Gün boyunca farkında olmadan dokunulan pek çok yüzey, mikroorganizmaların ellerimize taşınmasına neden olabiliyor. Özellikle kapı kolları, cep telefonları, toplu taşıma araçları ve ortak kullanılan eşyalar, mikroorganizmaların bulaşması açısından dikkat edilmesi gereken yüzeyler arasında bulunuyor.
Yıkanmamış ellerle gözlere, buruna ve ağza dokunulması ise mikroorganizmaların vücuda girişini kolaylaştırarak solunum yolu ve sindirim sistemi enfeksiyonlarına yakalanma riskini artırabiliyor.
Doğru el hijyeni, özellikle ishal ve akut solunum yolu enfeksiyonlarının önlenmesinde en temel koruyucu önlemlerden biri olarak öne çıkıyor. Ancak ellerin yalnızca su ve sabunla yıkanması değil, temizliğin doğru yöntemle yapılması da büyük önem taşıyor.
Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Aytan Seydaliyeva, el temizliğinde yapılan yanlışların enfeksiyon riskini artırabileceğine dikkat çekerek, “Ellerimizi ne zaman, ne kadar süreyle ve nasıl temizlediğimiz de hastalıkları önlemede büyük rol oynuyor” uyarısında bulundu.
Dr. Seydaliyeva, doğru el hijyeni için dikkat edilmesi gereken 5 önemli noktayı anlattı.
1. Ellerinizi en az 20 saniye sabunla ovalayın
El yıkama sırasında en sık yapılan hatalardan biri, elleri birkaç saniye sabunladıktan sonra durulamak.
Oysa etkili bir temizlik için ellerin sabunla en az 20 saniye boyunca ovalanması gerekiyor.
Bilimsel çalışmalar, ellerin daha kısa süre yıkanması durumunda mikroorganizmaların ve zararlı kimyasalların yeterince uzaklaştırılamadığını gösteriyor.
Doğru el yıkama işleminde öncelikle eller temiz akan suyla ıslatılmalı, ardından sabunla iyice köpürtülmeli. Ellerin bütün yüzeyleri en az 20 saniye boyunca ovalandıktan sonra temiz akan su altında durulanmalı ve tamamen kurulanmalı.
Uzmanlar, doğru el yıkamanın beş temel aşamadan oluştuğunu belirtiyor: Islat, köpürt, ovala, durula ve kurula.
2. Parmak aralarını ve tırnak altlarını unutmayın
Ellerin yalnızca avuç içlerini birbirine sürterek yıkanması, etkili bir temizlik için yeterli olmuyor.
Mikroorganizmalar, el sırtlarında, parmak aralarında ve tırnak altlarında da bulunabiliyor. Bu nedenle el yıkama sırasında bütün yüzeylerin sabunla iyice temizlenmesi gerekiyor.
Dr. Seydaliyeva, yıkama sonrasında ellerin tamamen kurulanmasının da önemli olduğunu vurguluyor.
Çünkü mikroorganizmalar, ıslak ellere ve ıslak ellerden diğer yüzeylere daha kolay aktarılabiliyor.
Ellerin temiz havluyla veya hava ile kurutulması arasında hangisinin daha etkili olduğuna ilişkin yeterli bilimsel kanıt bulunmuyor. Burada önemli olan, ellerin tamamen kurutulması.
3. Elleriniz temiz görünse bile yıkamayı ihmal etmeyin
Ellerin gözle temiz görünmesi, mikroorganizma taşımadığı anlamına gelmiyor.
Bu nedenle el hijyeninin yalnızca eller kirlendiğinde değil, günlük yaşamın belirli aşamalarında da sağlanması gerekiyor.
Özellikle yemek hazırlamadan, yemek yemeden, bir başkasını beslemeden veya emzirmeden önce ellerin mutlaka yıkanması öneriliyor.
Tuvalet kullanımından sonra, öksürme, hapşırma ve burun temizleme sonrasında da el temizliği büyük önem taşıyor.
