Nöbetçi Eczaneler
Dünya haritasına baktığınızda ülkeleri görürsünüz; tarih haritasına baktığınızda ise akrabalıkları… Çünkü sınırlar cetvelle çizilir, kültür ise gönülle yaşar. Nogay Türkleri de bunun en güzel örneklerinden biridir. Coğrafyalar onları birbirinden uzaklaştırmış olabilir; ama aynı dilin yankısı, aynı bozkırın kokusu ve aynı kültürün sıcaklığı onları asırlardır birbirine bağlı tutmuştur.
Adlarını, 13. yüzyılda Altın Orda ( Altın Ordu) Devleti’nin en güçlü devlet adamlarından Nogay Han’dan alan Nogay Türkleri, tarihin büyük göçleriyle farklı ülkelere dağıldılar. Bugün Rusya Federasyonu’nda, Kafkasya’da, Romanya’da ve Türkiye’de yaşayan Nogaylar, değişen sınırların değil, değişmeyen değerlerin temsilcisi oldular. Onlar için kimlik; yalnızca nüfus cüzdanında yazan bir bilgi değil, dededen toruna emanet edilen bir hayat biçimidir.
Nogay obalarında kapıyı çalan misafir, “Kim geldi?” diye sorgulanmaz; “Hoş geldi.” diye karşılanır. Sofrada önce ikram, sonra sohbet başlar. Büyüklerin duası evin bereketi sayılır, çocuklar yalnız anne babanın değil, bütün mahallenin ve bütün obanın emaneti kabul edilir. Yazılı olmayan bu kurallar, yüzyıllardır toplumu ayakta tutan görünmez sütunlar gibidir.
Bozkır insanı için at, özgürlüğün kanadıdır. Dombıra ise hafızanın dili… Bir tel titreştiğinde yalnızca bir ezgi yükselmez; yüzyılların sevinci, ayrılığı, göçü ve umudu dile gelir. Belki de bu yüzden Nogay türkülerini dinlerken, anlamını bilmediğiniz sözler bile size yabancı gelmez. Çünkü bazı seslerin tercümeye ihtiyacı yoktur.
Bu kadim kültürün en canlı yansıması ise Sabantoy şenliğidir. “Saban”, emeği ve toprağı; “toy” ise sevinci ve buluşmayı anlatır. Sabantoy, alın terine duyulan saygının bayramıdır. At yarışları, geleneksel güreşler, halk oyunları, okçuluk gösterileri, dombıra ezgileri ve yöresel lezzetler aynı meydanda buluşur. Aslında burada yarışan insanlar değil, unutulmaya direnen değerlerdir.
Bugün Konya’nın Kulu’sunda, Ankara’nın Şereflikoçhisar’ında yaşatılan Nogay kültürü, bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Kültür, yalnızca geçmişin hatırası değildir; geleceğin de teminatıdır. Bir çocuk dedesinden bir türkü öğreniyorsa, bir genç geleneksel oyunları yaşatıyorsa, bir anne ata yadigârı yemekleri pişiriyorsa, o millet hâlâ nefes alıyor demektir.
Modern dünyanın en büyük yanılgısı, yeniliği geçmişi unutmak sanmasıdır. Oysa kökünü kaybeden ağacın meyvesi de gölgesi de olmaz. Bizi biz yapan; konuştuğumuz dil kadar, paylaştığımız ekmek, söylediğimiz türkü ve yaşattığımız gelenektir.
Nogay Türkleri bize yalnızca bir topluluğu değil, bir hakikati de anlatıyor: Sınırlar insanları ayırabilir; ama kültürü, gönlü ve ortak hafızayı asla ayıramaz. Çünkü aynı tarihten beslenen yürekler, dünyanın neresinde yaşarsa yaşasın, birbirine daima yakındır. Türk dünyasının gerçek haritası, siyasi sınırlarla değil; ortak kültür, ortak hatıra ve ortak gönülle çizilir. Bu haritada ise hiçbir akraba birbirine uzak değildir.
Köklerimize sahip çıktıkça, birbirimize daha da yakın olacağız.
