Nöbetçi Eczaneler
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Barış Metin, zihinsel aktivitelerin beyin üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Metin, beynin tek bir beceriden oluşmadığını, dikkat, hafıza, dil ve planlama gibi farklı bilişsel işlevlerin birlikte çalıştığını belirterek, bu nedenle zihinsel aktivitelerde çeşitliliğin önemli olduğunu söyledi.
Her zihinsel aktivite farklı becerileri çalıştırıyor
Uzmanlara göre kelime bulmacaları daha çok sözcükleri hatırlama ve dil becerilerini, sudoku ise mantık yürütme ve olasılıkları takip etme becerilerini öne çıkarıyor.
Yeni bir yemek tarifini uygulamak ise dikkat, hafıza ve planlama gibi farklı becerileri aynı anda kullanmayı gerektiriyor.
Bu nedenle bir bulmacada iyi olmak, bütün zihinsel becerilerin aynı ölçüde geliştiği anlamına gelmiyor.
Prof. Dr. Metin, zihinsel yaşamın tek bir etkinlikle sınırlı kalmaması gerektiğini belirterek, alışılmış aktivitelerin yanına yeni öğrenmelerin ve sosyal etkinliklerin eklenmesinin daha yararlı olabileceğini ifade etti.
Beyni zorlamalı ama bunaltmamalı
Zihinsel aktivitelerin ne çok kolay ne de sürekli başarısızlık hissi oluşturacak kadar zor olması öneriliyor.
Metin, “Uğraştıran ama ilerlenebilen etkinlikler iyi bir ölçü olabilir” diyerek, bir etkinlik hiç düşünmeden yapılabiliyorsa zorluk seviyesinin artırılabileceğini, sürekli başarısızlık hissi oluşturuyorsa daha küçük adımlara bölünmesinin uygun olacağını söyledi.
Yeni bir dil öğrenirken uzun metinler ezberlemek yerine birkaç yeni ifadeyle başlamak ve bunları günlük konuşmada kullanmak bu yaklaşıma örnek gösteriliyor.
Herkes için tek bir “en iyi beyin egzersizi” yok
Uzmanlara göre herkes için geçerli tek bir ideal zihinsel egzersiz bulunmuyor.
Kitap okumak; dili anlama, dikkati sürdürme ve bağlantı kurmayı desteklerken, enstrüman çalmak dinleme, ritim, hafıza ve el koordinasyonunu birlikte çalıştırıyor.
Yeni bir dil öğrenmek yeni kelimeleri hatırlamayı ve farklı sesleri ayırt etmeyi gerektirirken, dans etmek hafıza, ritim, koordinasyon ve fiziksel hareketi bir araya getiriyor.
Örgü, seramik ve ahşap işleri gibi el becerileri ise dikkat, planlama ve el-göz koordinasyonunu destekleyebiliyor.
Bulmaca çözmek tek başına yeterli değil
Sık yapılan zihinsel aktiviteler zamanla daha otomatik hale gelebiliyor. Bu nedenle yalnızca tek bir bulmaca türüne bağlı kalmak yerine farklı etkinliklere yönelmek öneriliyor.
Özellikle yeni öğrenme gerektiren aktivitelerin, beynin farklı işlevlerini birlikte kullanmaya imkan sağlayabildiği belirtiliyor.
Uzmanlar, sosyal ilişkilerin de bu sürecin önemli bir parçası olduğuna dikkat çekiyor. Mevcut ilişkileri sürdürmek, sohbet etmek ve farklı bakış açılarıyla karşılaşmak da zihinsel açıdan aktif kalmaya katkı sağlayabiliyor.
Amaç oyundaki puanı artırmak değil
Zihinsel egzersizlerde asıl hedefin yalnızca bir oyunda veya bulmacada daha yüksek puan elde etmek olmadığı vurgulanıyor.
Günlük yaşamı kolaylaştıran alışkanlıkların da önemli olduğu belirtiliyor. Örneğin randevularını sık unutan bir kişi için yalnızca hafıza oyunu oynamak yerine takvim kullanmak, not almak ve bilgileri sistemli şekilde düzenlemek daha işlevsel olabilir.
Yeni başlayan unutkanlığı sadece bulmacayla çözmeye çalışmayın
Uzmanlar, yeni başlayan, giderek artan veya günlük yaşamı etkileyen unutkanlığın yalnızca bulmaca çözerek giderilmeye çalışılmaması gerektiğini belirtiyor.
Belirgin dikkat veya hafıza sorunlarında, öncelikle bu durumun nedeninin değerlendirilmesi ve gerekirse bir uzmana başvurulması öneriliyor.
Özellikle yaşlı bireyler ve demans hastalarında aşırı zorlayıcı zihinsel egzersizlerin hayal kırıklığı ve yorgunluk oluşturabileceğine dikkat çekiliyor.
Beyin egzersizleri Alzheimer’a karşı garanti değil
Prof. Dr. Metin, “Beyin egzersizi yapıyorum, dolayısıyla Alzheimer olmam” düşüncesinin doğru olmadığını belirterek, bazı yapılandırılmış bilişsel eğitimlerin olumlu sonuçlar gösterebildiğini ancak bunun her bulmaca, uygulama veya hobi için geçerli kabul edilemeyeceğini söyledi.
Bir zihinsel aktivitede daha başarılı hale gelmek ile Alzheimer hastalığını önlemek aynı şey değil.
Beyin sağlığı için bütüncül yaklaşım önemli
Uzmanlar, zihinsel aktivitelerin beyin sağlığını destekleyen unsurlardan yalnızca biri olduğuna dikkat çekiyor.
Beyin sağlığını desteklemek için;
- düzenli fiziksel hareket,
- sosyal ilişkilerin sürdürülmesi,
- dengeli ve sağlıklı beslenme,
- sigaradan uzak durma,
- tansiyon, kan şekeri ve kolesterolün kontrol altında tutulması,
- farklı zihinsel aktivitelerle aktif kalma
önemli görülüyor.
Riskin tamamen ortadan kaldırılamayacağına dikkat çeken uzmanlar, Alzheimer gelişmesinin bir kişinin yeterince kitap okumadığı ya da yeterince bulmaca çözmediği anlamına gelmediğini vurguluyor.