Nöbetçi Eczaneler
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatının üzerinden 88 yıl geçti. 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05’te hayata gözlerini yuman Atatürk, geride bağımsız bir devlet, millî egemenliğe dayalı bir yönetim anlayışı ve Türkiye’nin geleceğini şekillendiren kapsamlı bir dönüşüm mirası bıraktı.
Atatürk’ün yaşamı yalnızca askerî zaferlerden veya siyasi görevlerden ibaret değildi. Osmanlı Devleti’nin son döneminde başlayan askerlik kariyeri, Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Anadolu’da yürütülen bağımsızlık mücadelesinin liderliğine, ardından Cumhuriyet’in kurulmasına ve yeni devletin kurumlarının oluşturulmasına uzandı.
Çanakkale’de cephe komutanı, Samsun’da Millî Mücadele’nin öncüsü, Sakarya ve Dumlupınar’da Başkomutan, Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisinin ve Cumhuriyet’in kuruluşuna öncülük eden devlet adamı olarak görev yaptı.
Cumhuriyet’in ilanından sonraki 15 yıllık dönemde ise eğitimden hukuka, sanayiden tarıma, kadın haklarından kültür politikalarına kadar pek çok alanda köklü değişiklikler gerçekleştirildi.
Atatürk’ün yaşamındaki önemli dönemler, Türkiye’nin bağımsızlık ve modernleşme tarihinin de temel kilometre taşlarını oluşturdu.
Mustafa Kemal Atatürk’ün hayatındaki tarihî dönüm noktaları
| Tarih | Olay | Tarihî önemi |
|---|---|---|
| 1881 | Selanik’te doğdu | Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusunun hayatı başladı. |
| 1902 | Harp Okulundan mezun oldu | Teğmen rütbesiyle askerlik mesleğine adım attı. |
| 1905 | Harp Akademisini tamamladı | Kurmay yüzbaşı olarak görev yapmaya başladı. |
| 1911-1912 | Trablusgarp Savaşı’na katıldı | Tobruk ve Derne’de askerî görevler üstlendi. |
| 1915 | Çanakkale Savaşları | 19. Tümen Komutanı olarak önemli savunma başarıları kazandı. |
| 19 Mayıs 1919 | Samsun’a çıktı | Millî Mücadele’nin örgütlenme sürecini başlattı. |
| 22 Haziran 1919 | Amasya Genelgesi yayımlandı | Millî bağımsızlık ve millet iradesi vurgulandı. |
| 23 Temmuz 1919 | Erzurum Kongresi başladı | Millî direnişin temel kararları şekillendi. |
| 4 Eylül 1919 | Sivas Kongresi toplandı | Millî mücadele örgütleri ortak bir çatı altında birleştirildi. |
| 23 Nisan 1920 | TBMM açıldı | Millî egemenliğe dayalı yönetimin merkezi kuruldu. |
| 3 Ağustos 1920 | Konya’ya geldi | Millî Mücadele döneminde Konya halkıyla buluştu. |
| 20 Ocak 1921 | Teşkilât-ı Esasiye Kanunu kabul edildi | Millî egemenlik esasına dayanan anayasal düzen güçlendirildi. |
| 23 Ağustos-13 Eylül 1921 | Sakarya Meydan Muharebesi | Yunan ordusunun ilerleyişi durduruldu. |
| 19 Eylül 1921 | Gazi ve Mareşal ünvanları | TBMM tarafından Mustafa Kemal Paşa’ya verildi. |
| 26 Ağustos 1922 | Büyük Taarruz başladı | Kurtuluş Savaşı’nın kesin sonuç almayı amaçlayan harekâtı başlatıldı. |
| 30 Ağustos 1922 | Başkomutan Meydan Muharebesi | Yunan ordusuna karşı kesin zafer kazanıldı. |
| 9 Eylül 1922 | İzmir kurtarıldı | Batı Anadolu’daki işgalin sona ermesinde belirleyici aşama yaşandı. |
