Nöbetçi Eczaneler
Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’ndeki değişiklikler, 1 Ağustos itibarıyla uygulanmaya başlanacak.
Dijitalleşmeyle birlikte tüketicilerin internet siteleri, sosyal medya platformları ve mobil uygulamalarda daha fazla reklam ve ilana maruz kaldığına dikkat çeken Bakanlık, yeni düzenlemelerle aldatıcı reklamların önüne geçilmesini, piyasa şeffaflığının artırılmasını ve tüketicilerin satın alma kararlarının daha sağlıklı biçimde verilmesini amaçlıyor.
Düzenlemeler; hedefli reklamcılıktan yapay zekâ ile oluşturulan dijital karakterlere, sosyal medya etkileyicilerinin paylaşımlarından indirim kampanyalarına, tüketici yorumlarından çevresel iddialara kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Hedefli reklamların neden gösterildiği açıklanacak
Yeni yönetmelikle birlikte, tüketicilerin çevrim içi davranışları ve kişisel verileri analiz edilerek belirli kişi ya da gruplara özel reklamların gösterildiği hedefli reklamcılık uygulamalarına ilişkin yeni yükümlülükler getirildi.
Reklam verenler, bir reklamın tüketiciye hangi kriterler kullanılarak gösterildiği konusunda doğrudan ve kolay ulaşılabilir bilgiler sunmak zorunda olacak. Tüketicilere ayrıca reklam gösteriminde kullanılan kriterleri nasıl değiştirebilecekleri de açık biçimde bildirilecek.
Bu kapsamda tüketicilerin ilgi alanları, internet geçmişleri, çevrim içi alışveriş alışkanlıkları veya dijital platformlardaki davranışları üzerinden oluşturulan reklam profillerinin daha şeffaf hale getirilmesi hedefleniyor.
Çocukların kişisel verilerinin analiz edilerek profillenmesi yoluyla hedefli reklam yapılması ise yasaklandı. Böylece çocukların dijital ortamlarda ticari yönlendirmelere karşı daha güçlü şekilde korunması amaçlandı.
Influencer paylaşımlarında “reklam” ibaresi zorunlu olacak
Kamuoyunda “influencer” olarak bilinen sosyal medya etkileyicileri tarafından yapılan ticari paylaşımlara ilişkin kurallar da netleştirildi.
Sosyal medya etkileyicilerinin bir paylaşım karşılığında ücret, ücretsiz veya indirimli ürün, hizmet ya da herhangi bir etkinliğe katılım gibi maddi veya manevi menfaat elde etmesi durumunda, paylaşımın reklam niteliğinde olduğu açıkça belirtilecek.
Bu tür paylaşımlarda tüketicilerin kolaylıkla fark edebileceği şekilde “reklam” veya “tanıtım” ifadelerinin kullanılması zorunlu olacak. Böylece kullanıcıların kişisel görüş ya da deneyim gibi sunulan içeriklerin gerçekte ticari bir iş birliği kapsamında hazırlanıp hazırlanmadığını anlayabilmesi sağlanacak.
İndirim reklamlarında son 10 günün en düşük fiyatı esas alınacak
Yeni düzenlemelerle indirimli satış reklamlarına ilişkin fiyat kuralları da değişiyor.
Bir ürünün indirimden önceki fiyatı olarak, indirim kampanyasının başlangıç tarihinden önceki son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat gösterilebilecek. Bu fiyat, reklam ve ilanlarda üzeri çizilmiş şekilde tüketiciye sunulabilecek.
Böylece bir ürünün fiyatının kampanya öncesinde artırılarak daha sonra yüksek oranlı indirim yapılmış gibi gösterilmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen ürünlerle hizmetlere ilişkin reklamlarda ise indirimli fiyattan hemen önce uygulanan fiyat dikkate alınacak.
Tüketicilere indirim veya başka bir fayda sağlanmasının belirli bir şarta bağlandığı kampanyalar da indirimli satış reklamlarına ilişkin kurallara tabi olacak. “İki ürün alana üçüncüsü ücretsiz”, “belirli tutarda alışverişe özel indirim” veya “üyelere özel fiyat” gibi kampanyaların şartları açık, anlaşılır ve yanıltıcı olmayacak şekilde sunulacak.
Yapay zekâyla oluşturulan karakterler açıkça belirtilecek
Yapay zekâ teknolojileri kullanılarak hazırlanan reklamlar da yeni yönetmeliğin önemli başlıklarından birini oluşturuyor.
Reklamlarda, gerçek bir insandan ayırt edilemeyecek düzeyde yapay zekâyla oluşturulan dijital karakterlerin kullanılması halinde, bu durumun tüketicilere açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir biçimde belirtilmesi zorunlu olacak.
Gerçek bir kişinin yapay zekâ teknolojileri kullanılarak hazırlanan dijital kopyasının, bir ürünü veya hizmeti bizzat deneyimlediği izlenimi verdiği ya da tüketicilere tavsiyede bulunduğu reklamlar ise yasaklanacak.
Bu düzenlemeyle, ünlü kişilerin, uzmanların veya kamuoyunca tanınan isimlerin görüntü ve seslerinin izinsiz biçimde yapay zekâyla taklit edilerek reklam amacıyla kullanılmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
“Çevre dostu” ifadesi belgesiz kullanılamayacak
Yeni yönetmelikle birlikte çevresel iddialar içeren reklamlar da sıkı denetime tabi tutulacak.
