Nöbetçi Eczaneler
Trabzon’da 13 yaşındaki Abdulkadir Eymen Bilgin’in evindeki odasında hayatını kaybetmiş halde bulunması ve olayın dijital oyunlarla ilişkilendirildiğine yönelik iddialar, çocukların dijital dünyayla ilişkisini yeniden tartışmaya açtı. Konuya ilişkin değerlendirmede bulunan Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijital oyunlar üzerinden yürüyen “tek nedenli” açıklamaların gerçeği kaçırabileceğine dikkat çekti.
Tarhan, oyunlara aşırı kapılma halinde çocuklarda bir “duygusal çöküş döngüsü” oluşabileceğini belirterek, sürecin nörobiyolojik yönüne işaret etti. Tarhan’ın açıklaması şöyle:
“Bilgisayar oyunlarına kendini fazla kaptıran çocuklarda bir duygusal çöküş döngüsü oluşabiliyor. Oyuna kapılıyor, oyun ona çok çekici geliyor. O anda beyin ucuz dopamin üretiyor. Kolay ve hızlı dopamin üretildiği için çocuk haz odaklı bir yönelime giriyor… Haz kısa vadelidir… Mutluluk ise uzun vadelidir, kalıcıdır ve sosyal bağlanmalarla ilgilidir.”
“Sorun oyunda değil; kim oynuyor, ne oynuyor, nerede oynuyor?”
Prof. Dr. Tarhan, “bilgisayar oyununun tek başına bağımlılık üretmeyeceğini” vurgulayarak ebeveyn gözetimi ve ev içi kuralların belirleyici olduğuna dikkat çekti:
“Aslında bilgisayar oyununun kendisi intihar ettirmez ya da tek başına bağımlı yapmaz. Sorun oyunda değil oyunu kim oynuyor, ne oynuyor, nerede ve hangi zeminde oynuyor… Asıl belirleyici olan budur.”
Yaş sınırı ve “gerekçeli hayır” vurgusu
Tarhan, dijital cihaz kullanımında yaş sınırlarının önemine işaret ederek, erken yaşta sınırsız ekran temasının sonradan kontrolü zorlaştırdığını dile getirdi. Üç yaş altı için “hiç vermeme”, daha ileri yaşlarda ise kademeli sınırlama ve ikna temelli yaklaşımın önemini anlattı: “Zorlayarak değil ikna ederek, gerekçelerini anlatarak hayır demek gerekiyor.”
Duygusal ihmal ve “mesafesiz terk ediliş”
Tarhan’a göre çocukların dijital oyunlara yöneliminde yalnızca içerik değil, evin “güvenli alan” olup olmaması da etkili. Evde çatışma olmasa bile nitelikli iletişimin kurulamaması, çocukların çevrimiçi dünyada “bağlanma” aramasına yol açabiliyor. Tarhan, “mesafesiz terk ediliş” olarak tanımladığı duygusal ihmal halinde, çocuğun karşılanmayan ihtiyaçlarını başka alanlarda telafi etmeye çalıştığını vurguladı.
Çözüm başlıkları: Gözetim, ritim, amaç
Tarhan, riskin azaltılması için küçük yaştan itibaren ebeveyn gözetimiyle dijital okuryazarlık kazandırılmasını, ev içinde net kurallar oluşturulmasını ve çocuğun gününe anlam/amaç eklenmesini önerdi. “Çocuğa bir amaç kazandırmak gerekiyor” diyen Tarhan, hayat başarısının yalnız akademik değil; sosyal ve duygusal becerilerle de kurulduğunu kaydetti.