| 1 Kasım 1922 | Saltanat kaldırıldı | Osmanlı saltanat yönetimi sona erdirildi. |
| 17 Şubat 1923 | İzmir İktisat Kongresi başladı | Yeni devletin ekonomik kalkınma hedefleri ele alındı. |
| 20-23 Mart 1923 | Konya ziyareti | Atatürk, Konyalılarla buluştu ve çeşitli temaslarda bulundu. |
| 24 Temmuz 1923 | Lozan Barış Antlaşması imzalandı | Türkiye’nin uluslararası bağımsızlık ve egemenlik konumu tanındı. |
| 13 Ekim 1923 | Ankara başkent oldu | Yeni devletin yönetim merkezi belirlendi. |
| 29 Ekim 1923 | Cumhuriyet ilan edildi | Mustafa Kemal Atatürk ilk Cumhurbaşkanı seçildi. |
| 3 Mart 1924 | Halifelik kaldırıldı, öğretim birliği kabul edildi | Siyasi ve eğitim alanındaki dönüşüm hızlandı. |
| 1925 | Aşar vergisi kaldırıldı, toplumsal reformlar yapıldı | Tarım, ekonomi ve toplumsal yaşamda değişiklikler gerçekleştirildi. |
| 17 Şubat 1926 | Türk Medeni Kanunu kabul edildi | Aile ve medeni hukuk düzeni yeniden oluşturuldu. |
| 15-20 Ekim 1927 | Nutuk’u okudu | Millî Mücadele ve Cumhuriyet’in kuruluş sürecini tarihî belgelerle anlattı. |
| 1 Kasım 1928 | Yeni Türk harfleri kabul edildi | Harf Devrimi gerçekleştirildi. |
| 1930 | Kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı verildi | Kadınların siyasi katılımında yeni dönem başladı. |
| 1931-1932 | Türk Tarih ve Türk Dil kurumlarının temelleri atıldı | Tarih ve dil araştırmaları kurumsallaştırıldı. |
| 1933 | Üniversite reformu gerçekleştirildi | Yükseköğretim yeniden düzenlendi. |
| 1934 | Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu | Planlı sanayileşme çalışmalarına hız verildi. |
| 5 Aralık 1934 | Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı | Kadınların ulusal siyasete katılımının hukuki yolu açıldı. |
| 24 Kasım 1934 | Atatürk soyadı verildi | TBMM tarafından özel kanunla kabul edildi. |
| 1935 | Kadınlar ilk kez genel seçimlerde milletvekili seçildi | 17 kadın milletvekili Meclise girdi. |
| 1936 | Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı | Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenliği güçlendi. |
| 1937 | Laiklik ilkesi Anayasa’ya girdi | Cumhuriyet’in temel ilkelerinden biri anayasal hüküm haline geldi. |
| 10 Kasım 1938 | Atatürk vefat etti | Dolmabahçe Sarayı’nda saat 09.05’te hayatını kaybetti. |
| 21 Kasım 1938 | Ankara Etnografya Müzesine defnedildi | Geçici istirahatgâhına yerleştirildi. |
| 10 Kasım 1953 | Naaşı Anıtkabir’e nakledildi | Ebedî istirahatgâhına taşındı. |
Selanik’ten Çanakkale’ye uzanan askerî hayat
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik’te doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dı.
İlköğrenimine annesinin isteği üzerine mahalle mektebinde başladı. Daha sonra babasının tercihiyle Şemsi Efendi Mektebine geçerek eğitimini sürdürdü.
Selanik Mülkiye Rüştiyesine kaydolmasının ardından askerlik mesleğine duyduğu ilgi nedeniyle Selanik Askerî Rüştiyesine geçti. Eğitimine Manastır Askerî İdadisinde devam etti.