Reklamlarda “çevre dostu”, “doğaya zarar vermez”, “sürdürülebilir”, “yeşil” veya benzeri genel ifadelerin herhangi bir açıklama yapılmadan kullanılması yasaklanacak.
Çevresel beyanın ürün veya hizmetin yaşam döngüsünün hangi aşamasına ilişkin olduğu açıkça belirtilecek. Bu kapsamda iddianın üretim, ambalaj, ham madde, enerji kullanımı, taşıma, tüketim veya geri dönüşüm aşamalarından hangisiyle ilgili olduğu tüketiciye bildirilecek.
Reklamlarda yer verilen çevresel sertifika ve onayların da yetkili kurum ve kuruluşlar, üniversitelerin ilgili bölümleri veya akredite ve bağımsız araştırma, test ve değerlendirme kuruluşlarından alınan belgelerle ispatlanması gerekecek.
Böylece şirketlerin bilimsel veya kurumsal dayanağı bulunmayan çevresel iddialarla tüketicileri yanıltmasının önlenmesi amaçlanıyor.
Tüketici şikâyetlerine cevap süresi 48 saate düşürüldü
Tüketici şikâyetlerinin yayımlandığı internet siteleri ve dijital platformlara ilişkin düzenlemelerde de değişikliğe gidildi.
Satıcı veya hizmet sağlayıcılara, haklarında yapılan bir tüketici değerlendirmesi yayımlanmadan önce açıklama yapabilmeleri veya cevap verebilmeleri için tanınan 72 saatlik süre 48 saate indirildi.
Satıcı veya sağlayıcının bu süre içinde cevap vermemesi halinde tüketici değerlendirmesi doğrudan yayımlanabilecek.
Ayrıca satın alma işleminin doğrulanmasının mümkün olmadığı platformlardan alınan tüketici değerlendirmelerinin yayımlanmasına izin verilmeyecek. Böylece sahte, yönlendirilmiş veya gerçekte herhangi bir alışveriş deneyimine dayanmayan yorumların önüne geçilmesi hedefleniyor.
Değerlendirmelerin ürün, hizmet, teslimat, satıcı veya sağlayıcı gibi farklı başlıklar altında ayrı ayrı yayımlanması halinde, yorumların tamamına aynı alanda açık, anlaşılır ve kolay ulaşılabilir şekilde yer verilmesi zorunlu olacak.
Akademik unvanların yanıltıcı kullanımı yasaklanacak
Ticari reklam ve ilanlarda tüketicilerin bilgi ve tecrübe eksikliğinin istismar edilmesini önlemek amacıyla akademik unvanların kullanımına ilişkin yeni bir hüküm de yönetmeliğe eklendi.
Buna göre profesör, doçent, doktor veya benzeri akademik ve mesleki unvanlar, tüketicileri yanıltacak veya reklamı yapılan ürünün bilimsel olarak onaylandığı izlenimini oluşturacak şekilde kullanılamayacak.
Özellikle sağlık, güzellik, kişisel bakım, eğitim ve beslenme alanlarında kullanılan uzman görüşleri ile akademik unvanların gerçeğe uygun olması gerekecek.
Takviye edici gıda reklamlarına sınırlama
Takviye edici gıdaların, normal ve dengeli beslenme kapsamında tüketilen gıdaların yerine geçebileceği izlenimini oluşturacak biçimde reklamının yapılması yasaklandı.
Bu ürünlerin temel besinlerin yerini aldığı, tek başına yeterli beslenme sağladığı veya tüketilmemesi halinde sağlık sorunu yaşanacağı yönünde yanıltıcı ifadeler kullanılamayacak.
Takviye edici gıdalar için, sağlık beyanı kapsamındaki sınırlamalar saklı kalmak şartıyla karşılaştırmalı reklam yapılabilecek. Ancak bu karşılaştırmaların bilimsel verilere dayanması ve tüketicileri yanıltmaması gerekecek.
Yasa dışı şans oyunları da reklam yasağı kapsamına alındı
Falcı, medyum, astrolog ve benzeri kişiler tarafından sunulan hizmetlerin reklamlarına yönelik yasak devam edecek.
Yasa dışı bahis ve kumar oyunlarına yönelik reklam yasağının kapsamı da genişletildi. Yeni düzenlemeyle yasa dışı şans oyunlarına ilişkin reklamlar da açıkça yasak kapsamına alındı.
Bu tür faaliyetleri tanıtan, teşvik eden veya tüketicileri ilgili internet siteleri ve dijital platformlara yönlendiren reklam ve ilanlar hakkında yaptırım uygulanabilecek.
Yeni dönem 1 Ağustos’ta başlayacak
Ticaret Bakanlığı, 1 Ağustos’ta yürürlüğe girecek düzenlemelerle tüketici haklarının daha etkin biçimde korunmasını, dijital reklam piyasasında şeffaflığın artırılmasını ve aldatıcı ticari uygulamaların azaltılmasını hedefliyor.
Yeni kuralların yürürlüğe girmesiyle birlikte reklam verenler, sosyal medya etkileyicileri, e-ticaret platformları, dijital reklam şirketleri, satıcılar ve hizmet sağlayıcılar reklam ve tanıtım faaliyetlerini yönetmelikte belirtilen ilkelere uygun şekilde yürütmek zorunda olacak.
Yönetmeliğe aykırı reklam ve ticari uygulamalar, Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu tarafından incelenebilecek. Aldatıcı veya mevzuata aykırı olduğu belirlenen reklamlar için durdurma, düzeltme ve idari para cezası gibi yaptırımlar uygulanabilecek.