Nöbetçi Eczaneler
ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki protestolarda yaşanan can kayıpları sonrası yaptığı sert açıklamaların ardından, Tahran’la temas kurulduğunu ve görüşme zemininin oluştuğunu söyledi. İran yönetimi ise bir yandan “ciddi ve gerçek müzakerelere hazırız” mesajı verirken, diğer yandan olası bir saldırıya karşı misilleme uyarısını yükseltti. Karşılıklı açıklamalar uluslararası alana da yayıldı; AB yeni yaptırımları masaya alırken, Çin “güç tehdidine karşıyız” çıkışı yaptı.
Trump: “Temas kurdular, ama gerekirse harekete geçebiliriz”
Trump, Air Force One uçağında gazetecilere yaptığı açıklamada İran tarafının kendisiyle iletişime geçtiğini, bir görüşme ayarlanmaya çalışıldığını ifade etti. Ancak ABD’nin, olası görüşme öncesinde “harekete geçmek zorunda kalabileceği” mesajını da vererek, “çok güçlü seçeneklerin” değerlendirildiğini söyledi; seçeneklerin içeriğine dair ayrıntı paylaşmadı.
ABD medyasına konuşan bazı kaynaklar ise Trump’a İran’a ilişkin askeri müdahale ihtimallerinin de sunulduğunu ileri sürdü. Aynı haberlerde, Washington’un masasında ek yaptırım, siber hamleler ve çevrim içi muhalif ağların desteklenmesi gibi alternatiflerin de değerlendirildiği iddia edildi.
İran: “Müzakere kapısı açık, caydırıcılık da devrede”
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, yabancı ülke büyükelçileriyle yaptığı görüşmede “ciddi ve gerçek müzakerelere” hazır olduklarını doğruladı. Arakçi’nin bir diğer vurgusu ise dikkat çekti:
“Savaş aramıyoruz; ancak savaşa hazırız.”
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü de Arakçi ile Trump’ın özel temsilcisi Steve Whittaker arasında bir iletişim kanalının açık olduğunu, ihtiyaç duyulduğunda mesaj alışverişi yapıldığını açıkladı.
“Saldırı olursa hedef genişler” uyarısı
Tahran, ABD’nin saldırı düzenlemesi halinde karşılık verileceğini yinelerken, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf gerilimi büyütecek bir çerçeve çizdi. Kalibaf, saldırı durumunda İsrail’in ve ABD’nin bölgedeki askeri/denizcilik merkezlerinin “meşru hedef” haline geleceğini söyledi.
AB yaptırımı konuşuyor, Çin ve Almanya’dan sert mesajlar
Washington ile Tahran’ın karşılıklı açıklamalarına uluslararası toplumdan da tepkiler geldi:
- Avrupa Birliği, İran hükümetine yönelik yeni yaptırımları değerlendireceğini açıkladı.
- Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola, İranlı diplomatik personelin AP binalarına girişinin yasaklandığını duyurdu.
- Çin Dışişleri, uluslararası arenada “güç kullanımına ya da güç kullanımı tehdidine karşı” olduklarını vurguladı.
- Almanya Başbakanı Friedrich Merz, protestolara yönelik şiddeti “orantısız” ve “gaddar” olarak nitelendirirken, Alman Dışişleri’nden bir sözcü İran Devrim Muhafızları’nın AB’nin terör listesine alınması için girişimlerin sürdüğünü belirtti.
- Kanada, protestolardaki ölümleri kınayarak “İran halkının yanında” olduklarını açıkladı.
- Türkiye’den AKP Sözcüsü Ömer Çelik ise “dış müdahalenin bölgede son derece olumsuz sonuçlar doğuracağı” uyarısı yaptı.
İran iç gündemi: “Sorumlu ABD ve İsrail” iddiası, internet neredeyse kapalı
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkedeki huzursuzluğun arkasında ABD ve İsrail’in olduğunu öne sürdü; iddialarına dair somut kanıt sunmadı. Metinde aktarılan bilgilere göre, BBC Farsça Servisi ve BBC Verify tarafından doğrulanan bazı görüntülerde güvenlik güçlerinin çeşitli bölgelerde protestoculara ateş açtığı iddia ediliyor.
Öte yandan İran’da internet erişiminin neredeyse tamamen kısıtlandığı, kesintinin önceki büyük protesto dalgalarına kıyasla daha ağır seyrettiği değerlendirmeleri de gündeme geldi.
Londra’daki bayrak protestosu diplomatik krize dönüştü
İngiltere’de hafta sonu İran’ın Londra Büyükelçiliği önünde düzenlenen protestoda, İran bayrağının kısa süreli indirildiği ve Şah döneminde kullanılan bayrağın açıldığı belirtildi. İran devlet medyasına göre olayın ardından İngiltere’nin İran Büyükelçisi Dışişleri’ne çağrıldı.
Editoryal çerçeve
Özetle tablo şu: Trump “seçenekler güçlü” diyerek baskıyı artırıyor, İran ise müzakere mesajını açık tutarken caydırıcılık dilini sertleştiriyor. Bu denklemde AB’nin yaptırım hazırlığı ve Çin’in “güç tehdidine karşıyız” çıkışı, krizin yalnızca iki ülke arasında değil, çok taraflı bir diplomasi/gerilim hattına dönüştüğünü gösteriyor.
Kronoloji | Gerilim nasıl tırmandı?
- 1) Trump’ın çıkışı: Trump, Air Force One’da yaptığı açıklamada İran’la temas kurulduğunu söylerken, “çok güçlü seçenekler” ifadesiyle askeri seçeneği yeniden gündeme taşıdı.
- 2) İran’ın yanıtı: İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, “ciddi ve gerçek müzakerelere hazırız” mesajı verirken, aynı anda “savaş aramıyoruz ama savaşa hazırız” diyerek caydırıcılık vurgusu yaptı.
- 3) İletişim kanalı açıklaması: İran tarafı, Arakçi ile Trump’ın özel temsilcisi Steve Whittaker arasında iletişim kanalının açık olduğunu duyurdu.
- 4) Dış tepkiler: AB, İran’a yönelik ek yaptırımları değerlendireceğini açıklarken; Çin “güç kullanımı ve güç tehdidine karşıyız” dedi. Almanya’dan da protestolara yönelik şiddete sert tepki ve Devrim Muhafızları’nın terör listesi tartışması geldi.
- 5) İran içi tablo: Protestolarla birlikte internet erişiminin ciddi biçimde kısıtlandığı, kesintinin ülke genelinde hayatı etkilediği değerlendirmeleri öne çıktı.