1899 yılında İstanbul’da Harp Okuluna giren Mustafa Kemal, 1902’de teğmen rütbesiyle mezun oldu. 1905 yılında Harp Akademisini kurmay yüzbaşı rütbesiyle tamamladı.
İlk görev yerlerinden biri Şam oldu. 1907 yılında 3. Orduya atandı. 1909 yılında 31 Mart Vakası’nın bastırılmasında görev alan Hareket Ordusunda yer aldı.
1911 yılında İtalya’nın Trablusgarp’a saldırmasının ardından Kuzey Afrika’ya giderek Tobruk ve Derne’deki askerî harekâtlara katıldı.
Balkan Savaşları sırasında Gelibolu ve Bolayır bölgelerinde görev yaptı. 1913 yılında Sofya Ataşemiliterliğine atandı.
Birinci Dünya Savaşı başladığında ise cephede görev almak istediğini üstlerine bildirdi. Enver Paşa’ya yazdığı mektuptaki şu sözler askerlik anlayışını ortaya koydu:
“Vatanın müdafaasına ait faal vazifelerden daha mühim ve yüce bir vazife olamaz. Arkadaşlarım muharebe cephelerinde, ateş hatlarında bulunurken ben Sofya’da ataşemiliterlik yapamam.”
Mustafa Kemal, 1915 yılında 19. Tümen Komutanlığına atandı.
Çanakkale Cephesi’nde İtilaf Devletleri kuvvetlerinin ilerleyişine karşı yürütülen savunmada önemli rol üstlendi.
Conkbayırı ve Anafartalar bölgesindeki askerî başarıları, adının Osmanlı Devleti’nde geniş kitlelerce tanınmasını sağladı.
Cephanesi biten askerlerine söylediği “Cephaneniz yoksa süngünüz var.” sözleri, Çanakkale savunmasının simgelerinden biri oldu.
Çanakkale’deki başarılarından sonra Doğu Cephesi’nde görev aldı. 1916 yılında Bitlis ve Muş’un Rus işgalinden geri alınması sürecinde askerî başarılar kazandı ve generalliğe yükseldi.
19 Mayıs 1919: Bir milletin bağımsızlık mücadelesi
Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından Osmanlı Devleti ağır siyasi ve askerî şartlarla karşı karşıya kaldı.
Mondros Mütarekesi sonrasında Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde başlayan işgaller, bağımsızlık meselesini ülkenin en önemli gündemi haline getirdi.
Mustafa Kemal Paşa, 13 Kasım 1918’de İstanbul’a döndü. Yaklaşık altı ay boyunca ülkenin geleceğini yakın çalışma arkadaşlarıyla değerlendirdi.
16 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan hareket eden Mustafa Kemal, 19 Mayıs’ta Samsun’a ulaştı.
Samsun yolculuğu, Anadolu’da Millî Mücadele’nin örgütlenmesi bakımından tarihî bir dönüm noktası oldu.
22 Haziran 1919’da yayımlanan Amasya Genelgesi’nde vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğu vurgulandı.
Millî Mücadele’nin temel anlayışı, milletin bağımsızlığının yine milletin azim ve kararlılığıyla sağlanması düşüncesine dayandırıldı.
23 Temmuz 1919’da Erzurum Kongresi, 4 Eylül 1919’da ise Sivas Kongresi toplandı.
Her iki kongrede de milletin bağımsızlığının korunması, işgallere karşı ortak hareket edilmesi ve manda ile himayenin reddedilmesi yönünde kararlar alındı.
Mustafa Kemal Paşa, 27 Aralık 1919’da Ankara’ya geldi. Ankara, Millî Mücadele’nin yönetim merkezi haline geldi.
23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Mustafa Kemal Paşa, Meclis Başkanlığına seçildi.
Meclisin açılmasıyla birlikte Millî Mücadele, millet egemenliğini esas alan siyasi ve hukuki bir yapıya kavuştu.
