Borcunu ödeyebildin mi bahtı karalım?

Bir insan sabah evinden çıkarken akşam dönmeyeceğini bilir mi?

Çocuğunun başını okşayıp eşine veda ederken bunun son vedası olacağını düşünür mü? Borcunu ödemek, evine ekmek götürmek, ailesine biraz daha iyi bir hayat sunmak için çalıştığı fabrikada, bir gün kendi hayatının sona ereceğini aklından geçirir mi?

İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım’da meydana gelen patlamada 18 insanımız hayatını kaybetti. Onlarca yüreğe ateş düştü. Yaralılar, geride kalan aileler ve geleceği yarım kalan hayatlar…

Bir de Barış Güney var. Kayıp! Adli Tıp’ta yapılan DNA incelemelerinde kendisiyle eşleşen bir örnek bulunamadı. Arama çalışmaları sürüyor. Babası Bekir Güney, oğlunun cenazesine dahi ulaşamamanın acısını yaşıyor.

Bir baba düşünün; oğlunu kaybetmiş olabileceğinin dayanılmaz korkusuyla bekliyor. Sarılacağı bir beden, başında dua edeceği bir mezar istiyor. Ama belirsizlik bitmiyor.

Nasıl bir çağ bu böyle? İnsanların yaşaması bu kadar zor, ölmesi bu kadar kolay mı?

Borcunu ödeyebildin mi bahtı karalım?

Patlamada hayatını kaybeden 38 yaşındaki Ferhat Maraşlı’nın hikâyesini okuyunca insanın boğazı düğümleniyor.

Kardeşi Fırat Maraşlı’nın anlattığına göre Ferhat, ağır çalışma koşulları nedeniyle işten ayrılmak istiyordu. Ama ev borcu vardı. Bir süre daha dayanacak, kıdem tazminatını alacak, borcunu kapatacak ve sonra ayrılacaktı.

Bir maaş alamasa hayatının altüst olacağını düşünüyordu.

Ve beklediği o gün gelmedi.

Ah be Ferhat kardeşim…

Borcunu ödeyebildin mi bahtı karalım?

Yoksa şimdi evinin duvarlarında senin sesin, sofranda boş kalan sandalyen, çocuklarının yüreğinde kapanmayacak bir özlem mi kaldı?

Bir insanın borcunu ödeyebilmek için hayatını tehlikeye atmak zorunda kaldığı düzeni nasıl normal karşılayabiliriz?

Bir tarafta fabrikaların büyüklüğü, üretim rakamları, kâr bilançoları; diğer tarafta bir aylık maaşını alamadığında hayatı dağılan insanlar…

Bu nasıl bir eşitsizliktir?

Üstelik Barış Güney’in babasının anlattıkları da farklı değil. Oğlu işten ayrılmayı düşünüyormuş. İstifa dilekçesini bile hazırlamış.

Ama dilekçesini veremeden felaket yaşanmış.

Kimi borcunu ödemeyi, kimi işten ayrılmayı bekliyordu. Şimdi aileleri onlardan gelecek bir sesi, bir haberi bekliyor.

Aynı fabrikada ölümler yaşanırken neden dur denilmedi?

İnsan yalnızca patlamaya değil, öncesinde yaşananlara da isyan ediyor.

HABAŞ’ta 21 Ekim’de Hakan Doğan yüksekten düşerek, 5 Kasım’da Eyüp Eğinli iş makinesi lastiğine hava basılması sırasında meydana gelen patlamada hayatını kaybetmişti.

Ve dört gün sonra 18 insanın yaşamına mal olan büyük felaket yaşandı.

Şirketin sürdürülebilirlik raporundaki verilere göre kayıp günlü iş kazaları, şirket çalışanlarında 2024’te 109 iken 2025’te 146’ya; taşeron çalışanlarda ise 38’den 83’e yükselmişti.

Bunlar görülmesi, incelenmesi, ders çıkarılması gereken rakamlardı.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, tesisin daha önce denetlendiğini ve ciddi bir sorun belirlenmediğini açıkladı.

İşte tam da burada sormak gerekiyor:

Ciddi bir sorun yoksa bu kadar insan neden öldü?

Önceki ölümlerin ardından hangi incelemeler yapıldı? Riskler yeniden değerlendirildi mi? Ekipmanlar yeterince kontrol edildi mi? Gerekli görülen faaliyetler neden eksiklikler giderilinceye kadar durdurulmadı?

Denetimlerin gerçekten yeterli olup olmadığı bağımsız biçimde araştırılmalıdır.

Elbette kusurun kimde ve hangi düzeyde olduğu hukuki ve teknik soruşturmayla belirlenecek. Nitekim soruşturmada dokuz şüpheli tutuklandı, şirketin yönetim kurulu başkanının da aralarında bulunduğu iki kişi hakkında ev hapsi kararı verildi.

Ancak mesele yalnızca olaydan sonra kimin tutuklandığı değildir.

Devletin asli başarısı, ölümden sonra sorumluyu bulmak değil, insanlar ölmeden önce tehlikeyi ortadan kaldırmaktır.

Türkiye’de her gün beş insan çalışırken ölüyor

Rakamlar ürpertici!

