Nöbetçi Eczaneler
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’nin 28 Temmuz’da Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından düzenlenen anlaşma töreninde yaşanan kısa süreli duraksama gündeme oturdu.
Sosyal medyada yayılan ve yorumlarla birlikte paylaşılan görüntülerde, iki ülke arasında imzalanması planlanan beş anlaşmadan üçünün imza altına alınmasının ardından Kalkınma Yolu Projesi’yle bağlantılı iki ulaştırma mutabakatının masaya gelmediği görülüyor.
Videodaki yorumcu, Irak Ulaştırma Bakanı’nın anlaşmaları imzalamamasını “diplomatik skandal” ve “başbakana direnme” ifadeleriyle değerlendirdi. Ancak törenin ardından hem Türk hem Irak makamlarından yapılan açıklamalarda, yaşananların siyasi bir karşı çıkıştan değil, son anda fark edilen teknik bir ayrıntının düzeltilmesi ihtiyacından kaynaklandığı belirtildi.
Zeydi’nin sorusu canlı yayına yansıdı
Törende ilk üç anlaşmanın imzalanmasının ardından Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’nin heyetine dönerek Kalkınma Yolu’na ilişkin belgeleri sorduğu görüldü.
Görüntülere eklenen tercümelerde Zeydi’nin Irak Ulaştırma Bakanı’na, “Kalkınma Yolu’nu neden imzalamıyorsun?” diye sorduğu, bakanın ise belge üzerinde yapılması gereken bir yazışma veya düzenlemeye işaret ettiği aktarılıyor.
Zeydi’nin daha sonra bakanına imza sürecinin tamamlanması yönünde talimat verdiği, bu sırada Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da anlaşma sayısıyla ilgili olarak çevresindekilerden bilgi aldığı görülüyor.
Erdoğan’ın Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ı yanına çağırmasının ardından Türk ve Irak heyetleri arasında kısa süreli bir görüşme gerçekleştirildi. Sosyal medyada yayılan videoda bu anlar, taraflar arasında ciddi bir anlaşmazlık yaşandığı şeklinde yorumlandı.
İlk aşamada üç anlaşma imzalandı
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının açıklamasına göre iki ülke arasında toplam beş anlaşma imzalandı.
Törenin ilk bölümünde şu üç metne imza atıldı:
- Eğitim ve Akademik İş Birliği Mutabakat Muhtırası
- Gençlik ve Spor Alanlarında Mutabakat Zaptı
- Sınai Mülkiyet Alanında İş Birliği Mutabakat Zaptı
Kalkınma Yolu ve ulaştırma altyapısıyla doğrudan bağlantılı iki belge ise teknik düzenlemelerin ardından imzalandı.
Bekletilen iki mutabakat neyi kapsıyor?
İmzası kısa süreliğine ertelenen metinlerin, Kalkınma Yolu Projesi’nin uygulanması açısından kritik önem taşıdığı belirtildi.
Belgelerden ilki, “Fişhabur-Ovaköy Sınır Kapısı Üzerinden Demiryolu ve Karayolu Taşımacılığına İlişkin Mutabakat Zaptı” oldu.
Bu metinle Irak’ın kuzeyindeki Fişhabur bölgesi ile Türkiye’nin Şırnak’taki Ovaköy bölgesi arasında yeni bir kara ve demir yolu bağlantısının oluşturulması hedefleniyor.
İkinci belge ise “Doğal Kaynaklar Karşılığında Irak Cumhuriyeti İçerisinde Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesine İlişkin Çerçeve Mutabakat Zaptı” olarak açıklandı.
Söz konusu anlaşmanın, Irak’ın doğal kaynak gelirleri karşılığında ülke içerisindeki demir yolu, kara yolu ve diğer ulaştırma altyapılarının geliştirilmesine yönelik bir finansman modeli oluşturması öngörülüyor. Her iki metne de Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu ile Irak Ulaştırma Bakanı Veheb Selman Muhammed imza attı.
Uraloğlu: Görüş ayrılığı değil, teknik düzenleme
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, tartışmaya neden olan görüntülerle ilgili yaptığı açıklamada, imza törenine dakikalar kala belgelerde teknik bir ayrıntının fark edildiğini söyledi.
Irak tarafının söz konusu bölümün düzeltilmesinin ardından imza atılmasını önerdiğini belirten Uraloğlu, bu talebin Türkiye tarafından makul karşılandığını ifade etti.
Uraloğlu, iki ülke arasında proje konusunda herhangi bir görüş ayrılığı bulunmadığını vurgulayarak, ortak basın toplantısından sonra metinlerin düzeltilmiş hâliyle imzalandığını açıkladı.
Bakan Uraloğlu, “Hem Irak hem Türkiye tarafında çok net bir irade vardı. Sadece teknik bir detaydı, onu da gidermiş olduk” değerlendirmesinde bulundu.
Iraklı bakandan “yanlış yorum” uyarısı
Irak Ulaştırma Bakanı Veheb Selman Muhammed de ülkesine dönüşünün ardından açıklama yaparak, imzanın gecikmesinin teknik ve protokol işlemlerinden kaynaklandığını bildirdi.
Bakan Muhammed, metnin uygun şekilde hazırlanması amacıyla bazı düzeltmeler yapıldığını, sürecin sosyal medyada siyasi anlaşmazlık gibi sunulmasının gerçeği yansıtmadığını savundu.