TBMM’nin açılmasından önce, 6 Nisan 1920’de Mustafa Kemal’in talimatıyla Anadolu Ajansı kuruldu. Ajans, Millî Mücadele’nin sesini hem Anadolu’ya hem de dünyaya duyurma görevini üstlendi.
Sakarya, Dumlupınar ve bağımsızlığa uzanan zaferler
Kurtuluş Savaşı’nda 1921 yılı, Türk ordusunun savunma mücadelesinde önemli sonuçlar aldığı dönemlerden biri oldu.
Birinci ve İkinci İnönü Savaşlarında Yunan kuvvetlerinin ilerleyişine karşı başarı elde edildi.
23 Ağustos 1921’de başlayan Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun en önemli savunma savaşlarından biri olarak tarihe geçti.
Mustafa Kemal Paşa’nın bu savaşta verdiği emir, askerî mücadele anlayışının simgesi oldu:
“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz.”
22 gün süren Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı.
19 Eylül 1921’de Türkiye Büyük Millet Meclisi, Mustafa Kemal Paşa’ya Mareşal rütbesini ve Gazi ünvanını verdi.
Türk ordusu, 26 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz’u başlattı.
30 Ağustos 1922’de Dumlupınar’da gerçekleştirilen Başkomutan Meydan Muharebesi’nde kesin zafer kazanıldı.
9 Eylül 1922’de İzmir’in kurtarılmasıyla Batı Anadolu’daki işgalin sona ermesinde belirleyici aşamaya ulaşıldı.
11 Ekim 1922’de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı.
Askerî zaferlerin ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması, Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınmasını sağladı.
Cumhuriyet’in ilanı ve millî egemenliğe dayanan devlet
Kurtuluş Savaşı kazanıldıktan sonra yeni devletin siyasi yapısının oluşturulması süreci hızlandı.
1 Kasım 1922’de saltanat kaldırıldı. Bu adım, Osmanlı hanedanının yönetim yetkisinin sona ermesini sağladı.
13 Ekim 1923’te Ankara, Türkiye’nin başkenti ilan edildi.
29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilen anayasa değişikliğiyle Cumhuriyet ilan edildi.
Gazi Mustafa Kemal, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
Cumhuriyet yönetimiyle birlikte devletin egemenlik anlayışının temelinde millet iradesi yer aldı.
Atatürk, Cumhuriyet’in ilanına giden dönemi Nutuk’ta anlatırken devlet yönetiminin millî egemenlik ilkeleri doğrultusunda Cumhuriyet’e hazırlanmasını hedeflediğini ifade etti.
1927, 1931 ve 1935 yıllarında yeniden Cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, 1938’deki vefatına kadar görevini sürdürdü.
Cumhuriyet’in ilanı, yeni devletin yalnızca yönetim biçimini değil, hukukunu, eğitim sistemini, ekonomisini ve toplumsal yapısını da yeniden şekillendirecek reformların önünü açtı.
Eğitim, hukuk ve kadın haklarında köklü dönüşüm
Cumhuriyet’in ilk yıllarında eğitim alanında gerçekleştirilen önemli değişikliklerden biri, 3 Mart 1924’te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu oldu.
Öğretim birliğini esas alan düzenlemeyle eğitim kurumlarının Millî Eğitim Bakanlığı çatısı altında birleştirilmesi ve eğitim sisteminin yeniden yapılandırılması hedeflendi.
Aynı tarihte halifelik kaldırıldı.
17 Şubat 1926’da kabul edilen Türk Medeni Kanunu, Cumhuriyet dönemindeki hukuk reformlarının en önemli adımlarından biri oldu.
4 Ekim 1926’da yürürlüğe giren kanunla evlilik, boşanma, miras ve aile hukukuna ilişkin düzenlemeler yeniden oluşturuldu.
Resmî nikâh ve tek eşlilik esaslarının getirilmesi, kadınların medeni hukuk alanındaki konumunun güçlendirilmesi bakımından önemli değişiklikler sağladı.