Sosyal Güvenlik Kurumunun 2025 verilerine göre Türkiye’de 766 binin üzerinde sigortalı iş kazası kaydedildi. İş kazalarında 1.944 kişi hayatını kaybetti.

Her gün ortalama beş insan!

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisinin kayıtlarına göre 2026’nın ilk on ayında en az 1.930 emekçi yaşamını yitirdi.

Peki dünyada durum nasıl?

Avrupa Birliği’nin 27 ülkesinde 2024 yılında 3.367 kişi ölümcül iş kazalarında hayatını kaybetti. Eurostat’ın aynı yıl için hesapladığı standartlaştırılmış ölüm oranı, 100 bin çalışanda 2,1.

Türkiye’de 2025 yılı için SGK kayıtları üzerinden hesaplanan ölüm oranı ise yaklaşık 100 bin sigortalıda 10 düzeyinde. Hesaplama yöntemleri ve kapsanan çalışan grupları aynı olmadığı için bu oranlar birebir karşılaştırılamaz. Ancak Türkiye’nin iş güvenliğinde daha güçlü önlemlere ihtiyaç duyduğu gerçeğini değiştirmiyor.

Çin’in resmî verilerinde ise 2025 yılında iş güvenliği kapsamındaki kazalarda 18.261 kişinin öldüğü belirtiliyor. Çin’in nüfusu, işgücü büyüklüğü ve istatistik kapsamı farklı olduğundan mutlak sayı üzerinden doğrudan bir sıralama yapmak doğru olmaz.

Ama dünyanın neresinde olursa olsun, bir işçinin ölümü yalnızca istatistik değildir.

Bir rakamın arkasında bir insan, bir hayatın arkasında bir aile vardır.

Devletin gözleri yaşarmayacak mı?

Şimdi soruyorum:

Bu ülkenin evlatlarını kaybetmek bu kadar kolay mı?

Devletin gözleri yaşarmayacak mı? Milletin yüreği sızlamayacak mı? Ateş yalnızca o evlere mi düşüyor? Bu ülkenin evlatları hepimizin evladı değil mi?

İş güvenliği yalnızca kask, yelek, eğitim belgesi ve denetim tutanağından ibaret değildir. İşçinin tehlikeyi korkmadan bildirebildiği, üretimin can güvenliğinden üstün tutulmadığı, ciddi risklerde işin gerçekten durdurulabildiği bir düzen kurulmalıdır.

Bir işletme eksikliklerini yalnızca para cezası ödeyerek geçiştirememelidir. Denetimlerin sonuçları izlenmeli, tekrar eden tehlikeler bağımsız biçimde araştırılmalı, sorumluluk yalnızca en alttaki çalışana yüklenmemelidir.

Tazminat, kaybedilen insanın yerine geçmez. Para bir çocuğa babasını, bir anneye evladını geri getirmez.

Bu memleketin insanı, ekmeğini kazanırken ölmek zorunda değil.

Ağıtlarınız bile yakılamadan…

Eskiden bir ölümün ardından köyün tamamı yas tutardı. Şimdi ölüm haberleri birbirini o kadar hızlı takip ediyor ki bir ailenin ağıdı bitmeden başka bir evden feryat yükseliyor.

Ağıtlarınız bile yakılamadan unutuluyorsunuz, bahtı karalı kardeşlerim.

Oysa unutulmamanız gerekiyor.

Ferhat’ın ödeyemediği borç, Barış’ın veremediği istifa dilekçesi, geride kalan çocukların bekleyişi hepimizin vicdanında yaşamalı.

Biz bu acıyı da birkaç gün konuşup unutursak, bir sonraki felaketi önlemek için ne yapmış olacağız?

Bu ülkenin üretime ihtiyacı var. Sanayiye, büyümeye, kalkınmaya ihtiyacı var. Ama hepsinden önce insana ihtiyacı var.

Fabrikalar yeniden yapılır. Makineler yenilenir. Kaybedilen para geri kazanılır.

Ama toprağa verdiğimiz bir insan geri gelmez.

Devletin gücü, yalnızca fabrikaları çalıştırabilmesinde değil, o fabrikalardan insanların akşam evlerine sağ salim dönmesini sağlayabilmesindedir.

HABAŞ’ta kaybettiğimiz insanların ardından bugün hepimizin sorması gereken soru şudur:

Daha kaç insan ölürse, bir insanın hayatının bütün üretim rakamlarından daha değerli olduğunu anlayacağız?

Ve Ferhat kardeşim…

Perişanız, içimiz yanıyor inan yazarken, biliyoruz, borcunu canınla ödedin.

Hepinizin mekanı cennet olsun. Onurla yaşadınız, korkmadan hayatın üzerine gittiniz, çalıştınız, çabaladınız, işlerin en ağırlarını yaptınız ve fakat haysiyetinizden ödün vermediniz. Rabbim her birinize rahmet etsin. Ülkemize ve ailelerinize sabır, başsağlığı diliyoruz.

Fakat biliyoruz, bu ülkenin sana, ailene ve senin gibi hayatını ekmek parası uğruna kaybeden bütün emekçilere ödeyemediği çok büyük borcu var.

O borç, ancak başka insanların ölmesini önleyebildiğimiz gün ödenmeye başlayacak.