Düzeltmeler ve resmî yazışmalar tamamlandıktan sonra anlaşmanın imzalandığını belirten Iraklı Bakan, Kalkınma Yolu Projesi’nin Irak’ın ekonomik ve stratejik çıkarları açısından önemli olduğunu kaydetti.
“Diplomatik skandal” değerlendirmesi resmî açıklamalarla doğrulanmadı
Videoda, Iraklı Bakan’ın Başbakan Zeydi’nin talimatına rağmen anlaşmayı imzalamak istemediği ve törende bir “diplomatik skandal” yaşandığı ileri sürülüyor.
Ancak mevcut resmî açıklamalarda, Irak Ulaştırma Bakanı’nın projeye siyasi veya stratejik gerekçelerle karşı çıktığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi yer almıyor.
Görüntülerdeki diyalog ve hareketlilik, törende önceden planlanmayan bir sorun çıktığını ortaya koysa da tarafların ortak açıklaması, sorunun belge üzerindeki teknik ayrıntılarla sınırlı olduğu yönünde.
İki mutabakatın aynı gün liderlerin huzurunda imzalanmış olması da sürecin iptal edilmediğini, kısa süreli bir düzenlemenin ardından tamamlandığını gösteriyor.
Kalkınma Yolu Basra Körfezi’ni Avrupa’ya bağlayacak
Kalkınma Yolu Projesi, Irak’ın güneyindeki Büyük Fav Limanı’ndan başlayarak Basra, Necef, Kerbela, Bağdat ve Musul üzerinden Türkiye sınırına ulaşacak.
Yaklaşık 1.200 kilometrelik kara ve demir yolu hattının Ovaköy üzerinden Türkiye’ye bağlanması, yüklerin Türkiye’deki demir yolu ve liman ağları kullanılarak Avrupa’ya ulaştırılması hedefleniyor.
Proje yalnızca kara ve demir yollarını değil; enerji nakil hatları, haberleşme altyapısı, fiber optik ağlar ve lojistik merkezlerini de kapsayan çok yönlü bir ticaret koridoru olarak planlanıyor.
Maliyet hesapları proje kapsamına göre değişiyor
Videoda kullanılan infografikte projenin tahmini maliyeti 17 milyar dolar, uzunluğu 1.200 kilometre ve ilk aşamadaki kapasitesi yıllık 15 milyon ton olarak gösteriliyor.
Resmî açıklamalarda ise maliyet, hesaplamaya dâhil edilen altyapıya göre farklı rakamlarla ifade ediliyor. Bakan Uraloğlu son açıklamasında yalnızca demir yolu bölümünün yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırım gerektireceğini söyledi. Daha önce kara ve demir yolu yatırımlarının toplamı için 19,9 milyar dolarlık bir hesap paylaşılmıştı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da projenin 10 yıllık dönemde üretime katkısının 50 milyar doları aşmasının ve yıllık ortalama 63 bin kişilik istihdam etkisi oluşturmasının beklendiğini açıklamıştı.
Fişhabur-Ovaköy güzergâhı neden önemli?
Kalkınma Yolu’nun Türkiye’ye hangi sınır noktasından bağlanacağı uzun süredir iki ülke arasında görüşülen başlıklardan biriydi.
Fişhabur-Ovaköy güzergâhında anlaşılmasıyla projenin Türkiye bağlantısına ilişkin önemli bir belirsizlik ortadan kaldırılmış oldu. Bu güzergâhın oluşturulması hâlinde Irak’tan Türkiye’ye doğrudan yeni bir kara ve demir yolu geçişi sağlanacak.
Böylece Basra Körfezi’nden gelen yükler, Irak’ın kuzeyinden Türkiye’ye ve buradan Avrupa pazarlarına ulaştırılabilecek.
Petrol anlaşmasının sona erdiği dönemde kritik görüşme
Kalkınma Yolu görüşmelerinin, Türkiye ile Irak arasındaki enerji ilişkileri açısından kritik bir dönemde gerçekleştirilmesi de dikkati çekti.
Türkiye ile Irak arasında 1973 yılından bu yana yürürlükte bulunan Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması, 27 Temmuz 2026 itibarıyla sona erdi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, petrol akışının devamı için 12 aylık yeni bir anlaşma üzerinde çalışıldığını ve müzakerelerin son aşamaya geldiğini açıklamıştı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da Irak Başbakanı Zeydi’nin Türkiye’ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlanabileceğine ilişkin bir teklif sunduğunu açıklamıştı.
Bu nedenle Kalkınma Yolu, yalnızca ticari yüklerin taşınacağı bir ulaştırma koridoru olarak değil, Türkiye-Irak enerji ilişkilerinin geleceğini etkileyebilecek stratejik bir proje olarak da değerlendiriliyor.
İlk çalışmaların 2026’da başlatılması hedefleniyor
Bakan Uraloğlu, 21 Temmuz’daki Bağdat temaslarının ardından projenin teknik hazırlıklarının büyük ölçüde tamamlandığını ve finansman modeli konusunda görüşmelerin sürdüğünü açıklamıştı.
Uraloğlu, tarafların süreci planlandığı şekilde yürütmesi hâlinde Kalkınma Yolu’ndaki ilk çalışmaların 2026 yılı içerisinde başlatılmasının hedeflendiğini bildirmişti.
Külliye’de yaşanan kısa süreli duraksamaya rağmen iki kritik mutabakatın imzalanmasıyla, Fişhabur-Ovaköy bağlantısı ve doğal kaynaklar karşılığında altyapı yatırımı modeli resmî çerçeveye bağlanmış oldu.