1 Kasım 1928’de yeni Türk harflerinin kabul edilmesiyle Harf Devrimi gerçekleştirildi.
Latin esaslı Türk alfabesine geçişin ardından Millet Mektepleri aracılığıyla okuma yazma öğretiminin yaygınlaştırılması amaçlandı.
1931 yılında Türk Tarihi Tetkik Cemiyetinin, 1932 yılında Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kurulması, tarih ve dil araştırmalarının kurumsallaşmasında önemli rol oynadı.
1933’te yapılan üniversite reformuyla yükseköğretim alanında yeni bir yapılanmaya gidildi.
Cumhuriyet döneminde kadınların siyasi hakları da aşamalı olarak genişletildi.
1930 yılında belediye seçimlerinde, 1933 yılında köy yönetimlerinde seçme ve seçilme hakları tanındı.
5 Aralık 1934’te kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı verildi.
1935 yılında gerçekleştirilen genel seçimlerde 17 kadın milletvekili Türkiye Büyük Millet Meclisine girdi. Sonraki ara seçimle birlikte kadın milletvekili sayısı 18’e yükseldi.
Bu gelişmeler, kadınların Türkiye’nin siyasal ve toplumsal yaşamındaki temsilini değiştiren tarihî adımlar arasında yer aldı.
Ekonomik bağımsızlık: Tarımdan sanayiye kalkınma hamlesi
Mustafa Kemal Atatürk, askerî ve siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla güçlendirilmesi gerektiğine önem verdi.
Bu anlayışın ilk önemli adımlarından biri, 17 Şubat-4 Mart 1923 tarihleri arasında gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi oldu.
Kongrede çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi kesimlerinin temsilcileri bir araya gelerek ülkenin ekonomik geleceğine ilişkin görüşlerini ortaya koydu.
Cumhuriyet’in kuruluşunun ardından tarımın geliştirilmesi, yerli üretimin artırılması, sanayi işletmelerinin kurulması, ulaşım altyapısının güçlendirilmesi ve ekonomik kurumların oluşturulması öncelikli alanlar arasında yer aldı.
1925 yılında Aşar vergisinin kaldırılması, tarım üreticilerinin üzerindeki önemli vergi yüklerinden birinin sona ermesini sağladı.
1927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu ile sanayi yatırımlarının desteklenmesi amaçlandı.
1930 yılında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kuruluşuna ilişkin kanun kabul edildi. Banka, 1931 yılında faaliyetlerine başladı.
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’nın etkileriyle birlikte Türkiye’de ekonomik kalkınma politikalarında devletin rolü daha da belirginleşti.
1933 yılında Sümerbank kuruldu. 1934 yılında Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu.
Plan kapsamında tekstil, kâğıt, cam, kimya ve çeşitli sanayi alanlarında üretim kapasitesinin geliştirilmesi hedeflendi.
1935 yılında Etibank ile Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü kurularak madencilik alanındaki kurumsal yapı güçlendirildi.
Fabrikaların kurulması, yerli üretimin geliştirilmesi ve ekonomik altyapının oluşturulması, Cumhuriyet’in ilk dönemindeki kalkınma politikalarının önemli unsurları oldu.
Atatürk’ün tarıma yönelik yaklaşımında örnek çiftlikler de önemli bir yer tuttu.
1925 yılından itibaren yürütülen çalışmalarla verimsiz arazilerin tarımsal üretime kazandırılması ve modern üretim tekniklerinin uygulanması amaçlandı.
1937 yılında Atatürk’ün çiftliklerini Hazineye bağışlaması, bu alanların kamu yararına değerlendirilmesine yönelik önemli bir adım oldu.
Dış politikada egemenlik, barış ve Hatay meselesi
Atatürk döneminde Türkiye’nin dış politikasında bağımsızlık, egemenlik ve bölgesel güvenlik temel öncelikler arasında yer aldı.