Bunun yanı sıra kusma veya ishali bulunan bir hastanın bakımından önce ve sonra, yara bakımı sırasında, hayvanlarla veya hayvan atıklarıyla temasın ardından ve çöpe dokunduktan sonra da ellerin yıkanması gerekiyor.
Uzmanlar, bu alışkanlıkların günlük yaşamın bir parçası haline getirilmesinin enfeksiyonların yayılma riskini azaltabileceğini belirtiyor.
4. Sıcak suyun elleri daha iyi temizlediğini düşünmeyin
El yıkamayla ilgili yaygın yanlışlardan biri de sıcak suyun mikroorganizmaları soğuk suya göre daha etkili temizlediği düşüncesi.
Ancak sıcak ve soğuk suyun ellerden benzer miktarda mikroorganizmanın uzaklaştırılmasını sağladığı belirtiliyor.
Bu nedenle etkili el temizliğinde suyun sıcaklığından çok, ellerin bütün yüzeylerinin yeterli süre sabunla ovalanması önem taşıyor.
Ellerin temiz akan su altında iyice durulanması ve tamamen kurutulması da temizlik işleminin önemli aşamalarını oluşturuyor.
Üstelik çok sıcak su kullanılması, ciltte tahrişe ve hatta yanıklara neden olabiliyor.
Bu nedenle el yıkama sırasında kişinin tercihine göre soğuk veya ılık su kullanılması yeterli görülüyor.
5. El antiseptiğini her durumda sabunun yerine kullanmayın
Alkol bazlı el antiseptikleri, mikroorganizmaların azaltılmasında yararlı olmakla birlikte her durumda sabun ve suyun yerini tutmuyor.
Dr. Seydaliyeva, sabun ve suya erişilemediğinde, eller görünür biçimde kirli değilse en az yüzde 60 alkol içeren el antiseptiklerinin kullanılabileceğini belirtiyor.
Antiseptiğin etkili olabilmesi için ellerin bütün yüzeylerine yayılması ve tamamen kuruyana kadar ovuşturulması gerekiyor.
Ancak eller görünür şekilde kirliyse sabun ve suyla yıkama tercih edilmeli.
Özellikle norovirüs gibi bazı enfeksiyon etkenlerinin ellerden uzaklaştırılmasında sabun ve su, alkol bazlı antiseptiklerden daha etkili olabiliyor.
Bu nedenle el antiseptikleri, sabun ve suyla yapılan el temizliğinin daha güçlü bir alternatifi olarak değil, uygun koşullarda kullanılabilecek bir seçenek olarak değerlendirilmeli.
Doğru el hijyeni hastalıklardan korunmada önemli rol oynuyor
El hijyeninde yapılan küçük hatalar, mikroorganizmaların ellerden yeterince uzaklaştırılamamasına ve enfeksiyonların bulaşma riskinin artmasına neden olabiliyor.
Ellerin yeterli süre yıkanmaması, parmak araları ve tırnak altlarının ihmal edilmesi, yalnızca görünür kir bulunduğunda temizlik yapılması ve el antiseptiklerinin yanlış kullanılması, sık karşılaşılan hatalar arasında yer alıyor.
Dr. Aytan Seydaliyeva, ellerin doğru zamanda ve doğru yöntemle temizlenmesinin hastalıklardan korunmada büyük önem taşıdığını vurguluyor.
Özellikle toplu taşıma araçları, iş yerleri, okullar ve ortak kullanım alanlarında el hijyenine dikkat edilmesi, mikroorganizmaların yayılma riskinin azaltılmasına katkı sağlıyor.
Uzmanlar, ellerin sabunla en az 20 saniye ovalanmasının, bütün yüzeylerin temizlenmesinin ve yıkama sonrasında tamamen kurutulmasının günlük yaşamda alışkanlık haline getirilmesi gerektiğini belirtiyor.




