamlanmasını ve kamuoyuna açıklanmasını beklediğini söyleyerek, “Ben hakkaniyeti önceleyen bir düzenleme geleceğini düşünüyorum. Burada kırmızı çizgi, mevcut 20 bin liralık en düşük emekli maaşının altına inilmemesi olmalı” dedi.
Yeni model ne getirebilir?
Kulislerde konuşulan ve uzmanların yorumlarına yansıyan başlıklar özetle şöyle:
- Prim odaklı formül: Prim gün sayısı ve prime esas kazanç, maaş hesabında daha belirleyici hale gelecek.
- Kademeli artış: Benzer prim gününe sahip emekliler arasında taban maaşla üst dilimler arasındaki fark açılacak; “tabanda yığılma” azaltılacak.
- Taban koruması: En düşük emekli maaşında 20 bin lira seviyesinin bir “güvence çizgisi” olarak korunması beklentisi öne çıkıyor.
SGK’nın teknik çalışmasının tamamlanmasının ardından, değişikliğin yasa teklifine dönüşüp TBMM gündemine gelmesi bekleniyor. Ancak hem bütçe dengeleri hem de emekliler arasındaki adalet tartışması nedeniyle, süreç siyasi ve ekonomik açıdan yakından izlenecek.