1932 yılında Türkiye’nin Milletler Cemiyetine katılması, uluslararası diplomatik ilişkilerde önemli bir gelişme oldu.
1934 yılında Balkan Antantı imzalandı. Bu anlaşmayla bölgesel iş birliğinin ve güvenliğin güçlendirilmesi hedeflendi.
1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenlik yetkilerinin güçlendirilmesinde tarihî önem taşıdı.
1937 yılında Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Sadabat Paktı imzalandı.
Atatürk’ün dış politika gündemindeki en önemli meselelerden biri ise Hatay’dı.
Hatay’ın Türkiye’ye katılmasına özel önem veren Atatürk, bu konuyu “Benim şahsi meselemdir.” sözleriyle ifade etti.
1938 yılında Hatay Devleti’nin kurulmasıyla önemli bir aşamaya ulaşıldı. Hatay’ın Türkiye’ye katılması ise Atatürk’ün vefatından sonra, 1939 yılında gerçekleşti.
Atatürk ve Konya: Millî Mücadele’den Cumhuriyet’e uzanan bağ
Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün hayatında Konya’nın da önemli bir yeri bulunuyor.
Millî Mücadele yıllarında Anadolu’nun farklı şehirlerinde halkla bir araya gelen Mustafa Kemal Paşa, Konya’ya ilk ziyaretini 3 Ağustos 1920 tarihinde gerçekleştirdi.
Bu ziyaret, Millî Mücadele’nin devam ettiği ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasının üzerinden henüz birkaç ay geçtiği bir dönemde yapıldı.
Mustafa Kemal Paşa’nın Konya’ya gelişi, şehirde millî birlik ve bağımsızlık mücadelesine verilen desteğin güçlendirilmesi bakımından önem taşıdı.
Atatürk’ün Konya ile ilişkisi Cumhuriyet’in kuruluşuna giden süreçte ve sonraki yıllarda da devam etti.
20-23 Mart 1923 tarihleri arasındaki Konya ziyaretinde kentte çeşitli görüşmeler gerçekleştirdi ve vatandaşlarla buluştu.
20 Mart 1923’te Konya’da halka hitap eden Mustafa Kemal Paşa, kendisine gösterilen ilgi ve misafirperverlikten duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
Konya’da esnaf ve tüccarların düzenlediği programda yaptığı konuşmada Konyalılara teşekkür etti. Millî Mücadele’nin kazanılmasında milletin gösterdiği güven, birlik ve kararlılığın önemini vurguladı.
21 Mart 1923’te Hilaliahmer, bugünkü adıyla Kızılay, Kadınlar Şubesinin düzenlediği programa katıldı.
Burada yaptığı konuşmada kadınların Millî Mücadele sırasında gösterdikleri fedakârlıklara ve vatan savunmasına sağladıkları katkılara dikkat çekti.
22 Mart 1923’te ise Mevlâna Türbesi’ni ziyaret etti.
Konya ziyaretleri, Atatürk’ün Anadolu şehirleriyle kurduğu doğrudan ilişkinin ve Millî Mücadele’den Cumhuriyet’e uzanan dönemde kentlerin siyasi ve toplumsal öneminin örnekleri arasında yer aldı.
Konya, Millî Mücadele dönemindeki rolü ve Cumhuriyet yıllarındaki gelişimiyle Türkiye’nin bağımsızlık ve kalkınma sürecinin önemli şehirlerinden biri oldu.
Nutuk: Millî Mücadele’nin tarihî muhasebesi
Atatürk’ün siyasi ve tarihî mirası içerisinde Nutuk önemli bir yere sahip.
Mustafa Kemal Atatürk, 15-20 Ekim 1927 tarihlerinde Cumhuriyet Halk Fırkasının İkinci Büyük Kongresi’nde Nutuk’u okudu.
