Nöbetçi Eczaneler
Bebeklerde bacak boylarının farklı görünmesi, kalça hareketlerinde kısıtlılık ve cilt kıvrımlarındaki asimetri, gelişimsel kalça bozukluğunun erken belirtileri arasında yer alabiliyor.
Memorial Ankara Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Op. Dr. Rafik Ramazanov, yaşamın ilk aylarında teşhis edilen vakaların büyük bölümünün cerrahi müdahaleye gerek kalmadan tedavi edilebildiğini söyledi.
Kalça gelişim bozukluğunun yalnızca tam kalça çıkığını değil, kalça ekleminin yetersiz gelişmesini ve yarım çıkıkları da kapsadığını belirten Ramazanov, geciken tanının tedaviyi zorlaştırdığına dikkat çekti.
Kalça gelişimi doğumdan sonra da bozulabiliyor
Kalça eklemi, uyluk kemiğinin üst bölümünde bulunan femur başı ile leğen kemiğindeki asetabulum adı verilen yuva arasındaki uyumla çalışıyor. Bu iki yapı arasındaki ilişkinin normal olmaması, gelişimsel kalça bozukluğuna neden olabiliyor.
Kalça eklemi anne karnında normal gelişse bile doğum öncesinde veya sonrasında ortaya çıkan bazı etkenler nedeniyle eklem gelişimi bozulabiliyor.
Başlangıçta yalnızca kalça yuvasının yeterince gelişmemesi şeklinde görülen hafif vakalar, tedavi edilmediğinde zaman içerisinde yarım veya tam çıkığa dönüşebiliyor.
Kız bebeklerde daha sık görülüyor
Kalça gelişim bozukluklarının kız bebeklerde erkeklere kıyasla yaklaşık altı kat daha sık görülebildiği belirtiliyor.
Vakaların yaklaşık yüzde 60’ında sol kalçanın etkilendiğini aktaran Ramazanov, bu durumun nedenlerinden birinin bebeğin anne karnındaki pozisyonu olduğunu ifade etti.
Ultrasonografiyle belirlenebilen farklı derecelerdeki kalça gelişim bozukluklarının, tam kalça çıkığına göre daha sık görüldüğü bildiriliyor.
Sıkı ve yanlış kundaklama riski artırabiliyor
Bazı bebeklerde kalça gelişim bozukluğu riski daha yüksek olabiliyor. Özellikle bebeğin bacaklarını düzleştirerek birbirine sıkıca bağlayan yanlış kundaklama uygulamalarının kalçanın doğal gelişimini olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiliyor.
Risk faktörleri şöyle sıralanıyor:
- Ailede kalça çıkığı öyküsü bulunması
- İlk gebelikten doğan bebek olmak
- Kız bebek olmak
- Makat geliş pozisyonunda doğmak
- Anne karnındaki suyun az olması
- İri bebek doğumu
- Metatarsus adduktus ve çarpık ayak gibi ayak deformiteleri
- Bacakları hareket ettirmeyi engelleyen sıkı kundaklama
Risk faktörü bulunan bebeklerin hiçbir belirti göstermese bile doktor tarafından değerlendirilmesi öneriliyor.
Bacak boyu farkına dikkat
Kalça gelişim bozukluğunun belirtileri bebeğin yaşına göre değişiklik gösterebiliyor.
Yenidoğan döneminde bez değiştirilirken kalçaların açılması sırasında eklemden ses gelmesi, bacak boylarının farklı görünmesi ve uyluk ya da kalça bölgesindeki cilt kıvrımlarının eşit olmaması dikkat çekebiliyor.
Süt çocukluğu döneminde kalçanın yana doğru açılmasında kısıtlılık ve iki taraf arasında hareket farkı görülebiliyor. Bacaklardan birinin diğerinden kısa görünmesi de önemli uyarı işaretleri arasında yer alıyor.
Ancak tek başına cilt kıvrımı farklılığı veya eklemden ses gelmesi kesin tanı anlamına gelmiyor. Bu bulguların çocuk doktoru ya da ortopedi uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Yürüme çağında belirtiler belirginleşiyor
Erken dönemde teşhis edilmeyen kalça gelişim bozukluğu, çocuk yürümeye başladıktan sonra daha belirgin hale gelebiliyor.
Yürüme çağında görülebilecek belirtiler şunlar:
- Aksayarak veya topallayarak yürüme
- İki taraflı çıkıklarda yalpalayarak yürüme
- Parmak ucunda yürüme
- Bel çukurunda belirgin artış
- Leğen kemiğinde eğrilik
- Bacak boyları arasında farklılık
- Yürümenin gecikmesi veya çabuk yorulma
Bu belirtilerden biri görüldüğünde zaman kaybetmeden uzman değerlendirmesine başvurulması öneriliyor.
İlk altı ayda ultrasonografi büyük önem taşıyor
Kalça gelişim bozukluğunun tanısı, fizik muayene ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konuluyor.
Yaşamın ilk altı ayında kalça ultrasonografisi, erken tanı için en önemli yöntemlerden biri olarak kabul ediliyor. Ultrasonografi sayesinde kalça yuvasının gelişimi, femur başının konumu, eklem kapsülü ve çevre dokular ayrıntılı biçimde incelenebiliyor.
Altıncı aydan sonra kemik yapılar daha belirgin hale geldiği için çoğunlukla röntgen kullanılıyor. Gerekli görülen vakalarda artrografi, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntülemeden de yararlanılabiliyor.
Erken tedavi cerrahi ihtiyacını azaltıyor
Tedavi, çocuğun yaşı ile kalçadaki bozukluğun derecesine göre planlanıyor. Erken dönemde belirlenen vakalarda kalçayı uygun pozisyonda tutan ortopedik yöntemler uygulanabiliyor.
Tedavide kullanılabilecek yöntemler arasında şunlar yer alıyor:
- Pavlik bandajı
- Frejka yastığı
- Tübingen cihazı
- Anestezi altında kapalı düzeltme ve alçılama
- Gerekli vakalarda cerrahi tedavi
İleri vakalarda kalça ekleminin yerine yerleştirilmesi için açık ameliyat yapılabileceği gibi, uyluk veya leğen kemiğine yönelik düzeltici kemik operasyonları da uygulanabiliyor.
Tedavinin temel amacı, kalça eklemini anatomik olarak uygun konuma getirmek ve çocuğun yaşam boyu sağlıklı kalça fonksiyonuna sahip olmasını sağlamak.
Tedavi edilmeyen vakalarda erken kireçlenme gelişebilir
Yaşamın ilk aylarında tanı alan bebeklerin önemli bir bölümünün ameliyata gerek kalmadan tedavi edilebildiğini belirten Ramazanov, geç teşhis edilen vakalarda cerrahi ihtiyacının belirgin biçimde arttığını kaydetti.
Tedavi edilmeyen kalça gelişim bozuklukları genç yaşlarda kalça kireçlenmesine neden olabiliyor. Bu durum zaman içerisinde ağrı, hareket kısıtlılığı, topallama, yürüme mesafesinde azalma ve omurga sorunlarına yol açabiliyor.
İleri aşamalarda kalça protezi ameliyatı gerekebildiğini belirten uzmanlar, erken tarama programlarının çocukları ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabilecek ciddi ortopedik sorunlardan koruyabileceğini vurguluyor.