Nöbetçi Eczaneler
Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Reşat Öngören, Ramazan ayının tasavvufî boyutunu değerlendirdi. Öngören, Ramazan’ın Kur’ân-ı Kerim’de adı geçen “yegâne ay” olduğuna işaret ederek, Kur’an’ın bu ayda indirildiğinin vurgulandığını (Bakara 185) hatırlattı. Kadir Gecesi’nin Ramazan içinde yer aldığını belirten Öngören, Peygamber Efendimizin her Ramazan’da o ana kadar inen ayetleri Cebrail (a.s.) ile karşılıklı okuduğuna dair rivayetlerin, “mukabele” geleneğinin dayanağını oluşturduğunu ifade etti.
“Ramazan, Kur’an’la meşguliyetin artması gereken bir zaman”
Öngören’e göre inananların Ramazan’da Kur’an ile meşguliyeti hem okuma hem de hayata geçirme bakımından diğer aylara kıyasla daha yoğun olmalı. Bu noktada tasavvufun, dinî hükümleri içselleştirerek yaşama ve “hâl” edinme hedefi taşıyan bir erdem inşası programı sunduğunu kaydeden Öngören, Ramazan ikliminin bu yönüyle tasavvuf eğitim metotlarıyla kesiştiğini dile getirdi.
“Oruç, Allah’a doğru manevî yolculuğun bir ifadesi”
Ramazan’ın bünyesinde taşıdığı maddî-mânevî unsurların tasavvuf eğitim süreciyle paralellik gösterdiğini belirten Prof. Dr. Öngören, insanın dünyada Allah’a doğru bir yolculuk halinde olduğunu vurguladı. Kur’an’daki “Allah’tan geldik ve yine O’na dönmekteyiz” (Bakara 156) ifadesini hatırlatan Öngören, tasavvufta erdemli birey yetiştirme programının “seyr u sülûk” yani “Allah’a yolculuk” kavramıyla çerçevelendiğini söyledi. Kur’an’da oruç tutanlar için “yolcular” (sâihûn) ifadesinin kullanıldığını (Tevbe 112) hatırlatan Öngören, orucun bu bakımdan manevî yolculuğun pratik bir karşılığı olduğunu belirtti.
Açlığın nefis terbiyesindeki yeri: “Çirkinliklerden uzaklaşmada etkili”
Öngören, tasavvuf eğitiminde oruç ibadetinin yoğun uygulanmasının nedenini “bilinçlenme” ve “nefis terbiyesi” ile açıkladı. Açlığın, kulun kötü huylardan uzaklaşıp güzel huylar kazanmasında birinci derecede etkili olduğunu ifade eden Öngören’e göre nefis, sınırsız arzularından açlıkla daha kolay vazgeçiyor; bu da insan ruhunun ilâhî ve melekî niteliklere yönelmesine zemin hazırlıyor. Oruçlunun yemeden, içmeden ve cinsel birliktelikten uzak durarak günü tamamlamasının, bu yönelişin somut bir göstergesi olduğu kaydedildi.
“Oruç, sabır-şükür ve zaman bilinci eğitimidir”
Prof. Dr. Öngören, orucun insan için “sabır ve şükür” eğitimi anlamına geldiğini belirterek, nimete erişim mümkünken kulluk bilinciyle uzak durmanın sabrı öğrettiğini dile getirdi. Kur’ân-ı Kerim’de orucun “sabır” kavramıyla ilişkilendirildiği ayete (Bakara 153) dikkat çeken Öngören, gün boyu yeme-içmeden uzak kalmanın nimetlerin değerini daha derinden hissettirdiğini, bunun da şükür duygusunu güçlendirdiğini söyledi.
Öte yandan oruç halinin, “vaktin kıymetini bilme” yönünde de dönüştürücü bir etkisi bulunduğunu belirten Öngören, dakikaları sayarak iftarı beklemenin zaman bilincini keskinleştirdiğini ifade etti. Tasavvuf geleneğinde bu kazanımın “İbnü’l-vakt” (vaktin çocuğu) kavramıyla anlatıldığını kaydetti.
“Zikr-i dâim” ve “halk içinde Hak ile beraber olmak”
Öngören’e göre oruçlu kimse gün boyu kesintisiz ibadet halindedir; bu hal tasavvuftaki karşılığıyla “zikr-i dâim” yani sürekli zikir bilincini besler. Günlük işlerini sürdürürken oruçlu olmanın ise “halk arasında Hak ile beraber olmak” şeklinde tarif edilen manevî hâli tecrübe etmeye imkân verdiğini vurguladı.
“Oruç yalnız açlık değildir; dil, göz ve kalp de korunmalı”
Oruç ibadeti şekilsel olarak gün boyu aç kalmak şeklinde gerçekleşse de bunun “açlıktan ibaret” görülmesinin dinin ruhuna uygun düşmeyeceğini ifade eden Prof. Dr. Öngören, açlık durumunun insan ruhunu besleyen mânevî bir gıda olarak anlaşılması gerektiğini söyledi. Bu yaklaşımın, kişinin yalnızca maddî gıdadan uzak durmasıyla sınırlı kalmayıp; gıybet gibi dilin, harama bakmak gibi gözün, kalp kırmaya sebep olan davranışlar gibi fiillerin de terk edilmesini gerektirdiğini belirterek sözlerini tamamladı.