Nutuk’ta 1919 yılında Samsun’a çıkışıyla başlayan Millî Mücadele sürecini, Erzurum ve Sivas kongrelerini, Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasını, Kurtuluş Savaşı’nı ve Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan siyasi gelişmeleri anlattı.
Dönemin belgeleri, yazışmaları ve kararları üzerinden yapılan değerlendirmeler, Nutuk’u Türkiye’nin yakın tarihinin temel kaynaklarından biri haline getirdi.
Nutuk’un sonunda yer alan Gençliğe Hitabe ise Cumhuriyet’in ve bağımsızlığın korunması konusunda gelecek kuşaklara seslenen tarihî bir metin olarak hafızalarda yer aldı.
10 Kasım 1938: Dolmabahçe’de saat 09.05
1938 yılına gelindiğinde Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlık sorunları ağırlaşmıştı.
Devlet görevlerini ve ülke meselelerini takip etmeyi sürdüren Atatürk’ün sağlık durumu yıl içerisinde giderek kötüleşti.
Cumhuriyet’in banisi Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05’te İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda 57 yaşında hayatını kaybetti.
Atatürk’ün vefatı Türkiye’de büyük üzüntüye neden olurken dünyanın çeşitli ülkelerinde de yankı uyandırdı.
Naaşı, 16 Kasım’da Dolmabahçe Sarayı’nda hazırlanan katafalka konuldu.
19 Kasım 1938’de gerçekleştirilen törenlerin ardından Yavuz Zırhlısı ile İzmit’e götürüldü.
İzmit’ten ise trenle Ankara’ya uğurlandı.
20 Kasım’da Ankara’ya ulaşan naaş, devlet yetkilileri ve yabancı temsilciler tarafından karşılandı.
21 Kasım 1938’de gerçekleştirilen devlet töreninin ardından Ankara Etnografya Müzesindeki geçici kabrine konuldu.
Atatürk’ün naaşı, 15 yıl boyunca burada kaldı.
Anıtkabir’in tamamlanmasının ardından 10 Kasım 1953’te düzenlenen törenle ebedî istirahatgâhına taşındı.
“Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır”
Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet’e ilişkin en önemli sözlerinden biri, 1926 yılında kendisine yönelik suikast girişiminin engellenmesinin ardından yaptığı açıklamada yer aldı.
Atatürk, Cumhuriyet’in kendi hayatından daha önemli ve kalıcı olduğunu şu sözlerle ifade etti:
“Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.”
Bu sözler, Cumhuriyet’in devletin kurucusundan sonraki nesiller boyunca yaşaması gerektiğine yönelik düşüncesinin ifadesi oldu.
Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 2026 tarihinde kuruluşunun 103. yılını geride bıraktı.
10 Kasım 2026’da ise Cumhuriyet’in banisi Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatının üzerinden tam 88 yıl geçti.
Selanik’te başlayan, Çanakkale’de askerî başarılarla devam eden, Samsun’da bağımsızlık mücadelesine dönüşen ve Ankara’da Cumhuriyet’in ilanıyla yeni bir döneme ulaşan hayatı, Türkiye tarihinin en önemli sayfalarını oluşturdu.
Atatürk’ün mirası; bağımsızlık, millî egemenlik, Cumhuriyet yönetimi, hukuk düzeni, eğitim, bilim, üretim ve çağdaşlaşma alanlarında attığı tarihî adımlarda yaşamaya devam ediyor.
Her yıl 10 Kasım’da saat 09.05’te ülke genelinde gerçekleştirilen saygı duruşu, Cumhuriyet’in kurucusunun hatırasını ve milletin ortak tarih bilincini yaşatan anlamlı bir gelenek olarak sürdürülüyor.
Cumhuriyetimizin banisi, Millî Mücadelemizin Başkomutanı ve ilk Cumhurbaşkanımız Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü, ebediyete intikalinin 88. yılında saygı, rahmet, minnet ve özlemle anıyoruz.